೪. ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾವಬೋಧಪರಿಚ್ಛೇದ

೧೬೪.

ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ, ಸಗುಣಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ।

ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಕನ್ತಾವ ಯತೋಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾವ (ಕ॰), ವುಚ್ಚನ್ತೇತೇ ತತೋ’ಧುನಾ॥

೧೬೪. ಏವಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಸಮ್ಪತ್ಯತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಂ ಬೋಧಯಿತುಮಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಗುಣಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಪಸಾದಾದೀಹಿ ಸದ್ದಗುಣೇಹಿ ಸಹಿತಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ ಕಬ್ಬರಚನಂ। ಅಲಙ್ಕರೀಯತಿ ಕನ್ತಿಂ ನೀಯತಿ ಬನ್ಧೋ ಏತೇಹಿ ಸರೀರಮಿವ ಹಾರಾದೀಹೀತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಾ, ತೇಹಿ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಜಾತ್ಯಾದಿಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಹಿತಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸತೀ ಸಗುಣಾ ಪತಿಬ್ಬತಾದಿಗುಣೋಪೇತಾ ಅತ್ಥೇನ ಧನೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಆಭರಣೇನ ಸಹಿತಾ ಯುತ್ತಾ ಕನ್ತಾವ ಅಙ್ಗನಾ ವಿಯ। ಯತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಅತಿಸಯರಮಣೀಯಾ ಸಿಯಾ, ತತೋ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೇ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಅವಸರಂ ಪತ್ತಾ, ತೇ ಅಧುನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ ಕಥೀಯನ್ತಿ।

೧೬೪. ಏವಂ ಸದ್ದಾಲಙ್ಕಾರವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತನ್ನಿಸ್ಸಯಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಬನ್ಧಮಾರಭನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಸಗುಣಾ ಯಥಾವುತ್ತಪಸಾದಾದಿಸದ್ದಗುಣಯುತ್ತಾ ಬನ್ಧಪದ್ಧತಿ ಪಜ್ಜಗಜ್ಜಾದಿಪಭೇದಾ ರಚನಾವಲಿ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿವಙ್ಕವುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಸಂಯುತ್ತಾ ಸಗುಣಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸಹಿತಾ ಕನ್ತಾ ಇವ ಪತಿಬ್ಬತಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾದಿಧನೇಹಿ ಗೀವೇಯ್ಯಕಟಕನೂಪುರಾದೀಹಿ ಆಭರಣೇಹಿ ಚ ಯುತ್ತಾ ಅಙ್ಗನಾವ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಾ ಯತೋ ಅತಿಸಯೇನ ರಮಣೀಯಾ, ತತೋ ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಅಧುನಾ ದಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ। ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಬನ್ಧಂ ಸರೀರಂ ವಾ ಏತೇಹೀತಿ ಚ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಾತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಸಹಿತಾತಿ ಚ, ಗುಣೇಹಿ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪದ್ಧತೀತಿ ಚ, ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅತಿಸಯೇನ ಕನ್ತಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೧೬೫.

ಸಭಾವವಙ್ಕವುತ್ತೀನಂ, ಭೇದಾ ದ್ವಿಧಾ ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ।

ಪಠಮಾ ತತ್ಥ ವತ್ಥೂನಂ, ನಾನಾವತ್ಥಾವಿಭಾವಿನೀ॥

೧೬೫. ಕತಿಪ್ಪಭೇದಾ ತೇ ಇಚ್ಚಾಹ ‘‘ಸಭಾವ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವಙ್ಕವುತ್ತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾ ಪಭೇದೇನ ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದ್ವಿಧಾದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ। ತೇಸು ಸಭಾವವುತ್ತಿ ಕೀದಿಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತಾಸು ಪಠಮಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವತ್ಥೂನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾದಬ್ಬಸಭಾವಾನಂ ನಾನಾ ವಿಚಿತ್ತಾ, ನ ದ್ವೇಕಾವ ಅವತ್ಥಾ ಅವಸರಾ ವಿಭಾವಿನೀ ಪಕಾಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ। ಜಾತ್ಯಾದೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವಮನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿವರನ್ತೀ ಸಭಾವಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ವಿಚಿತ್ತಂ ವದತೀತಿ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸಾವ ಜಾತಿಯಾ ಪದತ್ಥಸರೂಪಸ್ಸ ತಥಾತಥಾಪಟಿಪಾದಕತ್ತೇನ ವುತ್ತಿಯಾ ದತ್ತಿಯಾ (ಕ॰) ಜಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ।

೧೬೫. ಪಸತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಪಸತ್ಥಾದಿಅಲಙ್ಕಾರಾ (ಕ॰) ಪಭೇದತೋ ಏತ್ತಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಭಾವಿ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಅಲಂಕ್ರಿಯಾ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾ ಸಭಾವವಙ್ಕವುತ್ತೀನಂ ಭೇದಾ ಪಭೇದತೋ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಾಸುದ್ವೀಸು ಪಠಮಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ವತ್ಥೂನಂ ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾದಬ್ಬಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ನಾನಾವತ್ಥಾವಿಭಾವಿನೀ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಕಾಸಿನೀ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಜಾತ್ಯಾದೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಸಭಾವಪಕಾಸಿನೀ ಸಭಾವವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಏಸಾವ ಜಾತಿ ಗುಣಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಪದತ್ಥಾನಂ ಸರೂಪಸಙ್ಖಾತಜಾತಿಯಾ ತೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಟಿಪಾದನತೋ ಉಪಚಾರತೋ ಜಾತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಾನಂಯೇವ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಪರಿಕಪ್ಪಿತಅತಿಸಯೋಪಮಾರೂಪಕಾದಿಸರೂಪಸಙ್ಖಾತಂ ವಙ್ಕಸಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಯಭಾವೋ ಚ ವಙ್ಕೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ಅಲಂಕರೋನ್ತಿ ಏತಾಹೀತಿ ಚ, ನಾನಾ ಅನೇಕಾ ಚ ಸಾ ಅವತ್ಥಾ ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಯಥಾ –

೧೬೬.

ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ,

ದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನೋ।

ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಭಾಸಂ,

ವಿರೋಚಿ ವಾಚಮಾಸಭಿಂ॥

೧೬೬. ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ತಂ ಉದಾಹರತಿ। ಲೀಲಾಯ ವಿಲಾಸೇನ ವಿಹಿತಾಯ ವಿಕನ್ತಿಯಾ ಗಮನೇನ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರಸಙ್ಖಾತೇನ ಸುಭಗೋ ಸುನ್ದರೋ ದಿಸಾಸು ದಸಸು ಥಿರಮಚಲಂ ವಿಲೋಕನಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ತದಹುಜಾತೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿಕಮುತ್ತಮಂ ನಿಬ್ಭಯವಚನಂ ಭಾಸಂ ವದನ್ತೋ ವಿರೋಚಿ ವಿಸೇಸೇನ ರಮಣೀಯತ್ತಂ ಪತ್ತೋ। ಅಯಂ ಸಭಾವವುತ್ತಿ। ಏವಂ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋಪಿ ಪರಿಕಪ್ಪನೀಯಾ।

೧೬೬. ಇದಾನಿ ಸಭಾವವುತ್ತಿಯಾ ಉದಾಹರಣಂ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ – ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ ವಿಲಾಸಗಮನೇನ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಸುನ್ದರೋ ದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನೋ ದಸದಿಸಾಸು ಅಚಲಓಲೋಕನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಙ್ಕುರೋ ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ‘‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಭೀತವಚನಂ ಭಾಸಂ ವದನ್ತೋ ವಿರೋಚಿ ಅಸೋಭೀತಿ। ಇಹ ಬೋಧಿಸತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿದಿಸಾಥಿರವಿಲೋಕನವಚೋನಿಚ್ಛಾರಣಸಙ್ಖತಾನಂ ಅವತ್ಥಾನಂ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ದಬ್ಬಸಭಾವವುತ್ತೀತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ। ಏಸಾಯೇವ ದಬ್ಬಗತಗತ್ಯಾದಿವಿಚಿತ್ರಸರೂಪಂ ಅಲಙ್ಕರಣತೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ, ದಬ್ಬಗತಗತ್ಯಾದಯೋ ಪನ ಅಲಂಕಿರಿಯಮಾನತ್ತಾ ಅಲಂಕಿರಿಯಾ ನಾಮ। ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾಸಭಾವವುತ್ತಿಯೋಪಿ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಲೀಲಾಯ ಯುತ್ತಾ ವಿಕನ್ತೀತಿ ಚ, ತಾಯ ಸುಭಗೋತಿ ಚ, ದಿಸಾಸು ಥಿರಂ ವಿಲೋಕನಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಬೋಧಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸತ್ತೋತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ಅಙ್ಕುರೋತಿ ಚ, ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಉಸಭಸ್ಸ ಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಅಕಮ್ಪನೀಯಾ ಠಿತಿ ಆಸಭಂ ನಾಮ, ಅಕಮ್ಪಭಾವತೋ ತೇನ ಸಮಾಪಿ ವಾಚಾ ಉಪಚಾರತೋ ಆಸಭೀ ನಾಮ ಹೋತಿ।

೧೬೭.

ವುತ್ತಿ ವತ್ಥುಸಭಾವಸ್ಸ, ಯಾ’ಞ್ಞಥಾ ಸಾ ಪರಾಭವೇ।

ತಸ್ಸಾ’ನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ, ಹೋತಿ ಬೀಜೋಪದಸ್ಸನಂ॥

೧೬೭. ದುತಿಯಮಾಹ ‘‘ವುತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥುನೋ ಜಾತ್ಯಾದಿರೂಪಸ್ಸ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸಂ ಅವತ್ಥಾಯಂ ಯಾದಿಸಂ ರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ರೂಪಸ್ಸ ತಥೇತಂ ದಬ್ಬಾಪನೇನ ವುತ್ತಿ ವಚನಂ। ಪರಾ ಭವೇ ಅಞ್ಞಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಕಿಂ ಸಾ ಸಾಕಲ್ಲೇನ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ತಸ್ಸಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪರಿಮಿತಭೇದಕತ್ತಾ ಬೀಜಸ್ಸ ಕಾರಣತ್ತಾ ಸಕಲಬ್ಯತ್ತಿಬ್ಯಾಪಿಸಾಮಞ್ಞರೂಪಸ್ಸ ಯತೋ ಪರೇ ವಿಚಿತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಾ ಪಸವನ್ತಿ, ಉಪದಸ್ಸನಂ ಕಥನಂ ಹೋತಿ ನಿರವಸೇಸಾಭಿಧಾನಸ್ಸ ಕೇನಾಪ್ಯಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ।

೧೬೭. ಇದಾನಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವುತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥುಸಭಾವಸ್ಸ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ತಾಸು ತಾಸು ಅವತ್ಥಾಸು ಯೋ ಸಭಾವೋ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಕಾರಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ತುಪರಿಕಪ್ಪಿತೇನ ಅತಿಸಯಉಪಮಾರೂಪಕಾದಿಅಞ್ಞಪಕಾರೇನ ಯಾ ವುತ್ತಿ ಯಂ ಕಥನಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪರಾಭವೇ ಸಭಾವವುತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ತಸ್ಸಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಪಕ್ಖತ್ತಾ ಕಥನೇನ ಪರಿಸಮಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ನಯತೋ ತಸ್ಸ ಅನನ್ತಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಬೀಜೋಪದಸ್ಸನಂ ಕಾರಣಮತ್ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ। ವಕ್ಖಮಾನಭೇದತೋ ಏಕಮೇಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಅನನ್ತಭೇದಪರಿಗ್ಗಹಜಾನನತ್ಥಂ ಪಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವತ್ಥೂನಂ ಸಭಾವೋತಿ ಚ, ಅನನ್ತಾ ವಿಕಪ್ಪಾ ಯಸ್ಸ ಸಭಾವಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಬೀಜಸ್ಸ ಉಪದಸ್ಸನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ವಙ್ಕವುತ್ತಿಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಉದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೬೮.

ತತ್ಥಾ’ತಿಸಯಉಪಮಾ-

ರೂಪಕಾವುತ್ತಿದೀಪಕಂ।

ಅಕ್ಖೇಪೋ’ತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ,

ಬ್ಯತಿರೇಕೋ ವಿಭಾವನಾ॥

೧೬೯.

ಹೇತುಕ್ಕಮೋ ಪಿಯತರಂ, ಸಮಾಸಪರಿಕಪ್ಪನಾ।

ಸಮಾಹಿತಂ ಪರಿಯಾಯ-ವುತ್ತಿಬ್ಯಾಜೋಪವಣ್ಣನಂ॥

೧೭೦.

ವಿಸೇಸ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಾ,

ಸಿಲೇಸೋ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾ।

ನಿದಸ್ಸನಂ ಮಹನ್ತತ್ತಂ,

ವಞ್ಚನಾ’ಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿ॥

೧೭೧.

ಏಕಾವಲಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಸಹವುತ್ತಿ ವಿರೋಧಿತಾ।

ಪರಿವುತ್ತಿಬ್ಭಮೋಭಾವೋ, ಮಿಸ್ಸ’ಮಾಸೀ ರಸೀ ಇತಿ॥

೧೭೨.

ಏತೇ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ, ಭಾವೋ ಜೀವಿತಮುಚ್ಚತೇ।

ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಪೋಸೇತಿ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ಸಿರಿಂ ಪರಂ॥

೧೬೮-೧೭೨. ಯಥೋದ್ದೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಕಾಮೋ ಉದ್ದಿಸತಿ ‘‘ತತ್ಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಸಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಂ ‘‘ಏತೇ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪನಯೇನ ವುತ್ತಾ। ಅತಿಸಯೋ ಉಪಮಾ ರೂಪಕಂ ಆವುತ್ತಿ ದೀಪಕಞ್ಚ, ಸಮಾಸೋ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಚ, ವಿಸೇಸೋ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರೋ ಚ, ಜೀವಿತಮುಚ್ಚತೇತಿ ತದಭಾವೇ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಛವಸ್ಸೇವ ಹೇಯ್ಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಸಭಾವವುತ್ತಿಂ ಹಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಸಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಯಥಾ ತಥಾ ಪರಿಕಪ್ಪನರೂಪಾಸು ಅತಿಸಯಾದೀಸು ವುತ್ತೀಸು ಪರಂ ಸಿರಿಂ ಕನ್ತಿಂ ಪೋಸೇತಿ ತಂ ಪೂರೇತಿ ಆವಹತೀತಿ।

೧೬೮-೧೭೨. ಭೇದವನ್ತಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸಭಾವಕಥನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾತಿಸಯ…ಪೇ॰… ರಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಚತುಕ್ಕಮಾಹ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಂ ಇತಿ ಏವಂ ಏತೇ ಪಞ್ಚತಿಂಸ ಭೇದಾ ಸಮುದ್ದಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಾತಿ। ಏತೇಸಂ ಪನ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ನಿದ್ದೇಸೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ಇಮಿನಾ ಭಾವೋ ಚ ಸಿಲೇಸೋ ಚ ಅತಿಪ್ಪಸತ್ಥೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ಭಾವೋ ಭಾವಾಲಙ್ಕಾರೋ ಜೀವಿತಂ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪಾಣಭೂತೋತಿ ವುಚ್ಚತೇ, ಭಾವರಹಿತಸ್ಸ ಬನ್ಧಸ್ಸ ಛವಸರೀರಸ್ಸ ವಿಯ ಅನುಪಾದೇಯ್ಯತ್ತಾ, ಸಿಲೇಸೋ ತು ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರೋ ಪನ ವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಅತಿಸಯೋಪಮಾದಿವಙ್ಕವುತ್ತೀಸು ಪರಮುಕ್ಕಂಸಭೂತಂ ಸಿರಿಂ ಸೋಭಂ ಪೋಸೇತಿ ಪೂರೇತಿ।

ನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭೩.

ಪಕಾಸಿಕಾ ವಿಸೇಸಸ್ಸ,

ಸಿಯಾ’ತಿಸಯವುತ್ತಿ ಯಾ।

ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ,

ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ದ್ವಿಧಾ॥

೧೭೩. ತತ್ಥಾತಿಸಯವುತ್ತೀನಂ ತಾವ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಕಾಸಿಕಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವತ್ಥುಗತಸ್ಸಾತಿಮತ್ತಸ್ಸ ಪಕಾಸಿಕಾಯಾತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ, ಅತಿಸಯಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಉಕ್ಕಂಸಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದಿಕಾ ವುತ್ತಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ। ಸಾ ಚ ದುವಿಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಕ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕಂ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ಲೋಕೇ ಭವಾ ಲೋಕಠಿತಿಮನತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾತಿ ಲೋಕಿಯಾ ಚಾತಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಭವತಿ।

೧೭೩. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಗತಅಧಿಕವಿಸೇಸಸ್ಸ ಯಾ ವುತ್ತಿ ಪಕಾಸಿಕಾ, ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ಜಾತ್ಯಾದಿಪದತ್ಥಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವಸಙ್ಖತಲೋಕಠಿತ್ಯಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯತ್ತಾ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತ ವಿಸಯಾತಿ ಚ ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಲೋಕಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪವತ್ತನತೋ ಲೋಕಿಯಾತಿ ಚೇವಂ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ। ವದತೀತಿ ವುತ್ತಿ, ಅತಿಸಯಸ್ಸ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಸಯೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಲೋಕೇ ಭವಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಪಕಾಸಿಕಾ’’ತಿ ಪಸಿದ್ಧಗುಣಾನುವಾದೇನ ಸಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ ಅಪಸಿದ್ಧಂ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿವಿಧಾನಂ ಕರೋತಿ, ಯಥಾ ‘‘ಯೋ ಕುಣ್ಡಲೀ, ಸೋ ದೇವದತ್ತೋ’’ತಿ। ಅನುವಾದಕಅನುವಾದನೀಯಭೇದೋ ಉಪರಿಪ್ಯೇವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

೧೭೪.

ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸೇ’ತೇ,

ಭೇದಾ ಯೇ ಜಾತಿಆದಯೋ।

ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ ತ್ವ’ಜ್ಜ,

ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ॥

೧೭೪. ಅಯಂ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಸಭಾವವುತ್ಯಾದೀಹಿ ಭಿನ್ನಾತಿ ಚೇ? ಆಹ ‘‘ಲೋಕ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಾತಿಆದಯೋ ಯತೋ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ವಿಚಿತ್ತಂ ಸರೂಪಂ ವದತೀತಿ ವಿಚಿತ್ತಸರೂಪಪಟಿಪಾದಿಕಾ ಸಭಾವವುತ್ತಿಪಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋ, ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಂ ತು ವತ್ಥುಮತ್ತಂ, ತತೋ ಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋ ಯೇ ಭೇದಾ ವಿಸೇಸಾ, ಏತೇ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸ ಭೇದಾ, ಯಥಾ ಸರೀರೇ ಯಂ ಸಹಜಂ ಸುನ್ದರತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪೋಸಕಾಪಿ ಮುತ್ತಾವಲಿಪ್ಪಭುತಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧೇಪ್ಯಲಙ್ಕಾರಿಯವತ್ಥುನಿಮಿತ್ತಂ ಧಮ್ಮತ್ತಂ ಯಾಯ ಉಕ್ಕಂಸೀಯತಿ, ಸಾ ಉಕ್ಕಂಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾ ಚ ವುತ್ತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚತೇ। ಸಾ ಪನ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಯೇವ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸೇತೇ, ಭೇದಾ ಯೇ ಜಾತಿಆದಯೋ’’ತಿ। ಯತೋ ಏವಂ, ತತೋ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತವಿಸಯಾ ಚ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸನೀಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟೀ’’ತಿಆದಿ। ತುಸದ್ದೋ ಭೇದೇ। ಅಜ್ಜ ತು ಇದಾನಿ ಪನ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।

೧೭೪. ಇದಾನಿ ಏಸಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾಪಿ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿಸಭಾವವುತ್ಯಾದೀಹಿ ಅನಞ್ಞಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲೋಕಿಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿಮಾಹ। ಜಾತಿಆದಯೋ ಜಾತಿಗುಣಾದಿಪದತ್ಥಗತವಿಚಿತ್ತಸರೂಪಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ನಿಸ್ಸಯವೋಹಾರೇನ ‘‘ಜಾತ್ಯಾದಯೋ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ತಿಗುಣಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋ ಯೇ ಭೇದಾ ವಿಸೇಸಾ, ಏತೇ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿಯಾಯೇವ ಭೇದಾ ಅವಯವಾ। ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿ ನಾಮ ಜಾತಿಸಭಾವವುತ್ತಿಗುಣಸಭಾವವುತ್ಯಾದಯೋಯೇವಾತಿ। ಏಸಾಯೇವ ವಿಚಿತ್ರರೂಪಪಟಿಪಾದಿಕಾ ಉಕ್ಕಂಸಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ಏವಂ ಲೋಕಿಯಾತಿಸಯವುತ್ತಿಯಾ ‘‘ಲೀಲಾವಿಕನ್ತಿಸುಭಗೋ’’ತಿ ಉದಾಹರಣಸ್ಸ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಜ್ಜ ತು ಇದಾನಿ ಪನ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಗೋಚರಾ ಅತಿಸಯವುತ್ತಿ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ ಉದಾಹರಣತೋ ನಿಪ್ಫಾದೀಯತಿ। ಲೋಕೇ ಭವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಅತಿಸಯೋ ಆಧಿಕ್ಕಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೧೭೫.

ಪಿವನ್ತಿ ದೇಹಕನ್ತೀ ಯೇ,

ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ತೇ।

ನಾ’ಲಂ ಹನ್ತುಂ ಜಿನೇ’ಸಂ ತ್ವಂ,

ತಣ್ಹಂ ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ಕಿಂ॥

೧೭೫. ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಪಿವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಜಿನ ತೇ ದೇಹಕನ್ತೀ ಸರೀರಸೋಭಾಯೋ ಯೇ ಜನಾ ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ಅತ್ತನೋ ನಯನದ್ವನ್ದಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ಪಿವನ್ತಿ, ಏಸಂ ಜನಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಪಿಪಾಸಂ ಲೋಭಮೇವ ವಾ ಹರತಿ ಅನುಪತತಿ ಅಪನಯತಿ (?)। ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ಸಮಾನೋ ತ್ವಂ ಹನ್ತುಂ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಕಿಂ ನಾಲಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥೋಸಿ। ತಣ್ಹಾಹರಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಮೇವ ನುದನ್ತಿ। ಅತ್ರ ಹನನ್ತಾಮಪಿಹ ಸಮ್ಪನುದತಿ ಲೋಕಠಿತಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ದೇಹಕನ್ತಿಯಾ ಬಹುತ್ತನಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ।

೧೭೫. ಇದಾನಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾನುಸಾರೇನ ಪಟಿಪಾದೇತಿ ‘‘ಪಿವನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಭೋ ಜಿನ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ದೇಹಕನ್ತೀ ಸರೀರಸೋಭಾಯೋ ಯೇ ಜನಾ ನೇತ್ತಞ್ಜಲಿಪುಟೇನ ನೇತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಹತ್ಥಪುಟೇನ ಪಿವನ್ತಿ, ಏಸಂ ಸಾಧುಜನಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಪಿಪಾಸಂ ಲೋಭಮೇವ ವಾ ತಣ್ಹಾಹರೋಪಿ ತ್ವಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಣ್ಹಾವಿನಾಸಕೋಪಿ ಹನ್ತುಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಕಿಂ ನಾಲಂ ಕಸ್ಮಾ ಅಸಮತ್ಥೋಸೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪಿವನಂ ನಾಮ ಪಿಪಾಸಂ ವಿನೇತೀತಿ ಲೋಕಸಭಾವೋ। ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲಮಿತಿ ಲೋಕಸಭಾವಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ಥೋ। ಕನ್ತೀನಂ ಅಧಿಕಪಿಯತಾ ಅತಿಸಯಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ವುತ್ತಿ ಪನ ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲಮಿತಿ ಲೋಕಾತಿಕ್ಕನ್ತಅತ್ಥಂ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಸಾ ಪನ ಕಥೇತುಮಿಚ್ಛಿತಂ ಕನ್ತೀನಂ ಅಧಿಕಪಿಯತಂ ತಣ್ಹಾಹನನೇ ಅಸಮತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ದೀಪೇತೀತಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿ ನಾಮ। ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಉಪಮಾರೂಪಕಾದೀನಮ್ಪಿ ವಙ್ಕವುತ್ತಿತಾ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ಪಕಾಸನತೋಯೇವ। ಯಥಾ ನಾಮ ಸರೀರಸಹಜಂ ಪೀನತ್ತಾದಿಸುನ್ದರತ್ತಂ ಉದ್ದೀಪನಾಕಾರೇನ ಠಿತಾ ಕಟಕಉಣ್ಹೀಸಹಾರಾದಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ನಾಮ ಭವನ್ತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧಸರೀರಸಙ್ಖಾತೇ ಅಲಙ್ಕರಣೀಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಅತಿಪಿಯತಾದಿಮೇವ ಉದ್ದೀಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕುರುಮಾನಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಹರೋಸಿ ತ್ವಂ ಏಸಂ ಕನ್ತೀ ಪಿವನ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಂ ಹನ್ತುಂ ನಾಲ’’ಮಿತಿ ವಾಚಾಭಙ್ಗೀ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ। ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಂ ನಾಮ ಅಲಙ್ಕಾತಬ್ಬಕನ್ತಿಪಿಯತಾಯ ಬಹುತ್ತನ್ತಿ। ಉತ್ತರಿಪಿ ಅಲಙ್ಕಾರಅಲಙ್ಕಾರಿಯವಿಭಾಗೋ ಚ ಅನುರೂಪತೋ ಯೋಜನಕ್ಕಮೋ ಚ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ದೇಹೇ ಕನ್ತೀತಿ ಚ, ಅಞ್ಜಲೀಯೇವ ಪುಟೋತಿ ಚ, ನೇತ್ತಾನಿಯೇವ ಅಞ್ಜಲಿಪುಟೋತಿ ಚ, ತಣ್ಹಂ ಹರತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೧೭೬.

ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಿಯೋ’ಪಮಾ।

ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥ-ವಿಸಯಾತಿ ಚ ಸಾ ತಿಧಾ॥

೧೭೬. ಉಪಮಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಉಪಮಾನಂ, ಪದುಮಾದಿಕವತ್ಥು। ಪದುಮಾದಿಕೋ ತು ಸದ್ದೋ ಉಪಮಾನವಾಚಕೋ। ಉಪಮೀಯತೀತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ಮುಖಾದಿಕವತ್ಥು। ಮುಖಾದಿಕೋ ಸದ್ದೋ ತು ಉಪಮೇಯ್ಯವಾಚಕೋ। ತೇಸಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಪದುಮಾದಿಮುಖಾದಿವತ್ಥೂನಞ್ಚ। ಸಧಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ ಕನ್ತಿಮನ್ತತಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಸಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಧಮ್ಮಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಸಮಾನೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಉಪಮಾ ಸಿಯಾ, ಉಪಮೀಯತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಕತ್ವಾ। ಸಾ ಪನಾಲಙ್ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿಸಯಪಟಿಪಾದನಪ್ಪಕಾರೋ। ಕತಿವಿಧಾ ಸಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸದ್ದೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚ, ತೇಹಿ ಗಮ್ಮಾ ಪತೀಯಮಾನಾ ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ। ವಾಕ್ಯಂ ಪದಸಮುದಾಯೋ। ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಉಪಮಾ ತಿವಿಧಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಅತ್ಥಗಮ್ಮವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾತಿ ತಿಧಾ ಹೋತಿ।

೧೭೬. ಇದಾನಿ ಉಪಮಾಲಙ್ಕಾರಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಚನ್ದನೀಲುಪ್ಪಲದಲಾಭಾದೀನಂ ಆನನನಯನಾದೀನಞ್ಚ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಕನ್ತಿಮನ್ತತಾಪೀನತಾದಿತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಸಾ ಅಲಙ್ಕರಣೀಯವತ್ಥುನೋ ಆಧಿಕ್ಕಪಟಿಪಾದನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪಮಾ ಸದ್ದತ್ಥಗಮ್ಮಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಚ ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ಚ ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯಾ ಚ, ಇತಿ ಏವಂ ತಿಧಾ ತಿಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಂ ಚನ್ದಾನನಾದಿಪದತ್ಥಾನಂ ಸಧಮ್ಮಸಙ್ಖತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞತುಲ್ಯಕನ್ತಿಮನ್ತತಾಪೀನತಾದಿಧಮ್ಮಯೋಗೋ ಪದತ್ಥಾನಂ ಉಪಮತ್ಥಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನತಾಯ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತನ್ನಿಸ್ಸಯಚನ್ದಾದಯೋ ಪನ ನಿಸ್ಸಿತವೋಹಾರೇನ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪಮಾನಭೂತಚನ್ದಾದಿಅತ್ಥಪಟಿಪಾದಕೋ ಚನ್ದಿಮಾದಿಸದ್ದೋಪಿ ತದತ್ಥೇನ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಉಪಮೇಯ್ಯುಪಮೇಯ್ಯನಿಸ್ಸಯತಪ್ಪಟಿಪಾದಕಾನಮ್ಪಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉಪಮೀಯತೇ ಅನೇನಾತಿ ಉಪಮಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಚನ್ದಾದಿ ಉಪಮಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಪಮೀಯತೀತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ಆನನಾದಿ, ಉಪಮಾನಞ್ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸಮಾನೋ ಚ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸದ್ದೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಗಮ್ಮಾತಿ ಚ, ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ಚ, ಸೋ ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸಾ ಉಪಮಾಯಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೧೭೭.

ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದೀ, ಸದ್ದಾ ತೇಸಂ ವಸಾ ತಿಧಾ।

ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಸಮಾಸೇನ, ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ॥

೧೭೭. ತತ್ಥ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾಪಿ ತಿಧಾ ಸಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಮಾಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಮಾಸೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಇವಾದಿ ಚ, ತೇ ಸದ್ದಾ ನಾಮ, ಸದ್ದಸದ್ದೇನ ಸಮಾಸಾದಯೋ ವತ್ತುಮಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸಂ ಸಮಾಸಾದೀನಂ ವಸಾ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ತಿಧಾ ಹೋತಿ ಸಮಾಸಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮಾತಿ, ಸಮಾಸೇನ ಸಮಾಸಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮಾ ಉಪಮಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸೇಸೋ। ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ’’ತಿ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ರುಚಿರಮಾನನಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಚನ್ದಿಮಂ ಉಪಮಾನಂ, ಆನನಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಧಮ್ಮೋ, ಚನ್ದಿಮಾನನಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಿಜೋತಕೋ ವಿಯಸದ್ದೋ, ತೇಸು ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮವಾಚಕಸ್ಸ ವಿಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚೋಪಮಾಜೋತಕಸ್ಸಾಪ್ಪಯೋಗೋ ಸಮಾಸೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಏತ್ಥ ಪನ ವಿಯಸದ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾಸದ್ದೇನ ಉಪಮಾನವಾಚಕೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗತೋ ಚನ್ದಗತಮೇವ ಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಮುಖಗತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಪದೀಯತೇ, ಏವಮೀದಿಸಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೧೭೭. ತೇಸು ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ಸದ್ದಗಮ್ಮಸ್ಸ ತಿವಿಧತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದೀ ಸಮಾಸೋ, ಆಯಾದಿಪಚ್ಚಯಾ, ಇವಾದಯೋ ಚ ಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಸಮಾಸಾದೀನಂ ವಸಾ ಭೇದೇನ ಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ತಿಧಾ ಸಮಾಸಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಾ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮಾತಿ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ। ಸಮಾಸೇನ ಸಮಾಸಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮೋಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ’’ತಿ। ಮುನಿನ್ದೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚನ್ದಿಮಾನನೋ ಚನ್ದಸಮಾನಮನೋಹರಮುಖಮಣ್ಡಲೇನ ಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸಮಾಸೋ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಇವಇತಿ ಇದಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ವಾದೀನನ್ತಿ ಚ, ಸದ್ದೇನ ಗಮ್ಮಾತಿ ಚ, ಮುನೀನಂ ಇನ್ದೋತಿ ಚ, ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ರುಚಿರಂ ಆನನಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ‘‘ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ ಉಪಮಾನಂ, ‘‘ಆನನ’’ನ್ತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ, ‘‘ವಿಯಾ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಚನ್ದಾನನಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆನನಗತರುಚಿರತ್ತಂ ಚನ್ದೇ ಚ, ಚನ್ದಗತರುಚಿರತ್ತಂ ಆನನೇ ಚ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಜೋತೇತಿ, ಇಹ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮವಾಚಕಸ್ಸ ರುಚಿರಸದ್ದಸ್ಸ, ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋಪಮಾಜೋತಕಸ್ಸ ವಿಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಸಮಾಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನವಾಚಕೇನ ಚನ್ದಿಮಾಸದ್ದೇನ ಯುತ್ತೋ ವಿಯ ಸದ್ದೋ ಚನ್ದಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಜೋತೇತಿ, ಮುಖಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಪತೀಯತೇ। ತಥಾ ಹಿ ಮುಖಂ ಚನ್ದಸಮಾನಮಾಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ಮುಖಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ನ ಭವತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ।

೧೭೮.

ಆಯಾದೀ ಪಚ್ಚಯಾ ತೇಹಿ, ವದನಂ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ।

ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ, ನೀಲುಪ್ಪಲದಲೀಯತಿ॥

೧೭೮. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಯಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಆಯಾದೀತಿ ಆಯಈಯಕಪಚ್ಚಯಾದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದೇಹಿ ಗಮ್ಮಾ ಉಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಉದಾಹರತಿ ‘‘ವದನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಪಙ್ಕಜಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಙ್ಕಜಮುಪಮಾನಂ, ಆಚರಣಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಭೂತಂ ಆನನಮುಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಸಧಮ್ಮೋ, ಪಙ್ಕಜಾನನಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಜೋತಕೋ ಇವಸದ್ದೋ। ತತ್ಥ ರುಚಿರ ಇವಸದ್ದಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯಾಪ್ಪಯೋಗೋ ಪಚ್ಚಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ। ಏವಮುಪರಿಪಿ।

೧೭೮. ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಯಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಆಯಾದೀ ‘‘ಆಯ ಈಯ ಕ’’ಇತಿಆದಯೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾ ನಾಮ, ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದೇಹಿ ಗಮ್ಮೋಪಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ವದನಂ…ಪೇ॰… ದಲೀಯತೀ’’ತಿ। ವದನಂ ಮುಖಂ ಪಙ್ಕಜಾಯತೇ ಪದುಮಮಿವ ರುಚಿರಂ ಆಚರತಿ। ಮುನಿನ್ದನಯನದ್ವನ್ದಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ನೇತ್ತಯುಗಳಂ ನೀಲುಪ್ಪಲದಲೀಯತಿ ನೀಲುಪ್ಪಲಪತ್ತಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ। ಆಯೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಈಯಾದೀನನ್ತಿ ಚ, ಪಙ್ಕಜಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ನಯನದ್ವನ್ದಮಿತಿ ಚ, ನೀಲುಪ್ಪಲಸ್ಸ ದಲಮಿತಿ ಚ, ತಮಿವ ರುಚಿರಮಾಚರತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ಪಙ್ಕಜ’’ಮಿತಿ ಚ ‘‘ನೀಲುಪ್ಪಲ’’ಮಿತಿ ಚ ಉಪಮಾನಂ, ಆಚರಣಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಭೂತಂ ವದನಂ ನಯನದ್ವನ್ದಞ್ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಂ, ರುಚಿರತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಧಮ್ಮೋ, ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಜೋತಕೋ ಇವಸದ್ದೋ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಸಮಪ್ಪಯೋಗೋ। ಏವರೂಪೇಸು ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೧೭೯.

ಇವಾದೀ ಇವ ವಾ ತುಲ್ಯ-ಸಮಾನ ನಿಭ ಸನ್ನಿಭಾ।

ಯಥಾಸಙ್ಕಾಸ ತುಲಿತ-ಪ್ಪಕಾಸ ಪತಿರೂಪಕಾ॥

೧೮೦.

ಸರೀಸರಿಕ್ಖ ಸಂವಾದೀ, ವಿರೋಧೀ ಸದಿಸಾ ವಿಯ।

ಪಟಿಪಕ್ಖಪಚ್ಚನೀಕ-ಸಪಕ್ಖೋ’ಪಮಿತೋ’ಪಮಾ॥

೧೮೧.

ಪಟಿಬಿಮ್ಬ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ಸರೂಪ ಸಮ ಸಮ್ಮಿತಾ।

ಸವಣ್ಣಾ’ಭಾ ಪಟಿನಿಧಿ, ಸಧಮ್ಮಾದಿ ಸಲಕ್ಖಣಾ॥

೧೮೨.

ಜಯತ್ಯ’ಕ್ಕೋಸತಿ ಹಸತಿ, ಪತಿಗಜ್ಜತಿ ದೂಭತಿ।

ಉಸೂಯತ್ಯ’ವಜಾನಾತಿ, ನಿನ್ದತಿ’ಸ್ಸತಿ ರುನ್ಧತಿ॥

೧೮೩.

ತಸ್ಸ ಚೋರೇತಿ ಸೋಭಗ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಕನ್ತಿಂ ವಿಲುಮ್ಪತಿ।

ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿವದತಿ, ತುಲ್ಯಂ ತೇನಾಧಿರೋಹತಿ॥

೧೮೪.

ಕಚ್ಛಂವಿಗಾಹತೇ ತಸ್ಸ, ತಮನ್ವೇತ್ಯ’ನುಬನ್ಧತಿ।

ತಂಸೀಲಂ, ತಂ ನಿಸೇಧೇತಿ, ತಸ್ಸ ಚಾನುಕರೋತಿ’ಮೇ॥

೧೭೯-೧೮೪. ಇವಾದೀ ಇವಾದಯೋ ನಾಮ ಇಮೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಇವೋ ಚ ವಾ ಚ ತುಲ್ಯೋ ಚ ಸಮಾನೋ ಚ ನಿಭೋ ಚ ಸನ್ನಿಭೋ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೇ ಇವ…ಪೇ॰… ಸನ್ನಿಭಾ। ಸದ್ದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತಾ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ। ‘‘ಸಧಮ್ಮಾದೀ’’ತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಧಾರಣಸಚ್ಛಾಯಾದೀನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ। ಜಯತಿಚ್ಚಾದೀಸು ಕಮ್ಮಂ।

೧೭೯- ೧೮೪. ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಾಧಿಕಾರೇ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಇವಾದಯೋ ನಾಮ ಏತೇ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇವಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇವಾದೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಛಟ್ಠಮಗಾಥಾಯ ಇಮೇತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಚಾತಿ ಚಸದ್ದಂ ಯುಜ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಭಾ ಚಾತಿಆದಯೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸಧಮ್ಮಾದೀ’’ತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಧಾರಣಸಚ್ಛಾಯಾದಯೋ ಗಹಿತಾ। ನಿನ್ದತಿ ಇಸ್ಸತೀತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ಇಮೇ ದ್ವೇಪಞ್ಞಾಸ ಇವಾದಯೋ ನಾಮ। ‘‘ಜಯತಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಹಸತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ತಂತಂಕ್ರಿಯಾಪದಸಙ್ಖತಅನುಕಾರಿಯಾನಂ ಅನುಕರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದ್ವನ್ದೋಯೇವ, ‘‘ಸನ್ಧಿಸಮಾಸಾ ಅದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸನ್ಧಿಸಮಾಸೋ ತದದ್ಧಸ್ಸಾತಿ (ಕ॰) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸನ್ಧಿಸಮಾಸಾನಂ ಗಾಥದ್ಧಸ್ಸ ವಿನಾ ಉಭಯದ್ಧಮಜ್ಝೇ ಅಲಬ್ಭನತೋ ದೂಭತಿಪದತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಸಮಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನೋ ಚೇ, ಅಸಮಾಸೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸ ಚೋರೇತಿ ಸೋಭಗ್ಗಮಿಚ್ಚಾದಿಕಮ್ಪಿ ವಾಕ್ಯಾನುಕರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮಾಸೋ, ವಾಕ್ಯೇ ಕೇವಲಪದಾನೀತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇವ ಸದ್ದಪರಿಯಾಯತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭಾವತ್ಥೋ, ಅವಯವತ್ಥೋ ಪನ ಪಾಕಟೋಯೇವ।

೧೮೫.

ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ವಿಭಾವಿಹಿ।

ಇಮೇಹಿ ಉಪಮಾಭೇದಾ, ಕೇಚಿ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಸಮ್ಪತಿ॥

೧೮೫. ಇವಾದೀನಂ ವಿನಿಯೋಗವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪಮಾಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಉಪಮಾನ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕೇಚೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಿಯನ್ತತ್ತಮೇಸಂ ಅಪರಿಯನ್ತಪಭೇದಂ (ಕ॰) ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪರಿಯನ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಉದಾಹರೀಯನ್ತಿ।

೧೮೫. ಇದಾನಿ ಇವಾದಿಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಧಮ್ಮತ್ತಂ ಸಮಾನಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಭಾವಿಹಿ ಪಕಾಸಕೇಹಿ। ಇಮೇಹಿ ಇವಾದೀಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ ಕೇಚಿ ಉಪಮಾಭೇದಾ ಅಪರಿಯನ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಪತಿ ದಾನಿ ಲದ್ಧಾವಸರೇ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಉದಾಹರಣಮತ್ತೇನ ಪಟಿಪಾದೀಯನ್ತಿ।

೧೮೬.

ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂ’ವಾ’ತಿ-ಸುನ್ದರಂ ಸುಗತಾನನಂ।

ಇತಿ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ, ತುಲ್ಯಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಾ॥

೧೮೬. ‘‘ವಿಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುಗತಾನನಂ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ವದನಂ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಅಚ್ಚನ್ತರಮಣೀಯಂ। ಕಿಮಿವ? ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂವ ಪಬುಜ್ಝಮಾನಪದುಮಂವಿಯ। ಇತಿ ಅಯಮೇವಂವಿಧಾ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಆನನಪದುಮಾನಂ ಸಮಾನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಸುನ್ದರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಾ ಸುನ್ದರತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಪಾದನತೋ।

೧೮೬. ಉದಾಹರಣಮಾಹ ‘‘ವಿಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸುಗತಾನನಂ ಭಗವತೋ ಮುಖಂ ವಿಕಾಸಿಪದುಮಂವ ಬುಜ್ಝಮಾನಪಙ್ಕಜಮಿವ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಉಪಮಾ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಾ ಅತಿಸುನ್ದರಮಿತಿ ಸಮಾನಗುಣದಸ್ಸನೇನ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪದುಮಾನನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಗುಣಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಅತಿಸುನ್ದರಮಿತಿ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಪದುಮಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ಉಪಮಾಯ ಇವಸದ್ದೇನ ಜೋತಿಯಮಾನತ್ತೇಪಿ ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತೋಪಮಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೧೮೭.

ಧಮ್ಮಹೀನಾ ಮುಖ’ಮ್ಭೋಜ-ಸದಿಸಂ ಮುನಿನೋ ಇತಿ।

ವಿಪರೀತೋಪಮಾ ತುಲ್ಯ-ಮಾನನೇನ’ಮ್ಬುಜಂ ತವ॥

೧೮೭. ‘‘ಧಮ್ಮ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜೇನ ಪದುಮೇನ ಸದಿಸಂ ಸಮಾನಂ। ಇತಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಹೀನೋಪಮಾ ನಾಮ ಸುನ್ದರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ಸಾ ತು ಅತ್ಥವಸಾ ಗಮ್ಯತೇ। ಕಥಮಞ್ಞಥಾ ಯುಜ್ಜತೀತಿ? ಏತ್ಥ ಪನ ಸದಿಸಸದ್ದೋ ಉಪಮೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ ಮುಖಗತಮೇವ ಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಅಮ್ಭೋಜಗತಂ ತು ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ। ಏವಮೀದಿಸಂ ಞೇಯ್ಯಂ। ‘‘ವಿಪರೀತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ ಸುತತ್ತಾ, ಭೋ ಮುನಿ ತವ ಆನನೇನ ಮುಖೇನ ಅಮ್ಬುಜಂ ತುಲ್ಯನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ। ಧಮ್ಮಹೀನತ್ತೇಪಿ ಪಸಿದ್ಧಿವಿಪರಿಯಯೇನಾಭಿಹಿತತ್ತಾ ತನ್ನಾಮೇನೇವ ವುತ್ತಾ। ಏವಮುಪರಿಪಿ।

೧೮೭. ‘‘ಧಮ್ಮಹೀನೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಮುಖಮ್ಭೋಜಸದಿಸಂ ಮುನಿನೋ’’ತ್ಯಯಂ ಉಪಮಾ। ಧಮ್ಮಹೀನಾ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಪಕಾಸಕಸುನ್ದರಾದಿಸದ್ದಹೀನತ್ತಾ ಧಮ್ಮಹೀನಾ ನಾಮ। ವಾಚಕಾಭಾವೇ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ಕಥಂ ಪತೀಯತೀತಿ ಚೇ? ಮುನಿನೋ ಮುಖಂ ವದನಂ ಅಮ್ಭೋಜಸದಿಸಂ ಪದುಮಸದಿಸಮಿತಿ। ಏತ್ಥ ಮುಖಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಜಸಮಾನತ್ತಂ ಮುಖಮ್ಭೋಜಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಭವತೀತಿ? ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸಾಮತ್ಥಿಯಾತಿ, ಇವಪರಿಯಾಯೋ ಸದಿಸಸದ್ದೋ ಮುಖಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ಯಸ್ಮಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮುಖಗತಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಅಮ್ಭೋಜಗತಸದಿಸತ್ತಂ ಪನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಏವ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ। ಹೇ ಮುನಿ ತವ ತುಯ್ಹಂ ಆನನೇನ ಅಮ್ಭೋಜಂ ತುಲ್ಯಂ ಸಮಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ। ‘‘ಅಮ್ಬುಜೇನ ಆನನಂ ತುಲ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಕಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ವಿಪರಿಯಯೇನ ‘‘ಆನನೇನ ಅಮ್ಬುಜಂ ತುಲ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಹೀನತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ವಿಪರೀತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘‘ಸುತಾನುಮಿತೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಬಲವಾ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸೇನ್ದುಸೇಖರ ೧೧೨ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏತ್ಥ ‘‘ಮುನೀ’’ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇ ‘‘ಮುನಿನೋ’’ತಿ ಸುತತ್ತಾ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ‘‘ತವಾ’’ತಿ ತುಮ್ಹಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಆಮನ್ತನತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಏತ್ಥ ಇವಪರಿಯಾಯೋ ತುಲ್ಯಸದ್ದೋ ಅಮ್ಬುಜವಿಸೇಸನಭೂತೋ ಅಮ್ಬುಜಗತಸದಿಸತ್ತಂ ವದತಿ, ಆನನಗತಸದಿಸತ್ತಞ್ಚ ಅಮ್ಬುಜಾನನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಞಾಯತಿಚ್ಚಾದಿಕಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ। ಉಪರಿಪಿ ಪಾಕಟಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

೧೮೮.

ತವಾನನ’ಮಿವ’ಮ್ಭೋಜಂ, ಅಮ್ಭೋಜ’ಮಿವ ತೇ ಮುಖಂ।

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾ ಸಾ’ಯಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋ॥

೧೮೮. ‘‘ತವ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಜಸ್ಸ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇನ ತಂದ್ವಯೇನ ಉಪಮಾನತೋ।

೧೮೮. ‘‘ತವಾನನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಅಮ್ಭೋಜಂ ತವಾನನಮಿವ, ತೇ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವಾ’’ತಿ ಅಯಮುಪಮಾ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾನತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾನತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಮಾನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ವಿಗ್ಗಹದ್ವಯೇಪಿ ಪುಬ್ಬವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ। ಸಬ್ಬಾದೀನಂ ಬ್ಯತಿಹಾರಲಕ್ಖಣೇನ ಉತ್ತರವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ। ಸಮಾಸಲಕ್ಖಣೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಅಪೇಕ್ಖಾಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಮುಖಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚ, ಅಮ್ಭೋಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಮುಖಞ್ಚ ಕಮೇನ ಉಪಮೇಯ್ಯಾ ನಾಮ। ಅಮ್ಭೋಜಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಮುಖಞ್ಚ, ಮುಖಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚ ಉಪಮಾನಂ ನಾಮ।

೧೮೯.

ಯದಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವೇ’ಮ್ಭೋಜಂ,

ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಂ।

ಧಾರೇತುಂ ಮುಖಸೋಭಂ ತಂ,

ತವೇ’ತಿ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ॥

೧೮೯. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಚನಾನಿ ಚ ಭಮುಯೋ ಚ, ತಾಸಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಂ, ತಾದಿಸಮಮ್ಭೋಜಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಮಪಿ ಯದಿ ಭವೇ। ತಮೀದಿಸಮಮ್ಭೋಜಂ ತವ ಮುಖಸೋಭಂ ವದನಕನ್ತಿಂ ಧಾರೇತುಂ ನಿಸಿಜ್ಝತೇ। ಕಿಂ ನ್ವಚ್ಛರಿಯಮೀದಿಸನ್ತಿ ಅಬ್ಭುತತ್ಥವಿಭಾವನೇನ ವದನಮಮ್ಬುಜೇನೋಪಮೀಯತೀತಿ ಅಯಮಬ್ಭುತೋಪಮಾ ಞಾತಬ್ಬಾತಿ।

೧೮೯. ‘‘ಯದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಂ ಲೋಚನಭಮೂನಂ ಲೀಲಾವನ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮ್ಭೋಜಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಪದುಮಂ ಯದಿ ಭವೇ ಚೇ ಸಿಯಾ, ತಮಮ್ಭೋಜಂ ತವ ಮುಖಸೋಭಂ ವದನಕನ್ತಿಂ ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಅಬ್ಭುತೋಪಮಾ ನಾಮ। ಏತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ ಪದುಮಗತೋ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅಮ್ಭೋಜವಿಸೇಸನೇನ ‘‘ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಜೋತಿತೋ। ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಭೋಜಂ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಙ್ಖತಉಪಮಾಯ ಜೋತಕತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಿತವೋಹಾರೇನ ಉಪಮಾ, ಮುಖಂ ಉಪಮೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮುಖಗತೋ ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಯದಿ ಮುಖೇ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತಾದಿಸಂ ಮುಖಸೋಭಂ ಧಾರೇತುಂ ಕಥಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಞಾಯತಿ। ಲೋಚನಬ್ಭಮುವಿಬ್ಭಮಸಙ್ಖಾತಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮೋ ಪನ ‘‘ಲೋಚನಾನಿ ಚ ಭಮುಯೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಾಸಂ ವಿಬ್ಭಮೋ ಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೇ ನಿಪ್ಫನ್ನೇನ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಅಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೇನ ಗುಣೀಭೂತಸ್ಸಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಗಹಣಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ (ಕ॰)।

೧೯೦.

ಸುಗನ್ಧಿ ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ, ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿ ಚ।

ಮುಖಂ ತವ’ಮ್ಬುಜಂವೇ’ತಿ, ಸಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಮತಾ॥

೧೯೦. ‘‘ಸುಗನ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತವ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವ ಸಿಸಿರಂಸುನೋಚನ್ದಸ್ಸ ವಿರೋಧಿ ಪಚ್ಚನೀಕಂ, ಮುಖಂ ತಂಸಮಾನಕನ್ತಿತ್ತಾ ಅಮ್ಬುಜಞ್ಚ ತದುದಯೇ ಸಙ್ಕೋಚಭಜನತೋ। ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಕನ್ತಿಯುತ್ತಂ, ಮುಖಮಮ್ಬುಜಞ್ಚ। ಸುಗನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ದ್ವಯಮಪೀತಿ ಏವಂ ಸಿಲೇಸಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಮುಖಮ್ಬುಜಾನಂ ಉಪಮಾಯೋಗತೋ ಸಾ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಮತಾ।

೧೯೦. ‘‘ಸುಗನ್ಧಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತವ ಮುಖಂ ಅಮ್ಭೋಜಮಿವ ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ತುಲ್ಯತ್ತಾ। ಪದುಮಂ ಪನ ಚನ್ದೋದಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಕೋಚನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ಸೋಭಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಚ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಮುಖಗತಕನ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧಯುತ್ತಞ್ಚ ಹೋತಿ। ಪದುಮಂ ಪನ ಪದುಮಗತಕನ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ಚತುಜ್ಜಾತಿಸುಗನ್ಧವಹನತೋ …ವಮನತೋ (ಕ॰) ಸುಗನ್ಧಿ ಚ ಹೋತಿ। ಅಮ್ಬುಜಂ ಪನ ಪದುಮಸುಗನ್ಧೇನೇವ ಯುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ಏಕಪದಾತಿಹಿತಉಭಯತ್ಥಲಕ್ಖಣೇನ ಸಿಲೇಸವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಿಲೇಸೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಿಸಿರಾ ಸೀತಲಾ ಅಂಸು ಕನ್ತಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿರುಜ್ಝತಿ ಸೀಲೇನೇತಿ ಚ, ಪಚ್ಚಯಸಾಮತ್ಥಿಯವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಲಬ್ಭನತೋ ಸಿಲಿಸ್ಸತಿ ಅಪರೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಏತ್ಥ ಅಲಙ್ಕಾರೇತಿ ಚ, ಸಿಲೇಸವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಸುಗನ್ಧೋ ಚ ಸೋತಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ ಸಿಸಿರಂಸುವಿರೋಧಿತ್ತಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಮಮ್ಬುಜಮುಖಾನಂ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ, ತೇಸು ಅಮ್ಬುಜಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಸಧಮ್ಮತ್ತಾ ಉಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ಅಮ್ಬುಜಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾ ಇವಸದ್ದೇನ ಜೋತಿತಾ, ಮುಖಗತತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋ ಪನ ಅಸ್ಸತ್ಥಿತಸ್ಸೀಲತ್ಥೇ ಕತಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾಯೇವ ಗಮ್ಯತೇ।

೧೯೧.

ಸರೂಪಸದ್ದವಾಚ್ಚತ್ತಾ, ಸಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ಯಥಾ।

ಬಾಲಾ’ವು’ಯ್ಯಾನಮಾಲಾ’ಯಂ, ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ॥

೧೯೧. ‘‘ಸರೂಪ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಮುಯ್ಯಾನಮಾಲಾ ಬಾಲಾವ ಇತ್ಥೀ ವಿಯ। ಕಥಂ? ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಬಾಲಾ ತಾವ ಸಹಾಲಕೇನ ಕೇಸಸನ್ನಿವೇಸವಿಸೇಸೇನ ವತ್ತತೇ ಸಾಲಕಮಾನನಂ ತೇನ ಸೋಭತೇ। ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಉಯ್ಯಾನಮಾಲಾಪಿ ಸಾಲಾನಂ ರುಕ್ಖವಿಸೇಸಾನಂ ಕಾನನೇನ ಗಹನೇನ ಸೋಭತೇ, ಏವರೂಪಾ ಸಾ ತಾದಿಸೀ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ಆಖ್ಯಾಯತೇ, ಕಸ್ಮಾ? ಸಿಲೇಸೋಪಮತ್ತಸಭಾವೇಪಿ ಸರೂಪೇನ ಸದಿಸೇನ ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ’’ತ್ವೇವಂವಿಧೇನ ಸದ್ದಸನ್ತಾನೇನ ವಿಸೇಸಭೂತೇನ ವಾಚ್ಚತ್ತಾ ಪಕಾಸಿಯತ್ತಾ ತಸ್ಸಾಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ। ಯಥೇತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ।

೧೯೧. ‘‘ಸರೂಪೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸರೂಪಸದ್ದವಾಚ್ಚತ್ತಾ ತುಲ್ಯಸುತಿಯಾ ಅಚ್ಛಿನ್ನಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಮಾಲಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಸಾ ಉಪಮಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಿಲೇಸತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ಕತಸಮಾಸೇಹಿ ಪದಸನ್ತಾನೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಸನ್ತಾನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಯಥೇ’’ತಿ ಉದಾಹರತಿ। ಅಯಂ ಉಯ್ಯಾನಮಾಲಾ ಏಸಾ ಉಯ್ಯಾನಪನ್ತಿ ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಅಲಕಸಙ್ಖಾತಕೇಸಸನ್ನಿವೇಸಸಹಿತೇನ ಮುಖೇನ ಸೋಭಮಾನಾ ಬಾಲಾವ ಅಙ್ಗನಾ ಇವ ಸಾಲಕಾನನಸೋಭಿನೀ ಸಾಲವನೇಹಿ ಸೋಭಮಾನಾ ಹೋತಿ। ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ, ಸರೂಪಾ ಚ ತೇ ಸದ್ದಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಹಿ ವಾಚ್ಚಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸನ್ತಾನೇನ ಯುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ, ಉಯ್ಯಾನಾನಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಸಹ ಅಲಕೇನ ವತ್ತಮಾನನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಆನನಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತೇನ ಸೋಭತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ, ಸಾಲಾನಂ ಕಾನನನ್ತಿ ಚ, ತೇನ ಸೋಭತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೧೯೨.

ಖಯೀ ಚನ್ದೋ ಬಹುರಜಂ, ಪದುಮಂ ತೇಹಿ ತೇ ಮುಖಂ।

ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಸಮುಕ್ಕಂಸೀ-ತ್ಯ’ಯಂ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ಮತಾ॥

೧೯೨. ‘‘ಖಯೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಚನ್ದೋ ಖಯೀ ಖಯೋ ಅಚ್ಚಯೋ ಯಸ್ಸೇತಿ, ಪದುಮಂ ಬಹುರಜಂ ಬಹೂನಿ ರಜಾನಿ ಪರಾಗಾವಯವಾ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಏವಂಭೂತೇಹಿ ಚನ್ದಪದುಮೇಹಿ ಕನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ಸನ್ತಂ ತವ ಮುಖಂ ಸಮುಕ್ಕಂಸಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸವನ್ತಂ, ಖಯಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ರಜಸ್ಸ ಚ ದೋಸೇಪಿ ವತ್ತನತೋ, ಸದ್ದಚ್ಛಲೇನ ಖಯಸ್ಸ ದೋಸರೂಪಸ್ಸ ಬಹುರಜತ್ತಸ್ಸ ಚ ತತ್ಥಾಭಾವತೋತಿ। ಇತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ಮತಾ ನಿನ್ದಿತೇನ ಚನ್ದಾದಿನಾ ಖಯಸ್ಸೋಪಮಿತತ್ತಾ।

೧೯೨. ‘‘ಖಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಚನ್ದೋ ಖಯೀ ಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿನೇ ದಿನೇ ಏಕಮೇಕಾಯ ಕಲಾಯ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಆಸನ್ನಹೇತು ಖೀಯನಸಭಾವಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪದುಮಂ ಬಹುರಜಂ ಬಹುರೇಣುಸಮನ್ನಾಗತಂ ಹೋತಿ, ತೇಹಿ ಚನ್ದಪದುಮೇಹಿ ಸಮಾನಮ್ಪಿ ಕನ್ತಿಸುಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಸದಿಸಮ್ಪಿ ತೇ ಮುಖಂ ತವಾನನಂ ಸಮುಕ್ಕಂಸಿ ಖಯರಜಸದ್ದೇಹಿ ದೋಸಸ್ಸಾಪಿ ವಾಚ್ಚತ್ತಾ ಸದ್ದಚ್ಛಲೇಹಿ ಗಮ್ಯಮಾನಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅಧಿಕುಕ್ಕಂಸಗುಣವನ್ತಂ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ನಿನ್ದಿತಾನಂ ಚನ್ದಪದುಮಾನಂ ಮುಖಸ್ಸ ಉಪಮಿತಾತಿ ನಿನ್ದೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮುಖವಿಸೇಸನೇನ ಇವಸದ್ದಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮಾನಸದ್ದೇನ ಮುಖಗತಸಧಮ್ಮೋ ಜೋತಿತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಮಾಸಙ್ಖತಚನ್ದಪದುಮಗತಸಧಮ್ಮೋಪಿ ದ್ವೀಸು ತುಲ್ಯಧಮ್ಮೋಪಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ, ಅಪಿಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಸಮುಕ್ಕಂಸೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರೋ।

೧೯೩.

ಅಸಮತ್ಥೋ ಮುಖೇನಿ’ನ್ದು, ಜಿನ ತೇ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ।

ಜಳೋ ಕಲಙ್ಕೀ’ತಿ ಅಯಂ, ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ಸಿಯಾ॥

೧೯೩. ‘‘ಅಸಮತ್ಥೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನ ತೇ ಮುಖೇನ ಜಳೋ ಸೀತೋ ಅಕುಸಲೋ ಚ ಕಲಙ್ಕೋ ಮಿಗಲಞ್ಛನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಲಙ್ಕೀ। ಸದ್ದಚ್ಛಲೇನ ದೋಸಕಥನಂ। ತಾದಿಸೋ ಇನ್ದು ಚನ್ದೋ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ ವಿವದಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ಮುಖನ್ತು ವಿಸದಂ ಅಲಙ್ಕತಞ್ಚೇತಿ ಕಥಮನೇನಾಯಂ ಸದಿಸೋತಿ ನಿಸೇಧದ್ವಾರೇನ ಸಧಮ್ಮತಾವ ಗಮ್ಮತೇ, ಅಯಂ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ಸಿಯಾ।

೧೯೩. ‘‘ಅಸಮತ್ಥೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಜಿನ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಮುಖೇನ ಪಟಿಗಜ್ಜಿತುಂ ವಿವದಿತುಂ ಜಳೋ ಸೀತಲೋ ಅವಿಸದೋ ಕಲಙ್ಕೀ ಸಸಲಕ್ಖಣೋ ವಾ ಸದೋಸೋ ವಾ ಇನ್ದು ಚನ್ದೋ ಅಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ, ಅಯಂ ಏದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ನಾಮ। ಕಲಙ್ಕೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾಕ್ಯಂ। ಏತ್ಥ ವಿಸದೇನ ಕಲಙ್ಕರಹಿತೇನ ಮುಖೇನ ಸೀತಲೋ ಅವಿಸದೋ ಸದೋಸೋ ಚನ್ದೋ ಸಮಾನೋ ಭವಿತುಮಸಮತ್ಥೋತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸೇಧದ್ವಯೇನ ಇನ್ದಮುಖಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಸತಿಪಿ ನಿನ್ದೋಪಮಾಭಾವೇ ಪಟಿಸೇಧೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಪಟಿಗಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಚನ್ದಗತಸಧಮ್ಮಂ ಜೋತೇತಿ।

೧೯೪.

ಕಚ್ಛಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ, ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಮುಖಂ ತವ।

ಅತ್ತನಾವ ಸಮಂ ಜಾತ-ಮಿತ್ಯ’ಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ॥

೧೯೪. ‘‘ಕಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಚನ್ದಸ್ಸ ಅರವಿನ್ದಸ್ಸ ಚ ಕಚ್ಛಂ ಪದವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅವತ್ಥರಿಯ ತೇಸ’ಮವಕಂಸತೋ ಅವತ್ಥುಯತೇಸಮಣಂಸತೋ (ಕ॰), ತವ ಮುಖಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೂಪೇನೇವ ಸಮಂ ಜಾತಮಿತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಸಾಧಾರಣತಾಭಿಧಾನೇನ ಸದಿಸತ್ತಪತೀತಿಯಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮೇತಿ ನಿಗದ್ಯತೇ।

೧೯೪. ‘‘ಕಚ್ಛ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿ ತವ ಮುಖಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ ಲೋಕಪೂಜಿತಾನಂ ಸಸಿಅಮ್ಬುಜಾನಂ ಕಚ್ಛಂ ಪದವಿಂ ಅವತ್ಥಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅತ್ತನೋ ಅತುಲ್ಯತ್ತೇನ ಅತ್ತನಾ ಏವ ಸಮಾನತ್ತವತ್ಥುನೋ ಅಭಾವಾ ಸಮಂ ಜಾತಂ, ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಉಪಮಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ಅತುಲ್ಯಧಮ್ಮಭಾವಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಇಹ ಉಪಮಾಭೂತಾನಂ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾನಂ ಮುಖಸ್ಸ ಹೀನಭಾವಪಟಿಪಾದನದ್ವಾರೇನ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದೇಹಿ ಮುಖಂ ತುಲ್ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಚನ್ದಾರವಿನ್ದಾ ಅಸಾಧಾರಣೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಮಸದ್ದೋ ಮುಖಗತಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಧಮ್ಮಂ ಜೋತೇತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ।

೧೯೫.

ಸಬ್ಬಮ್ಭೋಜಪ್ಪಭಾಸಾರೋ, ರಾಸಿಭೂತೋವ ಕತ್ಥಚಿ।

ತವಾ’ನನಂ ವಿಭಾತೀತಿ, ಹೋತಾ’ಭೂತೋಪಮಾ ಅಯಂ॥

೧೯೫. ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ರಾಸಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬೇಸಮಮ್ಭೋಜಾನಂ ಪಭಾಸಾರೋವ ತವಾನನಂ ವಿಭಾತೀತಿ ಏವಂಭೂತಾ ಅಯಂ ಅಭೂತೋಪಮಾ ಹೋತಿ।

೧೯೫. ‘‘ಸಬ್ಬ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ ರಾಸಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಭೋಜಪ್ಪಭಾಸಾರೋವ ಸಕಲಪದುಮಾನಂ ಉತ್ತಮಕನ್ತಿಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ತವಾನನಂ ವಿಭಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಪಭಾತಿ, ಇತಿ ಈದಿಸೀ ಉಪಮಾ ಅಭೂತೋಪಮಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನವತ್ಥುನೋ ಉಪಮಿತತ್ತಾ ಅಭೂತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅರಾಸಿ ರಾಸಿಭೂತೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ಯೋಜನಾವಿಭೂತೋ ತಾದಿಸಪಭಾಸಾರಾಭಾವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ।

೧೯೬.

ಪತೀಯತೇ’ತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು, ಸದ್ದಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಕ್ವಚಿ।

ಸಮಾಸಪ್ಪಚ್ಚಯೇವಾದಿ-ಸದ್ದಯೋಗಂ ವಿನಾ ಅಪಿ॥

೧೯೬. ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪತೀಯತೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು’ಪಮಾ ಕ್ವಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ ಸಮಾಸಾದಿಸದ್ದಾನಂ ಯೋಗಂ ವಿನಾ ಅಪಿ ಸದ್ದಾನಂ ಪಯೋಗವಿಸೇಸಾದಿಗಾಳ್ಹೇನ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಪತೀಯತೇ।

೧೯೬. ತಿವಿಧಂ ಸದ್ದಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪತೀಯತೇ’’ತ್ಯಾದಿನಾ। ಅತ್ಥಗಮ್ಮಾ ತು ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋಪಮಾ ಪನ ಕ್ವಚಿ ಠಾನೇ ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯೇವಾದಿಸದ್ದಯೋಗಂ ವಿನಾಪಿ ತೇಸಂ ಸದ್ದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಸದ್ದಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಪಯುತ್ತಾವಸೇಸಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥಸತ್ತಿಯಾ ಪತೀಯತೇ। ಸದ್ದಾನಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೧೯೭.

ಭಿಙ್ಗಾನೇ’ಮಾನಿ ಚಕ್ಖೂನಿ, ನಾ’ಮ್ಬುಜಂ ಮುಖ’ಮೇವಿ’ದಂ।

ಸುಬ್ಯತ್ತಸದಿಸತ್ತೇನ, ಸಾ ಸರೂಪೋಪಮಾ ಮತಾ॥

೧೯೭. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ನ ಭಿಙ್ಗಾ ಏತೇ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಚಕ್ಖೂನಿಮಾನಿ, ನಮ್ಬುಜಮೇತಂ, ಕಿನ್ತು ಮುಖಮೇವಿದನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ಸಾ ಸರೂಪೋಪಮಾ ಮತಾ ಭಿಙ್ಗಾದೀನಮವಿಪರೀತಸರೂಪಸ್ಸ ದೀಪನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಬ್ಯತ್ತೇ’’ತ್ಯಾದಿ। ಸುಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಙ್ಗಚಕ್ಖೂನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಞ್ಚ ಪರಿಫುಟೇನ ಸದಿಸತ್ತೇನ ಚಞ್ಚಲತ್ತಕನ್ತ್ಯಾದಿಲಕ್ಖಣೇನ ತೇನೇವಾಭೇದಸಙ್ಕಾಪುಬ್ಬಮೇವ ವಿವೇಚಿತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಯಂ ಭಿಙ್ಗಾದಿಞ್ಞಾಣಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನತೋ ಉಪಮಾಜೋತಕಾನಮಿವಾದೀನಮಭಾವೇಪಿ ಭಿಙ್ಗಲೋಚನಾದೀನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ಪತೀಯತೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ।

೧೯೭. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರಣಮಾಹರತಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಮಾನಿ ಭಿಙ್ಗಾನಿ ಭಮರಾ ನ ಭವನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಚಕ್ಖೂನಿ। ಅಮ್ಬುಜಂ ನ ಇದಂ ಪದುಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತು ಮುಖಮೇವಾತಿ। ಈದಿಸೀ ಸಾ ಉಪಮಾ ಸುಬ್ಯತ್ತಸದಿಸತ್ತೇನ ಸುಪಾಕಟೇನ ಭಿಙ್ಗಲೋಚನಾನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಞ್ಚ ತುಲ್ಯಭಾವೇನ ಸರೂಪೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಸಮಾಸಪಚ್ಚಯಇವಾದಿಸದ್ದಪಯೋಗಾಭಾವೇಪಿ ‘‘ಭಿಙ್ಗಾನೇಮಾನಿ ಚಕ್ಖೂನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ ಚಕ್ಖುಮುಖೇಸು ಭಿಙ್ಗಅಮ್ಬುಜನ್ತಿ ವಿಪರೀತಪವತ್ತಬುದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಚಕ್ಖುಮುಖವಿಧಾನತೋ ಚಞ್ಚಲತ್ತಕನ್ತಿಮತ್ತಾದೀಸು ಸುಬ್ಯತ್ತಂ ತುಲ್ಯತ್ತಂ ವಿನಾ ಚಕ್ಖುಮುಖೇಸು ಭಿಙ್ಗಮ್ಬುಜಬುದ್ಧಿಂ ಕೀದಿಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಉಪಮಾನಭೂತಾನಂ ಭಿಙ್ಗಮ್ಬುಜಾನಂ ಉಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಂ ಚಕ್ಖುಮುಖಾನಞ್ಚ ಸದಿಸತ್ತಂ ಞಾಯತಿ। ಸುಟ್ಠು ಬ್ಯತ್ತಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಸದಿಸತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಯಸ್ಸಾ ಉಪಮಾಯಾತಿ ಚ, ಸಾ ಚ ಸಾ ಉಪಮಾ ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೧೯೮.

ಮಯೇವ ಮುಖಸೋಭಾ’ಸ್ಸೇ-ತ್ಯಲ’ಮಿನ್ದು ವಿಕತ್ಥನಾ।

ಯತೋ’ಮ್ಬುಜೇಪಿಸಾ’ತ್ಥೀತಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ ಅಯಂ॥

೧೯೮. ‘‘ಮಯೇವಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇನ್ದು ಚನ್ದ, ಅಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಮುಖಸೋಭಾ ವದನಜುತಿ ಮಯೇವ, ನಾಞ್ಞತ್ರಾತಿ ಏವರೂಪಾ ವಿಕತ್ಥನಾ ಅತ್ಥಪಸಂಸನೇನ ಅಲಮಿತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ। ಕಿಮಿತಿ? ಯತೋ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಾ ಮುಖಸೋಭಾ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ನ ಕೇವಲಮಿನ್ದುಮ್ಹಿ ಅತ್ಥಿ, ನೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸತೋಪಿ ತಥಾ ವಿಕತ್ಥನಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪನತೋ ವದನಮಿನ್ದುನೋಪಮೀಯತೀತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ।

೧೯೮. ‘‘ಮಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಇನ್ದು ಅಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸಾಮಿನೋ ಮುಖಸೋಭಾ ವದನಕನ್ತಿ ಏಕಕೇ ಮಯಿ ಏವ, ಈದಿಸೀ ವಿಕತ್ಥನಾ ಅತ್ತಸಿಲಾಘೇನ ಅಲಂ ನಿಪ್ಪಯೋಜನಂ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಯತೋ ಸಾ ಮುಖಸೋಭಾ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾತಿ। ಇತಿ ಈದಿಸಾ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ಪರಿಕಪ್ಪೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯತೋತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಪನ ಅಮ್ಬುಜೇಪಿ ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಂ ಪದುಮೇಪಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತ್ತಮೇವ। ಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಇಧ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನವಿಕತ್ಥನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪನತೋ ಸಧಮ್ಮಜೋತಕಸದ್ದನ್ತರೇ ಅಸತಿಪಿ ಉಪಮಾನಭೂತಇನ್ದುನೋ ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯಭೂತಮುಖಸ್ಸ ಚ ಸದಿಸತ್ತಂ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ವತ್ತುನೋ ತಾದಿಸಕಪ್ಪನಾ ಕಥಂ ಹೋತೀತಿ ಇಮಾಯ ಅತ್ಥಸತ್ತಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇ।

೧೯೯.

ಕಿಂ ವಾ’ಮ್ಬುಜ’ನ್ತೋಭನ್ತಾಲಿ,

ಕಿಂ ಲೋಲನಯನಂ ಮುಖಂ।

ಮಮ ದೋಲಾಯತೇ ಚಿತ್ತ-

ಮಿಚ್ಚ’ಯಂ ಸಂಸಯೋಪಮಾ॥

೧೯೯. ‘‘ಕಿಂ ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅನ್ತೋ ಭನ್ತಾ ಅಲೀ ಭಮರಾ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಮೀದಿಸಮಮ್ಬುಜಂ ಕಿಂ ವಾ। ಲೋಲಾನಿ ಚಪಲಾನಿ ನಯನಾನಿ ಯಸ್ಮಿಂ, ತಾದಿಸಂ ವಾ। ಜಿನ ತವೇದಂ ಮುಖಂ ಕಿನ್ತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ದೋಲಾಯತೇ ದೋಲೇವಾಚರತಿ। ಏವಂ ಪಕ್ಖದ್ವಯಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಸಂಸಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಚ್ಚಯಮೀದಿಸೀ ಸಂಸಯವೇಸೇನ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಮೋಪಮಾವಗಮಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ।

೧೯೯. ‘‘ಕಿಂ ವಾ’ಮ್ಬುಜೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅನ್ತೋಭನ್ತಾಲಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಭಮಮಾನಭಮರವನ್ತಂ ಅಮ್ಬುಜಂ ಕಿಂ ವಾ, ತುಯ್ಹಂ ಲೋಲನಯನಂ ಚಞ್ಚಲನೇತ್ತಂ ಮುಖಂ ಕಿಂ ವಾತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ದೋಲಾಯತೇ ಉಭಯಸಮ್ಭಮಜನನತೋ ದೋಲಾ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಮಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಂಸಯೇನ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಸಂಸಯೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅನ್ತೋ ಭನ್ತಾ ಅಲೀ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚ, ಲೋಲಾನಿ ನಯನಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚ, ದೋಲಾ ವಿಯ ಆಚರತೀತಿ ಚ, ಸಂಸಯೇನ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಇಹಾಪಿ ಸಧಮ್ಮಪಕಾಸಕೇ ಸದ್ದನ್ತರೇ ಅಸತಿಪಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸನದ್ವಯೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಮ್ಬುಜಮುಖಾನಂ ಸಂಸಯನಿಮಿತ್ತೇ ತುಲ್ಯತ್ತೇ ಅಸತಿ ಕಥಂ ಸಂಸಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ತುಲ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಗಮ್ಯತೇ।

೨೦೦.

ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಪದಸ್ಸೇತ್ವಾ,

ಸಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’ಭಿಧಾನತೋ।

ಸಾಮ್ಯಪ್ಪತೀತಿಸಬ್ಭಾವಾ,

ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ ಯಥಾ॥

೨೦೦. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಮಿಚ್ಛಿತಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾದಿಕಂ ಉಪದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸದಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಅಭಿಧಾನತೋ ಸಾಮ್ಯಸ್ಸ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪತೀತಿಯಾ ಅವಸಾಯಸ್ಸ ಸಮ್ಭಾವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ ವುಚ್ಚತೇ। ಪತಿವತ್ಥುನಾ ತಥಾವಿಧೇನಾಧಿಗತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ತುಲ್ಯತಾ ಪಟಿಪಾದಿತಾ। ಯಥೇತ್ಯುದಾಹರತಿ।

೨೦೦. ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಮಿಚ್ಛಿತಂ ಜಿನಾದಿಕಿಞ್ಚಿಪದತ್ಥಂ ಉಪದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ನಿದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದನೀಯಅತ್ಥೇನ ಸಹ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸದಿಸಭಾವಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವತ್ಥುನೋ ಅಭಿಧಾನತೋ ಕಥನತೋ ಸಾಮ್ಯಪ್ಪತೀತಿಸಬ್ಭಾವಾ ಸದಿಸತಾಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ಪರಿಜಾನನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ ವತ್ಥುನೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜಿನಾದಿಪದತ್ಥಸ್ಸ ತುಲ್ಯತ್ಥಪಕಾಸನತೋ ನಾಮೇನ ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ ನಾಮ। ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಸ ವಾ ಪಾರಿಜಾತಾದಿನೋ ಇತಿ ಚ, ಸಮಾನಾನಂ ತುಲ್ಯಾನಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸಾಮ್ಯಸ್ಸ ಪತೀತಿ ಚ, ಸಾಮ್ಯಪ್ಪತೀತಿಯಾ ಸಬ್ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪತಿವತ್ಥುನಾ ವುತ್ತಾ ಉಪಮಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಯಥಾತಿ ಉದಾಹರತಿ।

೨೦೧.

ಜನೇಸು ಜಾಯಮಾನೇಸು,

ನೇ’ಕೋಪಿ ಜಿನಸಾದಿಸೋ।

ದುತಿಯೋ ನನು ನತ್ಥೇವ,

ಪಾರಿಜಾತಸ್ಸ ಪಾದಪೋ॥

೨೦೧. ‘‘ಜನೇಸು’’ಚ್ಚಾದಿ। ಜಾಯಮಾನೇಸು ಜನೇಸು ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋಪಿ ಜನೋ ಗುಣವಾ ಜಿನಸಾದಿಸೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಮಾನೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತ್ಯೇಕಂ ತಾವ ವತ್ಥು ಉಪದಸ್ಸಿತಂ, ದುತಿಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪತಿವತ್ಥೂಪಮದಸ್ಸನಂ, ನನೂತ್ಯನುಮತಿಯಂ, ಪಾರಿಜಾತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬರುಕ್ಖವಿಸೇಸಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಪಾದಪೋ ನತ್ಥೇವ। ಪಾರಿಜಾತೋಯೇವ ರುಕ್ಖಜಾತೀಸು ಉತ್ತಮೋ, ತಥಾ ಜಿನೋ ಜನೇಸೂತಿ।

೨೦೧. ‘‘ಜನೇಸು’’ಚ್ಚಾದಿ। ಜಾಯಮಾನೇಸು ಜನೇಸು ಏಕೋಪಿ ಜಿನಸಾದಿಸೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಪಾರಿಜಾತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ತೇನ ಸಮೋ ದುತಿಯೋ ಪಾದಪೋ ರುಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ ಏವ ನನು, ನನೂತಿ ಅನುಞ್ಞಾಯಂ। ತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅತುಲ್ಯಭಾವಂ ಅನುಜಾನಾತಿ। ಇಹ ಪಾರಿಜಾತರುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಉತ್ತಮತ್ತಞ್ಚ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಉತ್ತಮತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಸಾಮ್ಯಂ ನಾಮ, ಏತಂ ಸಾಮ್ಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಸ್ಸ ಸಮತ್ಥನವಸೇನ ಪತಿವತ್ಥುಭೂತಪಾರಿಜಾತಸ್ಸ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಅಸಮಾನತ್ತಕಥನೇನೇವ ಜೋತಿತಂ ಹೋತಿ।

೨೦೨.

ವಾಕ್ಯತ್ಥೇನೇವ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ,

ಯದಿ ಕೋಚ್ಯು’ಪಮೀಯತೇ।

ಇವಯುತ್ತವಿಯುತ್ತತ್ತಾ,

ಸಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಾ ದ್ವಿಧಾ॥

೨೦೨. ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಾಕ್ಯತ್ಥೇನೇವಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧವಿಸೇಸೋ, ತೇನೇವ, ನ ಪದತ್ಥಮತ್ತೇನ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಕೋಚಿ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೋ ಕೋಚಿ ಯದಿ ಉಪಮೀಯತೇ ಸದಿಸೋ ಕಥ್ಯತೇ, ಸಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜತೇ। ಕಥಂ? ಯುತ್ತಾ ಚ ವಿಯುತ್ತಾ ಚ ಯುತ್ತವಿಯುತ್ತಾ, ಇವೇನ ಅತ್ಥನಿದ್ದೇಸೋಯಂ ಯುತ್ತವಿಯುತ್ತಾ ಉಪಮಾ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವಾ ಕಾರಣಾ ದ್ವಿಧಾತಿ ಅಧಿಕತಂ।

೨೦೨. ಇದಾನಿ ವಾಕ್ಯತ್ಥವಿಸಯೋಪಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಾಕ್ಯತ್ಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಾಕ್ಯತ್ಥೇನೇವ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧವಿಸೇಸಸಙ್ಖತಸಮುದಾಯಭೂತೇನ ವಾಕ್ಯತ್ಥೇನ ಕೋಚಿ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಯದಿ ಉಪಮೀಯತೇ ಸದಿಸಭಾವೇನ ಕಥೀಯತೇ, ಸಾ ಉಪಮಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಇವಯುತ್ತವಿಯುತ್ತತ್ತಾ ಇವಯುತ್ತವಿಯುತ್ತವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರಾ। ಏತ್ಥ ‘‘ಇವಾ’’ತಿ ಇವಾದೀನಮತ್ಥಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇವಸದ್ದೋಪಿ ತಪ್ಪರಿಯಾಯಸದ್ದಾಪಿ ಗಯ್ಹನ್ತೇ।

ಇವಯುತ್ತ

೨೦೩.

ಜಿನೋ ಸಂಕ್ಲೇಸತತ್ತಾನಂ,

ಆವಿಭೂತೋ ಜನಾನ’ಯಂ।

ಘಮ್ಮಸನ್ತಾಪತತ್ತಾನಂ,

ಘಮ್ಮಕಾಲೇ’ಮ್ಬುದೋ ವಿಯ॥

೨೦೩. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಜಿನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಂಕ್ಲೇಸೇಹಿ ದಸವಿಧೇಹಿ ತತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾಪಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಜನಾನಂ ಅಯಂ ಜಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಆವಿಭೂತೋ ಕತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಾಧಿಗಮೇನ ಲೋಕೇ ಪಾತುಭೂತೋ। ಏಕಂ ತಾವ ವಾಕ್ಯಮುಪಮೇಯ್ಯಭೂತಂ। ಕಿಮಿವೇತ್ಯಾಹ ‘‘ಘಮ್ಮೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಘಮ್ಮಸನ್ತಾಪೇನ ತತ್ತಾನಂ ಜನಾನಂ ಘಮ್ಮಕಾಲೇ ಗಿಮ್ಹಾನಸಮಯೇ ಅಮ್ಬುದೋ ಮೇಘೋ ವಿಯಾತಿ ದುತಿಯವಾಕ್ಯಮುಪಮಾನಭೂತಮಿತ್ಯಯಮಿವಯುತ್ತಾ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಾ। ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬುತ್ತರವಾಕ್ಯತ್ಥಾನಂ ವಿಸೇಸ್ಯವಿಸೇಸನಭಾವೋ ಏಕವಾಕ್ಯತ್ಥತ್ತಾವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ।

೨೦೩. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಜಿನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಏಸೋ ಜಿತಪಞ್ಚಮಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಸಂಕ್ಲೇಸತತ್ತಾನಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪತತ್ತಾನಂ ಜನಾನಂ ಆವಿಭೂತೋ ಕತಕಿಚ್ಚೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಧಿಗಮೇನ ಲೋಕೇ ಉಪಟ್ಠಿತೋ। ಕೇನ ಸನ್ತತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮಿವೇತಿ ಚೇ? ಘಮ್ಮಸನ್ತಾಪತತ್ತಾನಂ ಜನಾನಂ ಘಮ್ಮಕಾಲೇ ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಅಮ್ಬುದೋವಿಯ ಮೇಘೋ ಇವ। ಇಹ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಭೇದಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸನಂ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಪನ ಭೇದ್ಯತ್ತಾ ವಿಸೇಸ್ಯೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ವಾಕ್ಯಭೇದೇ ಸತಿಪಿ ವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಏಕೋವೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಮುತ್ತರತ್ರಾಪಿ। ಉತ್ತರವಾಕ್ಯೇ ಇವಸದ್ದೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗುಣಗುಣೀಪದತ್ಥಾನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ದೀಪೇತಿ, ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇ ಗುಣಗುಣೀನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ಪನ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯೇನ ಸಮಾನತ್ತಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಯತಿ। ಸಂಕ್ಲೇಸೇಹಿ ತತ್ತಾತಿ ಚ, ಘಮ್ಮೋ ಏವ ಸನ್ತಾಪೋತಿ ಚ, ತೇನ ತತ್ತಾತಿ ಚ, ಘಮ್ಮೋ ಏವ ಕಾಲೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಇವವಿಯುತ್ತ

೨೦೪.

ಮುನಿನ್ದಾನನ’ಮಾಭಾತಿ, ವಿಲಾಸೇಕಮನೋಹರಂ।

ಉದ್ಧಂ ಸಮುಗ್ಗತಸ್ಸಾಪಿ, ಕಿಂ ತೇ ಚನ್ದ ವಿಜಮ್ಭನಾ॥

೨೦೪. ದುತಿಯಮಾಹ ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಲಾಸೇನ ಏಕಮತುಲ್ಯಂ ಮನೋಹರಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸಾಭಾವತೋ ಮುನಿನ್ದಾನನಂ ಆಭಾತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಸೋಭತೇತಿ ಏಕಂ ತಾವ ವಾಕ್ಯಮುಪಮೇಯ್ಯಭೂತಂ। ಭೋ ಚನ್ದ ಉದ್ಧಂ ಗಗನತಲಂ ಸಮುಗ್ಗತಸ್ಸಾಪಿ ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ ತೇ ತವ ವಿಜಮ್ಭನಾ ಸಾಹಂಕಾರಪರಿಬ್ಭಮನೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ ನ ಕಿಂಪಿ, ತಂಸದಿಸಸೋಭಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಭಾವತೋ। ಅಸದಿಸತ್ತಂ ಮುನಿನ್ದಾನನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತತೋಪಿ ಉದ್ಧಮುಗ್ಗಚ್ಛತೋ ವಿಲಾಸಮತ್ತಮೇವ ಪಿಯಾಸಮತ್ತಮೇವ (ಕ॰) ಫಲಸಮ್ಭವತೋತಿ ದುತಿಯವಾಕ್ಯಮುಪಮಾನಭೂತಂ। ತಥಾ ಹೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಥಾ ಸದಿಸತಾಪತೀತಿಯಾ ಕರಿಯಮಾನಾನಮುಗ್ಗಮನವಿಜಮ್ಭನಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಕಥಞ್ಚಿಪಿ ಮುಖಚನ್ದಾನಂ ಸಾಧಮ್ಮಪತೀತಿ ಉಪಮಾವಗಮೋತಿ ಅಯಮಿವವಿಯುತ್ತವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಾ।

೨೦೪. ಇದಾನಿ ಇವವಿಯುತ್ತವಾಕ್ಯತ್ಥೋಪಮಂಯೇವ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮುನಿನ್ದಾನನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಲಾಸೇಕಮನೋಹರಂ ಲೀಲಾಯ ಅತುಲ್ಯಂ ತತೋಯೇವ ಮನೋಹರಂ ಮುನಿನ್ದಾನನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ವದನಂ ಆಭಾತಿ ಅತಿದಿಬ್ಬತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹೇ ಚನ್ದ ಉದ್ಧಂ ಉಚ್ಚಂ ನಭಂ ಸಮುಗ್ಗತಸ್ಸಾಪಿ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ವಿಜಮ್ಭನಾ ಅಹಂಕಾರೇನ ಪರಿಬ್ಭಮನೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ। ಇಹ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಇವವಿಯುತ್ತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸಬ್ಬಥಾ ಮುಖೇನ ಸದಿಸೋ ಭವಾಮೀ’’ತಿ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸ ಗಗನತಲಾರೋಹೋಪಿ ವಿಜಮ್ಭನಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಮುಖಚನ್ದಾನಂ ವಿಲಾಸೇಕಮನೋಹರತ್ತಂ ಕನ್ತಿಮತ್ತಸಙ್ಖಾತಸದಿಸತ್ತಂ ಇವಾದೀನಮಭಾವೇಪಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರವಾಕ್ಯತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬವಾಕ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಉಪಮಾ ಚ ವಿಸೇಸನಞ್ಚ ಹೋತಿ। ವಿಲಾಸೇನ ಏಕಮತುಲ್ಯನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಮನೋಹರಞ್ಚಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಅಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ।

೨೦೫.

ಸಮುಬ್ಬೇಜೇತಿ ಧೀಮನ್ತಂ, ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ತು ಯಂ।

ಉಪಮಾದೂಸನಾಯಾ’ಲ-ಮೇತಂ ಕತ್ಥಚಿ ತಂ ಯಥಾ॥

೨೦೫. ದೋಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕತೀತಿಮುಪಮಾಲಙ್ಕಾರದೂಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಮುಬ್ಬೇಜೇತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ತು, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಭಿನ್ನವಚನಹೀನತಾಅಧಿಕತಾದೀನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ। ತುಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಜೋತಕೋ, ತಥಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧೀಮನ್ತಂ ಮೇಧಾವಿಂ ಸಮುಬ್ಬೇಜೇತಿ ನ ಪೀಣೇತಿ, ಏತಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗದಿಕಂ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪಮಾದೂಸನಾಯ ವಿರೋಧತ್ಥಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಂ। ‘‘ತಂ ಯಥೇ’’ತಿ ಉದಾಹರತಿ।

೨೦೫. ದೋಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ದೋಸಾನಮನುದ್ದೇಸಾವಸಾನೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾಯ ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕತಿಯಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಉದಾಹರಣೇ –

‘‘ದುಟ್ಠಾಲಙ್ಕರಣಂ ತೇತಂ, ಯತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರದೂಸನಂ।

ತಸ್ಸಾಲಙ್ಕಾರನಿದ್ದೇಸೇ, ರೂಪಮಾವಿಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥

ಕತಪಟಿಞ್ಞಾನುಸಾರೇನ ಇದಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಸಮುಬ್ಬೇಜೇತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ತು ವಕ್ಖಮಾನಂ ಯಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗವಚನಾದಿಕಂ ಪನ ಧೀಮನ್ತಂ ಪಞ್ಞವನ್ತಂ ಕವಿಂ ಸಮುಬ್ಬೇಜೇತಿ ‘‘ಏವಂ ನಾಮ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಉಬ್ಬೇಗಂ ಜನೇತಿ, ಏತಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ಉಪಮಾದೂಸನಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಉಪಮಾವಿನಾಸನತ್ಥಂ ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಇತ್ಥೀವಾಯಂ ಜನೋ ಯಾತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿವತ್ತಬ್ಬವಿಸಯತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಂ। ‘‘ತಂ ಯಥಾ’’ತಿ ಉದಾಹರತಿ। ಭಿನ್ನಂ ವಿಸದಿಸಞ್ಚ ತಂ ಲಿಙ್ಗಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ವಿಸದಿಸವಚನಾದಿನೋತಿ ಚ, ಉಪಮಾಯ ದೂಸನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೦೬.

ಹಂಸೀವಾ’ಯಂ ಸಸೀ ಭಿನ್ನ-

ಲಿಙ್ಗಾ’ಕಾಸಂ ಸರಾನಿವ।

ವಿಜಾತಿವಚನಾ ಹೀನಾ,

ಸಾ’ವ ಭತ್ತೋ ಭಟೋ’ಧಿಪೇ॥

೨೦೬. ‘‘ಹಂಸೀವಾಯ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಸೀ ಚನ್ದೋ ಹಂಸೀವ ಹಂಸೀಸದಿಸೋ। ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೋಪಮಾ। ‘‘ಆಕಾಸಂ ಸರಾನಿವಾ’’ತಿ ವಿಜಾತಿವಚನಾ ವಿಸದಿಸವಚನೋಪಮಾ। ‘‘ಭಟೋ ಅಧಿಪೇ ಸಾಮಿನಿ ಸಾವ ಭತ್ತೋ’’ತಿ ಹೀನಾ ಹೀನೋಪಮಾ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ಹೀನೇನ ಜಾತ್ಯಾದಿನಾ ಅಧಿಕಸ್ಸ ಉಪಮಿತತ್ತಾ।

೨೦೬. ‘‘ಹಂಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಸಸೀ ಚನ್ದೋ ಹಂಸೀ ಇವ ಹಂಸಿಧೇನೂವ ಹೋತಿ। ಇಚ್ಚಾದಿಕೋಪಮಾ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾ ಉಪಮೇಯ್ಯತೋ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಆಕಾಸಂ ನಭಂ ಸರಾನಿವಾತಿ ಅಯಂ ವಿಜಾತಿವಚನಾ ಉಪಮೇಯ್ಯೇನ ವಿಸದಿಸವಚನತ್ತಾ ವಿಜಾತಿವಚನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಧಿಪೇ ಸಾಮಿನಿ ಭಟೋ ಸೇವಕೋ ಸಾವ ಸುನಖೋ ಇವ ಭತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಹೀನಾ ಜಾತಿಹೀನೇನ ಸುನಖೇನ ಉತ್ತಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಪಮಿತತ್ತಾ ಹೀನೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಭಿನ್ನಂ ಲಿಙ್ಗಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ಚ, ವಿವಿಧಾ ಜಾತಿ ಸಭಾವೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ವಿಜಾತಿ ವಚನಂ ಅಸ್ಸಾ ಉಪಮಾಯಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೦೭.

ಖಜ್ಜೋತೋ ಭಾನುಮಾಲೀವ,

ವಿಭಾತೀತ್ಯಧಿಕೋಪಮಾ।

ಅಫುಟ್ಠತ್ಥಾ ಬಲಮ್ಭೋಧಿ,

ಸಾಗರೋ ವಿಯ ಸಂಖುಭಿ॥

೨೦೭. ‘‘ಖಜ್ಜೋತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಖಜ್ಜೋತೋ ಭಾನುಮಾಲೀವ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ವಿಭಾತೀತ್ಯಧಿಕೋಪಮಾ ಅಧಿಕೇನ ಹೀನಸ್ಸ ಉಪಮಿತತ್ತಾ। ಬಲಮ್ಭೋಧಿ ಸೇನಾಸಾಗರೋ ಸಾಗರೋ ವಿಯ ಸಂಖುಭೀತಿ ಅಫುಟ್ಠತ್ಥೋಪಮಾ ‘‘ಬಲಮ್ಭೋಧೀ’’ತಿ ರೂಪಕೇನ ಸೇನಾಯ ಮಹನ್ತತ್ತಾವಗಮತೋ ಪುನ ‘‘ಸಾಗರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಉಪಮಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಸೇಸತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಂಫುಟ್ಠತ್ತಾ।

೨೦೭. ‘‘ಖಜ್ಜೋತೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಖಜ್ಜೋತೋ ಭಾನುಮಾಲೀವ ವಿಭಾತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಅಧಿಕೋಪಮಾ ಅಧಿಕಾಯ ಉಪಮಾಯ ಉಪಮಿತತ್ತಾ ಅಧಿಕೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘‘ಬಲಮ್ಭೋಧಿ ಸೇನಾಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ ವಿಯ ಸಂಖುಭೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಅಫುಟ್ಠತ್ಥಾ ಸೇನಾಯ ಮಹತ್ತಂ ‘‘ಬಲಮ್ಭೋಧೀ’’ತಿ ತಿರೋಭೂತಉಪಮಾಯೇವ ಅವಗತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುನ ‘‘ಸಾಗರೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಉಪಮಾಯ ಫುಸಿತಬ್ಬತ್ಥಸ್ಸಾಭಾವಾ ಅಫುಟ್ಠತ್ಥೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಫುಟ್ಠೋ ಅತ್ಥೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಬಲಂ ಏವ ಅಮ್ಭೋಧೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೦೮.

ಚನ್ದೇ ಕಲಙ್ಕೋ ಭಿಙ್ಗೋವೇ-

ತ್ಯು’ಪಮಾಪೇಕ್ಖಿನೀ ಅಯಂ।

ಖಣ್ಡಿತಾ ಕೇರವಾಕಾರೋ,

ಸಕಲಙ್ಕೋ ನಿಸಾಕರೋ॥

೨೦೮. ‘‘ಚನ್ದೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಕಲಙ್ಕೋ ಭಿಙ್ಗೋ ವಿಯಾತ್ಯಯಮುಪಮಾ ‘‘ಚನ್ದೇ ಕುಸುಮಗಚ್ಛಸದಿಸೇ’’ ಇತ್ಯುಪಮನ್ತರಮಪೇಕ್ಖತೇತಿ ಯತೋ ಚನ್ದೇ ಭಿಙ್ಗೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛೇ ತು ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಅಯಮುಪಮಾ ಉಪಮಾಪೇಕ್ಖಿನೀ। ಸಕಲಙ್ಕೋ ಸಸಲಕ್ಖಣೋ ನಿಸಾಕರೋ ಚನ್ದೋ ಕೇರವಾಕಾರೋ ಕುಮುದಸನ್ನಿಭೋತಿ ಖಣ್ಡಿತೋಪಮಾ ಕೇರವಸ್ಸ ಅನ್ತೋಕಣ್ಹತ್ತಂ ಪಟಿಪಾದೇತುಂ ‘‘ಸಭಿಙ್ಗಕೇರವಾಕಾರೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ।

೨೦೮. ‘‘ಚನ್ದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಚನ್ದೇ ಕಲಙ್ಕೋ ಭಿಙ್ಗೋ ಇವಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಉಪಮಾಪೇಕ್ಖಿನೀ ಚನ್ದಸ್ಸಉಪಮಾಭೂತಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಕಾದಿಅಪೇಕ್ಖನತೋ ಉಪಮಾಪೇಕ್ಖಿನೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಚನ್ದೇ ಭಿಙ್ಗಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ವಿಸಯಭೂತಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಕಾದಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ಉಪಮತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ದುಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಕಲಙ್ಕೋ ಕಲಙ್ಕಸಹಿತೋ ನಿಸಾಕರೋ ಚನ್ದೋ ಕೇರವಾಕಾರೋ ಕುಮುದಸದಿಸೋತಿ ಅಯಂ ಖಣ್ಡಿತಾ ಚನ್ದಗತಂ ಕಣ್ಹತ್ತಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಸಭಿಙ್ಗಕೇರವಾಕಾರೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಭಿಙ್ಗೋಪಮಾಭಾವಸ್ಸ ಖಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಖಣ್ಡಿತೋಪಮಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಉಪಮಂ ಅಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಚ, ಖಣ್ಡಂ ಇತಾ ಗತಾತಿ ಚ, ಖಣ್ಡೇನ ಇತಾ ಯುತ್ತಾ ವಾತಿ ಚ, ಕೇರವಸ್ಸಾಕಾರೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸಹ ಕಲಙ್ಕೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೦೯.

ಇಚ್ಚೇವಮಾದಿರೂಪೇಸು, ಭವನ್ತಿ ವಿಗತಾದರಾ।

ಕರೋನ್ತಿ ಚಾ’ದರಂ ಧೀರಾ, ಪಯೋಗೇ ಕ್ವಚಿದೇವ ತು॥

೨೦೯. ವುತ್ತಂ ನಿಗಮೇತಿ ‘‘ಇಚ್ಚೇವ’’ಮಾದಿನಾ। ರೂಪೇಸು ಪಯೋಗೇಸು। ವಿಗತೋ ಅಪಗತೋ ಆದರೋ ಸಮ್ಭಾವನಾ ಯೇಸಂ ತಥಾ ಭವನ್ತಿ। ಕಿಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕಂ ನಿಯಮೇನಾನಾದರಣೀಯಮೇವ, ಅನಿಯಮೇನೇತಿ ನಿಯಮೇನೇತಿ (ಕ॰) ಚೇ ಗಯ್ಹೂಪಗಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕರೋನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿಂ। ಕ್ವಚಿದೇವ ತು ಪಯೋಗೇ ಧೀರಾ ಕವಯೋ ಆದರಂ ಕರೋನ್ತಿ ಚಾತಿ। ಚಸದ್ದೋ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರತ್ಥಂ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ।

೨೦೯. ‘‘ಇಚ್ಚೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇತಿ ಅನನ್ತರಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇಸು ಏವಮಾದಿರೂಪೇಸು ಪಯೋಗೇಸು ಧೀರಾ ವಿಗತಾದರಾ ಭವನ್ತಿ। ಇಮೇಯೇವ ಧೀರಾ ಕ್ವಚಿದೇವ ತು ಪಯೋಗೇ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕೇ ಆದರಂ ಕರೋನ್ತಿ ಚ। ಇತಿ ಏವಂ ಅಯಂ ಪಕಾರೋ ಆದಿ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ, ತಾನಿ ಚ ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಚೇತಿ ಚ, ವಿಗತೋ ಆದರೋ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಚಸದ್ದೋ ವಾಕ್ಯನ್ತರಸಮುಚ್ಚಯೇ। ತಸ್ಮಾ ವಿಗತಾದರತ್ಥೇನ ಅಞ್ಞಮಾದರಕರಣಂ ವುಚ್ಚಮಾನಕಥಾಸನ್ತತಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ।

೨೧೦.

ಇತ್ಥೀವಾ’ಯಂ ಜನೋ ಯಾತಿ,

ವದತ್ಯೇಸಾ ಪುಮಾ ವಿಯ।

ಪಿಯೋ ಪಾಣಾ ಇವಾ’ಯಂ ಮೇ,

ವಿಜ್ಜಾ ಧನಮಿವ’ಚ್ಚಿತಾ॥

೨೧೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಇತ್ಥಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜನೋ ಇತ್ಥೀವ ಯಾತಿ ಕ್ರಿಯಾನುವತ್ತಿತೋ। ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುಮಾವ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವದತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಯೋಗತೋ। ಏತ್ಥ ಲಿಙ್ಗನಾನತ್ತಮುಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ। ಅಯಮಿಚ್ಛಿತೋ ಕೋಚಿ ಮೇ ಪಾಣಾ ಇವ ಪಿಯೋ ಇಟ್ಠೋ, ವಿಜ್ಜಾ ಬ್ಯಾಕರಣಾದಯೋ ಧನಮಿವ ಅಚ್ಚಿತಾ ರಾಸಿಕತಾತಿ ವಚನಭೇದೋ।

೨೧೦. ಇದಾನಿ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾನಂ ಗಹೇತಬ್ಬವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇತ್ಥೀವಾ’ಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಯಂ ಜನೋ ಇತ್ಥೀವ ಅವಿಸದಗಮನೇನ ಮಹಿಲಾ ವಿಯ ಯಾತಿ। ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುಮಾ ವಿಯ ತಾದಿಸಪಾಗಬ್ಭಿಯಯುತ್ತತ್ತಾ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವದತೀತಿ। ಇಹ ದ್ವಿನ್ನಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಲಿಙ್ಗಭೇದೇ ಸತಿಪಿ ಕವಯೋ ಆದರಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಮೇ ಮಮ ಪಾಣಾ ಇವ ಪಾಣಾ ಇವ ಜೀವೋ ಇವ (ಕ॰) ಆಯವೋವ ಪಿಯೋ। ಅಚ್ಚಿತಾ ಸಞ್ಚಿತಾ ವಿಜ್ಜಾ ಬ್ಯಾಕರಣನಿಘಣ್ಟುಆದಯೋ ಧನಮಿವ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ವಚನತೋ ವಿಸೇಸತ್ತೇ ಸತಿಪಿ ಇಟ್ಠಮೇವ।

೨೧೧.

ಭವಂ ವಿಯ ಮಹೀಪಾಲ, ದೇವರಾಜಾ ವಿರಾಜತೇ।

ಅಲ’ಮಂಸುಮತೋ ಕಚ್ಛಂ, ತೇಜಸಾ ರೋಹಿತುಂ ಅಯಂ॥

೨೧೧. ಹೀನಾಧಿಕಮುತ್ತಮುದಾಹರಣಮಾಹ ‘‘ಭವಂ ವಿಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮಹೀಪಾಲೇತ್ಯಾಮನ್ತನಂ, ದೇವರಾಜಾ ಭವಂ ವಿಯ ವಿರಾಜತೇ। ಇತಿ ಹೀನೇನಾಪಿ ಹೋತಿ। ಏವಂವಿಧೇ ಸಮುಚಿತೇ ವಿಸಯೇ ಲಿಙ್ಗವಚನಭೇದಾದಿಕಂ ನೋಪಮಂ ದೂಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ (ಕ॰)।

೨೧೧. ‘‘ಭವ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮಹೀಪಾಲ ಭೋ ರಾಜ, ದೇವರಾಜಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಭವಂ ವಿಯ ವಿರಾಜತೇತಿ। ಏತ್ಥ ಸಕ್ಕಮುಪಾದಾಯ ‘‘ಭವಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ಹೀನತ್ತೇಪಿ ಇಟ್ಠಮೇವ। ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅಂಸುಮತೋ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಕಚ್ಛಂ ಪದವಿಂ ತೇಜಸಾ ಆರೋಹಿತುಂ ಪತ್ತುಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ। ಏತ್ಥ ತೇಜಸಾ ಅಧಿಕೋಪಿ ಸೂರಿಯೋ ಉಪಮಾಭೂತೋ ಇಟ್ಠೋವ, ‘‘ಕಚ್ಛಂ ಆರೋಹಿತು’’ನ್ತಿ ಇವಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ। ಈದಿಸಂ ಭಿನ್ನಲಿಙ್ಗಾದಿಕೋಪಮಾದಿಕಂ ಉಪಮಾದೂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ।

೨೧೨.

ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ, ಅಭೇದಸ್ಸ ನಿರೂಪನಾ।

ಉಪಮೇವ ಉಪಮಾವ (ಸೀ॰ ಕ॰) ತಿರೋಭೂತ-ಭೇದಾ ರೂಪಕಮುಚ್ಚತೇ॥

೨೧೨. ರೂಪಕಂ ನಿರೂಪಯತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಅಭೇದಸ್ಸ ನಾನತ್ತಾಭಾವಸ್ಸ ನಿರೂಪನಾ ಆರೋಪನೇನ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಮಭೇದಂ ರೂಪಯತಿ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ರೂಪಕಮುಚ್ಚತೇ। ಉಪಮಾನಸ್ಸ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಮಭೇದಾರೋಪನೇನ ತಿರೋಭೂತೋ ಅಪಾಕಟೋ ಭೇದೋ ನಾನತ್ತಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ತಾದಿಸೀ ಉಪಮೇವ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ರೂಪಕಮುಚ್ಚತೇ ‘‘ರೂಪಕ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪದಮ್ಬುಜ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪದಮೇವ ಅಮ್ಬುಜಸದಿಸತ್ತಾ ಅಮ್ಬುಜಂ ರುಪ್ಯತೇ। ಇತ್ಯುಪಮೇಯ್ಯೋಪಮಾನಭೂತಾನಂ ಪದಮ್ಬುಜಾನಮಭೇದಾರೋಪನೇನ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಗತಸಾಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾಯಪಿ ಉಪಮಾಯ ಭೇದೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ತಿರೋಹಿತೋ। ನ ತು ಆವಿಭೂತೋ ಅಬ್ಭುತೋ (ಕ॰) ‘‘ಪದಂ ಅಮ್ಬುಜಮಿವೇ’’ತಿ। ಸಾ ಚೋಪಮಾ ತಥಾವಿಧಾ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಮಭೇದಮಾಯಾತಿ ನಾಮಾತಿ ರೂಪಕಮುಚ್ಚತೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೨೧೨. ಇದಾನಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉಪಮಾನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಅನನ್ತರನಿದ್ದಿಟ್ಠಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಅಭೇದಸ್ಸ ಸಭಾವತೋ ಭೇದೇ ಸತಿಪಿ ವಿಭೂತಸದಿಸತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಸೋ ಏಸೋ, ಏಸೋ ಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಾರೇಹಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಅಭೇದಸ್ಸ ನಿರೂಪನಾ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಪದತ್ಥೇಸು ಬುದ್ಧಿಯಾ ಆರೋಪನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿರೋಭೂತಭೇದಾ ‘‘ಪದಂ ಅಮ್ಬುಜಮಿವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಕಟನಾನತ್ತಂ ವಿನಾ ‘‘ಪದಮ್ಬುಜ’’ನ್ತಿ ತಿರೋಹಿತಭೇದಾ ಉಪಮೇವ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸಾಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ ಉಪಮಾ ಏವ ರೂಪಕಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೇ। ವಿಭೂತಸದಿಸತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯವತ್ಥೂನಿ ಅಭೇದೇನ ಗಯ್ಹನ್ತಿ। ತೇಸಮಭೇದಗ್ಗಹಣೇನೇವ ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಭಿನ್ನಸಾಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾಯ ಉಪಮಾಯಪಿ ಭೇದೋ ತಿರೋಹಿತೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತಿರೋಭೂತನಾನತ್ತವನ್ತಸಾಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ ಉಪಮಾ ಏವ ವತ್ಥೂನಮಭೇದಂ ದೀಪೇತೀತಿ ರೂಪಕಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಿರೋಭೂತೋ ಭೇದೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಅಭೇದಂ ರೂಪಯತಿ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೧೩.

ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಂ, ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿ ಚ।

ತಂ ದ್ವಿಧಾ ಪುನ ಪಚ್ಚೇಕಂ, ಸಮಾಸಾದಿವಸಾ ತಿಧಾ॥

೨೧೩. ತಸ್ಸ ಭೇದಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಅಸೇಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಸೇಸವತ್ಥು ವಿಸಯೋ ಯಸ್ಸ ತಂ ತಥಾವಿಧಞ್ಚ, ಏಕದೇಸೇ ಅವಯವೇ ವಿವತ್ತತೀತಿ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿ ಚೇತಿ ತಂ ರೂಪಕಂ ದ್ವಿಧಾ, ಪುನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸಮಾಸಾದಿವಸಾ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಕತಸಮಾಸತ್ತಾ ಸಮಾಸರೂಪಕ ಅಸಮಾಸರೂಪಕ ಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕವಸೇನ ತಿಧಾ ಸಿಯಾ।

೨೧೩. ‘‘ಅಸೇಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತಂ ರೂಪಕಂ ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಂ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿ ಚಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ, ಪುನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ತಂ ದ್ವಯಮ್ಪಿ ಸಮಾಸಾದಿವಸಾ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ ಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ ಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇಸಂ ಭೇದೇನ ತಿಧಾ ಹೋತಿ। ಅಸೇಸಂ ವತ್ಥು ವಿಸಯೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಏಕದೇಸೇ ವಿವತ್ತತೀತಿ ಚ, ಏಕಂ ಏಕಂ ಪತೀತಿ ಚ, ಸಮಾಸೋ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ ಆದಿ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋ ಭೇದೋತಿ ಚ, ತೀಹಿ ಪಕಾರೇಹೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಸಮಾಸ

೨೧೪.

ಅಙ್ಗುಲೀದಲಸಂಸೋಭಿಂ, ನಖದೀಧಿತಿಕೇಸರಂ।

ಸಿರಸಾ ನ ಪಿಳನ್ಧನ್ತಿ, ಕೇ ಮುನಿನ್ದಪದಮ್ಬುಜಂ॥

೨೧೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಙ್ಗುಲೀಹಿಯೇವ ಉಪಮಾನಗಮ್ಮತ್ತಾ ಸಿನಿದ್ಧತಮ್ಬಾಹಿ ದಲೇಹಿ ಪತ್ತೇಹಿ ಸಂಸೋಭಿಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ವಿರೋಚಮಾನಂ ನಖಾನಂ ದೀಧಿತಿಯೋ ಕಿರಣಾ ಏವ ಕೇಸರಾನಿ ಯತ್ಥ ತಾದಿಸಂ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಪದಮೇವ ಅಮ್ಬುಜಂ ಸಿರಸಾ ಮುದ್ಧನಾ ಕೇ ನಾಮ ಜನಾ ನ ಪಿಳನ್ಧನ್ತಿ ಪಸಾಧನವಸೇನ ನ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ। ಇದಮಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಂ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ ಅಙ್ಗಿನೋ ಪದಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಮಙ್ಗುಲ್ಯಾದೀನಮಸೇಸಾನಂ ರೂಪನತೋ। ಏವಮುಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ।

೨೧೪. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಙ್ಗುಲೀದಲಸಂಸೋಭಿಂ ಅಙ್ಗುಲಿಸಙ್ಖತೇಹಿ ಪತ್ತೇಹಿ ಸಂಸೋಭಿಂ ನಖದೀಧಿತಿಕೇಸರಂ ನಖರಂಸಿಸಙ್ಖತಕೇಸರಂ ಮುನಿನ್ದಪದಮ್ಬುಜಂ ಸಿರಸಾ ಕೇ ನ ಪಿಳನ್ಧನ್ತಿ। ವಿಸೇಸ್ಯಭೂತಂ ಚರಣಂ ವಿಸೇಸನಭೂತಾ ಅಙ್ಗುಲೀ ನಖದೀಧಿತಿ ಚೇತಿ ಇಮೇಸಂ ಉಪಮಾಭೂತೇಹಿ ಅಮ್ಬುಜದಲಕೇಸರೇಹಿ ಅಭೇದಕಪ್ಪನಾಯ ಏಕತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಾಸೇನೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಇದಂ ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಸಮಾಸರೂಪಕಂ ನಾಮ। ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಏವ ದಲಾನೀತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಸಂಸೋಭೀತಿ ಚ, ನಖೇಸು ದೀಧಿತಿಯೋತಿ ಚ, ತಾ ಏವ ಕೇಸರಾನಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಅಸಮಾಸ

೨೧೫.

ರತನಾನಿ ಗುಣಾ ಭೂರೀ, ಕರುಣಾ ಸೀತಲಂ ಜಲಂ।

ಗಮ್ಭೀರತ್ತಮಗಾಧತ್ತಂ, ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ’ಯಂ ಜಿನೋ’ಮ್ಬುಧಿ॥

೨೧೫. ‘‘ರತನಾನಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ನ ಪರೋಕ್ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಮ್ಬುಧಿ ಸಾಗರೋ। ಕಥಂ? ಯೇ ತಸ್ಸ ಭೂರೀ ಬಹವೋ ಗುಣಾ ಮೇತ್ತಾದಯೋ, ತೇ ರತನಾನಿ ಅತುಲ್ಯದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಾದಿಸಾಧಮ್ಮೇನ। ಯಾ ತಸ್ಸ ಕರುಣಾ, ಸಾ ಸೀತಲಂ ಜಲಂ ಸಕಲಜನಸನ್ತಾಪಾಪಹತ್ತಸಾಧಮ್ಮೇನ। ಯಂ ತಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಮನುತ್ತಾನತಾ ಲಾಭಾದೀಸು, ತಂ ಅಗಾಧತ್ತಮಕಲಲಮ್ಭಸೋ ಅಮ್ಬುಧಿಟ್ಠತಾಸಾಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಇದಮಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಂ ಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ।

೨೧೫. ‘‘ರತನಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅಮ್ಬುಧಿ ಸಾಗರೋ, ತಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂರೀ ಗುಣಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿಆದಯೋ ರತನಾನಿ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಸಾಧಮ್ಮತೋ ರತನಾನೇವ, ಕರುಣಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಕರುಣಾ ಸೀತಲಂ ಜಲಂ ಸನ್ತಾಪವಿನೋದನಸಾಧಮ್ಮೇನ ಸೀತಲಜಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಗಮ್ಭೀರತ್ತಂ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ಏಕಾಕಾರತಾ ಅಗಾಧತ್ತಂ ಗಮ್ಭೀರತಾ ಏವ ಹೋತಿ। ಇದಂ ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ‘‘ಭೂರೀ’’ತಿ ಅಬ್ಯಯಂ।

ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಮಿಸ್ಸಕ

೨೧೬.

ಚನ್ದಿಕಾ ಮನ್ದಹಾಸಾ ತೇ, ಮುನಿನ್ದ ವದನಿನ್ದುನೋ।

ಪಬೋಧಯತ್ಯ’ಯಂ ಸಾಧು-ಮನೋಕುಮುದಕಾನನಂ॥

೨೧೬. ‘‘ಚನ್ದಿಕಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾಮನ್ತನಂ, ತೇ ವದನಮೇವ ಇನ್ದು ವದನಿನ್ದುನೋ ಇತಿ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ, ಅಯಂ ಮನ್ದಹಾಸಾ ಚನ್ದಿಕಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ, ಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ಸಾಧೂನಂ ಮನಾನಿಯೇವ ಕುಮುದಾನಿ ಕೇರವಾನಿ, ಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ತೇಸಂ ಕಾನನಂ ವನಂ, ಪಬೋಧಯತಿ ವಿಕಾಸಯತೀತಿ ಇದಂ ಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕಂ।

೨೧೬. ‘‘ಚನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದತೇ ತುಯ್ಹಂ ವದನಿನ್ದುನೋ ಮುಖಚನ್ದಸ್ಸ ಮನ್ದಹಾಸಾ ಮನ್ದಮಿಹಿತಭೂತಾ ಚನ್ದಿಕಾ ಚನ್ದಕನ್ತಿಯೋ, ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾತ್ಯೇಕವಚನೇನ ಮನ್ದಹಾಸಚನ್ದಿಕಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ। ಅಥ ವಾ ಅಯಂ ವದನಿನ್ದು। ಸಾಧುಮನೋಕುಮುದಕಾನನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತಕೇರವಕಾನನಂ ಪಬೋಧಯತಿ ವಿಕಾಸಯತಿ। ‘‘ಚನ್ದಿಕಾ ಮನ್ದಹಾಸಾ’’ತಿ ಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ‘‘ವದನಿನ್ದುನೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮನೋಕುಮುದಕಾನನ’’ನ್ತಿ ಚ ಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ಮನ್ದಾ ಚ ತೇ ಹಾಸಾ ಚಾತಿ ಚ, ವದನಮೇವ ಇನ್ದೂತಿ ಚ, ಸಾಧೂನಂ ಮನಾನೀತಿ ಚ, ತಾನಿಯೇವ ಕುಮುದಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಕಾನನಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೧೭.

ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯೇ, ಪಭೇದೋ ರೂಪಕೇ ಅಯಂ।

ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಮ್ಹಿ, ಭೇದೋ ದಾನಿ ಪವುಚ್ಚತಿ॥

೨೧೭. ನಿಗಮಯತಿ ‘‘ಅಸೇಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಭೇದಂ ವತ್ತುಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಏಕಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ।

೨೧೭. ‘‘ಅಸೇಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಸೇಸವತ್ಥುವಿಸಯೇ ರೂಪಕೇ ಅಯಂ ‘‘ಅಙ್ಗುಲೀದಲಸಂಸೋಭಿಂ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ಉದಾಹರಣತ್ತಯಂ ಪಭೇದೋ ಹೋತಿ। ಇದಾನಿ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಮ್ಹಿ ರೂಪಕೇ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸೋ ಪವುಚ್ಚತಿ।

ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಸಮಾಸ

೨೧೮.

ವಿಲಾಸಹಾಸಕುಸುಮಂ, ರುಚಿರಾಧರಪಲ್ಲವಂ।

ಸುಖಂ ಕೇ ವಾ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮುನಿನೋ ಮುಖಂ॥

೨೧೮. ‘‘ವಿಲಾಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಿಲಾಸೇನ ಯುತ್ತೋ ಹಾಸೋಯೇವ ಕುಸುಮಂ ಯಸ್ಸ। ರುಚಿರೋ ಮನುಞ್ಞೋ ಅಧರೋಯೇವ ಪಲ್ಲವೋ ಯಸ್ಸ। ತಾದಿಸಂ ಮುನಿನೋ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕೇ ನಾಮ ಜನಾ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಪೀತಿ। ಇದಂ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹಾಸಾದೀನಿ ರೂಪಯಿತ್ವಾ ಮುಖಮಙ್ಗಿ ನ ರೂಪಿತನ್ತಿ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ।

೨೧೮. ‘‘ವಿಲಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ವಿಲಾಸಹಾಸಕುಸುಮಂ ಲೀಲಾಯುತ್ತಹಾಸಸಙ್ಖತಪುಪ್ಫಂ ರುಚಿರಾಧರಪಲ್ಲವಂ ಮನುಞ್ಞಅಧರಸಙ್ಖಾತಕಿಸಲಯಂ ಮುನಿನೋ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಕೇ ವಾ ಕೇ ನಾಮ ಜನಾ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಪೀತಿಸುಖಂ ನಾನುಭೋನ್ತಿ, ಅನುಭವನ್ತೇವ। ವಿಸೇಸನಭೂತಾನಂ ಹಾಸಅಧರಾನಂ ಉಪಮಾಭೂತಕುಸುಮಪಲ್ಲವೇಹಿ ಅಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಸೇಸ್ಯಭೂತಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಉಪಮಾವತ್ಥುನಾ ಅಭೇದೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಅಭೇದಾರೋಪನಂ ಏಕದೇಸೇಯೇವ ವಿವತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ವಿಲಾಸೇನ ಯುತ್ತೋ ಹಾಸೋತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ಕುಸುಮಂ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ರುಚಿರೋ ಚ ಸೋ ಅಧರೋ ಚೇತಿ ಚ, ಸೋಯೇವ ಪಲ್ಲವೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಅಸಮಾಸ

೨೧೯.

ಪಾದದ್ವನ್ದಂ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ, ದದಾತು ವಿಜಯಂ ತವ।

ನಖರಂಸೀ ಪರಂ ಕನ್ತಾ, ಯಸ್ಸ ಪಾಪಜಯದ್ಧಜಾ॥

೨೧೯. ‘‘ಪಾದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ವಿಜಯಿನೋ ಪಾದದ್ವನ್ದಂ ತವ ವಿಜಯಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಪರಾಭವಂ ದದಾತು। ಕೀದಿಸಂ? ಯಸ್ಸ ಪರಮಚ್ಚನ್ತಂ ಕನ್ತಾ ಮನುಞ್ಞಾ ನಖರಂಸೀ ಪಾಪಾನಂ ಲೋಭಾದೀನಂ ಜಯೇ ಉಸ್ಸಿತಾ ಧಜಾ ಕೇತವೋತಿ। ಇದಮೇಕದೇಸವಿವತ್ತಿಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ।

೨೧೯. ‘‘ಪಾದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪರಂ ಅತಿಸಯೇನ ಕನ್ತಾ ಮನುಞ್ಞಾ ನಖರಂಸೀ ಚರಣನಖಕನ್ತಿಯೋ ಪಾಪಜಯದ್ಧಜಾ ಪಾಪವಿಜಯೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತಧಜಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಪಾದದ್ವನ್ದಂ ಚರಣಯುಗಳಂ ತವ ತುಯ್ಹಂ ವಿಜಯಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಪರಾಭವಂ ದದಾತೂತಿ। ನಖರಂಸೀನಂ ಉಪಮಾಭೂತಧಜೇಹಿ ಅಭೇದಮಾರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಾದದ್ವನ್ದ’’ಮಿತಿ ಅನಿರೂಪಿತತ್ತಾ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಅಸಮಾಸರೂಪಕಂ ನಾಮ। ಪಾಪಾನಂ ಜಯೋತಿ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಜಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಮಿಸ್ಸಕ

೨೨೦.

ಸುನಿಮ್ಮಲಕಪೋಲಸ್ಸ, ಮುನಿನ್ದವದನಿನ್ದುನೋ।

ಸಾಧುಪ್ಪಬುದ್ಧಹದಯಂ, ಜಾತಂ ಕೇರವಕಾನನಂ॥

೨೨೦. ‘‘ಸುನಿಮ್ಮಲ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸುನಿಮ್ಮಲೋ ಕಪೋಲೋ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದವದನಿನ್ದುನೋ ಸಾಧೂನಂ ಪಬುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಾವಬೋಧವಸೇನ ವಿಕಸಿತಂ ಹದಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೇರವಕಾನನಂ ಜಾತನ್ತಿ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕಂ।

೨೨೦. ‘‘ಸುನಿಮ್ಮಲಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುನಿಮ್ಮಲಕಪೋಲಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದವದನಿನ್ದುನೋ ಸಾಧುಪ್ಪಬುದ್ಧಹದಯಂ ಸಜ್ಜನಾನಂ ಚತುಸಚ್ಚಾವಬೋಧೇನ ಪಸನ್ನಮಾನಸಂ ಕೇರವಕಾನನಂ ಕುಮುದವನಂ ಜಾತನ್ತಿ। ವದನಹದಯಾನಂ ಉಪಮಾಭೂತೇಹಿ ಇನ್ದುಕೇರವೇಹಿ ಅಭೇದಾರೋಪನಂ ಕತ್ವಾ ಕಪೋಲಸ್ಸ ಮಣ್ಡಲಾದೀಹಿ ಉಪಮಾವಿಸೇಸೇಹಿ ಅನಿರೂಪಿತತ್ತಾ ಏಕದೇಸವಿವತ್ತಿಸಮಾಸಾಸಮಾಸರೂಪಕಂ। ಏತ್ಥ ಸಮಾಸೋ ನಾಮ ವದನಿನ್ದೂನಮೇವ। ಅಸಮಾಸೋ ನಾಮ ಹದಯಕೇರವಾನಮೇವಾತಿ। ತಥಾ ಹಿ ರೂಪಕವಿಸಯೇ ಸಮಾಸಾಸಮಾಸತ್ತಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಪದಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮೇವಾತಿ। ಸುಟ್ಠು ನಿಮ್ಮಲೋತಿ ಚ, ಸೋ ಕಪೋಲೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದವದನಮೇವ ಇನ್ದೂತಿ ಚ, ಪಬುದ್ಧಞ್ಚ ತಂ ಹದಯಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸಾಧೂನಂ ಪಬುದ್ಧಹದಯಮಿತಿ ಚ, ಕೇರವಾನಂ ಕಾನನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೨೧.

ರೂಪಕಾನಿ ಬಹೂನ್ಯೇವ, ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಾದಿಭೇದತೋ।

ವಿಸುಂ ನ ತಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಏತ್ಥೇ’ವ’ನ್ತೋಗಧಾನಿ’ತಿ॥

೨೨೧.

ಏತ್ತಕೋಯೇವ ಕಿಂ ರೂಪಕಭೇದೋತಿ ಆಹ

‘‘ರೂಪಕಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುಬೋಧಂ। ತತ್ಥ –

‘‘ಸಿತಪುಪ್ಫುಜ್ಜಲಂ ಲೋಲ-ನೇತ್ತಭಿಙ್ಗಂ ತವಾನನಂ।

ಕಸ್ಸ ನಾಮ ಮನೋ ಧೀರ, ನಾಕಡ್ಢತಿ ಮನೋಹರ’’ನ್ತಿ॥

ಯುತ್ತರೂಪಕಂ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಭಿಙ್ಗಾನಂ, ತದನುಸಾರೇನ ಅಯುತ್ತರೂಪಕಾದಿಪಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ।

೨೨೧. ರೂಪಕಾನಿ ಪುನಪಿ ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ರೂಪಕಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ರೂಪಕಾನಿ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಾದಿಭೇದತೋ ಯುತ್ತರೂಪಕಅಯುತ್ತರೂಪಕಾದಿಭೇದೇನ ಬಹೂನಿ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ರೂಪಕಾನಿ ಏತ್ಥೇವ ರೂಪಕೇ ಅನ್ತೋಗಧಾನಿ। ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ತಾನಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾನಿ। ಅನ್ತೋ ಮಜ್ಝೇ ಗಧಾನಿ ಪವತ್ತಾನೀತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

‘‘ಸಿತಪುಪ್ಫುಜ್ಜಲಂ ಲೋಲ-ನೇತ್ತಭಿಙ್ಗಂ ತವಾನನಂ।

ಕಸ್ಸ ನಾಮ ಮನೋ ಧೀರ, ನಾಕಡ್ಢತಿ ಮನೋಹರ’’ನ್ತಿ॥

ಏತ್ಥ ಪುಪ್ಫಭಿಙ್ಗಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಯುತ್ತತ್ತಾ ಯುತ್ತರೂಪಕಂ ನಾಮ।

ಹೇ ಧೀರ ಸಿತಪುಪ್ಫುಜ್ಜಲಂ ಮನ್ದಹಸಿತಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಕುಸುಮೇಹಿ ವಿಜೋತನ್ತಂ ಲೋಲನೇತ್ತಭಿಙ್ಗಂ ಮನೋಹರಂ ತವಾನನಂ ಕಸ್ಸ ನಾಮ ಮನೋ ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಯುತ್ತರೂಪಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

೨೨೨.

ಚನ್ದಿಮಾ’ಕಾಸಪದುಮ-ಮಿಚ್ಚೇತಂ ಖಣ್ಡರೂಪಕಂ।

ದುಟ್ಠ’ಮಮ್ಭೋರುಹವನಂ, ನೇತ್ತಾನಿ’ಚ್ಚಾದಿ ಸುನ್ದರಂ॥

೨೨೨. ರೂಪಕಸ್ಸ ವಿರೋಧಾವಿರೋಧೋ ಉಪಮಾಯಮಿವೋ’ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ ‘‘ಚನ್ದಿಮಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಏತ್ಥ ಆಕಾಸಸ್ಸ ತಳಾಕೇ ರೂಪಿತೇ ಚನ್ದಸ್ಸ ಪದುಮತ್ತಂ ರೂಪಕಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಏತಂ ಖಣ್ಡರೂಪಕಂ ದುಟ್ಠಂ, ‘‘ಅಮ್ಭೋರುಹವನಂ ನೇತ್ತಾನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ ತು ವಚನಭೇದೇಪಿ ಸುನ್ದರಂ।

೨೨೨. ರೂಪಕೇ ದೋಸಾದೋಸಂ ಉಪಮಾಯಂ ವಿಯ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪದಿಸನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚನ್ದಿಮಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ‘‘ಚನ್ದಿಮಾ ಚನ್ದೋ ಆಕಾಸಪದುಮ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ಖಣ್ಡರೂಪಕಂ ಆಕಾಸಸ್ಸ ತಳಾಕತ್ತೇನ ಅನಿರೂಪಿತತ್ತಾ ಖಣ್ಡರೂಪಕಂ ನಾಮ। ದುಟ್ಠಂ ಖಣ್ಡಿತೋಪಮಾ ವಿಯ ದೋಸದುಟ್ಠಂ ನಾಮ। ‘‘ಅಮ್ಭೋರುಹವನಂ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಂ ನೇತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ವಚನನಾನತ್ತೇಪಿ ಸುನ್ದರಮೇವ।

೨೨೩.

ಪರಿಯನ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ, ರೂಪಕಸ್ಸೋ’ಪಮಾಯ ಚ।

ನತ್ಥಿ ಯಂ ತೇನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಅವುತ್ತ’ಮನುಮಾನತೋ॥

೨೨೩. ಕಿಮೇತ್ತಕಾ ಏವೋಪಮಾರೂಪಕಭೇದಾ? ನೇತಿ ಪರಿದೀಪೇನ್ತೋ ಅವುತ್ತಂ ಅತಿದಿಸತಿ ‘‘ಪರಿಯನ್ತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ರೂಪಕಸ್ಸ ಉಪಮಾಯ ಚ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ಪಭೇದಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೋ ಅವಸಾನಂ ನತ್ಥಿ ಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅವುತ್ತಂ ಇಹಾನುಪಾತಂ ವಿಕಪ್ಪಜಾತಂ ಸಬ್ಬವಿಕಪ್ಪಬ್ಯಾಪಕಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಾನುಗತರೂಪಕವಿಕಪ್ಪಾನುಸಾರೇನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಅನುಮಾನತೋ ಯಥಾವುತ್ತವಿಕಪ್ಪಸಙ್ಖಾತಲಿಙ್ಗತೋ ಅವುತ್ತಸೇಸರೂಪಕಾವಗಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಅನುಮಾನಞಾಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೨೩. ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಮೇವ ಉಪಮಾರೂಪಕಾನಂ ಅವುತ್ತಾನನ್ತಭೇದೋ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪರಿಯನ್ತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ರೂಪಕಸ್ಸ ಚ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಉಪಮಾಯ ಚ ಉಪಮಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ವಿವಿಧಾಕಾರೇನ ಕಪ್ಪಿತಪಕ್ಖಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೋ ಕೋಟಿ ಯಂ ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅವುತ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ಅವುತ್ತಪಕ್ಖಂ ಸಮೂಹಂ ಅನುಮಾನತೋ ಅನುಮಾನಞಾಣೇನ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ। ಉಪಮಾರೂಪಕಾನಂ ಸಕಲಮವುತ್ತಪಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸಿದ್ಧಾನುಮಾನಞಾಣೇನ ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣೇ ಅನ್ತೋಗಧಾನಮನುತ್ತರೂಪಕಸಙ್ಖಾತಾನುಮೇಯ್ಯಾನಂ ಅವಬೋಧೋ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ರೂಪಕಸ್ಸ ಪನ ಉಪಮನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಉಪಮಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠದೋಸಾದೋಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮಪಿ ಉತ್ತಾನುತ್ತಪಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತಿ।

೨೨೪.

ಪುನಪ್ಪುನಮುಚ್ಚಾರಣಂ, ಯ’ಮತ್ಥಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಚ।

ಉಭಯೇಸಞ್ಚ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಸಾ’ಯ’ಮಾವುತ್ತಿ ನಾಮತೋ॥

೨೨೪. ಆವುತ್ತಿಮಧಿಕಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಪುನ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ಉಭಯೇಸಂ ಅತ್ಥಪದಾನಞ್ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಯಂ ಉಚ್ಚಾರಣಂ, ಸಾಯಂ ತಿವಿಧಾ ನಾಮತೋ ಆವುತ್ತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಉಚ್ಚಾರಣವಸೇನ ಆ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತನಮಾವುತ್ತೀತಿ।

೨೨೪. ಇದಾನಿ ಆವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಾಭಿಹಿತಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಪದಸ್ಸ ಚ ಉಭಯೇಸಂ ಅತ್ಥಪದಾನಞ್ಚ ಯಂ ಪುನಪ್ಪುನುಚ್ಚಾರಣಂ, ಸಾ ಅಯಂ ತಿವಿಧಾ ನಾಮತೋ ಆವುತ್ತಿ ಇತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ। ಪುನಪ್ಪುನೇತಿ ಏತದಬ್ಯಯಂ ಕ್ರಿಯಾಬಾಹುಲ್ಯೇ ವತ್ತತೇ। ಉಚ್ಚಾರಣವಸೇನ ಆ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವತ್ತನಮಾವುತ್ತಿ।

ಅತ್ಥಾವುತ್ತಿ

೨೨೫.

ಮನೋ ಹರತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಆದದಾತಿ ದಿಸಾ ದಸ।

ಗಣ್ಹಾತಿ ನಿಮ್ಮಲತ್ತಞ್ಚ, ಯಸೋರಾಸಿ ಜಿನಸ್ಸ’ಯಂ॥

೨೨೫. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನಸ್ಸ ಅಯಂ ಯಸೋರಾಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜನಾನಂ ಮನೋ ಚಿತ್ತಂ ಹರತಿ, ದಸ ದಿಸಾ ಆದದಾತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಸಬ್ಬಧಾ (ಕ॰) ತಂವಿಸಯತ್ತಾ, ನಿಮ್ಮಲತ್ತಂ ನಿಮ್ಮಲಭಾವಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏತ್ಥ ಗಹಣಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ದಸಗಹಣಲಕ್ಖಣಸ್ಸ (ಕ॰) ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯವಚನೇಹಿ ಆವತ್ತಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅತ್ಥಾವುತ್ತಿ।

೨೨೫. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮನೋ ಹರತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಜಿನಸ್ಸ ಅಯಂ ಯಸೋರಾಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮನೋ ಚಿತ್ತಂ ಹರತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಸ ದಿಸಾ ಆದದಾತಿ ಅವಿಸಯಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನಿಮ್ಮಲತ್ತಞ್ಚ ಭೂತಪರಿಸುದ್ಧಗುಣೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ‘‘ಹರತಿ, ಆದದಾತಿ, ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯವಚನೇಹಿ ಆವತ್ತಿತತ್ತಾ ಅಯಮತ್ಥಾವುತ್ತಿ ನಾಮ। ನಿಗ್ಗತೋ ಮಲೇಹೀತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಯಸಸೋ ರಾಸಿಇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಪದಾವುತ್ತಿ

೨೨೬.

ವಿಭಾಸೇನ್ತಿ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಮುನಿನೋ ದೇಹಕನ್ತಿಯೋ।

ವಿಭಾ ಸೇನ್ತಿ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ, ಚನ್ದಾದೀನಂ ಹತಾ ವಿಯ॥

೨೨೬. ‘‘ವಿಭಾಸೇನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ದೇಹಕನ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ವಿಭಾಸೇನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇನ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಯತೋ ಏವಂ ತಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಚನ್ದಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಭಾ ಸೋಭಾ ಹತಾ ಪಹತಾ ವಿಯ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪದಾವುತ್ತಿ।

೨೨೬. ‘‘ವಿಭಾಸೇನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ದೇಹಕನ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ವಿಭಾಸೇನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚನ್ದಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಭಾ ಕನ್ತಿಯೋ ಹತಾ ಪಹತಾ ವಿಯ ಸೇನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಚ, ‘‘ವಿಭಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸೇವ ಆವತ್ತನತೋ ಅಯಂ ಪದಾವುತ್ತಿ ನಾಮ। ದೇಹೇ ಕನ್ತಿಯೋತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

ಉಭಯಾವುತ್ತಿ

೨೨೭.

ಜಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ ಕ್ಲೇಸ-ರಿಪುಂ ಲೋಕೇ ಜಿನೋ ಅಯಂ।

ವಿಹರತ್ಯಾ’ರಿವಗ್ಗೋ’ಯಂ, ರಾಸೀಭೂತೋವ ದುಜ್ಜನೇ॥

೨೨೭. ‘‘ಜಿತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಕ್ಲೇಸರಿಪುಂ ಜಿತ್ವಾ ಲೋಕೇ ವಿಹರತಿ ಪವತ್ತತಿ, ಅಯಂ ತೇನ ಜಿತೋ ಅರಿವಗ್ಗೋ ಸತ್ತುಸಮೂಹೋ ದುಜ್ಜನೇ ರಾಸೀಭೂತೋ ವಿಯ ತತೋ ಅಲದ್ಧಪ್ಪತಿಟ್ಠತ್ತಾ। ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪದಾನಞ್ಚ ಆವುತ್ತಿತೋ ಉಭಯಾವುತ್ತಿ।

೨೨೭. ‘‘ಜಿತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಕ್ಲೇಸರಿಪುಂ ಜಿತ್ವಾ ಲೋಕೇ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಅರಿವಗ್ಗೋ ಕ್ಲೇಸರಿಪುಸಮೂಹೋ ದುಜ್ಜನೇ ರಾಸೀಭೂತೋವ ವಿಹರತೀತಿ। ವಾಸಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಚ ಪುನ ಪುನಪ್ಪುನಂ (?) ಉಚ್ಚಾರಣತೋ ಅಯಂ ಉಭಯಾವುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಕ್ಲೇಸೋ ಏವ ರಿಪೂತಿ ಚ, ಅರೀನಂ ವಗ್ಗೋತಿ ಚ, ಅರಾಸಿ ರಾಸಿ ಅಭವೀತಿ ಚ, ಕುಚ್ಛಿತೋ ಜನೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೨೮.

ಏಕತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ, ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯೋಪಕಾರಕಂ।

ದೀಪಕಂ ನಾಮ ತಞ್ಚಾದಿ-ಮಜ್ಝನ್ತವಿಸಯಂ ತಿಧಾ॥

೨೨೮. ದೀಪಕಂ ಪರಿದೀಪಯಮಾಹ ‘‘ಏಕತ್ಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಏಕತ್ಥ ವಾಕ್ಯಸ್ಸಾದೋ ಮಜ್ಝೇ ಅನ್ತೇ ವಾ ವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಕ್ರಿಯಾಜಾತ್ಯಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಿಮತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಿಧಾಯಿನೋ ಪದಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಂ ವಾಕ್ಯತ್ಥಾನ್ವಯವಸೇನ ದೀಪಕಂ ನಾಮ, ದೀಪೋ ವಿಯ ಏಕದೇಸೇ ವತ್ತಿತೋಪಿ ಸಕಲಪದತ್ಥವಸೇನ ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯಂ ದೀಪಯತಿ ಪಕಾಸೇತೀತಿ। ತಞ್ಚ ದೀಪಕಂ ಆದಿ ಚ ಮಜ್ಝಞ್ಚ ಅನ್ತಞ್ಚ ವಿಸಯೋ ಗೋಚರೋ ಯಸ್ಸ ತಾದಿಸಂ ತಿಧಾ ಆದಿದೀಪಕಂ ಮಜ್ಝದೀಪಕಂ ಅನ್ತದೀಪಕನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಮ್ಪಿ ಕ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಸೇನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ।

೨೨೮. ಇದಾನಿ ದೀಪಕಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಏಕತ್ಥೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಏಕತ್ಥ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಾವಸಾನೇಸ್ವೇಕಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಕ್ರಿಯಾಜಾತಿಗುಣತ್ತಯಂ ಸಬ್ಬವಾಕ್ಯೋಪಕಾರಕಂ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧಪ್ಪಕಾಸಕಪದಸನ್ತಾನಸಙ್ಖಾತವಾಕ್ಯಸ್ಸ ವಾಕ್ಯತ್ಥಾವಬೋಧವಸೇನ ಪಯೋಜನಂ ದೀಪಕಂ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ವಿಸಯೀಭೂತಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಗತದಬ್ಬಪಕಾಸಕಪದೀಪಸಮಾನತ್ತಾ ದೀಪಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಞ್ಚ ದೀಪಕಂ ಆದಿಮಜ್ಝನ್ತವಿಸಯಂ ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಆದಿವಿಸಯಂ ಮಜ್ಝವಿಸಯಂ ಅನ್ತವಿಸಯಞ್ಚೇತಿ ತಿಧಾ ಹೋತಿ। ಏತೇಸು ಏಕೇಕಮಪಿ ಕ್ರಿಯಾಜಾತಿಗುಣಭೇದೇನ ಪುನಪಿ ತಿವಿಧಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ। ದೀಪೇತೀತಿ ದೀಪೋ, ಪದೀಪೋ। ಪಟಿಭಾಗತ್ಥೇ ಕಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪಕಂ। ವಾಕ್ಯಸ್ಸ ಆದಿ ಚ ಮಜ್ಝಞ್ಚ ಅನ್ತಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಂ ವಿಸಯೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಆದಿದೀಪಕ

೨೨೯.

ಅಕಾಸಿ ಬುದ್ಧೋ ವೇನೇಯ್ಯ-ಬನ್ಧೂನಮಮಿತೋದಯಂ।

ಸಬ್ಬಪಾಪೇಹಿ ಚ ಸಮಂ-ನೇಕತಿತ್ಥಿಯಮದ್ದನಂ॥

೨೨೯. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬುದ್ಧೋ ವೇನೇಯ್ಯಾ ವಿನೇತಬ್ಬಾಯೇವ ಬನ್ಧವೋ ತೇಸಂ ಅಮಿತಮಪರಿಮಿತಂ ಉದಯಮಭಿವುದ್ಧಿಂ ಅಕಾಸಿ। ನ ಕೇವಲಂ ತಮೇವ, ಸಬ್ಬಪಾಪೇಹಿ ಸಮಂ ಏಕತೋ ಅನೇಕಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಮದ್ದನಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ। ಇಹ ‘‘ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಕ್ರಿಯಾಪದೇನಾದಿವತ್ತಿನಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ವಾಕ್ಯಂ ದೀಪಯತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾದಿದೀಪಕಮೇತಂ।

೨೨೯. ‘‘ಅಕಾಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಬುದ್ಧೋ ವೇನೇಯ್ಯಬನ್ಧೂನಂ ಅಮಿತೋದಯಂ ಪಮಾಣರಹಿತಾಭಿವುದ್ಧಿಂ ಅಕಾಸಿ। ನ ಕೇವಲಂ ತಮೇವ, ಸಮಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಸಬ್ಬಪಾಪೇಹಿ ಸಹಾನೇಕತಿತ್ಥಿಯಮದ್ದನಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ। ವಾಕ್ಯಾದಿಮ್ಹಿ ಕ್ರಿಯಾಯ ಠಿತತ್ತಾ ಇದಂ ಕ್ರಿಯಾದಿದೀಪಕಂ ನಾಮ। ಅಮಿತೋ ಚ ಸೋ ಉದಯೋ ಚೇತಿ ಚ, ಅನೇಕಾ ಚ ತೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಮದ್ದನಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಮಜ್ಝೇದೀಪಕ

೨೩೦.

ದಸ್ಸನಂ ಮುನಿನೋ ಸಾಧು-ಜನಾನಂ ಜಾಯತೇ’ಮತಂ।

ತದಞ್ಞೇಸಂ ತು ಜನ್ತೂನಂ, ವಿಸಂ ನಿಚ್ಚೋಪತಾಪನಂ॥

೨೩೦. ‘‘ದಸ್ಸನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ದಸ್ಸನಂ ಸಾಧುಜನಾನಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಜಾಯತೇ ಅಮತಸ್ಸ ಸಾಧನತೋ, ತೇಹಿ ಸಾಧುಜನೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜನ್ತೂನಂ ನಿಚ್ಚಮುಪತಾಪೇತೀತಿ ನಿಚ್ಚೋಪತಾಪನಂ ವಿಸಂ ಜಾಯತೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಮನೋಪದೋಸಸ್ಸ ವಿಸಸದಿಸತ್ತಾ ನಿರಯಾದಿದುಕ್ಖಾವಹಭಾವತೋತಿ। ಕ್ರಿಯಾಮಜ್ಝದೀಪಕಮೇತಂ।

೨೩೦. ‘‘ದಸ್ಸನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ದಸ್ಸನಂ ಸಾಧುಜನಾನಂ ಅಮತಂ ಅಮತಸಙ್ಖಾತನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಏಕನ್ತಕಾರಣತ್ತಾ ಕಾರಿಯೋಪಚಾರೇನ ಅಮತಂ ಭೂತಂ ಜಾಯತೇ, ತದಞ್ಞೇಸಂ ತೇಹಿ ಸಾಧುಜನೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜನ್ತೂನಂ ತು ನಿಚ್ಚೋಪತಾಪನಂ ಸತತಮುಪತಾಪಕರಣತೋ ವಿಸಂ ಜಾಯತೇ ವಿಸತುಲ್ಯಪಟಿಘಕಾರಣತ್ತಾ ಕಾರಿಯೋಪಚಾರೇನ ವಿಸಂ ಭವತೀತಿ। ಇದಂ ಕ್ರಿಯಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾಮಜ್ಝದೀಪಕಂ। ಸಾಧವೋ ಚ ತೇ ಜನಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅನ್ತದೀಪಕ

೨೩೧.

ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಲಾವಣ್ಯ-ಚನ್ದಾತಪಮನೋಹರೋ।

ಜಿನಾನನಿನ್ದು ಇನ್ದು ಚ, ಕಸ್ಸ ನಾ’ನನ್ದಕೋ ಭವೇ॥

೨೩೧. ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಕನ್ತಂ ಮನುಞ್ಞಂ ಲಾವಣ್ಯಂ ಪಿಯಭಾವೋ, ತಮೇವ, ತಮಿವ ವಾಚನ್ದಾತಪೋ ಚನ್ದಿಕಾ, ತೇನ ಮನೋಹರೋ ಜಿನಾನನಿನ್ದು ಇನ್ದು ಚನ್ದೋ ಚ ಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಆನನ್ದಕೋ ನ ಭವತೀತಿ। ಕ್ರಿಯಾನ್ತದೀಪಕಂ।

೨೩೧. ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಲಾವಣ್ಯಚನ್ದಾತಪಮನೋಹರೋ ಅತಿಸಯೇನ ಮನುಞ್ಞಪಿಯಭಾವಸಙ್ಖಾತವಿಲಾಸನಾಮಕೇನ ಚನ್ದಕಿರಣೇನ, ನೋ ಚೇ, ಅತಿಸಯೇನ ಮನುಞ್ಞಪಿಯತಾಸಙ್ಖಾತವಿಲಾಸಸದಿಸೇನ ಚನ್ದಕಿರಣೇನ ಮನೋಹರೋ ಜಿನಾನನಿನ್ದು ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಚನ್ದೋ ಚ ಇನ್ದು ಚ ಪಕತಿಚನ್ದೋ ಚ ಕಸ್ಸ ಆನನ್ದಕೋ ನ ಭವೇ। ಇದಂ ಕ್ರಿಯಾಯ ಅನ್ತೇ ಠಿತತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾನ್ತದೀಪಕಂ ನಾಮ। ಅನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಕನ್ತಞ್ಚೇತಿ ಚ, ಲವಣಸ್ಸ ಭಾವೋ ಲಾವಣ್ಯಂ, ಮಧುರಭಾವೋ, ತಂಸದಿಸತ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಞ್ಚ ತಂ ಲಾವಣ್ಯಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಚನ್ದಸ್ಸ ಆತಪೋ ಕಿರಣೋತಿ ಚ, ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಲಾವಣ್ಯಮೇವ ಚನ್ದಾತಪೋತಿ ಚ, ಚನ್ದಪಕ್ಖೇ ಅಚ್ಚನ್ತಕನ್ತಲಾವಣ್ಯಮಿವ ಚ ಸೋ ಚನ್ದಾತಪೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇನ ಮನೋಹರೋತಿ ಚ, ಜಿನಾನನಮೇವ ಇನ್ದೂತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಇಮಿನಾ ಕ್ರಿಯಾದೀಪಕತ್ತಯೇನೇವ ಅವುತ್ತಜಾತಿದೀಪಕಗುಣದೀಪಕಾನಿಪಿ ಞಾತಬ್ಬಾನಿ।

ಮಾಲಾದೀಪಕ

೨೩೨.

ಹೋತಾ’ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ,

ಸೀಲಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಹೇತು ಸೋ।

ತಂ ಪೀತಿಹೇತು, ಸಾ ಚಾ’ಯಂ,

ಪಸ್ಸದ್ಧಾದಿಪಸಿದ್ಧಿಯಾ॥

೨೩೨. ಆದಿದೀಪಕಾದೀಸುಪಿ ತೇಸು ಪಯೋಗಕ್ಕಮೇನ ಪಕಾರನ್ತರಮತ್ಥೀತಿ ವದತಿ ‘‘ಹೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸೀಲಂ ಪಞ್ಚಸೀಲಾದಿಕಂ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಾಭಾವಾಯ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಹೇತು ಹೋತಿ, ತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತಿಯಾ ಬಲವಭೂತಾಯ ಹೇತು ಹೋತಿ, ಸಾ ಚಾಯಂ ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸುಖಾದೀನಂ ಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನೀಯಂ।

೨೩೨. ಇದಾನಿ ನವಸು ದೀಪಕೇಸು ಪಯೋಗವಿಸೇಸೇನ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಹೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸೀಲಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗದಸಙ್ಗಾದಿಸೀಲಂ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಹೇತು ಹೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಾಯ ತರುಣಪೀತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಭವತಿ, ತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತಿಹೇತು ಬಲವಪೀತಿಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ಸಾ ಅಯಞ್ಚ ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಾದಿಪಸಿದ್ಧಿಯಾ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿಆದೀನಂ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ಹೇತು ಹೋತಿ। ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ನಸದ್ದೋ ಪಸಜ್ಜಪಟಿಸೇಧೇ ವತ್ತತೇ। ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಚ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಸುಖಾದೀನನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಪಸಿದ್ಧೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೩೩.

ಇಚ್ಚಾ’ದಿದೀಪಕತ್ತೇಪಿ, ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಮಪೇಕ್ಖಿನೀ।

ವಾಕ್ಯಮಾಲಾ ಪವತ್ತಾತಿ, ತಂ ಮಾಲಾದೀಪಕಂ ಮತಂ॥

೨೩೩. ಕಿಮಿದಂ ತವ ಪಕಾರನ್ತರಮಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಇಚ್ಚಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇಚ್ಚೇವಮಿಮಂ ಯಂ ತಂ ಮಾಲಾದೀಪಕಂ ಮತಂ। ನನು ಕ್ರಿಯಾದಿದೀಪಕಮೇತಮಿಚ್ಚಾಹ ‘‘ಆದಿದೀಪಕತ್ತೇಪೀ’’ತಿ। ಯಜ್ಜಪ್ಯಾದಿದೀಪಕಮೇತಂ ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ ವಾಕ್ಯಂ ‘‘ಹೋತಾವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಅಪೇಕ್ಖಿನೀ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾ ವಾಕ್ಯಾನಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಮಾಲಾ ಪರಮ್ಪರಾ ಪವತ್ತಾತಿ। ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಾಲಾದೀಪಕಂ ಮತಂ, ನಾದಿದೀಪಕನ್ತಿ।

೨೩೩. ‘‘ಇಚ್ಚಾದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಆದಿದೀಪಕತ್ತೇಪಿ ಕ್ರಿಯಾದಿದೀಪಕಭಾವೇ ಸತಿಪಿ ವಾಕ್ಯಮಾಲಾ ಅನೇಕವಾಕ್ಯೇನ ಸಮ್ಬಜ್ಝಮಾನಾ ಪರಮ್ಪರಾ ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಂ ‘‘ಹೋತಾವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ಅಪೇಕ್ಖಿನೀ ಪವತ್ತಾ। ಇತಿ ಇದಂ ಅನನ್ತರಗತಪ್ಪಕಾರಂ ದೀಪಕಂ ‘‘ಮಾಲಾದೀಪಕ’’ನ್ತಿ ಮತನ್ತಿ। ಆದಿಮ್ಹಿ ದೀಪಕಮಿತಿ ಚ, ವಿಸಯೋಪಚಾರೇನ ಆದಿ ಚ ತಂ ದೀಪಕಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಮಾಲಾ ಏವ ದೀಪಕಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೩೪.

ಅನೇನೇವ ಪಕಾರೇನ, ಸೇಸಾನಮಪಿ ದೀಪಕೇ।

ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ವಿಧಾತಬ್ಬಾ-ನುಗತೀ ಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿಭಿ॥

೨೩೪. ಅವುತ್ತೇ ದೀಪಕವಿಕಪ್ಪೇ ಅತಿದಿಸನ್ತೋ ನಿಗಮೇತಿ ‘‘ಅನೇನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನೇನೇವ ಅನನ್ತರಾ ವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಧಿನಾ ದೀಪಕೇ ದೀಪಕವಿಸಯೇ ದೀಪಕವಿಸೇಸೇ (ಕ॰) ಸೇಸಾನಮವುತ್ತಾನಂ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ಜಾತ್ಯಾದಿದೀಪಕಾದಿಭೇದಾನಂ ಅನುಗತಿ ಅವಬೋಧೋ ಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿಭಿ ಪರಿಸುದ್ಧಮತೀಹಿ ಕವೀಹಿ ವಿಧಾತಬ್ಬಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ।

೨೩೪. ಇದಾನಿ ಅವುತ್ತದೀಪಕಾನಿಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ ‘‘ಅನೇನೇವಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನೇನೇವ ಪಕಾರೇನ ಯಥಾವುತ್ತದೀಪಕಪ್ಪಕಾರೇನ ದೀಪಕೇ ದೀಪಕವಿಸಯೇ ಸೇಸಾನಂ ಅಪಿ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ಅವುತ್ತಜಾತಿದೀಪಕಗುಣದೀಪಕಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಪಕ್ಖಾನಂ ಜಾತ್ಯಾದಿದೀಪಕಗುಣಾದಿದೀಪಕಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಮಾಲಾದೀಪಕಾನಞ್ಚ ಅನುಗತಿ ಅವಬೋಧೋ ಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿಭಿ ಕವೀಹಿ ವಿಧಾತಬ್ಬಾ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಾ। ವಿಸೇಸತೋ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಕಪ್ಪೀಯನ್ತೀತಿ ಚ, ಸುದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೩೫.

ವಿಸೇಸವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ,

ನಿಸೇಧವಚನಂ ತು ಯಂ।

ಅಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಸೋ’ಯಞ್ಚ,

ತಿಧಾ ಕಾಲಪ್ಪಭೇದತೋ॥

೨೩೫. ಅಕ್ಖೇಪಮುಪಕ್ಖಿಪತಿ ‘‘ವಿಸೇಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ ಯಂ ನಿಸೇಧಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ವಚನಂ ವುತ್ತಿ, ಸೋ ಅಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಅಕ್ಖಿಪನಂ ಪಟಿಸೇಧೋತಿ ಕತ್ವಾ। ಸೋಯಮಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಕಾಲಪ್ಪಭೇದತೋ ಅತೀತಾದಿತೋ ತಿಧಾ ತಿಪ್ಪಕಾರೋ।

೨೩೫. ಇದಾನಿ ಅಕ್ಖೇಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿಸೇಸೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸೇಸವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ ತು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪದತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕಥನಿಚ್ಛಾಯ ಏವ ಯಂ ನಿಸೇಧವಚನಂ ಪಟಿಸೇಧವಚನಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಪಟಿಸೇಧೋ ಅಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಅಕ್ಖೇಪಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ। ಅಯಞ್ಚ ಅಕ್ಖೇಪೋ ಕಾಲಪ್ಪಭೇದತೋ ಅತೀತಾದಿಕಾಲವಿಸೇಸೇನ ತಿಧಾ ಹೋತಿ। ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ಇಚ್ಛಾತಿ ಚ, ನಿಸೇಧಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ವಚನಮಿತಿ ಚ, ಅಕ್ಖಿಪನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನನ್ತಿ ಚ, ಕಾಲಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾಯ ವಾ ಪಭೇದೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೩೬.

ಏಕಾಕೀ’ನೇಕಸೇನಂ ತಂ, ಮಾರಂಸವಿಜಯೀಜಿನೋ।

ಕಥಂ ತ’ಮಥ ವಾ ತಸ್ಸ, ಪಾರಮೀಬಲಮೀದಿಸಂ॥

ಅತೀತಕ್ಖೇಪೋ।

೨೩೬. ‘‘ಏಕಾಕಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸೋ ಜಿನೋ ಏಕಾಕೀ ಏಕೋ ಸಮಾನೋ ಅನೇಕಸೇನಂ ತಂ ಮಾರಂ ವಿಜಯಿ ಪರಾಜೇಸಿ, ತಂ ಕಥಂ ಯುಜ್ಜತೇ। ಅಥ ವಾ ಕಿಂ ನ ಯುಜ್ಜತೇ, ಯತೋ ತಸ್ಸ ಜಿನಸ್ಸ ಪಾರಮೀ ಸಮತಿಂಸವಿಧಾ ಪಾರಮಿತಾ ಏವ ಬಲಂ ಈದಿಸಂ ಯಾದಿಸಂ ತಸ್ಸ ವಿಜಯಕಾರಣನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಏಕಾಕಿತ್ತಕಾರಣಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಮಾರವಿಜಯಾಯೋಗಬುದ್ಧಿ ‘‘ಸಸೇನಂ ಮಾರಂ ವಿಜಿತವಾತಿ ಕಥಂ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಏವಮಾಕಾರಾ ಅತೀತಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಅತೀತಕ್ಖೇಪೋಯಂ।

೨೩೬. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಏಕಾಕಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸ ಜಿನೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಏಕಾಕೀ ಅಸಹಾಯೋ ಅದುತಿಯೋ ಅನೇಕಸೇನಂ ತಂ ಮಾರಂ ವಿಜಯೀ ಅಜಿನೀತಿ, ತಂ ಕಥಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಅಥ ವಾ ಯುಜ್ಜತೇವ, ತಸ್ಸ ಜಿನಸ್ಸ ಪಾರಮೀಬಲಂ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮೀಬಲಂ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮೀತಾಸಙ್ಖತಸೇನಾ ಈದಿಸಮೀದಿಸಾತಿ। ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅದುತಿಯಭಾವಞ್ಚ ಮಾರಸ್ಸ ಸಪರಿವಾರಭಾವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ‘‘ಏಕಾಕಿನಾ ಕಥಮನೇಕಸೇನೋ ಮಾರೋ ಜಿತೋ’’ತಿ ವಿಪರೀತಬುದ್ಧಿ ಅತೀತಮಾರವಿಜಯವಿಸಯತ್ತಾ ಅತೀತಾ ಹೋತಿ, ‘‘ತಸ್ಸ ಪಾರಮೀಬಲಂ ಈದಿಸ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕಥನಿಚ್ಛಾಯ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಟಿಸೇಧವಚನೇನ ಅಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಅತೀತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೇಪನತೋ ಅತೀತಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ।

೨೩೭.

ಕಿಂ ಚಿತ್ತೇ’ಜಾಸಮುಗ್ಘಾತಂ,

ಅಪ್ಪತ್ತೋ’ಸ್ಮಿತಿ ಖಿಜ್ಜಸೇ।

ಪಣಾಮೋ ನನು ಸೋಯೇವ,

ಸಕಿಮ್ಪಿ ಸುಗತೇ ಕತೋ॥

ವತ್ತಮಾನಕ್ಖೇಪೋ।

೨೩೭. ‘‘ಕಿಂ ಚಿತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಚಿತ್ತ ಏಜಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಕಿಂ ಖಿಜ್ಜಸೇ, ತುಚ್ಛೋ ತವ ಖೇದೋ। ಸುಗತೇ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಕತೋ ಪಣಾಮೋ ಸೋಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೋಯೇವ ನನು ಏಕನ್ತಕಾರಣತ್ತಾ ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖೇಪೋಯಂ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಖೇದಸ್ಸಾಕ್ಖಿತತ್ತಾ।

೨೩೭. ‘‘ಕಿಂ ಚಿತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಚಿತ್ತ ಏಜಾಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಏಜಾಸಙ್ಖತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಕಿಂ ಖಿಜ್ಜಸೇ, ತುಚ್ಛೋ ತವ ಖೇದೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸುಗತೇ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಕತೋ ಪಣಾಮೋ ಸೋಯೇವ ನನು ತಣ್ಹಾಸಮುಚ್ಛೇದಸ್ಸ ಏಕನ್ತಕಾರಣತ್ತಾ ಕಾರಣಕಾರಿಯಾನಮಭೇದಬುದ್ಧಿಯಾ ಸೋ ಏಜಾಸಮುಗ್ಘಾತೋಯೇವ ಕಿಂ ನ ಭವತಿ, ಭವತ್ಯೇವ। ‘‘ಪಣಾಮೋ’’ತ್ಯಾದಿವಿಸೇಸಕಥನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕಿಂ ಖಿಜ್ಜಸೇ’’ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನಖೇದಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ। ಏಜಾಯ ಸಮುಗ್ಘಾತೋತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೩೮.

ಸಚ್ಚಂ ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಿವಂ ಸುಜನಗೋಚರಂ।

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಿಕ್ಕನ್ತ-ಮಾನಸಾ ಯೇ ಸುದುಜ್ಜನಾ॥

ಅನಾಗತಕ್ಖೇಪೋ।

೨೩೮. ‘‘ಸಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಸುಜನಗೋಚರಂ ಸಿವಂ ಸನ್ತಿಪದಂ ತೇ ಸಚ್ಚಂ ನಿಯತಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಸ್ಸತಾದಿಕಾಯ ಪರಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅಭಿಭೂತಂ ಮಾನಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಯೇಸಂ ತಾದಿಸಾ ಸುಟ್ಠು ಅತಿಸಯೇನ ದುಜ್ಜನಾತಿ ಯೋಜನೀಯಂ। ಅಯಮನಾಗತಕ್ಖೇಪೋ ಭಾವಿನೋ ಗಮನಸ್ಸಾಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ।

‘‘ಜೀವಿತಾಸಾ ಬಲವತೀ, ಧನಾಸಾ ದುಬ್ಬಲಾ ಮಮ।

ಗಚ್ಛ ವಾ ತಿಟ್ಠ ವಾ ಕನ್ತ, ಮಮಾವತ್ಥಾ ನಿವೇದಿತಾ’’ತಿ ಕಾಬ್ಯಾದಾಸ ೨.೧೩೯॥

ಅಯಮನಾದರಕ್ಖೇಪೋತಿ ಏವಮಾದಯೋ ತು ತಬ್ಭೇದಾಯೇವಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಿತಾ।

೨೩೮. ‘‘ಸಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಸುಜನಗೋಚರಂ ಸಾಧೂನಂ ವಿಸಯಗತಂ ಸಿವಂ ಸನ್ತಿಪದಂ ತೇ ಸಚ್ಚಮೇಕನ್ತೇನ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಕೇ? ಯೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಿಕ್ಕನ್ತಮಾನಸಾ ಸುದುಜ್ಜನಾ, ತೇಯೇವಾತಿ। ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕಥನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತೇ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಭಾವಿನೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಅಯಂ ಅನಾಗತಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ। ಮಿಚ್ಛಾ ವಿಪರೀತಾ ಚ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ಚ, ತಾಯ ಪರಿಕ್ಕನ್ತಂ ಮಾನಸಂ ಯೇಸನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

‘‘ಜೀವಿತಾಸಾ ಬಲವತೀ, ಧನಾಸಾ ದುಬ್ಬಲಾ ಮಮ।

ಗಚ್ಛ ವಾ ತಿಟ್ಠ ವಾ ಕನ್ತ, ಮಮಾವತ್ಥಾ ನಿವೇದಿತಾ’’ –

ತ್ಯಾದಿಕೋ ಅನಾದರಕ್ಖೇಪೋಪಿ ದಸ್ಸಿತಾತೀತಕ್ಖೇಪಾದೀಹಿ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಹೇ ಕನ್ತ ವಲ್ಲಭ ಮಮ ಜೀವಿತಾಸಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ಧನಾಸಾ ದುಬ್ಬಲಾ, ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ ವಾ ತಿಟ್ಠ ವಾ, ಮಮಾವತ್ಥಾ ಮಮ ಪಕತಿ ನಿವೇದಿತಾ ವಿಞ್ಞಾಪಿತಾ। ‘‘ಏತ್ಥ ಮಮಾವತ್ಥಾ ನಿವೇದಿತಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ಕಥನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಗಚ್ಛ ವಾ ತಿಟ್ಠ ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾದರವಚನೇನ ಅತ್ತನೋ ವಲ್ಲಭಸ್ಸ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಅನಾಗತಸ್ಸ ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಿತತ್ತಾ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖೇಪೋ ವಾ ಅನಾಗತಕ್ಖೇಪೋ ವಾ ಹೋತಿ।

೨೩೯.

ಞೇಯ್ಯೋ ಸೋತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ,

ಯೋ’ಞ್ಞವಾಕ್ಯತ್ಥಸಾಧನೋ।

ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ,

ಹಿವಿಸಿಟ್ಠ’ಸ್ಸ ಭೇದತೋ॥

೨೩೯. ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಂ ನ್ಯಾಸಯತಿ ‘‘ಞೇಯ್ಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಞ್ಞವಾಕ್ಯತ್ಥಸಾಧನೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾಕ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನೋ ಸಮತ್ಥಕೋ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ನ್ಯಾಸೋ ಯೋ, ಸೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ ಞೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥನ್ತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವತ್ಥುನೋ ನ್ಯಾಸೋ ಪಯೋಗೋತಿ ಕತ್ವಾ। ತಸ್ಸ ಭೇದಮಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಸ್ಸ ಭೇದತೋ ವಿಕಪ್ಪತೋ ಹಿವಿಸಿಟ್ಠಾ ಹಿಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸಿತಾ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ಚ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಭವನ್ತಿ। ನನು ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಕೋ ಭೇದೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಥಾಪಿ ಉಭಯತ್ಥ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಮತ್ತೇನ ಸದಿಸತ್ತೇಪಿ ಯತ್ಥ ಮುಖ್ಯತೋ ಸಾಮ್ಯಪ್ಪತೀತಿಸಬ್ಭಾವೋ, ಸಾ ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾ। ಯತ್ಥ ಪನ ಸಾಧನರೂಪಸ್ಸೇವತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ, ಸೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋತಿ ಪಾಕಟೋಯೇವುಭಿನ್ನಂ ಭೇದೋತಿ।

೨೩೯. ಇದಾನಿ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಞೇಯ್ಯ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯೋ ಅಞ್ಞವಾಕ್ಯತ್ಥಸಾಧನೋ ಅಞ್ಞವಾಕ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞವಾಕ್ಯತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ, ಸೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ ಸಾಧಿಯವಾಕ್ಯತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಸ್ಸ ಠಪನಂ ಕಥನಂ ‘‘ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ’’ತಿ ಞೇಯ್ಯೋ, ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಸ್ಸ ಭೇದತೋ ಪಭೇದೇನ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಚ, ಏತೇಯೇವ ಹಿವಿಸಿಟ್ಠಾ ಚಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಭವನ್ತಿ। ಅತ್ಥೋ ಚ ಸೋ ಅನ್ತರೋ ಅಞ್ಞೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ನ್ಯಾಸೋತಿ ಚ, ಸಬ್ಬಂ ಬ್ಯಾಪೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ, ವಿಸೇಸೇ ಪದೇಸೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಚ, ಹಿಸದ್ದೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಹಿ-ರಹಿತಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ

೨೪೦.

ತೇಪಿ ಲೋಕಹಿತಾಸತ್ತಾ, ಸೂರಿಯೋ ಚನ್ದಿಮಾ ಅಪಿ ಚನ್ದಿಮಾರಪಿ (ಸೀ॰) ।

ಅತ್ಥಂ ಪಸ್ಸ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಿಯಮೋ ಕೇನ ಲಙ್ಘ್ಯತೇ॥

೨೪೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ತೇಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತೇ ಅಭಿವುದ್ಧಿಯಂ ಆಸತ್ತಾ ಅಭಿರತ್ತಾ ಸೂರಿಯೋ ಚನ್ದಿಮಾ ಅಪೀತಿ ತೇ ಮಹನ್ತಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ಉದಯವಿಪರಿಯಾಸ’ಮಭಾವಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಾ ಪುನ (ಕ॰) ತಥೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ‘‘ಪಸ್ಸೇ’’ತಿ ತಮವಬೋಧಯತಿ। ತಥಾ ಹಿ ನಿಯಮೋ ‘‘ಭಾವೋ ನಾಮ ನ ಪಾಯಿನಿ। ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಯಧಮ್ಮಿನೋ’’ತಿ ಅಯಂ ನಿಯತಿ। ಕೇನ ನಾಮ ವತ್ಥುನಾ ಲಙ್ಘ್ಯತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ। ಅಯಂ ಹಿಸದ್ದರಹಿತೋ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಿಯಮಸ್ಸ ಸಬ್ಬಗತತ್ತಾ।

೨೪೦. ‘‘ತೇಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕಹಿತಾಸತ್ತಾ ಲೋಕಾಭಿವುದ್ಧಿಯಂ ಲಗ್ಗಾ ಸೂರಿಯೋ ಅಪಿ ಚನ್ದಿಮಾ ಅಪಿ ತೇಪಿ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಅತ್ಥಂ ವಿನಾಸಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಸ್ಸ ಏತೇಸಂ ಪಾಕಟಂ ವಿನಾಸಂ ಓಲೋಕೇಹಿ। ತಥಾ ಹಿ ನಿಯಮೋ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಪದತ್ಥಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪವತ್ತನಿಯಮೋ ಕೇನ ಲಙ್ಘ್ಯತೇ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನೇನ ಕೇನ ಪದತ್ಥೇನ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಯತೇತಿ। ಅಯಂ ಹಿಸದ್ದರಹಿತೋ ಅತ್ಥಗಮನಸಙ್ಖಾತೋ ನಿಯಮೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಗತೋತಿ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ। ಪತಿವತ್ಥೂಪಮಾಯ ಚ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸತ್ತೇನ ತುಲ್ಯತ್ತೇಪಿ ತತ್ಥ ಸಾಧಮ್ಮಪಕಾಸತ್ತಸಭಾವೋ, ಏತ್ಥ ವುತ್ತತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧನಸಭಾವೋತಿ ಏವಮಿಮೇಸಂ ನಾನತ್ತಂ ಸುಬ್ಯತ್ತಂ। ಅಪೀತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯಂ, ದುತಿಯೋ ಅಪಿಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ।

ಹಿ-ಸಹಿತಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ

೨೪೧.

ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ವಸೀ ಸೋಪಿ ಮುನಿಸ್ಸರೋ।

ಗತೋವ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಸಬ್ಬೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ ನ ಹಿ ಸಸ್ಸತಾ॥

೨೪೧. ‘‘ಸತ್ಥಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ದೇವಾನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಹಿ ಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಸಾಸತೀತಿ, ವಸೀ ಪಞ್ಚಹಿ ವಸಿತಾಹಿ ಅತಿಸಯವಸೀಹಿ ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸೋಪಿ ಮುನಿಸ್ಸರೋ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋಯೇವ, ಹಿಸದ್ದೋ ಸಮತ್ಥನೇ। ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಚ್ಚಯಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ನ ಸಸ್ಸತಾ ನ ನಿಚ್ಚಾ ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿಸದ್ದಸಹಿತಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಸಬ್ಬಗತತ್ತಾತಿ।

೨೪೧. ‘‘ಸತ್ಥಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಮನುಸಾಸಕೋ ವಸೀ ವುಟ್ಠಾನಅಧಿಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ವಸಿಭಾವೇಸು ಸಾತಿಸಯಂ ಇಸ್ಸರಿಯವಾ ಸೋ ಮುನಿಸ್ಸರೋ ಅಪಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಖನ್ಧನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ ಏವ। ಹಿ ತಥೇವ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಸಸ್ಸತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಅಯಂ ಹಿಸದ್ದಸಹಿತೋ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಸಬ್ಬಗತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ। ವಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

ಹಿ-ರಹಿತವಿಸೇಸಟ್ಠ

೨೪೨.

ಜಿನೋ ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಾ, ಜನಂ ಪಾಪೇತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ।

ನನು ಯುತ್ತಾ ಗತಿ ಸಾ’ಯಂ, ವೇಸಾರಜ್ಜಸಮಙ್ಗಿನಂ॥

೨೪೨. ‘‘ಜಿನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನೋ ಸಂಸಾರೋಯೇವ ಕನ್ತಾರೋ ದುಗ್ಗಮತ್ತಾ, ತತೋ ಜನಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಲೋಕಂ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪಾಪೇತಿ। ನನು ಪಸಿದ್ಧಿಯಮನುಮತಿಯಂ ವಾ। ಸಾಯಂ ಗತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಪಾಪನಸಙ್ಖಾತಾ ಪವತ್ತಿ, ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಭಯಮಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಾರದೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ನಿಬ್ಭಯತಾ ನಿಬ್ಭಯತಾಯ (ಕ॰) ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ತೇನ ಸಮಙ್ಗೀನಂ ಯುತ್ತಾನಂ। ಯುತ್ತಾತಿ ಅನುರೂಪಾತಿ। ಅಯಂ ಹಿಸದ್ದವಿರಹಿತೋ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ, ವೇಸಾರಜ್ಜಸಮಙ್ಗೀನಮೇವ ತಥಾಭಾವತೋ ನ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪೀ।

೨೪೨. ‘‘ಜಿನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನೋ ಜನಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಾ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪಾಪೇತಿ, ಸಾ ಅಯಂ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಸಮಙ್ಗೀನಂ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ತಥಾಗತಾನಂ ಯುತ್ತಾ ನನೂತಿ। ಅಯಂ ಜನಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪನಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಸಮಙ್ಗೀನಂಯೇವ ಆವೇಣಿಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಹಿಸದ್ದರಹಿತೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ। ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಭಯಂ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಕಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಸಮಙ್ಗಿನೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ನನೂತಿ ಪಸಿದ್ಧಿಯಂ ಅನುಮತಿಯಂ ವಾ ವತ್ತತೇ। ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬೋ।

ಹಿ-ಸಹಿತವಿಸೇಸಟ್ಠ

೨೪೩.

ಸುರತ್ತಂ ತೇ’ಧರಪುಟಂ, ಜಿನ ರಞ್ಜೇತಿ ಮಾನಸಂ।

ಸಯಂ ರಾಗಪರೀತಾ ಹಿ, ಪರೇ ರಞ್ಜೇನ್ತಿ ಸಙ್ಗತೇ॥

೨೪೩. ‘‘ಸುರತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನ ತೇ ತವ ಸುರತ್ತಂ ಬಿಮ್ಬಫಲಸಮಾನವಣ್ಣತ್ತಾ ಅಧರಪುಟಂ ಮಾನಸಂ ಪಸ್ಸತಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ರಞ್ಜೇತಿ ಪೀಣೇತೀತಿ। ಹಿ ಸಮತ್ಥನೇ, ತಥಾ ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಯಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ರಾಗೇನ ರತ್ತವಣ್ಣೇನ ಅನುರಾಗೇನ ವಾ ಪರೀತಾ ಗತಾ ಸಙ್ಗತೇ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠೇ ಪರೇ ಅಞ್ಞೇ ರಞ್ಜೇನ್ತಿ ರತ್ತವಣ್ಣೇ ಅನುರತ್ತೇ ವಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಸಿಲೇಸೋ ಸಾಧನೋ। ಅಯಞ್ಚ ಹಿಸದ್ದಸಹಿತೋ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ ತಥಾಭಾವಸ್ಸ ತಥಾವಿಧಾನಮೇವ ಸಮ್ಭವತೋ।

೨೪೩. ‘‘ಸುರತ್ತ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಭೋ ಜಿನ ತೇ ತವ ಸುರತ್ತಂ ಅಧರಪುಟಂ ಓಟ್ಠಯುಗಳಂ ಮಾನಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ (ಕ॰) ಚಿತ್ತಂ ರಞ್ಜೇತಿ ಪೀಣಯತಿ। ಹಿ ತಥೇವ, ಸಯಂ ರಾಗಪರೀತಾ ರತ್ತವಣ್ಣೇನ ಅನುರಾಗೇನ ವಾ ಯುತ್ತಾ ಸಙ್ಗತೇ ಅತ್ತನಾ ಸಂಸಟ್ಠೇ ಪರೇ ಅಞ್ಞೇ ರಞ್ಜೇನ್ತಿ ರತ್ತವಣ್ಣೇ ಅನುರತ್ತೇ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ। ಇದಂ ತೇಸಂ ಸಭಾವಮೇವೇತಿ। ಅಯಂ ಈದಿಸಾನಮೇವ ಆವೇಣಿಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಟ್ಠೋ ಹಿಸದ್ದಸಹಿತೋ ಅತ್ಥನ್ತರನ್ಯಾಸೋ। ಪುಟಸದಿಸತ್ತಾ ಅಧರೋ ಏವ ಪುಟಮಿತಿ ಚ, ರಾಗೇನ ಪರೀತಾ ಯುತ್ತಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೪೪.

ವಾಚ್ಚೇ ಗಮ್ಮೇ’ಥ ವತ್ಥೂನಂ,

ಸದಿಸತ್ತೇ ಪಭೇದನಂ।

ಬ್ಯತಿರೇಕೋ’ಯ’ಮಪ್ಯೇ’ಕೋ-

ಭಯಭೇದಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ॥

೨೪೪. ಬ್ಯತಿರೇಕವಿಕಪ್ಪಮಾಹ ‘‘ವಾಚ್ಚೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥೂನಂ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಾನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ವತ್ಥೂನಂ ಸದಿಸತ್ತೇ ಕಥಞ್ಚಿ ವತ್ಥೂನಂ ತುಲ್ಯತ್ತೇ ವಾಚ್ಚೇ ಸದ್ದೇನ ವಾಚಕೇನ ಪಟಿಪಾದಿತೇ ಅಥ ಗಮ್ಮೇ ಅಸದ್ದಪಟಿಪಾದಿತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಬಲೇನ ಪಕರಣಾದಿನಾ ಞಾತೇ ವಾ, ನ ಕೇವಲಂ ಸದ್ದಪಟಿಪಾದಿತೇ। ಪಭೇದನಂ ತೇಸಮೇವ ವತ್ಥೂನಂ ವಿಸೇಸಕಥನಂ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ ಬ್ಯತಿರೇಚನಂ ಪುಥಕ್ಕರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ। ಅಯಂ ಬ್ಯತಿರೇಕೋಪಿ ಏಕೋಭಯಭೇದಾ ಏಕಬ್ಯತಿರೇಕೋ ಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋತಿ ವಾಚ್ಚಗಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ವಿಸೇಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ।

೨೪೪. ಇದಾನಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಾಚ್ಚೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥೂನಂ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಾನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪದತ್ಥಾನಂ ಸದಿಸತ್ತೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಮಾನತ್ತೇ ವಾಚ್ಚೇ ವಾಚಕಸದ್ದೇನ ಪಟಿಪಾದನೀಯೇ ಅಥ ಪುನ ಗಮ್ಮೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸದಿಸತ್ತೇ ಅತ್ಥಸತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಗಮ್ಮಮಾನೇ ಪಭೇದನಂ ತೇಸಂಯೇವ ವತ್ಥೂನಂ ನಾನತ್ತಕಥನಂ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ ನಾಮ। ಅಯಮ್ಪಿ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ ಏಕೋಭಯಭೇದಾ ಬ್ಯತಿರೇಚನಸಙ್ಖಾತಪುಥಕ್ಕರಣಸಾಮಞ್ಞೇನ ಅಭಿನ್ನೋಪಿ ವಾಚ್ಚಗಮ್ಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಚ್ಚೇಕಮೇವ ಏಕಬ್ಯತಿರೇಕೋ ಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ। ಸದಿಸಾನಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪಕಾರೇನ ಭೇದನಂ ಕಥನಮಿತಿ ಚ, ಬ್ಯತಿರೇಚನಂ ಪುಥಕ್ಕರಣಮಿತಿ ಚ, ಏಕೋ ಚ ಉಭಯೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭೇದೋ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ವಾಚ್ಚಏಕಬ್ಯತಿರೇಕ

೨೪೫.

ಗಮ್ಭೀರತ್ತಮಹತ್ತಾದಿ-

ಗುಣಾ ಜಲಧಿನಾ ಜಿನ।

ತುಲ್ಯೋ ತ್ವ’ಮಸಿ ಭೇದೋ ತು,

ಸರೀರೇನೇ’ದಿಸೇನ ತೇ॥

೨೪೫. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಗಮ್ಭೀರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ತ್ವಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಂ ಅಗಾಧತಾ ಅಜ್ಝಾಸಯವಿಸಿಟ್ಠತಾ ಚ ಮಹತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಗುಣಮಹನ್ತತಾ ಚ ತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಉಪಕಾರಿತಾದಿನೋ, ತಸ್ಮಾ ಗುಣಾ ಜಲಧಿನಾ ಸಾಗರೇನ ತುಲ್ಯೋ। ‘‘ಅಸೀ’’ತಿಸದ್ದಪಟಿಪಾದಿತಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ವುತ್ತಂ। ಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಭೇದೋ ತು’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಭೇದೋ ತು ವಿಸೇಸೋ ಪನ ಸಾಗರೇನ ಸಹ ಈದಿಸೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕರಚರಣಾದಿಮತಾ ರುಚಿರೇನ ತೇ ಸರೀರೇನೇವ ಹೇತುನಾ, ನಾಞ್ಞಥಾ, ತಸ್ಸೇದಿಸಂ ಸರೀರಂ ನತ್ಥೀತಿ। ಸದಿಸತ್ತೇ ಪಟಿಪಾದಿತೇ ಏಕಬ್ಯತಿರೇಕೋಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜಿನೇ ವತ್ತಮಾನೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಉಪಮೇಯ್ಯೋಪಮಾನಭೂತಜಿನಸಾಗರಾನಂ ತಸ್ಸ ಭೇದಸ್ಸ ಪತೀಯಮಾನತ್ತಾ।

೨೪೫. ಇದಾನಿ ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಗಮ್ಭೀರತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹೇ ಜಿನ ತ್ವಂ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಮಹತ್ತಾದಿಗುಣಾ ಜಲಧಿನಾ ತುಲ್ಯೋ ಅಸಿ। ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯೇನ ಜಿನಸಾಗರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸದ್ದೇನ ವಾಚ್ಚಸದಿಸತ್ತಂ ವುತ್ತಂ। ಭೇದೋ ತು ಸಾಗರೇನ ಸಹ ತವ ವಿಸೇಸೋ ಪನ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಈದಿಸೇನ ಏವರೂಪೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನಹತ್ಥಪಾದಾದಿಅವಯವಯುತ್ತೇನ ಸರೀರೇನ ಸರೀರಹೇತುನಾ ಹೋತಿ। ದ್ವಿನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ ವತ್ತಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ವಾಕ್ಯೇನ ‘‘ಈದಿಸೇನ ಸರೀರೇನಾ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಜಿನಪದತ್ಥೇ ವಿಸೇಸಕಥನೇನ ಜಲಧಿತೋ ಜಿನಪದತ್ಥಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಕತತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ತೇ ಸದ್ದೇನ ವಾಚ್ಚೇ ಸತಿ ಅಯಮೇಕಬ್ಯತಿರೇಕೋ ನಾಮ। ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಗುಣಯುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಗರಸ್ಸ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಜ್ಝಾಸಯಸಮಙ್ಗಿನೋ ಜಿನಸ್ಸ ವಾ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಮಹತೋ ಪಕತಿಯಾ ಮಹತೋ ಸಾಗರಸ್ಸ ವಾ ಗುಣೇಹಿ ಮಹತೋ ಜಿನಸ್ಸ ವಾ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಗಮ್ಭೀರತ್ತಞ್ಚ ಮಹತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಉಪಕಾರಿತಾದಿನೋತಿ ಚ, ಸೋ ಚ ಸೋ ಗುಣೋ ಚೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ವಾಚ್ಚಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕ

೨೪೬.

ಮಹಾಸತ್ತಾ’ತಿಗಮ್ಭೀರಾ, ಸಾಗರೋ ಸುಗತೋಪಿ ಚ।

ಸಾಗರೋ’ಞ್ಜನಸಙ್ಕಾಸೋ, ಜಿನೋ ಚಾಮೀಕರಜ್ಜುತಿ॥

೨೪೬. ‘‘ಮಹಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಾಗರೋ ಸುಗತೋಪಿ ಚಾತಿ ತೇ ಉಭೋ ಮಹನ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮಕರಾದಯೋ ಯತ್ಥ ಸಾಗರೇ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಸತ್ತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ ಯಸ್ಸ ಸುಗತಸ್ಸ, ಅತಿಗಮ್ಭೀರಾ ಅತಿಸಯೇನ ಅಗಾಧಾ ಇತಿ। ಸದಿಸತಾಭೇದಮಾಹ ‘‘ಸಾಗರೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಾಗರೋ ಅಞ್ಜನಸಙ್ಕಾಸೋ ಅಞ್ಜನೇನ ತುಲ್ಯೋ, ಕಣ್ಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಜಿನೋ ತು ಚಾಮೀಕರಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸೇವ ಜುತಿ ಸೋಭಾ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚಾಮೀಕರಜ್ಜುತಿ। ವಾಚ್ಚೇ ಸದಿಸತ್ತೇ ಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋಯಂ ಉಭಯತ್ಥ ವತ್ತಮಾನೇನ ಗುಣೇನ ಉಭಿನ್ನಮುಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಭೇದಸ್ಸ ಪತೀಯಮಾನತ್ತಾ।

೨೪೬. ‘‘ಮಹಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಾಗರೋ ಸುಗತೋಪಿ ಚಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಮಹಾಸತ್ತಾ ಕಮೇನ ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಾದಿಮಹಾಸತ್ತಾ ಚ, ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಮಹನ್ತತಾದಿಭಾವಸಙ್ಖಾತಸದಿಸತ್ತಯುತ್ತಾ ಚ, ಅತಿಗಮ್ಭೀರಾ ಅವಗಾಹಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚ, ಅಜ್ಝಾಸಯಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಚ ದ್ವೇಪಿ ಅತಿಗಮ್ಭೀರಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸು ಸಾಗರೋ ಅಞ್ಜನಸಙ್ಕಾಸೋ, ಜಿನೋ ಚಾಮೀಕರಜ್ಜುತಿ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸಕನ್ತಿಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ವತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧೇನ ತದುಭಯವತ್ಥುಗತವಿಸೇಸೇನ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮಞ್ಞಮಞ್ಞತೋ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ತೇ ಸದ್ದೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸತಿ ಅಯಂ ಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋ ನಾಮ। ಮಹನ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾದಯೋ ಯತ್ಥ ಸಾಗರೇತಿ ವಾ, ಮಹನ್ತಂ ಸತ್ತಂ ಸಮಾನಭಾವೋ ಯಸ್ಸ ಸುಗತಸ್ಸಾತಿ ವಾ, ಅತಿಸಯೇನ ಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಚ, ಅಞ್ಜನೇನ ಸಙ್ಕಾಸೋ ಸದಿಸೋತಿ ಚ, ಚಾಮೀಕರಸ್ಸ ಇವ ಜುತಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಗಮ್ಮಏಕಬ್ಯತಿರೇಕ

೨೪೭.

ನ ಸನ್ತಾಪಾಪಹಂ ನೇವಿ-ಚ್ಛಿತದಂ ಮಿಗಲೋಚನಂ।

ಮುನಿನ್ದ ನಯನದ್ವನ್ದಂ, ತವ ತಗ್ಗುಣಭೂಸಿತಂ॥

೨೪೭. ‘‘ನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮಿಗಸ್ಸ ಲೋಚನಂ ಸನ್ತಾಪಂ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹಂ ಅಪಹನತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸನ್ತಾಪಾಪಹಂ ನ ಭವತಿ। ನೇವ ಇಚ್ಛಿತಂ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದದಾತೀತಿ ನೇವಿಚ್ಛಿತದಂ। ಮುನಿನ್ದ ತವ ನಯನಾನಂ ದ್ವನ್ದಂ ಯುಗಳಂ ತು ತೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಸನ್ತಾಪಾಪಹತ್ತಇಚ್ಛಿತದತ್ತಗುಣೇಹಿ ಭೂಸಿತಮಲಙ್ಕತಂ। ಏತ್ಥ ಪನ ಮಿಗಲೋಚನನಯನಾನಂ ದೀಘತ್ತಾದಿನಾ ಸದಿಸತ್ತಂ ಪತೀಯತೇ। ಗಮ್ಮೇ ಸದಿಸತ್ತೇ ಏಕಬ್ಯತಿರೇಕೋಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ।

೨೪೭. ‘‘ನ ಸನ್ತಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮಿಗಲೋಚನಂ ಮಿಗಪೋತಕಚಕ್ಖುಯುಗಳಂ ಸನ್ತಾಪಾಪಹಂ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪಾಪಹಂ ನ ಹೋತಿ। ಇಚ್ಛಿತದಂ ಲೋಕೇಹಿ ಪತ್ಥಿತಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರತ್ಥಾನಂ ದಾಯಕಂ ನ ಹೋತಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತವ ನಯನದ್ವನ್ದಂ ಪನ ತಗ್ಗುಣಭೂಸಿತಂ ಜನಸನ್ತಾಪಾಪಹಾನಾದಿಯಥಾವುತ್ತಗುಣೇಹಿ ಸೋಭಿತಂ ಹೋತಿ, ಇಹ ಸನ್ತಾಪಾಪಹನನಾದೀನಂ ಪಟಿಸೇಧದ್ವಾರೇನ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭೂತಉಭಯಲೋಚನಸಙ್ಖಾತವತ್ಥೂನಂ ದೀಘಪುಥುಲತಾದಿಸದಿಸಧಮ್ಮಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧೇನ ಸನ್ತಾಪಾಪಹನನಾದಿಗುಣಹೇತು ಜಿನನಯನಾನಂ ವಿಸುಂ ಕತತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ತೇ ಗಮ್ಮಮಾನೇ ಅಯಮೇಕಬ್ಯತಿರೇಕೋ ನಾಮ। ಸನ್ತಾಪಂ ಅಪಹನತಿ ಹಿಂ ಸತೀತಿ ಚ, ಇಚ್ಛಿತಂ ದದಾತೀತಿ ಚ, ತೇ ಚ ತೇ ಗುಣಾ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಹಿ ಭೂಸಿತನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಗಮ್ಮಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕ

೨೪೮.

ಮುನಿನ್ದಾನನ’ಮಮ್ಭೋಜ-ಮೇಸಂ ನಾನತ್ತ’ಮೀದಿಸಂ।

ಸುವುತ್ತಾಮತಸನ್ದಾಯಿ, ವದನಂ ನೇ’ದಿಸ’ಮ್ಬುಜಂ॥

೨೪೮. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಾನನಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚೇತಿ ಯಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕನ್ತಾದಿನಾ ಪತೀಯಮಾನತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ಥಾನಿ, ಏಸಂ ನಾನತ್ತಂ ಭೇದೋ ಈದಿಸಂ। ಕಥಂ? ವದನಂ ಸುವುತ್ತಾಮತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಾಮತಂ ಸನ್ದದಾತೀತಿ ಸುವುತ್ತಾಮತಸನ್ದಾಯಿ, ಅಮ್ಬುಜಂ ತು ನೇದಿಸನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ಭೇದೇನ ಇಮೇಸಂ ವಿಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಏಸ’’ನ್ತ್ಯಾದಿನಾಹು। ಪತೀಯಮಾನೇನ ಸದಿಸಾನೀತಿ ಗಮ್ಮೇ ಸದಿಸತ್ತೇ ಉಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇತಿ।

೨೪೮. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಾನನಂ ಅಮ್ಭೋಜಞ್ಚೇತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಾನತ್ತಂ ಈದಿಸಂ। ಕಥನ್ತಿ ಚೇ? ಏಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವದನಂ ಸುವುತ್ತಾಮತಸನ್ದಾಯಿ ಸುಟ್ಠು ವುತ್ತತ್ತಾ ಸುವುತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಾಮತಸ್ಸ ದಾಯಕಂ ಹೋತಿ, ಅಮ್ಬುಜಂ ತು ಏದಿಸಂ ನ ಈದಿಸಂ ನ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಧಮ್ಮಾಮತಂ ನ ದದಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಏಸಂ ನಾನತ್ತಮೀದಿಸ’’ನ್ತಿ ವಚನೇನ ಸುಗನ್ಧಕನ್ತಿಮತ್ತಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಭೇದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ತಾ ತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅಪರದ್ಧೇನ ವದನತೋ ಅಮ್ಬುಜಸ್ಸ, ಅಮ್ಬುಜತೋ ವದನಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಕತತ್ತಾ ಸದಿಸತ್ತೇ ಗಮ್ಮಮಾನೇ ಅಯಮುಭಯಬ್ಯತಿರೇಕೋ ನಾಮ। ನಾನಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸಾಧು ವುತ್ತಮಿತಿ ಚ, ತಮೇವ ಅಮತನ್ತಿ ಚ, ತಂ ಸಮ್ಮಾ ದೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೪೯.

ಪಸಿದ್ಧಂ ಕಾರಣಂ ಯತ್ಥ, ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ’ಞ್ಞಕಾರಣಂ।

ಸಾಭಾವಿಕತ್ತ’ಮಥ ವಾ, ವಿಭಾಬ್ಯಂ ಸಾ ವಿಭಾವನಾ॥

೨೪೯. ವಿಭಾವನಂ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ ‘‘ಪಸಿದ್ಧ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತಿಯಂ ಪಸಿದ್ಧಂ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಂ ಕಾರಣಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ನಿರಸ್ಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ಪಸಿದ್ಧಕಾರಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಭಾಬ್ಯಂ ಅವಗಮ್ಯತೇ। ಯತ್ಥ ಕಾರಣನ್ತರಂ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕಾ ಗತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಭಾವಿಕತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಥ ವಾ ಪಕ್ಖನ್ತರೇ, ಸಾಭಾವಿಕಂ ಸಾಭಾವಿಕತ್ತಂ (ಕ॰) ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಾಭಾವಿಕತ್ತಂ ವಿಭಾಬ್ಯಂ, ಸಾ ತಾದಿಸೀ ವಿಭಾವನಾ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ವಿಭಾವೀಯತೇ ಪಕಾಸೀಯತೇ ಕಾರಣನ್ತರಂ ಸಾಭಾವಿಕತ್ತಂ ವಾ ಏತಾಯಾತಿ, ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಕತ್ವಾ।

೨೪೯. ಇದಾನಿ ವಿಭಾವನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಸಿದ್ಧ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ಅಲಙ್ಕಾರೇ ಪಸಿದ್ಧಂ ಲೋಕಪ್ಪತೀತಂ ಕಾರಣಂ ತಂತಂಗುಣಸಾಧನಹೇತುಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಕಾರಣಂ ಲೋಕಪ್ಪಸಿದ್ಧಕಾರಣತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ, ಅಥ ವಾ ನೋ ಚೇ ಪಸಿದ್ಧಕಾರಣತೋ ಅಞ್ಞಕಾರಣೇ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ಸಾಭಾವಿಕತ್ತಂ ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧಗುಣಂ ವಿಭಾಬ್ಯಂ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಹೋತಿ, ಸಾ ವಿಭಾವನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಾರಣನ್ತರವಿಭಾವನಾ ಸಾಭಾವಿಕವಿಭಾವನಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಞ್ಞಞ್ಚ ತಂ ಕಾರಣಞ್ಚೇತಿ ಚ, ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಸಮ್ಭೂತಮಿತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅಞ್ಞಕಾರಣಂ ಸಾಭಾವಿಕತ್ತಂ ವಾ ಏತಾಯ ವಿಭಾವನಾಯ, ಏತಿಸ್ಸಂ ವಿಭಾವನಾಯನ್ತಿ ಚ ವಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಕಾರಣನ್ತರವಿಭಾವನಾ

೨೫೦.

ಅನಞ್ಜಿತಾ’ಸಿತಂ ನೇತ್ತಂ, ಅಧರೋ ರಞ್ಜಿತಾ’ರುಣೋ।

ಸಮಾನತಾ ಭಮು ಚಾ’ಯಂ, ಜಿನಾ’ನಾವಞ್ಛಿತಾ ತವ॥

೨೫೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅನಞ್ಜಿತ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನ ತವ ನೇತ್ತಞ್ಚ ಅನಞ್ಜಿತಂ ಅಞ್ಜನಸಲಾಕಾಯ ಯವತಟ್ಠೀನಮಫುಟ್ಠಮೇವ ಅಸಿತಂ ಕಣ್ಹಂ, ಅಧರೋ ಚ ಅನಞ್ಜಿತೋಯೇವ ಲಾಖಾರಾಗಾದಿನಾ ಅರುಣೋ ರತ್ತೋ, ಅಯಂ ಭಮು ಚ ಅನಾವಞ್ಛಿತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅನಾಮಿತಾ ಸಮಾನಾ ಸಮಾನತಾ ಸುಟ್ಠು ಆನತಾ, ತತೋ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಿಯಂ ತವೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪಸಿದ್ಧಕಾರಣಮಞ್ಜನಾದಿ, ತನ್ನಿವತ್ತನೇಪಿ ಕಾರಣನ್ತರಮತ್ಥಾದಿನಾವಗಮ್ಯತೇ, ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ, ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಅಕಾರಣತ್ತಾಯೋಗತೋತಿ ಕಾರಣನ್ತರವಿಭಾವನಾ’ಯಂ।

೨೫೦. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅನಞ್ಜಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹೇ ಜಿನ ತವ ನೇತ್ತಂ ಪಕತಿಮಧುರಂ ನಯನಯುಗಳಞ್ಚ ಅನಞ್ಜಿತಂ ವಿಲೋಚನಾನಂ ಕಣ್ಹತ್ತಸಾಧನತ್ಥಂ ಲೋಕಪ್ಪಸಿದ್ಧಅಞ್ಜನೇಹಿ ಅನಞ್ಜಿತಂ ಸಮಾನಂ ಅಸಿತಂ ಭವನ್ತರಸಿದ್ಧೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ನೀಲಂ ಹೋತಿ, ಅಧರೋ ಚ ಅರಞ್ಜಿತೋ ಕೇನಚಿ ರಾಗೇನ ಅರಞ್ಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಅರುಣೋ ರತ್ತೋಹೋತಿ, ಅಯಂ ಭಮು ಚ ಅನಾವಞ್ಛಿತಾ ಕೇನಚಿ ವಾಯಾಮೇನ ಅನಾಮಿತಾ ಸಮಾನಾ ಸಮಾನತಾ ಸುಟ್ಠು ಆನತಾ ಹೋತೀತಿ। ಏತ್ಥ ನಯನಅಧರಭಮೂನಂ ಕಣ್ಹರತ್ತಕುಟಿಲಗುಣಸಾಧನೇ ಲೋಕಪ್ಪಸಿದ್ಧಾನಿ ಅಞ್ಜನಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ನೇತ್ತಾದೀನಂ ಅಸಿತಾದಿಭಾವಕಥನೇನೇವ ಕಾರಣವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಲೋಕೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅತ್ಥಪ್ಪಕರಣಾದಿನಾ ಅಸಿತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಜಾತಿಯಂ ಸಿದ್ಧಕುಸಲಕಮ್ಮಮೇವಾತಿ ಪತೀಯಮಾನತ್ತಾ ಅಯಂ ಕಾರಣನ್ತರವಿಭಾವನಾ ನಾಮ। ನ ಅಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಚ, ನ ರಞ್ಜಿತೋತಿ ಚ, ನ ಆವಞ್ಛಿತೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ನಸದ್ದೋ ಪಸಜ್ಜಪಟಿಸೇಧೇ ವತ್ತತೇ। ಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಆನತಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಸಾಭಾವಿಕವಿಭಾವನಾ

೨೫೧.

ನ ಹೋತಿ ಖಲು ದುಜ್ಜನ್ಯ-

ಮಪಿ ದುಜ್ಜನಸಙ್ಗಮೇ।

ಸಭಾವನಿಮ್ಮಲತರೇ,

ಸಾಧುಜನ್ತೂನ ಚೇತಸಿ॥

೨೫೧. ‘‘ನ ಹೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದುಜ್ಜನೇಹಿ ಸಹ ಸಙ್ಗಮೇ ಸಮಾಗಮೇ ಸತ್ಯಪಿ ಸಾಧುಜನ್ತೂನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಸಭಾವೇನ ತಾದಿಸೇನ ಪಯೋಗೇನ ವಿನಾವ ನಿಮ್ಮಲತರೇ ಅತಿಸಯೇನ ನಿಮ್ಮಲೇ ಚೇತಸಿ ದುಜ್ಜನ್ಯಂ ಸುಜನೇತರಭಾವೋ ನ ಹೋತಿ ತಾದಿಸಾತಿಸಯಸಾಧುತ್ತಸಮಾಯೋಗತೋತಿ। ಇಹ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಭಾವಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಥಾ ಹೇತುನಿವತ್ತನಂ ಕತಂ, ತಥಾಪಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದಿತಥಾವಿಧನಿಮಿತ್ತಮತ್ಥೇವ। ತಥಾಪಿ ಲೋಕೋ ತಮನಪೇಕ್ಖಮಾನೋ, ಪಸಿದ್ಧಞ್ಚ ಕಾರಣಂ ತಾದಿಸಮಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಾಭಾವಿಕಂ ಫಲಂ ವೋಹರತಿ, ತದನುಸಾರೇನ ಚ ಸಾಭಾವಿಕಂ ಫಲಂ ವಿಭಾಬ್ಯತೇತಿ, ಅಯಂ ಸಾಭಾವಿಕಫಲವಿಭಾವನಾ।

೨೫೧. ‘‘ನ ಹೋತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದುಜ್ಜನಸಙ್ಗಮೇ ಅಪಿ ದುಜ್ಜನೇಹಿ ಸಹ ವಾಸೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಧುಜನ್ತೂನಂ ಸಭಾವನಿಮ್ಮಲತರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ಪಕತಿಯಾ ಏವ ಅತಿನಿಮ್ಮಲೇ ಚೇತಸಿ ದುಜ್ಜನ್ಯಂ ದುಜ್ಜನಗುಣಂ ಖಲು ಏಕನ್ತೇನ ನ ಹೋತೀತಿ। ಇಹ ಚಿತ್ತನಿಮ್ಮಲಹೇತುಭೂತಾನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದೀನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇಪಿ ಲೋಕೇನ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಸಿದ್ಧಕಾರಣಂ ಚಿತ್ತನಿಮ್ಮಲಕಾರಣಮದಿಸ್ವಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಂ ನಿಮ್ಮಲನ್ತಿ ವೋಹರಿಯಮಾನತ್ತಾತೇನೇವ ಲೋಕವೋಹಾರಾನುಸಾರೇನ ‘‘ಸಭಾವನಿಮ್ಮಲತರೇ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಸೇಧಂ ಕತ್ವಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧನಿಮ್ಮಲತ್ತಸಙ್ಖಾತಫಲಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಸಾಭಾವಿಕಫಲವಿಭಾವನಾ ನಾಮ। ದುಜ್ಜನಾನಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ನಿಮ್ಮಲತರನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೫೨.

ಜನಕೋ ಕಾರಕೋ (ಸೀ॰) ಞಾಪಕೋ ಚೇತಿ,

ದುವಿಧಾ ಹೇತವೋ ಸಿಯುಂ।

ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ತೇಸಂ,

ಅಲಙ್ಕಾರತಯೋ’ದಿತಂ॥

೨೫೨. ಹೇತುಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಜನಕೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಜನಕೋ ಭಾವಾಭಾವರೂಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ಯಾದಿಕಾರಿಯಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಞಾಪಕೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸೇವ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ಕುತೋಚಿ ಪಟಿಬೋಧಕೋ ಚಾತಿ ಹೇತವೋ ದುವಿಧಾ ಸಿಯುಂ। ನನು ಕಿಮೇತ್ಥ ಅಸನಂ ಭೂಸನಂ (?), ಕೇವಲಂ ‘‘ಅನೇನೇತಂ ಕರೀಯತೀ’’ತಿ ಸರೂಪಕಥನಮತ್ತ, ನ ತು (?) ವಿಸೇಸೋ ತು ನ ನ ತು (?) ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸರೂಪೋ ವಾಚಾಲಙ್ಕಾರೋತಿ ವಿಸೇಸಂ ಯೋಜಯತಿ ‘‘ಪಟೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತೇಸಂ ಕಾರಿಯುಪ್ಪಾದಯೋಗೀನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಉಪಬ್ರೂಹನಂ ವಿಸಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಪರಿಫುಟಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಕಥನಂ ಅಲಙ್ಕಾರತಾಯ ಬನ್ಧಭೂಸನರೂಪೇನ ಉದಿತಂ ಅಭಿಹಿತಂ ವಿಸೇಸರೂಪತ್ತಾ, ನ ಪನೇತೇನೇತಂ ಕರೀಯತೀತಿ।

೨೫೨. ಇದಾನಿ ಹೇತ್ವಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಜನಕೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಜನಕೋ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ‘‘ಸತ್ತಾ ಅಸತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಭಾವಾಭಾವಸಙ್ಖಾತಕಾರಿಯಸ್ಸ ಜನಕಹೇತು ಚ ಞಾಪಕೋ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಅವಬೋಧೇನ್ತೋ ಞಾಪಕಹೇತು ಚಾತಿ ಏವಂ ಹೇತವೋ ದುವಿಧಾ ಸಿಯುಂ। ಇಹ ಫಲಪಕಾಸಕಹೇತುಮ್ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘‘ಇಮಿನಾ ಹೇತುನಾ ಇದಂ ಫಲಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಸರೂಪಕಥನಮತ್ತಂ ವಿನಾ ವಿಸೇಸರೂಪಾಲಙ್ಕಾರೋ ಇಧ ನತ್ಥೀತಿ ಆಸಙ್ಕಿಯ ಅಲಙ್ಕಾರಸರೂಪವಿಸೇಸೋ ಏಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಪರದ್ಧಮಾಹ। ತೇಸಂ ಫಲಪಕಾಸನಖಮಾನಂ ಹೇತೂನಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ವಿಸಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಪಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ವತೋ ಕಥನಂ ಅಲಙ್ಕಾರತಾಯ ಅಲಙ್ಕಾರಸಭಾವೇನ ಉದಿತಂ ಪಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಕವೀಹಿ ಪತ್ಥಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ। ಸಾಲಿಅಙ್ಕುರಾದೀನಂ ಸಾಲಿಬೀಜಾದಯೋ ವಿಯ ಜನ್ಯಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತೋಪಕಾರಕೋ ಜನಕಹೇತು ನಾಮ, ವಿಜ್ಜಮಾನಅಗ್ಗಿಆದೀನಂ ಧೂಮಾದಯೋ ವಿಯ ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಞಾಪಕೋ ಞಾಪಕಹೇತು ನಾಮ। ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಲಙ್ಕಾರತಾ। ಅಲಙ್ಕಾರತಯಾತಿ ಛನ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮತ್ತಾಹಾನಿ।

೨೫೩.

ಭಾವಾಭಾವಕಿಚ್ಚವಸಾ,

ಚಿತ್ತಹೇತುವಸಾಪಿ ಚ।

ಭೇದಾ’ನನ್ತಾ ಇದಂ ತೇಸಂ,

ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ॥

೨೫೩. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಭಾವ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಭಾವೋ ಸತ್ತಾ ಚ, ಅಭಾವೋ ಅಸತ್ತಾ ಚ, ತೇಯೇವ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಚ, ಚಿತ್ತಾ ಪಸಿದ್ಧಹೇತುವಿಪರೀತಾ ಅಚ್ಛರಿಯಾರಹಾ ಹೇತವೋ ತೇಸಂ ವಸೇನಾಪಿ ಚ ಭೇದಾ ಹೇತುವಿಕಪ್ಪಾ ಅನನ್ತಾ ಅನವವಿಯೋ ಅನವಧಯೋ (?), ಯತೋ ಏವಂ ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಹೇತೂನಂ ಇದಂ ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಮುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೇತುವಿಸೇಸೇ ಪವಿಸಿತುನ್ತಿ।

೨೫೩. ‘‘ಭಾವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಭಾವಾಭಾವಕಿಚ್ಚವಸಾ ಭಾವಅಭಾವಸಙ್ಖತಸತ್ತಾಅಸತ್ತಾಕ್ರಿಯಾವಸೇನ ಚ, ಚಿತ್ತಹೇತುವಸಾಪಿ ಚ ಪಸಿದ್ಧಹೇತುನೋ ವಿರುದ್ಧೇನ ಅಚ್ಛರಿಯಹೇತೂನಂ ಪಭೇದೇನ ಚ, ಭೇದಾ ಹೇತುವಿಸೇಸಾ ಅನನ್ತಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಪರಿಯನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ವಕ್ಖಮಾನಂ ತೇಸಂ ಹೇತೂನಂ ಮುಖಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ ಅವಸೇಸಹೇತೂನಂ ಓಗಾಹಣದ್ವಾರಮತ್ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ। ಭಾವೋ ಚ ಅಭಾವೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಯೇವ ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋ ಭೇದೋತಿ ಚ, ಚಿತ್ತಾ ವಿಚಿತ್ತಾ ಚ ತೇ ಹೇತವೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋತಿ ಚ, ಮುಖಮೇವ ಮುಖಮತ್ತಂ, ಮುಖಞ್ಚ ತಂ ವಾ ಮತ್ತಂ ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಮತ್ತಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ ಸಾಮಞ್ಞೇ ವಾ ವತ್ತತೇ।

೨೫೪.

ಪರಮತ್ಥಪಕಾಸೇಕ-

ರಸಾ ಸಬ್ಬಮನೋಹರಾ।

ಮುನಿನೋ ದೇಸನಾ’ಯಂ ಮೇ,

ಕಾಮಂ ತೋಸೇತಿ ಮಾನಸಂ॥

ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಕಾರಕಹೇತು।

೨೫೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪರಮತ್ಥ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಪರಮತ್ಥಸಭಾವಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಾದಿನೋ ಪಕಾಸೋಯೇವ ಏಕರಸೋ ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಂ ಯಸ್ಸಾ ಸಾ ತಾದಿಸೀ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನೋ ಹರತೀತಿ ಸಬ್ಬಮನೋಹರಾ ಮುನಿನೋ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಮೇ ಮಾನಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಾಮಮೇಕನ್ತೇನ ತೋಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಕಾರಕಹೇತು ಸನ್ತೋಸಸತ್ತಾಯ ಕಾರಣತೋ।

೨೫೪. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪರಮತ್ಥ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಪರಮತ್ಥಪಕಾಸೇಕರಸಾ ನಾಮರೂಪಖನ್ಧಆಯತನಾದಿಉತ್ತಮತ್ಥಾನಂ ಪಕಾಸನಸಙ್ಖಾತ ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚವತೀ ಸಬ್ಬಮನೋಹರಾ ವೋಹಾರಾನುರೂಪೇನ ವಿಸಯಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನೋಹರಾ ಮುನಿನೋ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಮಾನಸಂ ಕಾಮಂ ಏಕನ್ತೇನ ತೋಸೇತೀತಿ। ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ಸತ್ತಾಸಙ್ಖಾತಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕಾರಕಹೇತು ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸಾ ಚ ದೇಸನಾ ‘‘ಮಾನಸಂ ತೋಸೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಪರಮತ್ಥಪಕಾಸೇಕರಸಾ’’ತಿ ಸವಿಸೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಲಙ್ಕಾರೋತಿ ಅಭಿಮತಾ। ಏಕೋ ಚ ಸೋ ರಸೋ ಚೇತಿ ಚ, ಪರಮತ್ಥಪಕಾಸೋಯೇವ ಏಕರಸೋ ಏಕಕಿಚ್ಚಮಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಸತ್ತಾಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಕಾರಕಹೇತು ಜನಕಹೇತು।

೨೫೫.

ಧೀರೇಹಿ ಸಹ ಸಂವಾಸಾ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’ಭಿಯೋಗತೋ।

ನಿಗ್ಗಹೇನಿ’ನ್ದ್ರಿಯಾನಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಸ್ಸು’ಪಸಮೋ ಸಿಯಾ॥

ಅಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಕಾರಕಹೇತು।

೨೫೫. ‘‘ಧೀರೇಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಧೀರೇಹಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇಹಿ ಸಹ ಸಂವಾಸಾ ಸಂಸಗ್ಗೇನ ಚ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತಸ್ಸ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಅಭ್ಯಾಸೇನ ಚ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ನಿಗ್ಗಹೇನ ವಿಸಯಪ್ಪವತ್ತಿನಿರೋಧರೂಪೇನ ವಿಜಯೇನ ಚ ಹೇತುನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತೋ ಉಪಸಮೋ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಂ ಅಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಕಾರಕಹೇತು ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣತೋ।

೨೫೫. ‘‘ಧೀರೇಹಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಧೀರೇಹಿ ಸಹ ಸಂವಾಸಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸೇನ ಚ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧದೇಸಿತಸ್ಸ ಅಭಿಯೋಗತೋ ನಿರನ್ತರಾಭ್ಯಾಸೇನ ಚ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಚಕ್ಖುಆದೀನಂ ನಿಗ್ಗಹೇನ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸುಭಾದಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ನಿವಾರಣೇನ ಚಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಕಸ್ಸ ಉಪಸಮೋ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಸಿಯಾತಿ। ಅಭಿಣ್ಹಸೋ ಯೋಗೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಅಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಸಙ್ಖಾತಂ ಅಸತ್ತಾಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಕಾರಕಹೇತು ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅಸತ್ತಾಯ ಉಪ್ಪಾದನತೋ ಜನಕಹೇತು ನಾಮ। ಅಭಾವೋ ಕಿಚ್ಚಮಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಕಾರಕೋ ಚ ಸೋ ಹೇತು ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಭಾವಕಿಚ್ಚೋಪಿ ವುತ್ತಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಞಾಯತಿ।

೨೫೬.

ಮುನಿನ್ದ ಚನ್ದಸಂವಾದಿ-ಕನ್ತಭಾವೋಪಸೋಭಿನಾ।

ಮುಖೇನೇವ ಸುಬೋಧಂ ತೇ, ಮನಂ ಪಾಪಾಭಿನಿಸ್ಸಟಂ॥

ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಞಾಪಕಹೇತು।

೨೫೬. ‘‘ಮುನಿನ್ದಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದೇತಿ ಆಮನ್ತನಂ। ತೇ ತವ ಚನ್ದಸಂವಾದಿನಾ ಚನ್ದಸದಿಸೇನ ಕನ್ತಭಾವೇನ ಉಪಸೋಭಿನಾ ಸೋಭಮಾನೇನ ಮುಖೇನೇವ ಪಾಪೇಹಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಅಭಿನಿಸ್ಸಟಂ ಬ್ಯಪಗತಂ ಮನಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಬೋಧಂ ಸುಟ್ಠು ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಅಯಂ ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಞಾಪಕಹೇತು ಅವಬೋಧಸತ್ತಾಯ ಞಾಪನತೋ।

೨೫೬. ‘‘ಮುನಿನ್ದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತೇ ತವ ಚನ್ದಸಂವಾದಿಕನ್ತಭಾವೋಪಸೋಭಿನಾ ಚನ್ದಕನ್ತಭಾವಸದಿಸೇನ ಕನ್ತಭಾವೇನ ಸೋಭಮಾನೇನ ಮುಖೇನ ಮನಂ ತುಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಾಪಾಭಿನಿಸ್ಸಟಂ ರಾಗಾದೀಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ಸುಬೋಧಂ ಸುಟ್ಠು ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ। ಇಹ ಮುಖಂ ಮನಕನ್ತಭಾವಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸಯಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಕಿಲೇಸಾಪಗಮಸ್ಸ ಅವಬೋಧಸತ್ತಂ ಞಾಪೇತೀತಿ ಭಾವಕಿಚ್ಚೋ ಞಾಪಕಹೇತು ನಾಮ ಜಾತೋ। ಚನ್ದೇನ ಅಭೇದೋಪಚಾರತೋ ಚನ್ದಲಾವಣ್ಯೇನ ಸಂವಾದೀ ಸದಿಸೋತಿ ಚ, ಸೋ ಚ ಸೋ ಕನ್ತಭಾವೋ ಚೇತಿ ಚ, ತೇನ ಉಪಸೋಭಿತೋತಿ ಚ, ಪಾಪೇಹಿ ಅಭಿನಿಸ್ಸಟನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೫೭.

ಸಾಧುಹತ್ಥಾರವಿನ್ದಾನಿ, ಸಙ್ಕೋಚಯತಿತೇ ಕಥಂ।

ಮುನಿನ್ದ ಚರಣದ್ವನ್ದ-ರಾಗಬಾಲಾತಪೋ ಫುಸಂ॥

ಅಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು।

೨೫೭. ‘‘ಸಾಧು’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದ ತೇ ಚರಣಾನಂ ದ್ವನ್ದಸ್ಸ ರಾಗೋ ಬಾಲೋ ಚ ಸೋ ಆತಪೋ ಚೇತಿ ರಾಗಬಾಲಾತಪೋ ತರುಣಕಿರಣಸಮೂಹೋ ಲೋಹಿತತ್ತಾದಿನಾ ಸಾಧೂನಂ ಹತ್ಥಾರವಿನ್ದಾನಿ ಕನ್ತಾದಿನಾ ಫುಸಂ ವಿಸಾರಿತ್ತೇನಾ’ಮಸನ್ತೋ ಕಥಂ ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ಮಕುಲಯತಿ, ಅಞ್ಜಲಿಪಣಾಮಬನ್ಧೇನ ಅಯುತ್ತಮೇತಂ। ಬಾಲಾತಪೋ ಹಿ ಪದುಮಾನಮುಮ್ಮೀಲನಹೇತು, ಅಯಂ ತು ಅಪುಬ್ಬೋ ಬಾಲಾತಪೋ ಯೋ ಪದುಮಾನಿ ನಿಮೀಲೇತೀತಿ ಅನುಚಿತಕಾರಿಯಕಾರಣಾ ಅಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು, ಏವಂವಿಧೋ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಭಾವಕಿಚ್ಚತ್ತೇಪೀತಿ।

೨೫೭. ‘‘ಸಾಧು’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತೇ ತವ ಚರಣದ್ವನ್ದರಾಗಬಾಲಾತಪೋ ಪಾದಯುಗಳಸ್ಸ ಅರುಣವಣ್ಣಸಙ್ಖತಅಭಿನವಸೂರಿಯಕಿರಣೋ ಸಾಧುಹತ್ಥಾರವಿನ್ದಾನಿ ಸುಜನಾನಂ ಕರಪದುಮಾನಿ ಫುಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಬ್ಬಬ್ಯಾಪಿತ್ತಾ ಫುಸನ್ತೋ ಕಥಂ ಸಙ್ಕೋಚಯತಿ ಕರಸಮ್ಪುಟರೂಪೇನ ಮಕುಲಯತೀತಿ। ಬಾಲಾತಪೋ ನಾಮ ಪದುಮವಿಕಸನಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಕೋಚನಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏಸೋ ಆತಪೋ ಅಚ್ಛರಿಯೋ ವಿಚಿತ್ತೋತಿ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ತಾ ಅಯುತ್ತಸಙ್ಕೋಚಸತ್ತಾಕರಣತೋ ಅಯಂ ಅಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು ನಾಮ। ಅಯುತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಚ, ಚಿತ್ತಞ್ಚ ತಂ ಹೇತು ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೫೮.

ಸಙ್ಕೋಚಯನ್ತಿ ಜನ್ತೂನಂ, ಪಾಣಿಪಙ್ಕೇರುಹಾನಿ’ಹ।

ಮುನಿನ್ದಚರಣದ್ವನ್ದ-ನಖಚನ್ದಾನ’ಮಂಸವೋ॥

ಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು।

೨೫೮. ‘‘ಸಙ್ಕೋಚಯನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಪಾದಾನಂ ದ್ವನ್ದೇ ನಖಾ ಏವ ಚನ್ದಾ ಕನ್ತಾದಿನಾ ತೇಸಂ ಅಂಸವೋ ಕಿರಣಾ ಇಹ ಲೋಕೇ ಜನ್ತೂನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಾಣಯೋ ಏವ ಪಙ್ಕೇರುಹಾನಿ ಕನ್ತಾದಿನಾ ಸಙ್ಕೋಚಯನ್ತಿ ಪಣಾಮಕರಣಸಮ್ಪುಟರೂಪೇನ ಮಿಲೀಯನ್ತೀತಿ ಮಿಲಾಯಯನ್ತೀತಿ (?) ಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು ಚನ್ದತೋ ಪಙ್ಕಜಸಙ್ಕೋಚಸ್ಸ ಉಚಿತತ್ತಾ। ವುತ್ತನಯೇಪೀತಿ।

೨೫೮. ‘‘ಸಙ್ಕೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಚರಣದ್ವನ್ದನಖಚನ್ದಾನಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದದ್ವನ್ದೇ ನಖಾವಲಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಚನ್ದಾನಂ ಅಂಸವೋ ರಂಸಯೋ ಇಹ ಲೋಕೇ ಜನ್ತೂನಂ ಪಾಣಿಪಙ್ಕೇರುಹಾನಿ ಸಙ್ಕೋಚಯನ್ತಿ ಕರಸಮ್ಪುಟಾಕಾರೇನ ಸಙ್ಕೋಚಯನ್ತಿ ಮಕುಲಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಚನ್ದಕಿರಣೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಯ ಏವ ಪದುಮಸಙ್ಕೋಚಸತ್ತಾಯ ಕತತ್ತಾ ಚ, ಪಕತಿಚನ್ದಕಿರಣಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಚನ್ದಮರೀಚಿಸಮಾನಅಞ್ಞಾದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬವಿಚಿತ್ರಅಂಸೂಹಿ ಕತತ್ತಾ ಚ ಅಯಂ ಯುತ್ತಕಾರೀ ಚಿತ್ತಹೇತು ನಾಮ। ಪಾಣಯೋ ಚ ತೇ ಪಙ್ಕೇರುಹಾನಿ ಚೇತಿ ಚ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಚರಣದ್ವನ್ದಮಿತಿ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ನಖಾನೀತಿ ಚ, ತೇವ ಚನ್ದಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೫೯.

ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ, ಅನುದ್ದೇಸೋ ಅನುದೇಸೋ (?) ಯಥಾಕ್ಕಮಂ।

ಸಙ್ಖ್ಯಾನ’ಮಿತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಮೋಪಿ ಚ॥

೨೫೯. ಕಮಂ ವಿವರಿತುಮುಪಕ್ಕಮತಿ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮಾನತಿಕ್ಕಮೇನ ಅನುದ್ದೇಸೋ ಪುನ ಅತ್ಥನ್ತರನಿದ್ದೇಸನಯೇನ ಅನುಕಥನಂ ಕಥನಂ (?) ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನ’’ಮಿತ್ಯಪಿ ಚ, ‘‘ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯ’’ಮಿತ್ಯಪಿ ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ವುತ್ತಂ। ವಿಧೇಯ್ಯತ್ತಾ ತೇಸಂ ಪಧಾನತ್ತಮಿತಿ ತದಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕತ್ತಂ, ಅನುವದಿತಬ್ಬತ್ತಾನುದ್ದೇಸಸ್ಸಾಪ್ಪಧಾನತ್ತಮಿತಿ ನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪರಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ಕಮೋ’’ಇಚ್ಚಪಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಣಾಮೋ।

೨೫೯. ಇದಾನಿ ಕಮಾಲಙ್ಕಾರಂ ಉದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಪಠಮಕಥಿತಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅನುದ್ದೇಸೋ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಕಥನಂ ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನ’’ಮಿತಿ ಚ, ‘‘ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯ’’ಮಿತಿ ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಕಮೋಪಿ ಚ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಏತ್ಥ ಪಸಿದ್ಧಂ ಅನುದ್ದೇಸಂ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಂ ಕಮಮ್ಪಿ ಕಮಪರಿಯಾಯಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯದ್ವಯಮ್ಪಿ ಅಪರದ್ಧೇನ ವಿದಧಾತಿ। ಏತ್ಥ ವಿಧಾತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅನುವಾದಸ್ಸ ಆಹರಿಯಮಾನತ್ತಾ ಅನುವಾದೋ ಅಪ್ಪಧಾನೋ, ವಿಧಾತಬ್ಬೋ ಪಧಾನೋ। ಯಞ್ಹಿ ವಿಧಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪಧಾನಂ, ಇತರಮಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿದ್ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ, ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯ’’ನ್ತಿ ದ್ವಯಂ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ (ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ) ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ ಸೀಹಳಬ್ಯಾಖ್ಯಾಯಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ನಪುಂಸಕಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಕಮೋ’’ತಿ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೋ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಧಾನೋ ಅನುದ್ದೇಸೋತಿ ನಾಪೇಕ್ಖತಿ। ಕಮಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಚ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಅನಭಿಕ್ಕಮೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೬೦.

ಆಲಾಪಹಾಸಲೀಲಾಹಿ, ಮುನಿನ್ದ ವಿಜಯಾ ತವ।

ಕೋಕಿಲಾ ಕುಮುದಾನಿ ಚೋ-ಪಸೇವನ್ತೇ ವನಂ ಜಲಂ॥

೨೬೦. ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ಆಲಾಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮುನಿನ್ದ ತವ ಆಲಾಪಹಾಸಾ ಚ ತೇಸಂ ಲೀಲಾಹಿ, ಉದ್ದೇಸೋಯಂ। ವಿಜಯಾ ಕೋಕಿಲಕುಮುದಾನಂ ಪರಾಭವೇನ ಕೋಕಿಲಾ ಕರವೀಕಾ ಕುಮುದಾನಿ ಚ, ಯಥೋದ್ದೇಸಮನುದ್ದೇಸೋಯಂ ವುತ್ತಾಪೇಕ್ಖಾಯ। ವಕ್ಖಮಾನಾಪೇಕ್ಖಾಯ ತು ಅಯಮ್ಪಿ ಉದ್ದೇಸೋವ, ‘‘ಕೋಕಿಲಾ ವನಂ, ಕುಮುದಾನಿ ಜಲ’’ಮಿತಿ ಯಥೋದ್ದೇಸಮನುದ್ದೇಸೋಯಂ। ಉಪಸೇವನ್ತೇ ಇವ ನಿಸ್ಸಯನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ। ಇತಿ ವತ್ಥುತೋ ಏವ ಸಮ್ಭವೋ ಇವೇತಿ ಪರಿಕಪ್ಪತೇ। ಯಜ್ಜೇವಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ಕಥಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯನ್ತಿ ಚೇ? ಅತ್ರೋಚ್ಚತೇ – ಯತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರನ್ತರಮಪಿ ಪತೀಯತೇ। ತತ್ಥುದ್ದೇಸಾನುರೂಪಾನುದ್ದೇಸಸಮ್ಭವೇ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಮೇವಾಲಙ್ಕಾರೋ ವೋಹರೀಯತೇ ತಸ್ಸೇವ ಮುಖ್ಯತೋ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ। ಯತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರನ್ತರಂ ನ ಗಮ್ಯತೇ, ತತ್ಥ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಕಮೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ।

೨೬೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಆಲಾಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತೇ ತವ ಆಲಾಪಹಾಸಲೀಲಾಹಿ ಮಧುರಸರಲೀಲಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ದಹಸಿತಲೀಲಾಹಿ ಸಞ್ಜಾತಾ ವಿಜಯಾ ಜಯಹೇತು ಕೋಕಿಲಾ ಕರವೀಕಾ ಚ ಕುಮುದಾನಿ ಕೇರವಾನಿ ಚ ವನಂ ಜಲಞ್ಚ ಕಮೇನ ಉಪಸೇವನ್ತೇ ಇವ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಮಞ್ಞೇತಿ। ಏತ್ಥ ‘‘ಆಲಾಪಹಾಸಲೀಲಾಹೀ’’ತಿ ಉದ್ದೇಸೋ, ‘‘ಕೋಕಿಲಾ ಕುಮುದಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅನುದ್ದೇಸೋ, ‘‘ವನಂ ಜಲ’’ನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಉದ್ದೇಸೋವ ಹೋತಿ, ತತ್ವತೋ ಈದಿಸವಿಜಯೇನ ಕೋಕಿಲಾದೀನಂ ವನಾದಿನಿಸ್ಸಯಕಾರಣಾಭಾವತೋ ಇವಸದ್ದಪಯೋಗೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಏವಂ ಸತಿ ಅಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನ ಭವತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ನಾನಾಲಙ್ಕಾರಸನ್ನಿಪಾತೇ ಸತಿ ಯೋ ಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ವತ್ತುನಾ ಇಚ್ಛಿತೋ, ತಸ್ಸೇವ ಮುಖ್ಯತೋ ವೋಹರೀಯಮಾನತ್ತಾ। ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಲಙ್ಕಾರಸಂಸಗ್ಗೇ ಸತಿಪಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ದಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಅನುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಮುಖ್ಯತ್ತಾ ಅಯಂ ಕಮಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ। ಈದಿಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಆಲಾಪೋ ಚ ಹಾಸೋ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಲೀಲಾಯೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೬೧.

ಸಿಯಾ ಪಿಯತರಂ ನಾಮ, ಅತ್ಥರೂಪಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ।

ಪಿಯಸ್ಸಾ’ತಿಸಯೇನೇ’ಕಂ, ಯಂ ಹೋತಿ ಪಟಿಪಾದನಂ॥

೨೬೧. ಪಿಯತರಮಾಹರತಿ ‘‘ಸಿಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತಿಸಯೇನ ಪಿಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥರೂಪಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಭಾವಸ್ಸ ಯಂ ಪಟಿಪಾದನಮಾಖ್ಯಾನಂ ಹೋತಿ, ಏತಂ ಪಿಯತರಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ।

೨೬೧. ಇದಾನಿ ಪಿಯತರಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಿಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ, ಅತಿಸಯೇನ ಪಿಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥರೂಪಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸಭಾವಸ್ಸ ಯಂ ಪಟಿಪಾದನಂ ಕಥನಂ ಹೋತಿ, ಏತಂ ಪಟಿಪಾದನಂ ಪಿಯತರಂ ನಾಮ ಪಿಯತರಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅತಿಸಯೇನ ಪಿಯನ್ತಿ ಚ, ಅತ್ಥೋ ಏವ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೬೨.

ಪೀತಿ ಯಾ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ, ಸನ್ತ ಸನ್ದಸ್ಸನಾ ತವ।

ಕಾಲೇನಾ’ಯಂ ಭವೇ ಪೀತಿ, ತವೇವ ಪುನ ದಸ್ಸನಾ॥

೨೬೨. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪೀತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸನ್ತ ಸಪ್ಪುರಿಸ ಮಹಾಮುನಿ ತವ ಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಚಕ್ಖುಪಥಾಪಾಥಮತ್ತೇನ ಮಧುರಕಥಾಸವನಾ ಯಾ ಪೀತಿ ಮೇ ಮಮ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಯಂ ಪೀತಿ ಕಾಲೇನ ಈದಿಸೇನ ಸುಖೇನ ಸುಖಣನೇ (?) ತವೇವ ನಾಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಕೋ ಹಿ ನಾಮೋಞ್ಞೋ ತವಾದಿಸೋತಿ, ಪುನ ದಸ್ಸನಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ।

೨೬೨. ‘‘ಪೀತಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಸನ್ತ ಸಪ್ಪುರಿಸ ತಥಾಗತ ತವ ಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಮಮ ನೇತ್ತೇ ಆಪಾಥಗಮನತೋ ಯಾ ಪೀತಿ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಯಂ ಪೀತಿ ಕಾಲೇನ ಈದಿಸಕ್ಖಣೇನ ತಯಾ ಸದಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾಭಾವಾ ತವೇವ ಪುನ ದಸ್ಸನಾ ದಸ್ಸನತೋ ಭವೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪೀತಿಯಾ’ತಿಸಯಹೇತುಭೂತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ದಸ್ಸನೇ ಅತಿಗೇಧಞ್ಚ ಪಕಾಸನೇನ ಅತಿಪೀತೀತಿ ಪದತ್ಥಂ ಅತಿಪಿಯಂ ಪೀಭಿಪದತ್ಥಂ (ಕ॰), ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಪೀತಿ ಭವೇ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಯಾ ಪುನಾಸಮ್ಭವತೋ ತಂಸದಿಸಾಯೇವ ಪೀತಿ ಗಹಿತಾ ಯಥಾ ‘‘ಸೋಯೇವ ವಟ್ಟಕೋ ವದ್ಧಕೋ (ಸೀ॰ ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಯಂ), ತಾನಿಯೇವ ಓಸಧಾನೀ’’ತಿ।

೨೬೩.

ವಣ್ಣಿತೇನೋ’ಪಮಾನೇನ, ವುತ್ಯಾ’ಧಿಪ್ಪೇತವತ್ಥುನೋ।

ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ನಾಮಾ’ಯಂ, ಅತ್ಥಸಙ್ಖೇಪರೂಪತೋ॥

೨೬೩. ಸಮಾಸವುತ್ತಿಂವತ್ತುಮಾಹ ‘‘ವಣ್ಣಿತೇನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ವಣ್ಣಿತೇನ ಪಸಂಸಿತೇನ ಉಪಮಾನೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಮನಸಿ ನಿಹಿತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ಯಾ ಕಥನೇನ ಅಯಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಕಸ್ಮಾ? ಅತ್ಥಸ್ಸ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪೋ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥನಂ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ತತೋಯಮನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖೇಪವುತ್ತಿ ಸಮಾಸವುತ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಯಂ ಗುಣೀಭೂತಾ ಸಕತ್ಥಾ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ವಿದಧಾತಿ, ನ ತು ಸಕತ್ಥಪಧಾನಾ।

೨೬೩. ಇದಾನಿ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ವಣ್ಣಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಣ್ಣಿತೇನ ಪಸಂಸಿತೇನ ಉಪಮಾನೇನ ಉಪಮಾನವತ್ಥುನಾ ಕರಣಭೂತೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತವತ್ಥುನೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ಯಾ ಕಥನೇನ ಅತ್ಥಸಙ್ಖೇಪರೂಪತೋ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹರೂಪತ್ತಾ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪಮಾಭೂತತ್ಥಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಯ ಮನಸಿ ಕತಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ಅಯಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಏತಿಸ್ಸಾ ಪದಾಭಿಹಿತೋ ಸಕತ್ಥೋ ಅಪ್ಪಧಾನೋ, ಗಮ್ಮಮಾನತ್ಥೋ ಪನ ಪಧಾನೋ ಹೋತಿ। ಅಧಿಪ್ಪೇತಞ್ಚ ತಂ ವತ್ಥು ಚೇತಿ ಚ, ಸಮಾಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಿ ಕಥನಮಿತಿ ಚ, ಸಙ್ಖೇಪೋಯೇವ ರೂಪಂ ಸರೂಪನ್ತಿ ಚ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪರೂಪನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೬೪.

ಸಾ’ಯಂ ವಿಸೇಸ್ಯಮತ್ತೇನ, ಭಿನ್ನಾ’ಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ।

ಅತ್ಥೇವ ಅಪರಾಪ್ಯ’ತ್ಥಿ, ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ॥

೨೬೪. ತಸ್ಸಾ ಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಾಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಾ ಅಯಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥು ಸಾಮಞ್ಞಾಕಾರಪ್ಪತೀತಂ ‘‘ಈದಿಸಮಿದಂ ನಾಞ್ಞಥಾ’’ತಿ ಕುತೋಚಿ ಬ್ಯವಚ್ಛಿಜ್ಜತೇ ಕೇನಚಿ ಗುಣಾದಿನಾ ವವತ್ಥಾಪೀಯತೇ, ತಂ ವಿಸೇಸ್ಯಂ, ತಮೇವ ಮತ್ತಂ ವಿಸೇಸನಭೇದಬ್ಯವಚ್ಛೇದತೋ, ತೇನ। ಭಿನ್ನಾ ಅತುಲ್ಯಾ ಅವಯವಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮುದಾಯೇ ವತ್ತನತೋ। ಅಭಿನ್ನಂ ತುಲ್ಯಾಕಾರಂ ವಿಸೇಸನಂ ಯಸ್ಸಂ ಸಾ ಅಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾಪಿ ಅತ್ಥೇವ। ಅಪರಾಪ್ಯತ್ಥಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಸಾಯೇವ। ಕೀದಿಸೀ? ಭಿನ್ನಞ್ಚ ಅಭಿನ್ನಞ್ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಯಸ್ಸನ್ತಿ ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ। ವಿಸೇಸ್ಯಂ ತು ಭಿನ್ನನ್ತಿ।

೨೬೪. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ ಸಮಾಸವುತ್ತಿಯಾ ಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಾಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಾ ಅಯಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯಮತ್ತೇನ ಗುಣಾದಿಸದಿಸಧಮ್ಮೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಮಾನವತ್ಥುನಾ ಮನಸಿ ಕತಂ ‘‘ಇದಂ ಉಪಮೇಯ್ಯವತ್ಥು ಈದಿಸ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಾವತ್ಥತೋ ವಿಸುಂ ಕತವಿಸೇಸ್ಯೇನ ಭಿನ್ನಾ ವಿಸುಂ ಜಾತಾ, ತತ್ತಕೇನ ಅತುಲ್ಯಾ ವಾ, ಅಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ತುಲ್ಯವಿಸೇಸನಯುತ್ತಾ ಅತ್ಥೇವ ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ಅತುಲ್ಯತುಲ್ಯವಿಸೇಸನಯುತ್ತಾ ಭಿನ್ನವಿಸೇಸ್ಯಯುತ್ತಾ ಅಪರಾಪಿ ಅತ್ಥಿ। ಏವಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತಿ। ವಿಸೇಸ್ಯಮೇವ ಮತ್ತಮಿತಿ ಚ, ಅವಯವೇನ ಸಮ್ಭವಭೇದಸಭಾವಸ್ಸ ಸಮುದಾಯೇಪಿ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಭಿನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಅಭಿನ್ನಾನಿ ವಿಸೇಸನಾನಿ ಯಸ್ಸಮಿತಿ ಚ, ಭಿನ್ನಾನಿ ಚ ಅಭಿನ್ನಾನಿ ಚೇತಿ ಚ, ತಾನಿ ವಿಸೇಸನಾನಿ ಯಸ್ಸಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಅಭಿನ್ನವಿಸೇಸನ

೨೬೫.

ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ,

ಪಸತ್ಥರತನಾಲಯೋ।

ಗಮ್ಭೀರೋ ಚಾ’ಯ’ಮಮ್ಭೋಧಿ,

ಪುಞ್ಞೇನಾ’ಪಾದಿತೋ ಪುಞ್ಞೇನಾಸಾದಿತೋ (ಸೀ॰) ಮಯಾ॥

೨೬೫. ಉಭಯಮುದಾಹರತಿ ‘‘ವಿಸುದ್ಧ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಯಮಮ್ಭೋಧಿ ಸಾಗರೋ ಪುಞ್ಞೇನ ಚಿರಾನುಚಿತಕುಸಲಮೂಲೇನ ಹೇತುನಾ ಮಯಾ ಆಪಾದಿತೋ ಪತ್ತೋ, ಕೀದಿಸೋ? ವಿಸುದ್ಧಂ ಲೋಕವೋಹಾರತೋ ದೇವಾಸುರಾನಂ ಮಥನೇ ವಿಸೇನಾಸಮ್ಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ಅಮತಂ ಪೀಯೂಸಂ ಸನ್ದದಾತೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ, ಅಮ್ಭೋಧಿ। ವಿಸುದ್ಧಂ ದೋಸಲೇಸೇನಾಪ್ಯಸಮ್ಫುಟ್ಠತ್ತಾ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಂ ಅಮತಂ ಮರಣಾಭಾವೇನ ಅಮತಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಂ ಸನ್ದದಾತಿ ಉಪದೇಸಕಭಾವೇನಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ। ಪಸತ್ಥಾನಿ ನಿರವಜ್ಜತ್ತಾ ರತನಾನಿ ಮುತ್ತಾಮಣಿಆದೀನಿ, ತೇಸಂ ಆಲಯೋ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಅಮ್ಭೋಧಿ। ಪಸತ್ಥಾನಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಅನೇಕಧಾ, ವಣ್ಣಿತಾನಿ ರತನಾನಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖತಾನಿ, ತೇಸಂ ಆಲಯೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ। ಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ಅಗಾಧತ್ತಾ ಸಾಗರೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚ ಅಯಮಾಪಾದಿತೋತಿ ಪಕತಂ। ಅಯಂ ವಿಸೇಸ್ಯಮತ್ತಭಿನ್ನಾ ಅಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ವಿಸೇಸ್ಯಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಧಿನೋ ವಿವಚ್ಛಿತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಭಿನ್ನತ್ತಾ, ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯಿತ್ತಾದಿನೋ ಚ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನಾಭಿನ್ನತ್ತಾತಿ।

೨೬೫. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ ಲೋಕವೋಹಾರತೋ ದೇವಾಸುರಾನಂ ಸಮುದ್ದಮಥನೇ ವಿಸೇನ ಅಮಿಸ್ಸತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಭೂತಪೀಯೂಸದಾಯಕೋ, ಉಪಮಾಭೂತಸಮುದ್ದವಣ್ಣನಾಯ ಬುದ್ಧಿಯಂ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ ಕಾಮಾಮಿಸಾದಿದೋಸಲವೇನಾಪಿ ಅಮಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅತಿನಿಮ್ಮಲಂ ಜರಾಮರಣರಹಿತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉಪದೇಸದಾನೇನ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ದಾಯಕೋ, ಪಸತ್ಥರತನಾಲಯೋ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ ಪಸತ್ಥಾನಂ ಮುತ್ತಾಮಣಿಆದೀನಂ ರತನಾನಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಸಮುದ್ದಪಕ್ಖೇ, ಸದ್ಧಮ್ಮಪಕ್ಖೇ ಪನ ಪಸತ್ಥರತನಾಲಯೋ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಸತ್ಥಾನಂ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖತರತನಾನಂ ಪವತ್ತಿದೇಸಭೂತೋ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಪಕತಿಯಾಯೇವ ಅಗಾಧೋ, ಏಕತ್ತನಯಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧನಯೇಹಿ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಯಂ ಅಮ್ಭೋಧಿ ಚ ಏಸೋ ಸಮುದ್ದೋ ಚ, ಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚ ಪುಞ್ಞೇನ ಭವನ್ತರೋಪಚಿತಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ಮಯಾ ಆಪಾದಿತೋ ಪತ್ತೋತಿ ವಿಸೇಸ್ಯಭೂತಸ್ಸ ಅಮ್ಭೋಧಿನೋ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಸದ್ಧಮ್ಮತೋ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಚ, ‘‘ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ’’ತಿ ಇಚ್ಚಾದಿಕಾನಂ ವಿಸೇಸನಾನಂ ಉಭಯವಿಸೇಸ್ಯೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾ ಚ ಅಯಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯಮತ್ತೇನ ಭಿನ್ನಾ ಅಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ಹೋತಿ।

ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನ

೨೬೬.

ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ ಸಾರೋ,

ಫಲಪುಪ್ಫೋಪಸೋಭಿತೋ।

ಸಚ್ಛಾಯೋ’ಯ’ಮಪುಬ್ಬೋವ,

ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ॥

೨೬೬. ‘‘ಇಚ್ಛಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಮಪುಬ್ಬೋವ ವುತ್ತಗುಣಯೋಗೇನ ಅಚ್ಛರಿಯರೂಪತ್ತಾ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ, ಕೀದಿಸೋ? ಇಚ್ಛಿತಂ ಲೋಕಿಯಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಪದದಾತೀತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ। ಇಚ್ಛಿತಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಪದದಾತೀತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ, ಜಿನೋ। ಸಾರೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಜಿನೋ ಚ। ಫಲಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ತೇಹಿ ಉಪಸೋಭಿತೋ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ। ಸಹ ಛಾಯಾಯ ಚನ್ದಸೂರಿಯಾಲೋಕವಿಲೋಮರೂಪಾಯ ವತ್ತತೇ ಸಚ್ಛಾಯೋ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ। ಜಿನೋ ತು ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾಯ ಕಾಯಕನ್ತಾದಿರೂಪಾಯ ಛಾಯಾಯ ಯುತ್ತೋತಿ ಸಚ್ಛಾಯೋತಿ। ಅಯಂ ವಿಸೇಸ್ಯಮತ್ತಭಿನ್ನಾ ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ಜಿನತೋ ವಿಸೇಸ್ಯಸ್ಸ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಸ್ಸ ಭಿನ್ನತ್ತಾ, ಫಲಪುಪ್ಫೋಪಸೋಭಿತತ್ಥಸ್ಸ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇಯೇವ ಸಮ್ಭವಾ, ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದತ್ಥಸ್ಸ ಸಾರತಾಯ ಸಚ್ಛಾಯತಾಯ ಉಭಯತ್ಥೇವ ಭಾವತೋ ವುತ್ತವಿಧಿನಾತಿ।

೨೬೬. ‘‘ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ ಸತ್ತೇಹಿ ಇಚ್ಛಿತಾನಂ ಲೋಕಿಯಅವಿಞ್ಞಾಣಕವತ್ಥಾಭರಣಾದೀನಂ ದಾಯಕೋ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ ಚಿತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜಿನಪದತ್ಥಸ್ಸ ಕಥೇತುಕಾಮತಾಯ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ ಸತ್ತೇಹಿ ಪತ್ಥಿತಾನಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಸಕಲತ್ಥಾನಂ ಅನುರೂಪವಸೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ದಾಯಕೋ, ಸಾರೋ ರುಕ್ಖೇಸು ಈದಿಸರುಕ್ಖಸ್ಸಾಭಾವತೋ ಉತ್ತಮೋ, ಸಾರೋ ಸದೇವಕಾದಿಸತ್ತಲೋಕೇಸು ತಾದಿಸಸತ್ತವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಉತ್ತಮೋ, ಫಲಪುಪ್ಫೋಪಸೋಭಿತೋ ಕಪ್ಪದ್ದುಮಾನುರೂಪಫಲೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚ ಉಪಸೋಭಿತೋ, ಸಚ್ಛಾಯೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯಾಲೋಕೇಹಿ ಆವರಣೀಯರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸಚ್ಛಾಯೋ ನೀಲಪೀತಾದಿಛಬ್ಬಿಧರಂಸಿಜಾಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಪುಬ್ಬೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸಞ್ಜಾತೋ ಅಯಂ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖೋ ಏಸೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಕಪ್ಪಪಾದಪೋ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಲೋಕೇ ಪಾತುಭೂತೋತಿ। ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ಥಜಿನಪದತ್ಥತೋ ವಿಸೇಸ್ಯಸ್ಸ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಸ್ಸ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಚ, ಇಚ್ಛಿತತ್ಥದಾನಸಾರಭಾವಸಚ್ಛಾಯಸಙ್ಖತಾನಂ ವಿಸೇಸನಾನಂ ಉಭಯಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಚ, ಫಲಪುಪ್ಫೋಪಸೋಭಿತತಾಯ ರುಕ್ಖಸ್ಸೇವ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಚ ಅಯಂ ಸಮಾಸವುತ್ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯಭಿನ್ನಾವ ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನವಿಸೇಸನಾ ಹೋತಿ। ಇಚ್ಛಿತೋ ಚ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಂ ಪದದಾತೀತಿ ಚ, ಫಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಉಪಸೋಭಿತೋತಿ ಚ, ಸಹ ಛಾಯಾಯ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೬೭.

ಸಾಗರತ್ತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ,

ರುಕ್ಖತ್ತೇನೋ’ದಿತೋ ಜಿನೋ।

ಸಬ್ಬೇ ಸಾಧಾರಣಾ ಧಮ್ಮಾ,

ಪುಬ್ಬತ್ರಾ’ಞ್ಞತ್ರ ತು’ತ್ತಯಂ॥

೨೬೭. ತದುಭಯಂ ವಿವರತಿ ‘‘ಸಾಗರತ್ತೇನಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾಸಿತೋ ಸಾಗರತ್ತೇನ ಸಾಗರಗುಣಸದಿಸತ್ತಾ ಸಾಗರರೂಪೇನ ಉದಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಿತ್ತಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಿನೋ ರುಕ್ಖತ್ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಉದಿತೋ ತಂ ಪತ್ತೋ ಅನುಪೇಕ್ಖಿತಸ್ಸ ಕಕ್ಖವುತ್ತಿಯಾ ಅಮ್ಭೋಧಿಆದಿಸದ್ದಾನಂ। ಪಕರಣಾದಿನಾ ತು ತಥಾ ಪತೀತ್ಯುದಯೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಥಂ ಅಮ್ಭೋಧಿಆದಿಸದ್ದಾನಂ ಧಮ್ಮಾದಿಸಚ್ಛಾಯಕತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಭೇದೋ ತು ಅಯಂ ಪುಬ್ಬತ್ರ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯಿ’’ಚ್ಚಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬೇ ಯೇ ಕೇಚಿ ತತ್ರೋಪಾತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯಿತ್ತಾದಯೋ ಸಾಧಾರಣಾ ತುಲ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸನಾನಿ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಸಮ್ಭವಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತು ಅನನ್ತರವುತ್ತ ‘‘ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ’’ಇಚ್ಚಾದೋ ಪನ ತಯಂ ಸಾಧಾರಣಂ ದ್ವಯಂ ಸಾಧಾರಣಞ್ಚ (ಕ॰), ಅಸಾಧಾರಣಞ್ಚ ವಿಸೇಸನಂ ವುತ್ತನಯೇನೇತಿ।

೨೬೭. ಇದಾನಿ ತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಾಸವುತ್ತೇಹಿ ವುತ್ತತ್ಥದ್ವಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ ‘‘ಸಾಗರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಾಗರತ್ತೇನ ಸಾಗರರೂಪೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಉದಿತೋ ಕಥಿತೋ, ರುಕ್ಖತ್ತೇನ ಜಿನೋ ಉದಿತೋ। ಸಾಗರಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾದಿಸದ್ದಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಭೂತಸಾಗರರುಕ್ಖಾದಿಕೇ ಅತ್ಥೇ ಮುಖ್ಯಭಾವೇನ ಅಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಿಯಂ ಪವತ್ತಅತ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಧಾರಣಭೂತವಿಸೇಸನಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಗಮ್ಮಮಾನೇ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಸದ್ಧಮ್ಮಜಿನಪದತ್ಥೇಯೇವ ಪಕರಣಾದಿತೋ ತಾದಿಸಅತ್ಥಪ್ಪತೀತಿಯಾಸಮ್ಭವತೋ ಮುಖ್ಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಥಾ ಹಿ ಯದಿ ಏತೇ ಮುಖ್ಯತ್ಥೇನ ನ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಅಮ್ಭೋಧಿಕಪ್ಪರುಕ್ಖಸದ್ದಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಜಿನಪದತ್ಥೇ ಕಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಉದಾಹರಣೇಸು ಪುಬ್ಬತ್ರ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ’’ಇಚ್ಚಾದಿಪುಬ್ಬುದಾಹರಣೇ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಾಮತಸನ್ದಾಯೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ವಿಸೇಸನಧಮ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಾ ಅಮ್ಭೋಧಿಸದ್ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾನಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತು ‘‘ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ’’ತಿಆದಿಕೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಉದಾಹರಣೇ ಪನ ತಯಂ ‘‘ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಪದೋ, ಸಾರೋ, ಸಚ್ಛಾಯೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸನತ್ತಯಂ ಸಾಧಾರಣಂ। ಫಲಪುಪ್ಫೋಪಸೋಭಿತಭಾವೋ ಪನ ರುಕ್ಖಾವೇಣಿಕೋ, ‘‘ಅಪುಬ್ಬೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ವಿಸೇಸನಮೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಇಮಿನಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮಭೂತೋ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ ಪಕಾಸಿತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವಿಸೇಸನತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇಸುಯೇವ ವುತ್ತಂ।

೨೬೮.

ವತ್ಥುನೋ’ಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇನ, ಠಿತಾ ವುತ್ತಿ ತದಞ್ಞಥಾ।

ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ ಯತ್ಥ, ಸಾ ಹೋತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ॥

೨೬೮. ಪರಿಕಪ್ಪನಂ ಪರಿಕಪ್ಪೇತಿ ‘‘ವತ್ಥುನೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥುನೋ ಸಜೀವಸ್ಸ ನಿಜ್ಜೀವಸ್ಸ ವಾ ವುತ್ತಿ ಅವತ್ಥಾ ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇನ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞೇನೇವ ರೂಪೇನ ಠಿತಾ, ತಸ್ಸೇವ ತತೋ ಯಥಾವಟ್ಠಿತಪ್ಪಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ ಯತ್ಥ ವುತ್ತಿಯಂ, ಸಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ ಅಞ್ಞಥಾ ಕರೀಯತೇ ವತ್ಥುಟ್ಠಿತಿ ಏತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕತ್ವಾ।

೨೬೮. ಇದಾನಿ ಪರಿಕಪ್ಪನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವತ್ಥುನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವತ್ಥುನೋ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಪದತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತಿ ಪವತ್ತಿ ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇನ ಕಪ್ಪನೀಯಪ್ಪಕಾರತೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಠಿತಾ ಪವತ್ತಮಾನಾ, ತದಞ್ಞಥಾ ತತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಅಞ್ಞೇನಾವಿಜ್ಜಮಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಯತ್ಥ ವುತ್ತಿಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ, ಸಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ ಅಞ್ಞಥಾ ಕರೀಯತೇ ವತ್ಥುಟ್ಠಿತಿ ಏತಿಸ್ಸಮಿತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೬೯.

ಉಪಮಾಬ್ಭನ್ತರತ್ತೇನ, ಕಿರಿಯಾದಿವಸೇನ ಚ।

ಕಮೇನೋ’ದಾಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿವಿಧಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ॥

೨೬೯. ಭೇದಂ ತಸ್ಸಾ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉಪಮಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಯಸ್ಸಾ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋ, ತೇನ ಚ, ಕಿರಿಯಾದಿವಸೇನ ಚ ವಿವಿಧಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಇದಾನಿ ಕಮೇನ ಉದಾಹರಿಸ್ಸಾಮಿ।

೨೬೯. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉಪಮಾಬ್ಭನ್ತರೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಉಪಮಾಬ್ಭನ್ತರತ್ತೇನ ಉಪಮಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಚ ಕಿರಿಯಾದಿವಸೇನ ಚ ವಿವಿಧಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಕಮೇನ ಉದಾಹರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಉಪಮಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸ್ಸಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಯೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಅನೇಕೇ ವಿಧಾ ಪಕಾರಾ ಯಾಸಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಉಪಮಾಬ್ಭನ್ತರಪರಿಕಪ್ಪನಾ

೨೭೦.

ಇಚ್ಛಾಭಙ್ಗಾತುರಾ’ಸೀನಾ,

ತಾ’ತಿನಿಚ್ಚಲ’ಮಚ್ಛರಾ।

ವಸಂ ನೇನ್ತೀವ ಧೀರಂ ತಂ,

ತದಾ ಯೋಗಾಭಿಯೋಗತೋ॥

೨೭೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಇಚ್ಛಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಇಚ್ಛಾಭಙ್ಗೇನ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ವಸೇ ವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಕತಾಭಿಲಾಸವಿನಾಸೇನ ಆತುರಾ ದುಕ್ಖಿತಾ ಅತಿನಿಚ್ಚಲಸಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ ಅತಿನಿಚ್ಚಲಂ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ನಯನೇ ಕತಾನತಾವಸೇನ ಅಚ್ಚನ್ತಮಕ್ರಿಯಮಾಸೀನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಾ ಅಚ್ಛರಾ ಯೋಗಿನಿಸಙ್ಕಾಸಾ ಮಾರಙ್ಗನಾತಿ ಯಥಾವಟ್ಠಿತಾಯ ಸಚೇತನಾನಂ ಮಾರಙ್ಗನಾಲಕ್ಖಣಾನಂ ಮಾರಙ್ಗನಾವಲಕ್ಖಣಾನಂ (ಕ॰) ವತ್ಥೂನಂ ವುತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾಯಮಞ್ಞಥಾ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ। ಧೀರಂ ದೇವಙ್ಗನಾನಮ್ಪಿ ಸಿಙ್ಗಾರಭಾವೋಪಚರಿತವಿಲಾಸಾತಿಸಯೇನಾಪಿ ಅಕಮ್ಪತ್ತಾ। ತಂ ಭಗವನ್ತಂ। ಯೋಗೋ ಮನ್ತಾನುಟ್ಠಾನಂ, ತತ್ಥ ಅಭಿಯೋಗತೋ ಯುಞ್ಜನೇನ ವಸಮತ್ತನೋ ಆಯತ್ತಭಾವಂ ತದಾ ನೇನ್ತೀವ ವಹನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇತಿ। ಏತ್ಥ ಇವ ಸದ್ದಸುತಿಯಾ ಉಪಮಾಸನ್ದೇಹೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸವಸಾನಯನಮಕುಬ್ಬನ್ತಿಯೋ ಮಾರಙ್ಗನಾ ವಸಂ ನೇನ್ತೀವಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯನ್ತೇ। ಹೋತಿ ಚ–

‘‘ವಸಂ ನೇನ್ತೀವ ಧೀರ’’ನ್ತಿ, ನಯನೇ ನೋ’ಪಮಾನತಾ।

ನ ಹಿ ಕತ್ತುಕ್ರಿಯಾಯ’ತ್ಥಿ, ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯತಾತಿ॥

ಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪತ್ತೇಪಿ ಅಯಮುಪಮಾಬ್ಭನ್ತರಾ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ, ನ ಕೇವಲಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಮಾರಙ್ಗನಾನಮಚಲೋಪವೇಸನಸ್ಸ ಯೋಗಾಭಿಯೋಗೇನ ಸಾಮ್ಯಸನ್ದಸ್ಸನತೋ, ತಥಾಭೂತಾಯ ಚೋಪವೇಸನಕ್ರಿಯಾಯ ಧೀರಸ್ಸಾಪಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅವಸಾನಯನತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನತೋತಿ।

೨೭೦. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಇಚ್ಛಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಚ್ಛಾಭಙ್ಗಾತುರಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಭಗವನ್ತಂ ‘‘ಪಲೋಭೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಾರಙ್ಗನಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಕತಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಪೀಳಿತಾ, ಅತಿನಿಚ್ಚಲಂ ಹುತ್ವಾ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ಪತಿತದಿಟ್ಠೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಞ್ಞವುತ್ತಿಯಾ ಕ್ರಿಯನ್ತರವಿರಹತೋ। ಆಸೀನಾ ಝಾಯಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಾ ಅಚ್ಛರಾ ಯೋಗಿನಿಸದಿಸಾ ತಣ್ಹಾಅರತಿರಗಾಸಙ್ಖಾತಾ ಮಾರಙ್ಗನಾಯೋ ಧೀರಂ ಸಿಙ್ಗಾರಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತಾನೇಕಲೀಲಾವಿಲಾಸೇನಾಪಿ ಅಕಮ್ಪಮಾನಂ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯೋಗಾಭಿಯೋಗತೋ ಮನ್ತಜಪ್ಪನಸಙ್ಖಾತಯೋಗೇ ಯುಞ್ಜನೇನ ವಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಾಜಿತಕಾಲೇ ನೇನ್ತೀವ ಪಾಪೇನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇತಿ। ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಮಾರಙ್ಗನಾಸಙ್ಖಾತಸಜೀವಪದತ್ಥಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಪುನ ಅಪರದ್ಧೇನ ತೇಸಮೇವ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಯೋಗಾಭಿಯೋಗೇನ ವಸೀಕರಣಂ ಕಪ್ಪಿತಂ। ಮಾರಙ್ಗನಾನಂ ನಿಚ್ಚಲನಿಸಜ್ಜಾಯ ಯೋಗಿನೀನಂ ಮನ್ತಜ್ಝಯನಸದಿಸತ್ತಾ ಮಾರಙ್ಗನಾನಂ ಯೋಗಿನೀನಂ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯತ್ತಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯತೇತಿ ಏಸಾ ಉಪಮಾಬ್ಭನ್ತರಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ। ‘‘ನೇನ್ತಿ ಇವಾ’’ತಿ ಪಯೋಗೇ ಕತೇಪಿ ಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪನಂ ನ ಹೋತೇವ। ಇಚ್ಛಾಯ ಭಙ್ಗೋತಿ ಚ, ತೇನ ಆತುರಾತಿ ಚ, ನಿಗ್ಗತಂ ಚಲಂ ಚಲನಂ ಅಸ್ಮಾ ಆಸನಸ್ಮಾತಿ ಚ, ಅತಿಸಯೇನ ನಿಚ್ಚಲನ್ತಿ ಚ, ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ, ಯೋಗೇ ಅಭಿಯೋಗೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

‘‘ನೇನ್ತಿ ಇವಾ’’ತಿ ಇಧ ಇವಸದ್ದಸುತಿಯಾ ಉಪಮಾಜೋತನತ್ಥಂ ಚೇತಿ ಸಂಸಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸಾಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಗುಣವಿಸೇಸಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಸತಿ ಕ್ರಿಯಾಮತ್ತಸ್ಸ ಉಪಮಾಭಾವತೋ। ವುತ್ತಂ ಹಿ–

‘‘ವಸಂ ನೇನ್ತೀವ ಧೀರ’’ನ್ತಿ, ನಯೇನ ನೋ’ಪಮಾನತಾ।

ನ ಹಿ ಕತ್ತುಕ್ರಿಯಾಯ’ತ್ಥಿ, ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯತಾತಿ॥

‘‘ವಸಂ ನೇನ್ತೀವ ಧೀರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಯನೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಪಾಪನೇ ಉಪಮಾನತಾ ಉಪಮಾನಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ಹಿ ತಥೇವ, ಕತ್ತುಕ್ರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧಿಯಾ ಕ್ರಿಯಾಯ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯತಾ ಉಪಮಾನಭಾವೋ ಉಪಮೇಯ್ಯಭಾವೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಯಂ ಹೇತ್ಥತ್ಥೋ।

ಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪನಾ

೨೭೧.

ಗಜಂ ಮಾರೋ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ, ಯುದ್ಧಾಯ’ಚ್ಚನ್ತ’ಮುನ್ನತಂ।

ಮಗ್ಗ’ಮನ್ವೇಸತಿ ನೂನ, ಜಿನಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತುಂ॥

೨೭೧. ‘‘ಗಜ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಯುದ್ಧಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಮತಿಸಯೇನ ಉನ್ನತಮುಚ್ಚಂ ಗಜಂ ಹತ್ಥಿಂ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ ಮಾರೋ ವಸವತ್ತೀ ತಂ ಜಿನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೇನ ಜಿನತೋ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತುಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಲೀಯನಟ್ಠಾನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಥಂ ಅನ್ವೇಸತಿ ನೂನ ಮಞ್ಞೇ। ಇತಿ ಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಆರೋಹನಕ್ರಿಯಾಯ ಮಗ್ಗಮನ್ವೇಸನತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತತ್ತಾ।

೨೭೧. ‘‘ಗಜ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಯುದ್ಧಾಯ ಯುದ್ಧತ್ಥಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅತಿಸಯೇನ ಉನ್ನತಂ ದಿಯಡ್ಢಸತಯೋಜನಾಯಾಮಾನುರೂಪಉಚ್ಚಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ಗಜಂ ಗಿರಿಮೇಖಲಂ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ ಮಾರೋ ಜಿನಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತುಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ಪಥಂ ಅನ್ವೇಸತಿ ನೂನ ಗವೇಸತಿ ಮಞ್ಞೇ। ಯುದ್ಧತ್ಥಂ ಕುರುಮಾನೋ ಗಜಾರೋಹನಂ ಮಗ್ಗಾನ್ವೇಸನತ್ಥಮಿತಿ ಕವಿನಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತತ್ತಾ ಏಸಾ ಕ್ರಿಯಾಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ। ಅಚ್ಚನ್ತಮಿತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯ ಸಸಙ್ಖ್ಯಭಾವೇಪಿ ಪಕರಣತೋ ಆಧಿಕ್ಕೇ ಏವ ವತ್ತತಿ।

ಗುಣಪರಿಕಪ್ಪನಾ

೨೭೨.

ಮುನಿನ್ದ ಪಾದದ್ವನ್ದೇ ತೇ, ಚಾರುರಾಜೀವಸುನ್ದರೇ।

ಮಞ್ಞೇ ಪಾಪಾಭಿಸಮ್ಮದ್ದ-ಜಾತಸೋಣೇನ ಸೋಣಿಮಾ॥

೨೭೨. ಮುನಿನ್ದ ತೇ ಚಾರು ಚ ತಂ ರಾಜೀವಂ ಪದುಮಞ್ಚ ತಮಿವ ಸುನ್ದರಂ ತಸ್ಮಿಂತೇ ಪಾದದ್ವನ್ದೇ ಸೋಣಿಮಾ ಲೋಹಿತತ್ತಗುಣೋ, ಇತಿ ಯಥಾವಟ್ಠಿತಾ ಅಚೇತನಸ್ಸ ಲೋಹಿತತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ವುತ್ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾಯಮಞ್ಞಥಾ ಪರಿಕಪ್ಪೀಯತೇ। ಪಾಪಾನಂ ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಅಭಿಸಮ್ಮದ್ದೇನ ಅತಿಸಯಂ ಸಮ್ಪಿಸನೇನ ಜಾತಂ ಸೋಣಂ ರುಧಿರಂ, ತೇನ ಜಾತೋತಿ ಮಞ್ಞೇ। ಇತಿ ಗುಣಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಪಾದದ್ವನ್ದಸನ್ನಿಹಿತಲೋಹಿತತ್ತಗುಣಸ್ಸ ‘‘ಪಾಪಾ…ಪೇ॰… ಸೋಣೇನೇ’’ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತತ್ತಾ।

೨೭೨. ‘‘ಮುನಿನ್ದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತೇ ತವ ಚಾರುರಾಜೀವಸುನ್ದರೇ ಮನುಞ್ಞಪದುಮಸುನ್ದರೇ ಪಾದದ್ವನ್ದೇ ಸೋಣಿಮಾ ರತ್ತವಣ್ಣಂ ಪಾಪಾಭಿಸಮ್ಮದ್ದಜಾತಸೋಣೇನ ಮಞ್ಞೇ ಸಪರಸನ್ತಾನಗತಪಾಪಾನಂ ಸಮ್ಮದ್ದನೇನ ಜಾತೇನ ರುಧಿರೇನಾತಿ ಮಞ್ಞೇ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಪಾದೇ ಭವನ್ತರಸಿದ್ಧಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಜಾತರತ್ತವಣ್ಣಂ ‘‘ಪಾಪಾಭಿಸಮ್ಮದ್ದನೇನಾ’’ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಗುಣಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನಾಮ। ಚಾರು ಚ ತಂ ರಾಜೀವಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಪಾಪಾನಂ ಅಭಿಸಮ್ಮದ್ದೋತಿ ಚ, ತೇನ ಜಾತಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಸೋಣಞ್ಚಾತಿ ಚ, ಸೋಣಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೭೩.

ಮಞ್ಞೇಸಙ್ಕೇ ಧುವಂ ನೂನ-ಮಿವ’ಮಿಚ್ಚೇವಮಾದಿಹಿ।

ಸಾ’ಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತೇ ಕ್ವಾಪಿ, ಕ್ವಾಪಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಗಮ್ಯತೇ॥

೨೭೩. ವೋಹಾರತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಸೂಚಕೇ ಸದ್ದೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಞ್ಞೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಇತಿ ಏವರೂಪೋ ಸದ್ದರಾಸಿ ಆದಿ ಯೇಸಂ ‘‘ತಕ್ಕೇಮಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೇಮಿ, ಚಿನ್ತಯಾಮಿ, ಯಥೇ’’ತ್ಯೇವಮಾದೀನಂ, ತೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಕ್ವಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತೇ ಪಕಾಸೀಯತೇ, ಕ್ವಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ವಾಕ್ಯೇನ ಗಮ್ಯತೇ ಮಞ್ಞೇಇಚ್ಚಾದೀನಮಭಾವೇಪೀತಿ।

೨೭೩. ವೋಹಾರಸುಖತ್ಥಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಪಕಾಸಕೇ ಸದ್ದೇ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮಞ್ಞೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮಞ್ಞೇ, ಸಙ್ಕೇ, ಧುವಂ, ನೂನ, ಇವ, ಏವಮಾದೀಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ಕ್ವಾಪಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಕತ್ಥಚಿ ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತೇ ಪಕಾಸೀಯತೇ, ಕ್ವಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಮ್ಬನ್ಧಸಹಿತಪದಸಮುದಾಯೇನ ಗಮ್ಯತೇ ಇವಾದಿಸದ್ದಯೋಗಾಭಾವೇಪಿ ಕೇವಲಂ ವಾಕ್ಯಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ಞಾಯತೇ। ‘‘ಮಞ್ಞೇ’’ಚ್ಚಾದಿಪದಪಞ್ಚಕಂದ್ವನ್ದಸಮಾಸೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ। ಇತಿ ಏವಂ ಪಕಾರೋ ಸದ್ದಸಮುದಾಯೋ ಆದಿ ಯೇಸಂ ‘‘ತಕ್ಕೇಮಿ, ಪರಿಕಪ್ಪೇಮಿ, ಚಿನ್ತಯಾಮಿ, ಯಥಾ’’ತಿಆನೀನನ್ತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಗಮ್ಮಪರಿಕಪ್ಪನಾ

೨೭೪.

ದಯಾಸಞ್ಚಾರಸರಸಾ ದಯಾಸಞ್ಜಾತಸರಸಾ (ಕ॰), ದೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತಿಯೋ।

ಪೀಣೇನ್ತಾ ಜಿನ ತೇ ಸಾಧು-ಜನಂ ಸರಸತಂ ನಯುಂ॥

೨೭೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ದಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ರಸೋ ಸಿನೇಹೋ, ತೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋ ಸರಸೋ। ದೇಹೋ। ದಯಾಯ ಕರುಣಾಯ ಸಞ್ಚಾರೋ ದುಕ್ಖಿತಸತ್ತವಿಸಯಾ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿ, ತೇನ ಸರಸೋ, ತತೋ। ಜಿನ ತೇ ದೇಹಾ ಸರೀರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತಿಯೋ ಸಾಧುಜನಂ ಪೀಣೇನ್ತಾ ತಪ್ಪೇನ್ತಾ ತಮೇವ ಜನಂ ಸರಸತಂ ಸಪೇಮತಂ ನಯುಂ ಪಾಪೇಸುಂ, ತಾದಿಸಂ ತಥಾವಿಧದೇಹನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತೀ ನಂ ಸಾಧುಜನಂ ಪೀಣೇನ್ತಿ। ಗಮ್ಮಮಾನಪರಿಕಪ್ಪನಾಯಂ ಯತೋ ಕನ್ತಿಯೋ ಲದ್ಧಸರಸಸರೀರಸಂಸಗ್ಗಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಸರಸಾ ಇವ ಅತ್ತಾನಂ ಸೇವಮಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧುಜನಂ ಸರಸತಂ ನೇನ್ತೀತಿ ಗಮ್ಯತೇ।

೨೭೪. ವಾಕ್ಯಗಮ್ಮಪರಿಕಪ್ಪನಮುದಾಹರತಿ ‘‘ದಯೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹೇ ಜಿನ ತೇ ದಯಾಸಞ್ಚಾರಸರಸಾ ದುಕ್ಖಿತಸತ್ತವಿಸಯಾಯ ಕರುಣಾಯ ಸವಿಸಯೇ ನಿರನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಞ್ಜಾತಸ್ನೇಹತೋ ದೇಹಾ ಸರೀರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕನ್ತಿಯೋ ದಸದಿಸಾಸು ನಿಗ್ಗತಾ ನೀಲಾದಿಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಸಾಧುಜನಂ ಕತಪುಞ್ಞಂ ಉತ್ತಮಜನಂ ಪೀಣೇನ್ತಾ ಸರಸತಂಸಸ್ನೇಹಭಾವಂ ಪೇಮಸಹಿತತ್ತಂ ನಯುಂ ತಮೇವ ಸಾಧುಜನಂ ಪಾಪೇಸುಂ। ‘‘ಸರಸತಂ ನಯು’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಾಧುಜನ’’ನ್ತಿ ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಞಾಯತಿ। ಕರುಣಾಸಿನೇಹಸೋಮ್ಮದೇಹಸಂಸಗ್ಗತೋ ಕನ್ತಿಯೋ ಸಯಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಯಗುಣತೋ ಸೋಮ್ಮಭೂತಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಜನೇಪಿ ಮುದುಂ ಕರೋನ್ತೇವಾತಿ ಇವಾದೀನಂ ಅಭಾವೇಪಿ ವಾಕ್ಯಗಮ್ಮಪರಿಕಪ್ಪನಾ। ಏತ್ಥ ಅಚೇತನಾನಂ ಕನ್ತಿವತ್ಥೂನಂ ಜನಪಸಾದಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುಟ್ಠಿತಿ ‘‘ದಯಾಸಞ್ಚಾರಸರಸಾ ಇವಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ। ದಯಾಯ ಸಞ್ಚಾರೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತೀತಿ ಚ, ಸಹ ರಸೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ, ದಯಾಸಞ್ಚಾರೇನ ಸರಸೋತಿ ಚ, ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಚ ತಾ ಕನ್ತಿಯೋ ಚೇತಿ ಚ, ಸಾಧು ಚ ಸೋ ಜನೋ ಚೇತಿ ಚ, ಸರಸಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೭೫.

ಆರಭನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಕತ್ತುಂ ಪುಞ್ಞವಸಾ ಪುನ।

ಸಾಧನನ್ತರಲಾಭೋ ಯೋ, ತಂ ವದನ್ತಿ ಸಮಾಹಿತಂ॥

೨೭೫. ಸಮಾಹಿತಂ ಸಮಾಹರತಿ ‘‘ಆರಭನ್ತಸ್ಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಿಯಂ ಕತ್ತುಂ ಸತ್ತುಭಙ್ಗಾದಿಕಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸ ಸಜ್ಜೀಭೂತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುಮುನೋ ಪುಞ್ಞವಸಾ ಕುಸಲಬಲೇನ ಕಾರಣೇನ ಕುಸಲಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೇ ಸಾಧಿಯಮನೇನೇತಿ ಸಾಧನಂ, ತತೋ ತಮೇವ ವಾ ಅನ್ತರಮಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ಲಾಭೋ, ಅಞ್ಞಕಾರಣಲಾಭೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ ವದನ್ತಿ, ಸಮಾಧಾನಂ ಸಮಾಹಿತಂ।

೨೭೫. ಇದಾನಿ ಸಮಾಹಿತಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆರಭ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮಿತ್ತವಿಜಯಾದಿಕಂ ಕತ್ತುಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವಸಾ ಕುಸಲಬಲೇನ ಪುನ ಯೋ ಸಾಧನನ್ತರಲಾಭೋ ತಸ್ಸೇವ ಕಾರಿಯಸಿದ್ಧಿಯಾ ಉಪಕಾರಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸಾಧನಸ್ಸ ಯೋ ಲಾಭೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕಾರಣಲಾಭಂ ಸಮಾಹಿತಂ ವದನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಸಮಾಧಾನತ್ತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಂ ಇತಿ ಕವಿನೋ ಕಥೇನ್ತಿ। ಸಾಧ್ಯತೇ ಸಾಧಿಯಮನೇನೇತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಅನ್ತರಮಞ್ಞಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಲಾಭೋತಿ ಚ, ಸಮಾಧಾನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೭೬.

ಮಾರಾರಿಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖ-ಮನಸೋ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ।

ಮಹಾಮಹೀ ಮಹಾರಾವಂ, ರವೀ’ಯ’ಮುಪಕಾರಿಕಾ॥

೨೭೬. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಮಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮಾರಾರಿನೋ ಮಾರಸತ್ತುನೋ ಭಙ್ಗೇ ಅಭಿಭವೇ ಅಭಿಮುಖಂ ನ ಪರಮ್ಮುಖಂ ಮನಂ ಯಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಉಪಕಾರಿಕಾ ಆರದ್ಧಮಾರಭಙ್ಗಕ್ರಿಯಾನುಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಮಹಾಮಹೀ ಅಯಂ ಮಹಾರಾವಂ ಮಾರಾರಿದುಸ್ಸಹಂ ಮಹಾನಾದಂ ರವೀ ಅಕಾಸಿ। ಇಧ ಮಾರಾರಿಭಞ್ಜನಂ ಕಾರಿಯಮಾರದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವಸೇನೇವ ಮಹೀರಾವೋ ಅಪರಂ ಸಾಧನಂ ಸಮಾಪನ್ನನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಂ ಯೋಜನೀಯಂ।

೨೭೬. ‘‘ಮಾರಾರಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮಾರಾರಿಭಙ್ಗಾಭಿಮುಖಮನಸೋ ಮಾರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತ್ತುನೋ ಮದ್ದನೇ ಅಭಿಮುಖಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಉಪಕಾರಿಕಾ ಆರದ್ಧಮಾರವಿಜಯಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿಕಾ ಅಯಂ ಮಹಾಮಹೀ ಮಹಾರಾವಂ ಮಾರಸ್ಸ ಹದಯವತ್ಥುಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಮದ್ದನ್ತೀ (?) ವಿಯ ಸಹಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಮಹಾನಾದಂ ರವೀ ಅಕಾಸಿ। ಏತ್ಥ ಮಾರಭಙ್ಗಜನನಂ ಸತ್ಥೂಹಿ ಆರದ್ಧಕಾರಿಯಂ, ತಸ್ಸೇವ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ಹೇತುಭೂತಂ ಅಞ್ಞಕಾರಣಂ ನಾಮ ಮಹೀರಾವೋ। ಮಾರೋ ಏವ ಅರಿ ಸತ್ತೂತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಙ್ಗೋತಿ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಮನಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಮಹನ್ತೀ ಚ ಸಾ ಮಹೀ ಚೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೭೭.

ಅವತ್ವಾ’ಭಿಮತಂ ತಸ್ಸ, ಸಿದ್ಧಿಯಾ ದಸ್ಸನ’ಞ್ಞಥಾ।

ವದನ್ತಿ ತಂ ಪರಿಯಾಯ-ವುತ್ತೀತಿ ಸುಚಿಬುದ್ಧಯೋ॥

೨೭೭. ಪರಿಯಾಯವುತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಾದೇತಿ ‘‘ಅವತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಭಿಮತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಧನದಾನಾದಿಲಕ್ಖಣಂ ಅವತ್ವಾ ಅಞ್ಜಸಾ ವಾಚಕಬ್ಯಾಪಾರೇನ ಅನಾಖ್ಯಾಯ ತಸ್ಸಾಭಿಮತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಞ್ಞೇನ ಪಕಾರೇನ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಿಅನುಗುಣೇನ ಯಂ ದಸ್ಸನಂ ವಚನಂ, ತಂ ಸುಚಿಬುದ್ಧಯೋ ಪರಿಯಾಯವುತ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಪರಿಯಾಯೇನ ವಚನಂ ಪರಿಯಾಯವುತ್ತೀತಿ।

೨೭೭. ಇದಾನಿ ಪರಿಯಾಯವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅವತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಭಿಮತಂ ಇಟ್ಠಂ ಧನದಾನಾದಿಸರೂಪಂ ಧನಧಞ್ಞಾದಿಂ (ಸೀಹಳಬ್ಯಾಖ್ಯಾಯಂ) ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಉಜುಮಕಥೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿಮತತ್ಥಸ್ಸ ಸಿದ್ಧಿಯಾ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತತ್ಥಸ್ಸಾನುರೂಪೇನಾಞ್ಞಪ್ಪಕಾರೇನ ದಸ್ಸನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಸ್ಸನಂ ಕಥನಮತ್ಥಿ, ಸುಚಿಬುದ್ಧಯೋ ಪರಿಯಾಯವುತ್ತೀತಿ ತಂ ವದನ್ತಿ। ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಿ ಕಥನಮಿತಿ ಚ, ಸುಚಿ ಬುದ್ಧಿ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೭೮.

ವಿವಟಙ್ಗಣನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಧನ’ಮಾರಕ್ಖವಜ್ಜಿತಂ।

ಧನಕಾಮ ಯಥಾಕಾಮಂ, ತುವಂ ಗಚ್ಛ ಯದಿ’ಚ್ಛಸಿ॥

೨೭೮. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ವಿವಟಙ್ಗಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಧನಂ ವಿವಟೇ ಕೇನಚಿ ಅನಾವಟತ್ತಾ ಅಙ್ಗಣೇ ಪಕಾಸಪ್ಪದೇಸೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಥ ಚ ಪನ ಆರಕ್ಖವಜ್ಜಿತಂ। ಧನಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ಧನಕಾಮಾತಿ ಆಮನ್ತನಂ। ತುವಂ ಯದಿ ಇಚ್ಛಸಿ ಗನ್ತುಂ ಧನಂ ವಾ, ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಧನಾವಹರಣಮಿಚ್ಛಿತಮಞ್ಜಸಾ ಅವತ್ವಾ ತಂಸಿದ್ಧಿಯಾ ಬ್ಯಾಜೇನ ವದತಿ। ಪರಿಯಾಯವುತ್ತಿ।

೨೭೮. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ವಿವಟ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಧನಂ ಮುತ್ತಾಮಣಿಆದಿ ವಿವಟಙ್ಗಣನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಾಕಾರಾದಿಪರಿಕ್ಖೇಪರಹಿತತ್ತಾ ನಿರಾವರಣಟ್ಠಾನೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಠಪಿತಂ ಅಪಿಚ ಆರಕ್ಖವಜ್ಜಿತಂ। ಭೋ ಧನಕಾಮ ತುವಂ ಯದಿಚ್ಛಸಿ ಧನಂ ಗಮನಂ ವಾ, ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಚ್ಛಾತಿ ಚಿತ್ತೇನಿಚ್ಛಿತಧನಾವಹರಣವಿಧಾನಂ ‘‘ಧನಮಾಹರಾ’’ತಿ ಉಜುಮವತ್ವಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಜೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ಪರಿಯಾಯವುತ್ತಿ ನಾಮ। ವಿವಟಞ್ಚ ತಂ ಅಙ್ಗಣಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಚ, ಆರಕ್ಖೇನ ವಜ್ಜಿತಮಿತಿ ಚ, ಧನಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ಚ, ಕಾಮಂ ತಣ್ಹಂ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮನತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೭೯.

ಥುತಿಂ ಕರೋತಿ ನಿನ್ದನ್ತೋ, ವಿಯ ತಂ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಂ।

ದೋಸಾಭಾಸಾ ಗುಣಾ ಏವ, ಯನ್ತಿ ಸನ್ನಿಧಿ’ಮತ್ರಹಿ॥

೨೭೯. ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಂ ವಣ್ಣೇತಿ ‘‘ಥುತಿ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ದೋಸಂ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಥುತಿಂ ಕರೋತಿ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ತಂ ಬ್ಯಾಜಥುತಿಲಕ್ಖಣಂ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಂ ನಾಮ। ಕಥಮೇತ್ಥ ಗುಣಾ ಪತೀಯನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅತ್ರ ವುತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ದೋಸಾ ವಿಯ ಆಭಾಸನ್ತಿ ಪಟಿಭನ್ತಿ। ತಾದಿಸಪದಾದಿನಾ ದೋಸಾಭಾಸಾ ಗುಣಾ ಏವ ಇದ್ಧಿಮನ್ತತಾದಯೋ ನ ದೋಸೋಪಿ ಕೋಚಿ ಸನ್ನಿಧಿಮವಟ್ಠಾನಂ ಯನ್ತಿ। ಹೀತಿ ಅವಧಾರಣೇ ಅತ್ರ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಮೇವಿದಂ, ನ ನಿನ್ದಕಮಿತಿ।

೨೭೯. ಇದಾನಿ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಥುತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಥುತಿಂ ಕರೋತಿ ವಣ್ಣನಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ವಣ್ಣನಾಕರಣಂ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ನಿನ್ದಾಸಭಾವೇನ ಪವತ್ತಥುತಿತ್ತಾ ನಿನ್ದಾ ಏವೇತಿ ಚೇ? ಅತ್ರ ಅಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ದೋಸಾಭಾಸಾ ದೋಸಾ ವಿಯ ಪಟಿಭಾಸಮಾನಾ ಗುಣಾ ಏವ ತಾದಿಸಪದಪ್ಪಯೋಗೇನ ಇದ್ಧಿಮನ್ತತಾದಯೋ ಗುಣಾವ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಗುಣಸಭಾವಾವಟ್ಠಾನಂ ಯನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ। ಬ್ಯಾಜೇನ ವಣ್ಣನಮಿತಿ ಚ, ದೋಸಾ ಇವ ಆಭಾಸನ್ತಿ ಪಟಿಭಾಸನ್ತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೦.

ಸಞ್ಚಾಲೇತು’ಮಲಂ ತ್ವಂ’ಸಿ, ಭುಸಂ ಕುವಲಯಾ’ಖಿಲಂ।

ವಿಸೇಸಂ ತಾವತಾ ನಾಥ, ಗುಣಾನಂ ತೇ ವದಾಮ ಕಿಂ॥

೨೮೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಞ್ಚಾಲೇತು’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಾಥ ತ್ವಂ ಅಖಿಲಂ ಕುವಲಯಂ ಉಪ್ಪಲಂ ಪಥವೀವಲಯಞ್ಚೇತಿ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಸಞ್ಚಾಲೇತುಂ ಭಮಯಿತುಮಿತೋ ಚಿತೋ ಚ ಭುಸಮಚ್ಚನ್ತಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ತಾವತಾ ತಂಮತ್ತೇನ ತೇ ಗುಣಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ಅತಿಸಯಲಕ್ಖಣಂ ಕಿಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ವದಾಮ। ಇಹ ಉಪ್ಪಲಚಾಲನಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಭಾವನವಸೇನ ನಿನ್ದತಿ, ತಾವ ನಿಖಿಲಭೂಮಣ್ಡಲಸಞ್ಚಾಲಾವಿಕರಣತೋ ಪರಮಾಯ ಥುತಿಯಾ ಸಂಯೋಜಿತೋಯಂ ಭಗವಾ ಮಹಾನುಭಾವಂ ವಿಚಿತವಾತಿ ಭುವನಮಣ್ಡಲಸಿಖಾಮಣೀತಿ। ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಮೀದಿಸಮಚ್ಚನ್ತಂ ರಮಣೀಯಂ, ತದಿದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಿಲೇಸಮುಪಜೀವತಿ।

೨೮೦. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಞ್ಚಾಲೇತು’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ನಾಥ ತ್ವಂ ಅಖಿಲಂ ಕುವಲಯಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಂ ಪಥವೀಮಣ್ಡಲಂ ವಾ ಸಞ್ಚಾಲೇತುಂ ಕಮ್ಪೇತುಂ ಭುಸಮತಿಸಯೇನ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋ, ತಾವತಾ ತೇ ಗುಣಾನಂ ವಿಸೇಸಮತಿಸಯಂ ಕಿಂ ವದಾಮ ಕಥಂ ಭಣಾಮಾತಿ। ಕುವಲಯಸದ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಲವಿಸೇಸವಾಚಕತ್ತಾ ಪಠಮಂ ನಿನ್ದಾವ, ತಸ್ಸೇವ ಸದ್ದಸ್ಸ ಪಥವೀಮಣ್ಡಲವಾಚಕತ್ತಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಮತೋ ತವ ಇದಂ ಕಿಂ ವಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತಮಗುಣವಣ್ಣನಾ ಕತಾ ಹೋತಿ। ಈದಿಸಾ ಬ್ಯಾಜವಣ್ಣನಾ ಪಸತ್ಥಾ, ಸಾ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಿಲೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ। ಕುಯಾ ಪಥವಿಯಾ ವಲಯಂ ಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ಸಮಾಸೋ।

೨೮೧.

ವಿಸೇಸಿ’ಚ್ಛಾಯಂ ದಬ್ಬಸ್ಸ, ಕ್ರಿಯಾಜಾತಿಗುಣಸ್ಸ ಚ।

ವೇಕಲ್ಲದಸ್ಸನಂ ಯತ್ರ, ವಿಸೇಸೋ ನಾಮ’ಯಂ ಭವೇ॥

೨೮೧. ವಿಸೇಸವುತ್ತಿಂ ವತ್ತೇತಿ ‘‘ವಿಸೇಸಿಚ್ಛಾಯ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸೇಸೇ ಅತಿಸಯೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿಪಿ ಕಾರಿಯವಿಸೇಸೇ ಇಚ್ಛಾಯಂ ದಬ್ಬಾದೀನಂ ಯತ್ರ ವೇಕಲ್ಲಸ್ಸ ಅಭಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ವಚನಂ, ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ನಾಮ ವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ ಭವೇ।

೨೮೧. ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿಸೇಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಸೇಸಿಚ್ಛಾಯಂ ಅತಿಸಯೇ ಕಾರಿಯವಿಸೇಸೇ ಇಚ್ಛಾಯಂ ಸತಿ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಕ್ರಿಯಾಜಾತಿಗುಣಸ್ಸ ಚ ಯತ್ರ ಯಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ವೇಕಲ್ಲದಸ್ಸನಂ ಅಭಾವಕಥನಮತ್ಥಿ, ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ನಾಮ ಭವೇ ವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ। ವಿಕಲಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೨.

ನ ರಥಾ ನ ಚ ಮಾತಙ್ಗಾ, ನ ಹಯಾ ನ ಪದಾತಯೋ।

ಜಿತೋ ಮಾರಾರಿ ಮುನಿನಾ, ಸಮ್ಭಾರಾವಜ್ಜನೇನ ಹಿ॥

ದಬ್ಬವಿಸೇಸವುತ್ತಿ।

೨೮೨. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ನ ರಥಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸುಬೋಧಂ। ಅತ್ರ ಚ ವಿಜಯೋಪಕರಣಚತುರಙ್ಗಾನೀಕಲಕ್ಖಣದಬ್ಬಾಭಾವೇನ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿತಾಸಙ್ಖತಸಮ್ಭಾರಾವಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ಮಾರಾರಿವಿಜಯಲಕ್ಖಣೋ ವಿಸೇಸೋ ವುತ್ತೋ।

೨೮೨. ‘‘ನ ರಥಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ರಥಾ ತಯೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಪರಿವಾರಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ರಥಾನಂ ಅನೀಕವೋಹಾರತೋ ತಾದಿಸಾ ತಯೋ ರಥಾ ಚ ನತ್ಥಿ। ಮಾತಙ್ಗಾ ತಯೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನೀಕಸಙ್ಖಾತಾ ತಯೋ ಮಾತಙ್ಗಾ ಚ ನತ್ಥಿ। ನ ಹಯಾ ತಯೋ ತಾದಿಸಾ ಅನೀಕಸಙ್ಖಾತಾ ತಯೋ ಅಸ್ಸಾ ಚ ನತ್ಥಿ। ಪದಾ ನ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಾಯುಧಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಅನೀಕವೋಹಾರತೋ ತಾದಿಸಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಪದಾ ಚ ನತ್ಥಿ। ತಥಾಪಿ ಮುನಿನಾ ಸಮ್ಭಾರಾವಜ್ಜನೇನ ಹಿ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿಧಮ್ಮಾನಂ ಆಭೋಗಕರಣೇನೇವ ಮಾರಾರಿ ಮಾರಪಚ್ಚತ್ತಿಕೋ ಜಿತೋ ಅಭಿಭವಿತೋ। ಇಹ ಜಯೋಪಕರಣಭಾವೇನ ಠಿತಾನಂ ರಥಾನೀಕಾದೀನಂ ದಬ್ಬಾನಂ ವೇಕಲ್ಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತುವಿಜಯಸಭಾವಾನಂ ಸಮ್ಭಾರಾನಂ ಆವಜ್ಜನವಿಸೇಸಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಸಾ ದಬ್ಬವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ। ರಥೋ ನಾಮ ಚತುಪುರಿಸಪರಿವಾರೋ, ತಾದಿಸಂ ರಥತ್ತಯಂ ರಥಾನೀಕಂ ನಾಮ। ಹತ್ಥೀ ಪನ ದ್ವಾದಸಪುರಿಸಪರಿವಾರೋ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಂ ಹತ್ಥಿತ್ತಯಂ ಹತ್ಥಾನೀಕಂ ನಾಮ। ಅಸ್ಸೋ ತಿಪುರಿಸಪರಿವಾರೋ, ತಾದಿಸಂ ಹಯತ್ತಯಂ ಹಯಾನೀಕಂ ನಾಮ। ಸಾಯುಧಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಪದಾನೀಕಂ ನಾಮ। ಇಹ ರಥಾದೀಸು ಠಿತಾ ವಿಯ ಸೀಘಂ ಪಾದಬಲೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯುಜ್ಝಮಾನಾ ಪುರಿಸಾ ಪಾದೋಪಚಾರೇನ ‘‘ಪಾದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ರಥಾದೀನಂ ಪಮಾಣಂ ತಯೋತಿ ಅನೀಕಟ್ಠಾನೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಪಮಾಣಸ್ಸಾವುತ್ತೇಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಅನೀಕಂ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಕರಣತೋ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಞಾಯತಿ। ನೋ ಚೇ? ಸಾವುಧಪುರಿಸವಾಚಕಸ್ಸ ಪದಾತಿಸದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಪದಾತಯೋ’’ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ರೂಪಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ರಥಾ ನ, ಮಾತಙ್ಗಾ ನ, ಹಯಾ ನ, ಪದಾತಯೋ ನ’’ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದಬ್ಬವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ದಬ್ಬೇನ ದಬ್ಬಪಟಿಸೇಧನತೋ ವಿಸೇಸಕಥನಂ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವುತ್ತೀತಿ ಚ, ದಬ್ಬೇನ ದಬ್ಬಪಟಿಸೇಧೇನ ವಿಸೇಸವುತ್ತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸವುತ್ಯಾದಿತ್ತಯಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೨೮೩.

ನ ಬದ್ಧಾ ಭೂಕುಟಿನೇವ, ಫುರಿತೋ ದಸನಚ್ಛದೋ।

ಮಾರಾರಿಭಙ್ಗಞ್ಚಾ’ಕಾಸಿ, ಮುನಿವೀರೋ ವರೋ ಸಯಂ॥

ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸವುತ್ತಿ।

೨೮೩. ‘‘ನ ಬದ್ಧಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಭೂಕುಟಿ ಭಮುಭಙ್ಗೋ ಕೋಪಜನಿತೋ ನ ಬದ್ಧಾ ನ ರಚಿತಾ, ದಸನಚ್ಛದೋ ಚಾಧರೋ ನೇವ ಫುರಿತೋ ನೇವ ಕಮ್ಪಿತೋ ಕೋಪೇನ। ತಥಾಪಿ ಚ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ ಮುನಿವೀರೋ ಸಯಂ ಮಾರಾರಿನೋ ಭಙ್ಗಂ ಪರಾಜಯಂ ಅಕಾಸೀತಿ। ಭೂಕುಟಿಬನ್ಧನಾದಿಕ್ರಿಯಾವಿಗಮೇನ ನಿಬ್ಬಿಕಾರವಿಜಯಲಕ್ಖಣೋ ವಿಸೇಸೋ ದಸ್ಸಿತೋ।

೨೮೩. ‘‘ನ ಬದ್ಧಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಭೂಕುಟಿ ಕೋಪವಿಕಾರಭೂತೋ ಭಮುಭಙ್ಗೋಪಿ ನ ಬದ್ಧಾ ನ ಕತಾ, ದಸನಚ್ಛದೋ ದನ್ತಾವರಣೋ ನೇವ ಫುರಿತೋ ನ ಕಮ್ಪಾಪಿತೋ। ತಥಾಪಿ ವರೋ ಉತ್ತಮೋ ಮುನಿವೀರೋ ಮುನಿಗುಣವೀರಗುಣಯುತ್ತೋ ತಥಾಗತೋ ಸಯಂ ಮಾರಾರಿಭಙ್ಗಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ। ಏತ್ಥ ಭಮುಭಙ್ಗರಚನಾದಿಕಂ ಕ್ರಿಯಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಸ್ಸ ಮಾರಭಙ್ಗಸಭಾವವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಮಾರಭಙ್ಗಸ್ಸ (ಕ॰) ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಸಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಭೂನಂ ಕುಟಿ ವಙ್ಕತಾತಿ ಚ, ಮಾರೋ ಏವ ಅರೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಙ್ಗೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೪.

ನ ದಿಸಾಸು ಬ್ಯತ್ತಾ ತತಾ (ಸೀ॰) ರಂಸಿ,

ನಾ’ಲೋಕೋ ಲೋಕಪತ್ಥಟೋ।

ತಥಾಪ್ಯ’ನ್ಧತಮಹರಂ,

ಪರಂ ಸಾಧುಸುಭಾಸಿತಂ॥

ಜಾತಿವಿಸೇಸವುತ್ತಿ।

೨೮೪. ‘‘ನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ದಿಸಾಸು ದಸಸು ಬ್ಯತ್ತಾ ಪತ್ಥಟಾ ರಂಸಿ ನ ಭವತಿ। ಲೋಕೇ ಸಕಲಸ್ಮಿಂ ಪತ್ಥಟೋ ವಿತ್ಥತೋ ಆಲೋಕೋನ ಭವತಿ। ತಥಾಪೀತಿ ವಿಸೇಸನಿಚ್ಛಾಯಂ, ತಜ್ಜಾತಿಕತ್ತಾಭಾವೇಪಿ ಸಾಧೂನಂ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಮಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಅನ್ಧತಮಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾವೇಕಲ್ಲತೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರಂ ಹರತೀತಿ ಅನ್ಧತಮಹರನ್ತಿ। ರಂಸಿಯಾ ಅನ್ಧಕಾರಾಪಹಾರಸಮತ್ಥಾಯ ನಿವತ್ತಿಯಾ ವಿಸೇಸೋ ಸುಭಾಸಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತೋ।

೨೮೪. ‘‘ನ ದಿಸಾಸು’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ದಿಸಾಸು ಬ್ಯತ್ತಾ ಪತ್ಥಟಾ ರಂಸಿಪಿ ನತ್ಥಿ, ಲೋಕಪತ್ಥಟೋ ಆಲೋಕೋಪಿ ನತ್ಥಿ। ತಥಾಪಿ ಸಾಧುಸುಭಾಸಿತಂ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಪರಮಚ್ಚನ್ತಂ ಅನ್ಧತಮಹರಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥತೀರಣಕ್ಖಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರಕಮೋಹತಮಂ ಹರಂ ಹೋತೀತಿ। ಇಧ ಅನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸನೇ ಸಮತ್ಥಂ ರಂಸಿಜಾತ್ಯಾದಿಕಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಸುಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅನ್ಧಕಾರಾಪಹರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಜಾತಿವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಲೋಕೇ ಪತ್ಥಟೋತಿ ಚ, ಅನ್ಧೇತೀತಿ ಅನ್ಧೋ ಮೋಹೋ, ತಮಸದಿಸತ್ತಾ ಅನ್ಧೋಯೇವ ತಮೋತಿ ಚ, ತಂ ಹರತೀತಿ ಚ, ಸಾಧೂನಂ ಸುಭಾಸಿತಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೫.

ನ ಖರಂ ನ ಹಿ ವಾ ಥದ್ಧಂ, ಮುನಿನ್ದ ವಚನಂ ತವ।

ತಥಾಪಿ ಗಾಳ್ಹಂ ಖನತಿ, ನಿಮ್ಮೂಲಂ ಜನತಾಮದಂ॥

ಗುಣವಿಸೇಸವುತ್ತಿ।

೨೮೫. ‘‘ನ ಖರ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದ ತವ ವಚನಂ ನ ಖರಂ ನ ಲೂಖಂ, ನ ಥದ್ಧಂ ವಾ ಕಠಿನಞ್ಚ ನ ಹಿ। ತಥಾಪಿ ತಾದಿಸಖರತ್ತಾದಿಗುಣಾಭಾವೇಪಿ ಜನತಾಯ ಜನಸಮೂಹಸ್ಸ ಮದಂ ಗಾಳ್ಹಂ ದಳ್ಹಂ ತಣ್ಹಂ (ಕ॰) ಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮೂಲಂ ಖನತೀತಿ। ಅಯೋಸಙ್ಕುಮ್ಹಿ ಪಸಿದ್ಧಖರತ್ತಾದಿಗುಣನಿಸೇಧೇನ ಮುನಿನ್ದವಚನಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ಆವಿಕತೋ।

೨೮೫. ‘‘ನ ಖರ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ಮುನಿನ್ದ ತವ ವಚನಂ ಖರಂ ಕಕ್ಕಸಂ ನ ಹೋತಿ, ಥದ್ಧಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ। ತಥಾಪಿ ಜನತಾಮದಂ ಜನಸಮೂಹಸ್ಸ ಜಾತ್ಯಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಗಬ್ಬಂ ಗಾಳ್ಹಂ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮೂಲಂ ಮೂಲಮಸೇಸೇತ್ವಾ ಖನತೀತಿ। ಖಣನಕ್ಖಮಅಯೋಸಙ್ಕುಆದೀಸು ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಖರತ್ತಾದಿಗುಣಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಮದಖಣನಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ಗುಣವಿಸೇಸವುತ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ। ನತ್ಥಿ ಮೂಲಮಸ್ಸ ಖಣನಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಜನಾನಂ ಸಮೂಹೋತಿ ಚ, ತಾಯ ಮದೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ಗಾಳ್ಹಂ ನಿಮ್ಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಖಣನಕ್ರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿಮ್ಮೂಲಂ ಖಣನಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ।

೨೮೬.

ದಸ್ಸೀಯತೇ’ತಿದಿತ್ತಂ …ತಿರಿತ್ತಂ (ಕ॰) ತು,

ಸೂರವೀರತ್ತನಂ ಯಹಿಂ।

ವದನ್ತಿ ವಿಞ್ಞೂ ವಚನಂ,

ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಮೀದಿಸಂ॥

೨೮೬. ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಂ ವದನ್ತಿ।

೨೮೬. ಇದಾನಿ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದಸ್ಸೀಯತೇ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸೂರವೀರತ್ತನಂ ಸೂರಭಾವವೀರಭಾವಂ ಅತಿದಿತ್ತಂ ತು ಅತಿಸಯೇನ ಪನ ದಿತ್ತಂ ಯಹಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ದಸ್ಸೀಯತೇ, ಈದಿಸಂ ವಚನಂ ವಿಞ್ಞೂ ಕವಯೋ ರುಳ್ಹಾಹಙ್ಕಾರಮಿತಿ ವದನ್ತೀತಿ। ಸೂರೋ ಚ ವೀರೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ರುಳ್ಹೋ ಉಗ್ಗತೋ ಅಹಙ್ಕಾರೋ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಿವಿಸೇಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೭.

ದಮೇ ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ,

ಕಿಂ ಮೇ ಬ್ಯಾಪಾರದಸ್ಸನಾ।

ಪುತ್ತಾ ಮೇ ಪಾದಸಮ್ಭತ್ತಾ,

ಸಜ್ಜಾ ಸನ್ತೇವ ತಾದಿಸೇ॥

೨೮೭. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ದಮೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ದಮೇ ದಮನೇ ಮೇ ಮಮ ನಿರವಧಿಸರನ್ತಿಪ್ಪಮೇಯ್ಯಪ್ಪಭಾವಾನುಚರಿತಕಿತ್ತಿನೋಪಿ ಪರಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರದಸ್ಸನಾ ಪಯೋಗಪಟಿಪಾದನೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ, ನ ಕಿಮ್ಪಿ, ಯತೋ ಮೇ ಪಾದಸಮ್ಭತ್ತಾ ಪಾದಾವನತಾ ತಾದಿಸೇ ಕಮ್ಮನಿ ಸಜ್ಜಾ ಬದ್ಧಕಚ್ಛಾ ಸನ್ತೇವ ವಿಜ್ಜನ್ತೇವ, ತತೋತಿ ಯೋಜನೀಯಂ।

೨೮೭. ‘‘ದಮೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ನನ್ದೋಪನನ್ದಸ್ಸ ನಾಗರಞ್ಞೋ ದಮೇ ದಮಕರಣೇ ಬ್ಯಾಪಾರದಸ್ಸನಾ ಭುವನತ್ತಯೇ ಪವತ್ತಮಾನಆನುಭಾವೇನ ಚ ಸಮ್ಪವತ್ತಿತಕಿತ್ತಿಸಮೂಹೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ತಾದಿಸಪಯೋಗದಸ್ಸನೇನ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಮೇ ಪಾದಸಮ್ಭತ್ತಾ ಮಯ್ಹಂ ಚರಣಾವನತಾ ತಾದಿಸೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಸಜ್ಜಾ ಸನ್ನದ್ಧಾ ಪುತ್ತಾ ಬಹವೋ ಸನ್ತಿ ಏವ, ತಸ್ಮಾತಿ। ಚೇತೋವಸಿತಾಯ ಸೂರವೀರಭಾವೋ ಇಹ ಅತಿದಿತ್ತೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ಬ್ಯಾಪಾರಸ್ಸ ದಸ್ಸನಮಿತಿ ಚ, ಪಾದೇಸು ಸಮ್ಭತ್ತಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೮.

ಸಿಲೇಸೋ ವಚನಾ’ನೇಕಾ-

ಭಿಧೇಯ್ಯೇ’ಕಪದಾಯುತಂ।

ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಾದಿ-

ವಸಾ ತೇಧಾ’ಯ’ಮೀರಿತೋ॥

೨೮೮. ಸಿಲೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ ‘‘ಸಿಲೇಸೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನೇಕಂ ಭಿನ್ನಮಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಯಸ್ಸಾತ್ಯನೇಕಾಭಿಧೇಯ್ಯಂ। ಏಕೇನ ಸಮಾನೇನ ಪದೇನ ಸರೂಪೇನ ಆಯುತಮನ್ವಿತಂ ಯಂ ವಚನಂ ವುತ್ತೀತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸೋ ಸಿಲೇಸೋತಿ ವಿಧೀಯತೇ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ರೂಪೇನ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಲಕ್ಖಣತ್ಥಾನಂ ಸಿಲೇಸನತೋ। ಅಯಞ್ಚೇವಂಲಕ್ಖಣೋ ಸಿಲೇಸೋ ತೇಧಾ ಈರಿತೋ। ಕಥಂ? ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಾದಿವಸಾ ಅಭಿನ್ನಮೇಕಂ ಪದಂ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತತ್ಯಾದ್ಯನ್ತರೂಪಂ ಯತ್ರ, ತಮೇವ ವಾಕ್ಯಂ ವಾಕ್ಯಲಕ್ಖಣೋಪೇತತ್ತಾ। ತಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ, ತೇಸಂ ವಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೮೮. ಇದಾನಿ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಿಲೇಸೋ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅನೇಕಾಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಏಕಪದಾಯುತಂ ಉಭಯತ್ಥ ಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ತುಲ್ಯೇನ ಸದ್ದರೂಪೇನ ಯುತ್ತಂ ಯಂ ವಚನಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಸೋ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಾಧಮ್ಮರೂಪೇನ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ್ಯಭೂತಾನಮತ್ಥಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಅಯಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಸಿಲೇಸೋ ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಾದಿವಸಾ ಅಕತವಿಕಾರಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತತ್ಯಾದ್ಯನ್ತಪದಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ವಾಕ್ಯಲಕ್ಖಣೋಪೇತವಾಕ್ಯಾನಂ ಪಭೇದೇನ ತೇಧಾ ಈರಿತೋತಿ। ಅನೇಕಮಭಿಧೇಯ್ಯಂ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಏಕಞ್ಚ ತಂ ಪದಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತೇನ ಆಯುತನ್ತಿ ಚ, ಅಭಿನ್ನಾನಿ ಪದಾನಿ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ವಾಕ್ಯಞ್ಚಾತಿ ಚ, ತಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಾನನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ವಸೋ ಭೇದೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೨೮೯.

ಅನ್ಧನ್ತಮಹರೋ ಹಾರೀ, ಸಮಾರುಳ್ಹೋ ಮಹೋದಯಂ।

ರಾಜತೇ ರಂಸಿಮಾಲೀ’ಯಂ, ಭಗವಾ ಬೋಧಯಂ ಜನೇ॥

ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ।

೨೮೯. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅನ್ಧನ್ತಮಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಭಗವಾ ಸೂರಿಯೋ ಮಹಾಮುನಿ ಚ। ತತ್ಥ ಸೂರಿಯೋ ತಾವ ಅನ್ಧನ್ತಮಹರೋ ಪಕತಿಯನ್ಧಕಾರೋಪಹಾರೀ, ಮಹಾಮುನಿ ತು ಅನ್ಧಕಾರಮೋಹತಮಾಪಹಾರೀ। ಹಾರೀ ಮನುಞ್ಞೋ ಸೂರಿಯೋ ಮಹಾಮುನಿ ಚ, ಸೂರಿಯೋ ಮಹೋದಯಂ ಮಹನ್ತಂ ಉದಯಂ ಪಬ್ಬತಂ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ, ಮಹಾಮುನಿ ತು ಮಹೋದಯಂ ಮಹನ್ತಮಬ್ಭುದಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಸಮಧಿಗಮರೂಪಂ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ ಪತ್ತೋ। ರಂಸೀನಂ ಮಾಲಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರಂಸಿಮಾಲೀ, ಸೂರಿಯೋ ಮಹಾಮುನಿ ಚ। ಜನೇ ಬೋಧಯಂ ನಿದ್ದಾಪಗಮನೇನ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾಪಗಮನೇನ ವಾ ಪಬೋಧಯನ್ತೋ ರಾಜತೇ ದಿಬ್ಬತೀತಿ। ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ ಭಙ್ಗೇನ ವಿನಾ ಯಥಾವಟ್ಠಾನಮುಭಯತ್ಥ ಪದಯೋಜನತೋ।

೨೮೯. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಅನ್ಧ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮಹೋದಯಂ ಮಹನ್ತಂ ಉದಯಂ ಪಬ್ಬತಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪದವಿಸಙ್ಖಾತಮಹಾಭಿವುದ್ಧಿಂ ವಾ ಸಮಾರುಳ್ಹೋ ಆರುಳ್ಹೋ, ಸಮ್ಪತ್ತೋ ವಾ, ಅನ್ಧನ್ತಮಹರೋ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೇ ಪತ್ಥಟಪಕತಿಘನನ್ಧಕಾರಸ್ಸ, ಞಾಣಲೋಚನಸ್ಸ ಅನ್ಧಕರಣತೋ ಅನ್ಧಕಾರೋತಿ ವುತ್ತಮೋಹಸ್ಸ ವಾ ವಿದ್ಧಂಸಕೋ, ಹಾರೀ ತೇನೇವ ಮನುಞ್ಞೋ ರಂಸಿಮಾಲೀ ಅತ್ತನೋ ರಂಸಿಮಾಲಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಜನೇ ಪಕತಿನಿದ್ದಾಯ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾಯ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೇ ಸತ್ತೇ ಬೋಧಯಂ ಬೋಧಯನ್ತೋ ಅಯಂ ಭಗವಾ ದಿವಾಕರೋ, ಛಹಿ ಭಗಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ರಾಜತೇ ದಿಬ್ಬತೀತಿ। ದ್ವೀಸು ಪಕ್ಖೇಸು ಪದಾನಂ ಸಮಾನಭಾವೇನ ಠಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ। ಅನ್ಧೋ ಚ ಸೋ ತಮೋ ಚೇತಿ ಚ, ತಂ ಹರತೀತಿ ಚ, ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಉದಯೋ ಪಬ್ಬತೋ ಚಾತಿ ಚ, ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸೋ ಉದಯೋ ಅಬ್ಭುದಯೋ ಅಭಿವುದ್ಧಿ ಚಾತಿ ಚ, ರಂಸೀನಂ ಮಾಲಾತಿ ಚ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಭಗೋ ಸಿರೀ ಅಸ್ಸ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಭಗೋ ಸಿರೀಕಾಮಪಯತನಾದಿಪ್ಪಕಾರೋ ಅಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಅಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಙ್ಖಾತೋ ಸಿಲೇಸೋ। ಅಪರೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಏತ್ಥ ಸಿಲಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಿಲೇಸೋ। ‘‘ಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ’’ತಿಆದಿಕಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ।

೨೯೦.

ಸಾರದಾಮಲಕಾಭಾಸೋ, ಸಮಾನೀತಪರಿಕ್ಖಯೋ।

ಕುಮುದಾಕರಸಮ್ಬೋಧೋ, ಪೀಣೇತಿ ಜನತಂ ಸುಧೀ॥

ಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ।

೨೯೦. ‘‘ಸಾರದೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸುಧಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸುಧೀ, ಚನ್ದೋ। ಸೋಭನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣರೂಪಂ ಬುದ್ಧಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸುಧೀ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಸಾರದೋ ಸರದಕಾಲೇ ಸಮ್ಭೂತೋ ಅಮಲಕೋ ನಿಮ್ಮಲೋ ಆಭಾ ಸೋಭಾ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಚನ್ದೋ। ಪರೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಾರಂ ದದಾತೀತಿ ಸಾರದೋ, ಅಮಲಕೋ ಆಭಾಸೋ, ಅಮಲಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಾಮಲಕಸ್ಸೇವ ವಾ ಆಭಾಸೋ ಅಸೇಸಞೇಯ್ಯಾವಬೋಧೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಕಮೇನಾನೀಯಮಾನತ್ತಾ ಆನೀತೋ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೋ ಯೇನ ಸೋ, ಚನ್ದೋ। ಸಮಂ ವೂಪಸಮಂ ಆನೀತೋ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಹಾನಿ ಕಿಲೇಸಸತ್ತುಕತೋ ಅಧಿಗತಕ್ಖಯತ್ತಾ ಯೇನಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಕುಮುದಾಕರಸ್ಸ ಕುಮುದಸ್ಸ ರಂಸಿಯಾ ಸಮ್ಬೋಧಿ ವಿಕಾಸೋ ಯಸ್ಸ ರಂಸಿಯೋ ಸಮ್ಬೋಧಿ ವಿಕಾಸ’ಸ್ಸ (ಕ॰) ಸೋ, ಚನ್ದೋ। ಕುಯಾ ಪಥವಿಯಾ ಮುದಂ ಪೀತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಕುಮುದಾಕರೋ, ಸಮ್ಬೋಧೋ ಚತುಸಚ್ಚಾವಬೋಧೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಜನತಂ ಜನಸಮೂಹಂ ಪೀಣೇತೀತಿ। ಅಯಂ ಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ ವುತ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಪದಾನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ।

೨೯೦. ‘‘ಸಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಾರದೋ ಸರದಕಾಲೇ ಸಮ್ಭೂತೋ, ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಾರದಾಯಕೋ ವಾ, ಅಮಲಕಾಭಾಸೋ ನಿಮ್ಮಲಸೋಭೋ, ನಿಮ್ಮಲಕೇತುಮಾಲಾಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಾದಿಸಮತ್ಥಕಸೋಭೋ ವಾ, ಅಥ ವಾ ಸಾರದಾಮಲಕಾಭಾಸೋ ಸರದಕಾಲೇ ಸಞ್ಜಾತನಿಮ್ಮಲಸೋಭೋ, ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಾರದಾಯಕನಿಮ್ಮಲಸೋಭೋ ವಾ, ಅಥ ವಾ ಸಾರದಆಮಲಕಆಭಾಸೋ ನಿಬ್ಬಾನಸಾರದಾಯಕಹತ್ಥಾಮಲಕಸದಿಸಞೇಯ್ಯಾವಬೋಧೋ। ಸಮಾನೀತಪರಿಕ್ಖಯೋ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ಸುಟ್ಠು ಕಮೇನ ಆನೀತೋ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ವಾ ಚನ್ದೋ, ಸಮಸಙ್ಖತಸನ್ತಿಂ ಆನೀತಕಿಲೇಸಪರಿಹಾನಿಸಙ್ಖಾತಪರಿಕ್ಖಯೋ ವಾ। ಕುಮುದಾಕರಸಮ್ಬೋಧೋ ಕುಮುದವಿಕಾಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಕುಸಙ್ಖಾತಪಥವೀನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಜನಾನಂ ಪೀತಿಜನನಚತುಸಚ್ಚಾವಬೋಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಾ। ಸುಧೀ ಸುಧಾಸಙ್ಖಾತಅಮತವನ್ತತಾಯ ತನ್ನಾಮಕೋ ಚನ್ದೋ, ಸುನ್ದರಪಞ್ಞವನ್ತತಾಯ ತನ್ನಾಮಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಾ। ಜನತಂ ಜನಸಮೂಹಂ ಪೀಣೇತೀತಿ। ಉಭಯಪಕ್ಖೇಸು ಪದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಯೋಜನತೋ ಅಯಂ ಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ। ಸರದೇ ಭವೋ ಸಾರದೋ, ಚನ್ದೋ। ಸಾರಂ ದದಾತೀತಿ ಸಾರದೋ, ಭಗವಾ। ‘‘ಸಾರದೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಆಭಾಸೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ಹೋತಿ। ಅಮಲಕೋನಿಮ್ಮಲೋ ಆಭಾಸೋ ಅಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸಾತಿ ಚ, ಕಮ್ಹಿ ಮತ್ಥಕೇ ಆಭಾಸೋತಿ ಚ, ಅಮಲೋ ಕಾಭಾಸೋ ಅಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋತಿ ಚ, ಸಾರದೋ ಅಮಲಕೋ ಆಭಾಸೋ ಯಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಾತಿ ಚ, ಸಾರದೋ ಆಮಲಕಸ್ಸ ವಿಯ ಆಭಾಸೋ ಞೇಯ್ಯಾವಬೋಧೋ ಅಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ಚ, ಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಆನೀತೋ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಕಲಾಹಾನಿ ಅನೇನೇತಿ ಚ, ಸಮಂ ವೂಪಸಮಂ ಆನೀತೋ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಹಾನಿ ಕಿಲೇಸಸತ್ತುತೋ ಯೇನೇತಿ ಚ, ಕುಮುದಾನಂ ಆಕರೋತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧೋ ವಿಕಾಸೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಮುದಂ ಪೀತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಮುದಾಕರೋ। ಕುಯಾ ಪಥವಿಯಾ ಮುದಾಕರೋತಿ ಚ, ಸೋ ಸಮ್ಬೋಧೋ ಚತುಸಚ್ಚಾವಬೋಧೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸುಧಾ ಅಮತಂ ಅಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಸು ಸೋಭನಾ ಧೀ ಬುದ್ಧಿ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೨೯೧.

ಸಮಾಹಿತತ್ತವಿನಯೋ, ಅಹೀನಮದಮದ್ದನೋ।

ಸುಗತೋ ವಿಸದಂ ಪಾತು, ಪಾಣಿನಂ ಸೋ ವಿನಾಯಕೋ॥

ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ।

೨೯೧. ‘‘ಸಮಾಹಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಂ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಅತ್ತಸ್ಸ ವಿನಯೋ ವಿನಯನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸವಿಸಯೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರವಸೇನ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಗರುಳೋ। ವಿನಯನಂ ಪವಿವಿತ್ತಕಾಯಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ದಮನಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಇತಿ ಅಭಿನ್ನಪದಂ। ಅಹೀನಂ ಸಪ್ಪಾನಂ ಇನಾ ನಾಯಕಾ, ತೇಸಂ ಮದಂ ಮದ್ದತೀತಿ ಅಹೀನಮದಮದ್ದನೋ, ಗರುಳೋ। ಅಹೀನಾನಮುತ್ತಮಪುರಿಸಾನಮ್ಪಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಂ ಮದಂ ಮದ್ದತೀತಿ ಅಹೀನಮದಮದ್ದನೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಸುನ್ದರಂ ಗತಂ ಗಮನಂ ಸಮುದ್ದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಜಲಸಙ್ಗಮತೋ ಪಠಮಮೇವಉಗ್ಗಮನಸಾಮತ್ಥಿಯಯೋಗತೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ, ಗರುಳೋ। ಸುನ್ದರಂ ಗಮನಮಸ್ಸ ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರತ್ತಾ ಸುಗತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಅಭಿನ್ನಪದಂ। ಸೋ ವೀನಂ ಪಕ್ಖೀನಂ ನಾಯಕೋ, ಗರುಳೋ। ವಿಸಂ ದದಾತೀತಿ ವಿಸದಂ ಪಾಣಿನಂ ನಾಗಲೋಕಂ ಪಾತು ಅಹಿಂಸನವಸೇನ ಪಾಲಯತು, ಸೋ ವಿನೇತಿ ವೇನೇಯ್ಯೇತಿ ವಿನಾಯಕೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಪಾಣಿನಂ ಸಕಲಸತ್ತಲೋಕಂ ವಿಸದಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ ಪಾತು। ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪದಾನಂ ಪನ (ಕ॰) ಉಭಯಮಿಸ್ಸತ್ತಾ।

೨೯೧. ‘‘ಸಮಾಹಿತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಮಾಹಿತತ್ತವಿನಯೋ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತಾಯ ಠಪಿತಾಯ ಸರೀರಸ್ಸ ಸವಿಸಯೇ ಗತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತೇನ ಠಪಿತೇನ ಚಿತ್ತದಮನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಾ, ಅಹೀನಮದಮದ್ದನೋ ನಾಗರಾಜೂನಂ ಮದಮದ್ದನೋ, ಅಹೀನಾನಂ ಉತ್ತಮಾನಂ ಬಕಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಮ್ಪಿ ಮದಮದ್ದನೋ ವಾ, ಸುಗತೋ ಪಕ್ಖವಾತವೇಗೇನ ಸಮುದ್ದಜಲಂ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಜಲೇ ಅನೇಕೀಭೂತೇಯೇವ ನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮನೇ ಸಮತ್ಥತ್ತಾ ಸುನ್ದರಗಮನೋ, ಸಮನ್ತಭದ್ದಕಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಗಮನೋ ವಾ, ವಿನಾಯಕೋ ಪಕ್ಖೀನಂ ನಾಯಕೋ ಸೋ ಗರುಳರಾಜಾ ವಿಸದಂ ಘೋರವಿಸತ್ತಾ ವಿಸದಾಯಕಂ ಪಾಣಿನಂ ನಾಗಲೋಕಂ ಪಾತು ಅಹಿಂಸನವಸೇನ ಪಾಲೇತು। ನೋ ಚೇ, ವಿನಾಯಕೋ ವೇನೇಯ್ಯೇ ವಿನೇನ್ತೋ ಸೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಾಣಿನಂ ಸಕಲಸತ್ತಲೋಕಂ ವಿಸದಂ ವಿಸಾರದಂ ಕತ್ವಾ ಪಾತು ಅಹಿತಾಪನಯನಹಿತೋಪನಯನೇನ ರಕ್ಖತೂತಿ। ಉಭಯಪಕ್ಖೇಸು ‘‘ಅಹೀನಮದಮದ್ದನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕೇಹಿ ಭಿನ್ನೇಹಿ ಚ ‘‘ಸಮಾಹಿತತ್ತವಿನಯೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕೇಹಿ ಅಭಿನ್ನೇಹಿ ಚ ಪದೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅಯಂ ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಪದವಾಕ್ಯಸಿಲೇಸೋ। ಅತ್ತಸ್ಸ ವಿನಯೋತಿ ಚ, ಸಮಾಹಿತೋ ಅತ್ತವಿನಯೋ ಯಸ್ಸ ಗರುಳಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಾತಿ ಚ, ಅಹೀನಂ ಇನಾ ನಾಯಕಾತಿ ಚ, ಅಹೀನಾನಂ ನಾಗರಾಜೂನಂ ಮದೋತಿ ಚ, ಹೀನೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಅಹೀನಾ ಉತ್ತಮಾ, ತೇಸಂ ಮದೋತಿ ಚ, ತಂ ಮದ್ದತೀತಿ ಚ, ವೀನಂ ಪಕ್ಖೀನಂ ನಾಯಕೋತಿ ಚ, ವೇನೇಯ್ಯಜನೇ ವಿನೇತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ದುತಿಯಪಕ್ಖೇ ‘‘ವಿಸದ’’ನ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ।

೨೯೨.

ವಿರುದ್ಧಾವಿರುದ್ಧಾಭಿನ್ನ-ಕಮ್ಮಾ ನಿಯಮವಾ ಪರೋ।

ನಿಯಮಕ್ಖೇಪವಚನೋ, ಅವಿರೋಧಿ ವಿರೋಧ್ಯ’ಪಿ॥

೨೯೩.

ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕಾದಿ, ಸಿಲೇಸೋ ಪದಜಾದಿ’ತಿ ಪದಜಾತಿಪಿ (ಕ॰) ।

ಏಸಂ ನಿದಸ್ಸನೇಸ್ವೇವ, ರೂಪ’ಮಾವಿಭವಿಸ್ಸತಿ॥

೨೯೨-೩. ಸಿಲೇಸಭೇದಮಞ್ಞಥಾಪಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ವಿರುದ್ಧ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಿರುದ್ಧಾನಿ ಚಾವಿರುದ್ಧಾನಿ ಚ ಅಞ್ಞಮಭಿನ್ನಞ್ಚ, ತಾನಿಯೇವ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕ್ರಿಯಾನಿ ಯೇಸಂ, ತೇ ತಯೋ ಸಿಲೇಸಾ। ನಿಯಮೋ’ವಧಾರಣಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಯಮವಾ, ಪರೋ ಅಞ್ಞೋ ಸಿಲೇಸೋಪಿ। ನಿಯಮಸ್ಸ ಅಕ್ಖೇಪೋ ನಿಸೇಧನಂ ಯಸ್ಸ, ತಂ ವಚನಮಭಿಧಾನಂ ಯಸ್ಸ, ತಾದಿಸೋಪಿ। ನಾಸ್ಸ ವಿರೋಧೋ ಅತ್ಥೀತ್ಯವಿರೋಧಿ, ಸೋಪಿ। ವಿರೋಧೋ ಅಸಙ್ಗತಿ ಏತ್ಥ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ವಿರೋಧಿ, ಸೋಪಿ। ಓಚಿತ್ಯಂ ಸಮ್ಪೋಸೇತೀತಿ ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕೋ, ಸೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರನ್ತರಗೋಚರಸ್ಸ ಸಿಲೇಸಸ್ಸ, ಸೋ ಪದತೋ ಜಾತಾದಿಸಿಲೇಸೋಪಿ। ಇತಿತೇ ಪರೇಪಿ ಸಿಲೇಸಭೇದಾ ಸನ್ತಿ। ಏಸಂ ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ನಿದಸ್ಸನೇಸು ಪಯೋಗೇಸ್ವೇವ ರೂಪಂ ಸಭಾವೋ ಲಕ್ಖಣಂ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತೀತಿ।

೨೯೨-೩. ಅವುತ್ತಸಿಲೇಸವಿಸೇಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಉದ್ದಿಸತಿ ‘‘ವಿರುದ್ಧಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ವಿರುದ್ಧಾವಿರುದ್ಧಾಭಿನ್ನಕಮ್ಮಾ ಅಪಿ ಉಭಯತ್ಥಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧೇನ ಚ ಅವಿರುದ್ಧೇನ ಚ ಅಭಿನ್ನೇನ ಚ ಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ವಿತಾ ತಯೋ ಸಿಲೇಸಾ ಚ, ಪರೋ ಅಞ್ಞೋ ನಿಯಮವಾಪಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಯುತ್ತಸಿಲೇಸೋ ಚ, ನಿಯಮಕ್ಖೇಪವಚನೋಪಿ ಅವಧಾರಣಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಪಕಾಸಕಾಭಿಧಾನಸಿಲೇಸೋ ಚ, ಅವಿರೋಧಿಪಿ ಉಭಯಪಕ್ಖಾವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ಚ, ವಿರೋಧಿಅಪಿ ಉಭಯತ್ಥಸ್ಸ ವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ಚ, ಪದಜಾದಿ ಪದೇನ ಜಾತೋ ವಾಕ್ಯೇನ ಜಾತೋ ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕಾದಿಸಿಲೇಸೋಪೀತಿ ಏಸಂ ಸಿಲೇಸಾನಂ ನಿದಸ್ಸನೇಸ್ವೇವ ನಿದಸ್ಸನಸಙ್ಖತಉದಾಹರಣೇಸ್ವೇವ ರೂಪಂ ಸರೂಪಂ ತೇಸಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವಾ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ, ನಿದಸ್ಸಿಯಮಾನಉದಾಹರಣೇನೇವ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ತಾ ವಿಸುಂ ನ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವಿರುದ್ಧಾನಿ ಚ ಅವಿರುದ್ಧಾನಿ ಚ ಅಭಿನ್ನಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕ್ರಿಯಾ ಯೇಸಂ ಸಿಲೇಸಾನಮಿತಿ ಚ, ನಿಯಮೋ ಅವಧಾರಣಂ ಅಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ನಿಯಮಸ್ಸ ಅಕ್ಖೇಪೋ ಪಟಿಸೇಧೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ತಂ ವಚನಂ ಅಭಿಧಾನಂ ಯಸ್ಸ ಸಿಲೇಸಸ್ಸಾತಿ ಚ, ನಾಸ್ಸ ವಿರೋಧೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಓಚಿತ್ಯಂ ಸಮ್ಪೋಸೇತೀತಿ ಚ, ಸೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ಉಪಮಾಸಿಲೇಸಾದಿನೋತಿ ಚ, ಪದತೋ ಜಾತೋತಿ ಚ, ಸೋ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ವಾಕ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸ

೨೯೪.

ಸವಸೇ ವತ್ತಯಂ ಲೋಕಂ, ಅಖಿಲಂ ಕಲ್ಲವಿಗ್ಗಹೋ ಕಲವಿಗ್ಗಹೋ (ಸೀ॰) ।

ಪರಾಭವತಿ ಮಾರಾರಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ವಿಜಮ್ಭತೇ॥

೨೯೪. ತತೋ ಕಮೇನ ತೇದಸ್ಸೀಯನ್ತಿ ‘‘ಸವಸೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಖಿಲಂ ಲೋಕಂ ಸವಸೇ ವತ್ತಯಂ ಮಾರಾರಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚ, ಕಲ್ಲೋ ಮನುಞ್ಞೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಲಹೋ ಯಸ್ಸ ಮಾರಾರಿನೋ, ವಿಗ್ಗಹೋ ಸರೀರಸಮ್ಪದಾ ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ, ತೇಸು ಮಾರಾರಿ ಪರಾಭವತಿ ಪರಾಭವಮಪೇತಿ ಬೋಧಿಯಂ ಪಟಿಲದ್ಧಪರಾಜಯವಸೇನ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಸಮನ್ತಭದ್ದೋ ತು ವಿಜಮ್ಭತೇ ಲೋಕತ್ತಯಬ್ಯಾಪಿಸಮುಲ್ಲಪಿತವಿಜಯದ್ಧನಿಪವತ್ತಿವಸೇನ ಸಮಂ ಭವತೀತಿ ಅಯಂ ವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ ಪರಾಭವವಿಜಮ್ಭನಾನಮಞ್ಞೋಞ್ಞವಿರೋಧತೋ।

೨೯೪. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸವಸೇ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಖಿಲಂ ಲೋಕಂ ಸವಸೇ ವತ್ತಯಂ ಅನತ್ಥೇ ಯುಞ್ಜನತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತಯನ್ತೋ, ನೋ ಚೇ, ಸಕಲಲೋಕಂ ಹಿತೇ ಯುಞ್ಜನತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತಯನ್ತೋ ಕಲ್ಲವಿಗ್ಗಹೋ ಮನುಞ್ಞಕಲಹೋ, ನೋ ಚೇ, ಮನುಞ್ಞಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಯುತ್ತೋ ಮಾರಾರಿ ಪರಾಭವತಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಲದ್ಧಪರಾಜಯವಸೇನ ಪರಾಭವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ತಥಾಗತೋ ಪನ ವಿಜಮ್ಭತೇ ಲೋಕತ್ತಯೇ ಪತ್ಥಟಜಯಘೋಸವಸೇನ ವಿಜಮ್ಭತೀತಿ। ಪರಾಭವನವಿಜಮ್ಭನಕ್ರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಅಯಂ ವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಸೋ ಇಸ್ಸರಿಯಮಿತಿ ಚ, ಕಲ್ಲೋ ಮನುಞ್ಞೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ವಿವಾದೋ ದೇಹೋ ವಾ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸ

೨೯೫.

ಸಭಾವಮಧುರಂ ಪುಞ್ಞ-ವಿಸೇಸೋದಯಸಮ್ಭವಂ।

ಸುಣನ್ತಿ ವಾಚಂ ಮುನಿನೋ, ಜನಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಚಾ’ಮತಂ॥

೨೯೫. ‘‘ಸಭಾವೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಭಾವೇನೇವ ಮಧುರಾ ಪಿಯಾ ವಾಚಾ, ಮಧುರಂ ಅಮತಂ, ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸಸ್ಸ ಉದಯೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ, ತೇನ ಸಮ್ಭವೋ, ಯಸ್ಸ ವಾ ತಂ, ಮುನಿನೋ ವಾಚಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಜನಾ ಸುಣನ್ತಿ, ತಸ್ಸಯಂ ಅಮತಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಯಂ ಅಮತನ್ತಿ (ಕ॰) ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಮವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ ಸವನದಸ್ಸನಾನಂ ಅವಿರುದ್ಧತ್ತಾತಿ।

೨೯೫. ‘‘ಸಭಾವ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಸಭಾವಮಧುರಂ ‘‘ವಾಚಾಮಧುರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಪಯೋಗಂ ವಿನಾಪಿ ಮಧುರತ್ತಾ ಪಕತಿಮಧುರಂ, ನೋ ಚೇ, ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಙ್ಖರವಿಸೇಸಂ ವಿನಾಪಿ ಪಕತಿಪಣೀತಂ, ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸೋದಯಸಮ್ಭವಂ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸದೇಸಕಸ್ಸ ಮುನಿನೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಕುಸಲವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಭಿವುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಭೂತಂ, ನೋ ಚೇ, ವೇನೇಯ್ಯಜನಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕತಕುಸಲವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಭಿವುದ್ಧಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣತ್ತೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಮುನಿನೋ ವಾಚಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸುಣನ್ತಿ, ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಜನಾ ವೇನೇಯ್ಯಜನಾ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ। ಸವನದಸ್ಸನಕ್ರಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಅಯಂ ಅವಿರುದ್ಧಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ। ಸಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತೇನ ಮಧುರಾ, ಮಧುರಮಿತಿ ಚ, ಪುಞ್ಞಮೇವ ವಿಸೇಸೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸೋದಯೋತಿ ಚ, ತೇನ ಸಮ್ಭವೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಅಭಿನ್ನಕಮ್ಮಸಿಲೇಸ

೨೯೬.

ಅನ್ಧಕಾರಾಪಹಾರಾಯ,

ಸಭಾವಮಧುರಾಯ ಚ।

ಮನೋ ಪೀಣೇತಿ ಧಿನೋತಿ (ಸೀ॰ ಅಭಿನವಟೀಕಾ ಚ) ಜನ್ತೂನಂ,

ಜಿನೋ ವಾಚಾಯ ಭಾಯ ಚ॥

೨೯೬. ‘‘ಅನ್ಧಕಾರೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅನ್ಧಕಾರಂ ಮೋಹಸಙ್ಖಾತಂ ಪಕತಿಅನ್ಧಕಾರಂ ವಾ ಅಪಹರತೀತಿ ಅನ್ಧಕಾರಾಪಹಾರಾ, ವಾಚಾ, ಭಾ ಚ। ತಾಯ ಸಭಾವಭಾಸಾಯ, ಸೋಭಾಯ ಚ ಜಿನೋ ಜನ್ತೂನಂ ಮನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪೀಣೇತೀತಿ ಅಯಮಭಿನ್ನಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ ಪೀಣನಲಕ್ಖಣಾಯೇಕಾಯ ಕ್ರಿಯಾಯ ವಾಚಾಯ ಭಾಯ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ।

೨೯೬. ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅನ್ಧಕಾರಾಪಹಾರಾಯ ಮೋಹನ್ಧಕಾರಂ ಪಕತಿಅನ್ಧಕಾರಂ ವಾ ಅಪಹರಣಾಯ ಸಭಾವಮಧುರಾಯ ಚ ಸಭಾವತೋ ಕಣ್ಣಸುಖಾಯ, ಸಭಾವತೋ ನೇತ್ತಾಭಿರಾಮಾಯ ವಾಚಾಯ ಭಾಯ ಸರೀರಕನ್ತಿಯಾ ಚ ಜಿನೋ ಜನ್ತೂನಂ ಮನೋ ಚಿತ್ತಂ ಧಿನೋತಿ ಪೀಣೇತೀತಿ। ಪೀಣಯನಸಭಾವಾಯ ಏಕಾಯ ಕ್ರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕರಣಭೂತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾಚಾಭಾನಂ ಯೋಜಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅಭಿನ್ನಕಮ್ಮಸಿಲೇಸೋ। ಅನ್ಧಕಾರ’ಮಪಹರತೀತಿ ಚ, ಸಭಾವೇನ ಮಧುರಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ನಿಯಮವನ್ತಸಿಲೇಸ

೨೯೭.

ಕೇಸಕ್ಖೀನಂವ ಕಣ್ಹತ್ತಂ, ಸಮೂನಂಯೇವ ವಙ್ಕತಾ।

ಪಾಣಿಪಾದಾಧರಾನಂವ, ಮುನಿನ್ದಸ್ಸಾ’ತಿರತ್ತತಾ॥

೨೯೭. ‘‘ಕೇಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಕಣ್ಹತ್ತಂ ಕೇಸಕ್ಖೀನಂಯೇವ, ನ ಮನಸಿ, ಕಣ್ಹತ್ತಗುಣೋ ಪಾಪತ್ತಞ್ಚ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ। ವಙ್ಕತಾ ಭಮೂನಂಯೇವ, ನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇ, ವಙ್ಕತಾನತತ್ತಂ ಸಠತ್ತಞ್ಚ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ। ಅತಿರತ್ತತಾ ಪಾಣಿಪಾದಾಧರಾನಂಯೇವ, ನ ಚಿತ್ತೇ, ಅತಿರತ್ತತಾಗುಣೋ ರಾಗೋ ಚ ಸಿಲಿಸ್ಸತೇ। ‘‘ಮುನಿನ್ದಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ಕಣ್ಹತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧನೀಯಂ। ನಿಯಮವಾ ಸಿಲೇಸೋ ಕೇಸಕ್ಖೀನಂವಾತಿ ಅವಧಾರಣಪ್ಪಯೋಗಾತಿ।

೨೯೭. ‘‘ಕೇಸಕ್ಖೀನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಕಣ್ಹತ್ತಂ ಕೇಸಕ್ಖೀನಂ ಏವ ಹೋತಿ, ಕಣ್ಹತ್ತಸಙ್ಖತಮಕುಸಲಂ ನ ಚಿತ್ತೇ। ವಙ್ಕತಾ ಭಮೂನಂಯೇವ, ನಜ್ಝಾಸಯೇ। ಅತಿರತ್ತತಾ ಪಾಣಿಪಾದಾಧರಾನಂ ಏವ, ನ ಕೇಸುಚಿ ವತ್ಥೂಸೂತಿ। ‘‘ಕೇಸಕ್ಖೀನಂವಾ’’ತಿಆದೀಸು ನಿಯಮಸಙ್ಖಾತಅವಧಾರಣಪದಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಕಣ್ಹಭಾವೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಪತ್ತಸ್ಸ ಚ, ವಙ್ಕಗುಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಸ್ಸ ಚ, ರತ್ತಗುಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಗಸ್ಸ ಚ ಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಯಂ ನಿಯಮವನ್ತಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಕೇಸಾನಿ ಚ ಅಕ್ಖೀನಿ ಚೇತಿ ಚ, ಕಣ್ಹಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ವಙ್ಕಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪಾಣಯೋ ಚ ಪಾದಾನಿ ಚ ಅಧರಾನಿ ಚಾತಿ ಚ, ಅತಿರತ್ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ನಿಯಮಕ್ಖೇಪಸಿಲೇಸ

೨೯೮.

ಪಾಣಿಪಾದಾಧರೇಸ್ವೇವ, ಸಾರಾಗೋ ತವ ದಿಸ್ಸತಿ।

ದಿಸ್ಸತೇ ಸೋ’ಯ’ಮಥ ವಾ, ನಾಥ ಸಾಧುಗುಣೇಸ್ವಪಿ॥

೨೯೮. ‘‘ಪಾಣಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ನಾಥ ತವ ಪಾಣಿಪಾದಾಧರೇಸ್ವೇವ ಸಾರಾಗೋ ಸೋಭನೋ ರತ್ತವಣ್ಣೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚಿತ್ತೇ, ಸಾರಾಗೋ ರತ್ತವಣ್ಣೋ ಛನ್ದರಾಗೋ ಚಾತಿ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ। ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ಅಕ್ಖಿಪ್ಯತೇ। ಅಥ ವಾ ಕಥಂ ನಿಯಮ್ಯತೇ, ಯತೋ ಸೋ ಅಯಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾಧೂನಂ ಗುಣೇಸ್ವೇವ ವಿರಾಗಲಕ್ಖಣೋ ದಿಸ್ಸತೇ ಇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಥಮವಧಾರೀಯತೀತಿ ನಿಯಮಕ್ಖೇಪವಚನೋ ಸಿಲೇಸೋಯಂ।

೨೯೮. ‘‘ಪಾಣಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಹೇ ನಾಥ ತವ ಸಾರಾಗೋ ಸೋಭನೋ ರತ್ತವಣ್ಣೋ ಪಾಣಿಪಾದಾಧರೇಸ್ವೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಲೋಭೋ ಪನ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅಥ ವಾ ಸೋ ಅಯಂ ಸಾರಾಗೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಭೂತೋ ಸಾಧುಗುಣೇಸ್ವಪಿ ಸಜ್ಜನಾನಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಸುಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಏವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತನಿಯಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಕೇನ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ರತ್ತವಣ್ಣಸಙ್ಖಾತರಾಗೇನ ಲೋಭಸ್ಸ ಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಚ ಅಯಂ ನಿಯಮಕ್ಖೇಪವಚನಸಿಲೇಸೋ। ಸಂ ಸೋಭನೋ ರಾಗೋತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಅವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸ

೨೯೯.

ಸಲಕ್ಖಣೋ’ತಿಸುಭಗೋ,

ತೇಜಸ್ಸೀ ನಿಯತೋದಯೋ।

ಲೋಕೇಸೋ ಜಿತಸಂಕ್ಲೇಸೋ,

ವಿಭಾತಿ ಸಮಣಿಸ್ಸರೋ॥

೨೯೯. ‘‘ಸಲಕ್ಖಣೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಹ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಸರೂಪೇನ ದ್ವತ್ತಿಂ ಸವರಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇನ ವಾ ವತ್ತಮಾನೋ ಸಲಕ್ಖಣೋ, ಚನ್ದೋ ಮುನಿನ್ದೋ ಚ, ಅತಿಸುಭಗೋ ಸೋ ಚ, ತೇಜಸ್ಸೀ ಸೂರಿಯೋ ಪಭಾವಿಸೇಸಯುತ್ತೋ ಚ, ನಿಯತೋ ಪತಿದಿನಮುದಯೋ ಪಭಾಲಕ್ಖಣೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ನಿಯತೋದಯೋ, ಸೂರಿಯೋ, ನಿಯತೋ ಥಿರೋ ಉದಯೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಮ್ಬೋಧಿರೂಪೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ನಿಯತೋದಯೋ, ಮುನಿನ್ದೋ, ಲೋಕೇಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮುನಿನ್ದೋ ಚ, ಜಿತೋ ಸಂಕ್ಲೇಸೋ ಝಾನರತಿವಸೇನ ಕಾಯಚಿತ್ತಾಬಾಧೋ ಯೇನ ಸೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಜಿತೋ ಸಂಕ್ಲೇಸೋ ದಸವಿಧೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಲಾಭಾ ಯೇನ ಸೋ। ಸೋ ಮಣೀನಂ ಇಸ್ಸರೋ ಉಪಮಣಿ ಉತ್ತಮಮಣಿ (?), ಸಮಣಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ ಮುನಿನ್ದೋ ವಿಭಾತೀತಿ ಯೋಜ್ಜಂ। ಅಯಮವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ಲಕ್ಖಣಸುಭಗಾದೀನಮುಭಯತ್ಥಾಪಿ ಅಬ್ಯವಹಿತತ್ತಾ।

೨೯೯. ‘‘ಸಲಕ್ಖಣೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಲಕ್ಖಣೋ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಹಿತೋ, ಅತಿಸುಭಗೋ ಅತಿಸುನ್ದರಾಯ ಲಕ್ಖಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ನೋ ಚೇ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಹಿತೋ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭಾದೀಹಿ ಯುತ್ತೋ, ತೇಜಸ್ಸೀ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಸಙ್ಖತಮಹಾನುಭಾವೇನ ಯುತ್ತೋ, ನಿಯತೋದಯೋ ಪತಿದಿನಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಕಾಲೇ ನಿಯಮಿತಗಗನುಗ್ಗಮನೋ, ನೋ ಚೇ, ನಿರನ್ತರಪವತ್ತಬುದ್ಧತೇಜಸಾ ಯುತ್ತೋ ಥಿರಸಬ್ಬಞ್ಞುಪದವಿಸಙ್ಖಾತಾಭಿವುಡ್ಢಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಲೋಕೇಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ, ಜಿತಸಂಕ್ಲೇಸೋ ಝಾನಪೀತಿಯಾ ವಿಜಿತಕಾಯಚಿತ್ತದರಥೋ, ನೋ ಚೇ, ತಿಲೋಕಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಭೂತೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣೇನ ಹತದಸವಿಧಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಸಮಣಿಸ್ಸರೋ ಸೋ ಉತ್ತಮೋ ಮಣಿ ವಿಭಾತಿ ಸೋಭತಿ, ನೋ ಚೇ, ಸಮಣಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ ವಿಭಾತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ। ‘‘ಸಲಕ್ಖಣೋ ಸುಭಗೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಚ, ಪಠಮಪಾದೇ ಚನ್ದೇನ ದುತಿಯೇ ಸೂರಿಯೇನ ತತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಚತುತ್ಥೇ ಮಣಿನಾ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪದತ್ಥಸ್ಸ ಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಚ ಅಯಂ ಅವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಸಹ ಲಕ್ಖಣೇನ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ, ಅತಿಸೋಭನೋ ಭಗೋ ಸಿರೀ ವಾ ಸಿರೀಕಾಮಪಯತನಾದಿಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚ, ತೇಜೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ನಿಯತೋ ಉದಯೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಲೋಕಸ್ಸ ಇಸೋ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಚ, ಜಿತೋ ಸಂಕ್ಲೇಸೋ ಯೇನೇತಿ ಚ, ಮಣೀನಂ ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸ

೩೦೦.

ಅಸಮೋಪಿ ಸಮೋ ಲೋಕೇ,

ಲೋಕೇಸೋಪಿ ನರುತ್ತಮೋ।

ಸದಯೋಪ್ಯ’ದಯೋ ಪಾಪೇ,

ಚಿತ್ತಾ’ಯಂ ಮುನಿನೋ ಗತಿ॥

೩೦೦. ‘‘ಅಸಮೋಪಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ನತ್ಥಿ ಸಮೋ ರಾಜಗುಣಾದೀಹಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸಮೋ, ಕೋಚಿ ರಾಜಾದಿ, ‘‘ಅಸಮೋ’’ತಿ ಲೋಕೇಕಸಿಖಾಮಣಿಭಾವೇನ ಮುನಿ। ತತ್ಥ ಯದಾ ಅಸಮೋ ರಾಜಾದಿ, ತದಾ ಲೋಕೇ ಸಮೋತಿ ವಿರುದ್ಧಂ ಅಸಮತ್ತಾ ತಸ್ಸ। ಅಪಿಸದ್ದೋ ವಿರೋಧಂ ಜೋತೇತಿ। ಪಕ್ಖನ್ತರೇ ತ್ವವಿರುದ್ಧಂ, ಲೋಕೇ ದೇವದತ್ತಾದೀನಂ ವಿರೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ರಾಹುಲಾದೀನಂ ಅವಿರೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಸಮತ್ತಾ, ತತೋಯೇವಾಯಂ ವಿರೋಧಾಭಾಸಾನಞ್ಚಸಾ ವಿರೋಧೋಯೇವ। ಲೋಕೇಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮುನಿ ಚ। ತತ್ಥ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ನರುತ್ತಮೋ’’ತಿ ವಿರುದ್ಧಂ ದಿಬ್ಬಯೋನಿತ್ತಾ ತಸ್ಸ। ಪಕ್ಖನ್ತರೇ ತ್ವಬ್ಯಾಘಾತೋ ಉತ್ತಮನರತ್ತಾ ತಸ್ಸ। ದಯೋ ದಾನಂ, ಸಹ ದಯೇನಾತಿ ಸದಯೋ, ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ। ಸಹ ದಯಾಯ ವತ್ತತೀತಿ ಸದಯೋ, ಮುನಿ। ತತ್ಥ ಪುರಿಸೋ ದಾಯಕೋ ಪಾಪೇ ಜನೇ ಕಥಮದಯೋತಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಮುನಿ ಪಾಪೇ ರಾಗಾದಿಕೇ ಅದಯೋತಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮುನಿನೋ ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ಚಿತ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಾತಿ ಅಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ಉದಾಹಟೋ।

೩೦೦. ‘‘ಅಸಮೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಸಮೋಪಿ ಅತುಲ್ಯೋಪಿ ಕೋಚಿ ರಾಜಾದಿಕೋ ಲೋಕೇ ಸಮೋ ತುಲ್ಯೋ, ನೋ ಚೇ, ಸದಿಸಪುಗ್ಗಲರಹಿತೋ ಏವ ರಾಹುಲಭದ್ರದೇವದತ್ತಾದಿಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನುನಯಪಟಿಘಾಭಾವೇನ ಸಮೋ ಹೋತಿ। ಲೋಕೇಸೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋಪಿ ನರುತ್ತಮೋ ನರವರೋ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ, ಸಕಲಲೋಕಾಧಿಪತಿ ಹುತ್ವಾ ಏವ ನರುತ್ತಮೋ। ಸದಯೋಪಿ ಯಾಚಕೇಸು ದಯಸಙ್ಖಾತೇನ ದಾನೇನ ಯುತ್ತೋಪಿ ಪಾಪೇ ಪಾಪಿಟ್ಠೇ ಅದಯೋ ದಾನರಹಿತೋ, ನೋ ಚೇ, ದಯಾಸಹಿತೋ ಏವ ಅಕುಸಲೇ ನಿದ್ದಯೋ। ಮುನಿನೋ ಅಯಂ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ಚಿತ್ತಾ ವಿಚಿತ್ತಾತಿ ರಾಜಾದಿನೋ ಅಸಮಸಮತಾ ಚ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತಮನರಭಾವೋ ಚ, ದಾನಸಹಿತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ದಾನರಹಿತಭಾವೋ ಚ ವಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ರಾಜಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಸೇಹಿ ಮುನಿನೋ ಸಿಲಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಯಂ ವಿರೋಧಿಸಿಲೇಸೋ ನಾಮ। ಪುಬ್ಬಪುಬ್ಬಪಕ್ಖೇ ವಿರೋಧೋ ಅಪರಾಪರಪಕ್ಖೇಹಿ ನಿರಾಕತೋ ಹೋತಿ। ಪುಬ್ಬಪಕ್ಖೇ ಅಪಿಸದ್ದೋ ವಿರೋಧಂ ಜೋತೇತಿ, ಅಪರಪಕ್ಖೇ ಅವಧಾರಣನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಸಮೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ನರೋ ಚ ಸೋ ಉತ್ತಮೋ ಚೇತಿ ಚ, ಸಹ ದಯೇನ ದಯಾಯ ವಾ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ, ನತ್ಥಿ ದಯೋ ದಯಾ ವಾ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕಪದಸಿಲೇಸ

೩೦೧.

ಸಂಸಾರದುಕ್ಖೋಪಹತಾ-ವನತಾ ಜನತಾ ತ್ವಯಿ।

ಸುಖ’ಮಿಚ್ಛಿತ’ಮಚ್ಚನ್ತಂ, ಅಮತನ್ದದ ವಿನ್ದತಿ॥

೩೦೧. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಂಸಾರೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಸಂಸಾರೋ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯೇವ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಮತ್ತಾದಿನಾ, ತೇನ ಉಪಹತಾ ಪಹಟಾ ಜನತಾ, ಅಮತಂ ಸುಖಂ ಅಮತಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದದಾತೀತಿ ಅಮತನ್ದದಾತಿ ಆಮನ್ತನಂ, ತ್ವಯಿ ಅವನತಾ ಪಣಾಮವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಮತಿಮತಂ ದುಕ್ಖಾಪಗಮನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ಸುಖಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಅಮತಂ ಸುಧಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ಅಮತನ್ದದೋ ದುಕ್ಖೋಪಹತೇ ಸುಖಯತೀತಿ ಉಚಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಮತಂ ದದಾತೀ’’ತಿ ಪದಮಧಿಗತೇ ವತ್ಥುನಿ ಓಚಿತ್ಯಂ ಸಮ್ಪೋಸಯತೀತಿ ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕೋ ಪದಸಿಲೇಸೋಯಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸುಗನ್ಧಿಸೋಭಾಸಮ್ಬನ್ಧೀ’’ತ್ಯಾದ್ಯುಪಮಾಸಿಲೇಸಾದಯೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ।

೩೦೧. ‘‘ಸಂಸಾರ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಂಸಾರದುಕ್ಖೋಪಹತಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ನಿರನ್ತರಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಉಪಹತಾ ಜನತಾ, ಅಮತನ್ದದ ಹೇ ಸುಧಾದಾಯಕ ನೋ ಚೇ, ನಿಬ್ಬಾನದಾಯಕ ತಥಾಗತ ತ್ವಯಿ ಅವನತಾ ಪಣಮನವಸೇನ ಓನತಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಅಭಿಮತಂ ಸುಖಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಂ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅತಿಸಯೇನ ವಿನ್ದತಿ ಸೇವತೀತಿ। ಅಮತದಾಯಕಾ ದುಕ್ಖಿತೇ ಸುಖಿತೇ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಉಚಿತಮೇವೇತಿ ಉಭಯತ್ಥಸ್ಸಾಪಿ ವಾಚಕಂ ‘‘ಅಮತಂ ದದಾತೀ’’ತಿ ಪದಂ ತಾದಿಸಜನಸ್ಸ ಸುಖದಾನೇ ಓಚಿತ್ಯಂ ಪೋಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಓಚಿತ್ಯಸಮ್ಪೋಸಕಪದಸಿಲೇಸೋ। ಸಂಸಾರೋಯೇವ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಚ, ತೇನ ಉಪಹತಾತಿ ಚ, ಅಮತಂ ಸುಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ದದಾತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೦೨.

ಗುಣಯುತ್ತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ, ಸಮಂ ಕತ್ವಾನ ಕಸ್ಸಚಿ।

ಸಂಕಿತ್ತನಂ ಭವತಿ ಯಂ, ಸಾ ಮತಾ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾ॥

೩೦೨. ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಂ ಯೋಜಯತಿ ‘‘ಗುಣೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಗುಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಾಧು ಅಸಾಧು ವಾ, ತೇನ ಯುತ್ತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಹ ಸಮಂ ಕತ್ವಾನ ವತ್ಥುತೋ ಅಸಾಮ್ಯೇಪಿ ತಥಾಭಾವಮಾರೋಪ್ಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುರಿಸಾದಿನೋ ಥುತಿನಿನ್ದತ್ಥಂ ಯಂ ಕಿತ್ತನಮಾಖ್ಯಾನಂ, ಸಾ ತುಲ್ಯಕ್ಖಣಾ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾ ಮತಾ, ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೇನ ಗುಣೇನ ತಾದಿಸಾನಂ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾಪಟಿಪಾದನತೋ ತದತ್ಥಿಯೇನ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾ ತಥಾ ದ್ವಿಧಾ ವತ್ತತಿ।

೩೦೨. ಇದಾನಿ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಗುಣಯುತ್ತೇಹಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಗುಣಯುತ್ತೇಹಿ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ, ಸಮಂ ಕತ್ವಾನ ತತ್ವತೋ ಅಸಮಾನೇಸುಪಿ ಸಮಾನತ್ತಬುದ್ಧಿಯಾ ಆರೋಪನಂ ಕತ್ವಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಪುರಿಸಾದಿನೋ ಥುತಿಂ ನಿನ್ದಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಂ ಸಂಕಿತ್ತನಂ ಗುಣಾಗುಣಕಥನಂ ಭವತಿ, ಸಾ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾತಿ ಮತಾತಿ। ಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತಾತಿ ಚ, ತುಲ್ಯೇನ ಗುಣೇನ ಸಹ ಯೋಗೋತಿ ಚ, ಸೋ ಏತೇಸಂ ರಂಸಿಮಾಲೀಭಗವನ್ತಾದೀನಮತ್ಥೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ತುಲ್ಯಗುಣಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಏತ್ಥ ತುಲ್ಯಗುಣಯುತ್ತಪದತ್ಥಾನಂ ತಗ್ಗುಣಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾಭಾವತೋ ತಪ್ಪಟಿಪಾದಕೋ ಉತ್ತಿವಿಸೇಸೋ ತದತ್ಥಿಯೇನ ತುಲ್ಯಯೋಗಿತಾತಿ ಞೇಯ್ಯಾ।

೩೦೩.

ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಮದೋ ಲೋಕೋ,

ಸಮ್ಪತ್ತಾಲೋಕಸಮ್ಪದೋ।

ಉಭೋಹಿ ರಂಸಿಮಾಲೀ ಚ,

ಭಗವಾ ಚ ತಮೋನುದೋ॥

೩೦೩. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ತಮಂ ನುದತೀತಿ ತಮೋನುದೋ। ರಂಸಿಮಾಲೀ ಸೂರಿಯೋ ಚ, ಅಥ ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚಾತಿ ಉಭೋಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಹೇತುಭೂತೇಹಿ ವಾ ಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ, ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಮದೋ ಪೀತಿ ಯೇನ ತಥಾವಿಧೋ ಚ, ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಆಲೋಕಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ ಯೇನ ತಥಾವಿಧೋ ಚಾಪೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪೀತಿದಾನಾದಿಗುಣಯುತ್ತೇನ ರಂಸಿಮಾಲಿನಾ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಥುತಿವಸೇನ ಕಿತ್ತನನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣಂ ಯೋಜನೀಯಂ।

೩೦೩. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ತಮೋನುದೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಹರನ್ತೋ ರಂಸಿಮಾಲೀ ಚ ಭಗವಾ ಚ ಉಭೋಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಹೇತುಭೂತೇಹಿ ವಾ, ಲೋಕೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಮದೋ ಪಟಿಲದ್ಧಪೀತಿಕೋ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಾಲೋಕಸಮ್ಪದಾ ಚ ಹೋತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪೀತಿದಾನಾಲೋಕಕರಣಸಙ್ಖಾತಗುಣಯುತ್ತೇನ ಸೂರಿಯೇನ ತುಲ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಥುತಿವಸೇನ ಗುಣಕಥನಂ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಮದೋ ಪೀತಿ ಯೇನೇತಿ ಚ, ಆಲೋಕಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾತಿ ಚ, ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಆಲೋಕಸಮ್ಪದಾ ಯೇನೇತಿ ಚ, ತಮಂ ನುದತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಉದಾಹರಣೇ ಅದಸ್ಸಿತೇಪಿ ಅಸಾಧುಗುಣಯುತ್ತೇನ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಾತಬ್ಬನಿನ್ದಾಪಿ ಏವಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

೩೦೪.

ಅತ್ಥನ್ತರಂ ಸಾಧಯತಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ತಂಸದಿಸಂ ಫಲಂ।

ದಸ್ಸೀಯತೇ ಅಸನ್ತಂ ವಾ, ಸನ್ತಂ ವಾ ತಂ ನಿದಸ್ಸನಂ॥

೩೦೪. ನಿದಸ್ಸನಂ ಪದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅತ್ಥನ್ತರ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತ್ಥನ್ತರಂ ನಿದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಚಿತಂ ಕಾರಿಯಂ ಸಾಧಯತಾ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ಹೇತುಭೂತೇನ, ತೇನ ಅತ್ಥನ್ತರೇನೇವ ಸದಿಸಂ ತುಲ್ಯಂ ಫಲಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸನ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸನ್ತಂ ಇಟ್ಠಂ ವಾ ದಸ್ಸೀಯತೇ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ, ತಂ ಏವಂಲಕ್ಖಣಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಸಿಯಾ।

೩೦೪. ಇದಾನಿ ನಿದಸ್ಸನಾಲಙ್ಕಾರಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅತ್ಥನ್ತರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅತ್ಥನ್ತರಂ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತೋ ಅಞ್ಞಂ ಉಚಿತಕಾರಿಯಸಙ್ಖಾತಮತ್ತಂ ಉಚಿತಕಿಚ್ಚ… (ಕ॰) ಸಾಧಯತಾ ಸಾಧಯನ್ತೇನ ಕೇನಚಿ ವತ್ಥುನಾ ತಂಸದಿಸಂ ತೇನ ಅತ್ಥನ್ತರೇನ ಸಮಾನಂ ಅಸನ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸನ್ತಂ ಇಟ್ಠಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಫಲಂ ದಸ್ಸೀಯತೇ ವತ್ಥೂಹಿ ಪಟಿಪಾದೀಯತೇ, ತಂ ತಾದಿಸಂ ಫಲಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ನಾಮಾತಿ। ಅತ್ಥೋ ಚ ಸೋ ಅನ್ತರೋ ಅಞ್ಞೋ ಚಾತಿ ಚ, ತೇನ ಅತ್ಥನ್ತರೇನ ಸದಿಸಮಿತಿ ಚ, ನಿದಸ್ಸೀಯತೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಅಸನ್ತಫಲನಿದಸ್ಸನ

೩೦೫.

ಉದಯಾ ಸಮಣಿನ್ದಸ್ಸ, ಯನ್ತಿ ಪಾಪಾ ಪರಾಭವಂ।

ಧಮ್ಮರಾಜವಿರುದ್ಧಾನಂ, ಸೂಚಯನ್ತಾ ದೀಪಯನ್ತಾ (ಸೀ॰) ದುರನ್ತತಂ॥

೩೦೫. ‘‘ಉದಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಮಣಿನ್ದಸ್ಸ ಮಹಾಮುನಿನೋ ಉದಯಾ ಪಾತುಭಾವೇನ ಪಾಪಾ ಲೋಭಾದಯೋ ಪರಾಭವಂ ನಿಧನಂ ಯನ್ತಿ, ಪರಾಭವನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉದಯಪುಬ್ಬಕೇನ ಪಾಪಪರಾಭವನತ್ಥನ್ತರೇನ ಸದಿಸಂ ಫಲಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ। ಕಿಂ ಕರೋನ್ತಾ? ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಧಮ್ಮಾನಪೇತೋ ರಾಜಾ, ಮುನಿನ್ದೋ ಚಾತಿ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ, ತೇನ ವಿರುದ್ಧಾನಂ, ದುಟ್ಠೋ ವಿರುದ್ಧೋ ಅನ್ತೋ ಅವಸಾನಂ ಯಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ, ತಂ ಸೂಚಯನ್ತಾತಿ ಧಮ್ಮರಾಜವಿರೋಧಹೇತುಕಂ ಅಸನ್ತಫಲಮೇತಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಪರಾಭವಸ್ಸಾನಿಟ್ಠತ್ತಾ।

೩೦೫. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಉದಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಮಣಿನ್ದಸ್ಸ ಮುನಿನ್ದಸ್ಸ ಉದಯಾ ಲೋಕೇ ಪಾತುಭಾವೇನ ಪಾಪಾ ಲೋಭಾದಯೋ ಧಮ್ಮರಾಜವಿರುದ್ಧಾನಂ ರಾಜಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತರಾಜೂಹಿ, ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿನಾ ಮುನಿನ್ದೇನ ವಾ ವಿರುದ್ಧಾನಂ ದುರನ್ತತಂ ಅನಿಟ್ಠಾವಸಾನತಂ ಸೂಚಯನ್ತಾ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪರಾಭವಂ ಪರಿಹಾನಿಂ ಯನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಉದಯಪುಬ್ಬಕೋ ಪಾಪಪರಾಭವನಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ಥನ್ತರೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಪರದ್ಧೇನ ತಂಸದಿಸವಿರೋಧಹೇತುಕಂ ದುರನ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಅಸನ್ತಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮರಾಜವಿರೋಧಹೇತುಕಂ ಅಸನ್ತಫಲಮೇತಂ ಪರಾಭವಸ್ಸಾನಿಟ್ಠತ್ತಾ। ಸಮಣಾನಮಿನ್ದೋತಿ ಚ, ಧಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೋ ರಾಜಾತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ರಾಜಾತಿ ವಾತಿ ಚ, ತೇನ ವಿರುದ್ಧಾತಿ ಚ, ದುಟ್ಠೋ ವಿರೂಪೋ ಅನ್ತೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಸನ್ತಫಲನಿದಸ್ಸನ

೩೦೬.

ಸಿರೋನಿಕ್ಖಿತ್ತಚರಣೋ-

ಚ್ಛರಿಯಾನ’ಮ್ಬುಜಾನ’ಯಂ।

ಪರಮಬ್ಭುತತಂ ಲೋಕೇ,

ವಿಞ್ಞಾಪೇತ’ತ್ತನೋ ಜಿನೋ॥

೩೦೬. ‘‘ಸಿರೋ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಚ್ಛರಿಯಾನಂ ಭಗವತೋ ಚರಣಾರವಿನ್ದದ್ವನ್ದಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗತಾನಮಚ್ಛರಿಯಗುಣೋಪೇತಾನಮಮ್ಬುಜಾನಂ ಸಿರಸಿ ಮತ್ಥಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಚರಣಾ ಯೇನ ಸೋ ಜಿನೋ। ಅಮ್ಬುಜೋಪರಿಚರಣನಿಕ್ಖೇಪಲಕ್ಖಣೇನತ್ಥನ್ತರೇನ ಸದಿಸಂ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ತನೋ ಪರಮಚ್ಛರಿಯಭಾವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ। ಸನ್ತಫಲಮಿದಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಜಿನಬ್ಭುತತ್ಥದೀಪನಸ್ಸ ಇಟ್ಠತ್ತಾತಿ।

೩೦೬. ‘‘ಸಿರೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಯಂ ಜಿನೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಅಚ್ಛರಾಪಹರಣಯೋಗ್ಗಾನಂ ಅಮ್ಬುಜಾನಂ ಸಿರೋನಿಕ್ಖಿತ್ತಚರಣೋ ಮತ್ಥಕೇ ಠಪಿತಪಾದೋ ಲೋಕೇ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಮಬ್ಭುತತಂ ಅತಿಅಚ್ಛರಿಯಗುಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ ಅವಬೋಧೇತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಅಚ್ಛರಿಯಪದುಮಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಚರಣನಿಕ್ಖೇಪಸಙ್ಖಾತೇನ ಅತ್ಥನ್ತರೇನ ಪರಮಬ್ಭುತತಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಅಯಂ ಸದಿಸಸನ್ತಫಲಂ ಜಿನಬ್ಭುತತ್ಥದೀಪನಸ್ಸ ಇಟ್ಠತ್ತಾ। ಸಿರಸಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಚರಣಾನಿ ಯೇನೇತಿ ಚ, ಅಚ್ಛರಂ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ಚ, ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋ ಅಬ್ಭುತೋ ಗುಣೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೩೦೭.

ವಿಭೂತಿಯಾಮಹನ್ತತ್ತಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ವಾ ಸಿಯಾ।

ಪರಮುಕ್ಕಂಸತಂ ಯಾತಂ, ತಂ ಮಹನ್ತತ್ತ’ಮೀರಿತಂ॥

೩೦೭. ಮಹನ್ತತ್ತಮುಪದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿಭೂತಿಯಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಭೂತಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ವಾ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಮುಕ್ಕಂಸತಂ ಪರಮಾತಿಸಯಭಾವಂ ಯಾತಂ ಉಪಗತಂ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ನಾಮ ಈರಿತಂ ಕಥಿತಂ।

೩೦೭. ಇದಾನಿ ಮಹನ್ತತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿಭೂತಿ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಿಭೂತಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಮುಕ್ಕಂಸತಂ ಅತ್ಯುಕ್ಕಂಸಭಾವಂ ಯಾತಂ ಯಂ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ಮಹನ್ತತ್ತಮಿತಿ ಈರಿತನ್ತಿ। ಮಹತೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಪರಮೋ ಉಕ್ಕಂಸೋ ಅತಿಸಯೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ವಿಭೂತಿಮಹನ್ತತ್ತ

೩೦೮.

ಕಿರೀಟರತನಚ್ಛಾಯಾ-ನುವಿದ್ಧಾತಪವಾರಣೋ।

ಪುರಾ ಪರಂ ಸಿರಿಂ ವಿನ್ದಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ’ಭಿನಿಕ್ಖಮಾ॥

೩೦೮. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಕಿರೀಟೇ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಾ ಪುರಾ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾಯಾದೇವಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಪರಮುಕ್ಕಟ್ಠಂ ಅನಾಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸಿರಿಂ ವಿಭೂತಿಂ ವಿನ್ದಿ ಪಟಿಲಭಿ। ಕೀದಿಸೋ? ಕಿರೀಟೇ ಮಕುಟೇ ರತನಾನಂ ಛಾಯಾಹಿ ಸೋಭಾಹಿ ಅನುವಿದ್ಧೋ ಛುರಿತೋ ಆತಪವಾರಣೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ತಾದಿಸೋತಿ ವಿಭೂತಿಯಾ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆತಪವಾರಣೋ ರತನಚ್ಛಾಯಾನುವಿದ್ಧೋ’’ತಿ।

೩೦೮. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಕಿರೀಟ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತಿಮಜಾತಿಯಂ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪುರಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರೀಟರತನಚ್ಛಾಯಾನುವಿದ್ಧಾತಪವಾರಣೋ ಮೋಲಿರತನರಂಸೀಹಿ ರಞ್ಜಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೋ ಪರಮುಕ್ಕಟ್ಠಂ ಸಿರಿಂ ವಿಭೂತಿಂ ವಿನ್ದಿ ಅನುಭವೀತಿ। ಏತ್ಥ ಮೋಲಿರತನಕನ್ತಿಯಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಓವಿದ್ಧಭಾವಕಥನೇನ ವಿಭೂತಿಯಾ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಿರೀಟೇ ರತನಾನೀತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಛಾಯಾಯೋತಿ ಚ, ತಾಹಿ ಅನುವಿದ್ಧೋ ಛುರಿತೋ ಆತಪವಾರಣೋ ಯಸ್ಸೇತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮಹನ್ತತ್ತ

೩೦೯.

ಸತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಬೋಧಿ-

ಸತ್ತೋ ಸತ್ತಹಿತಾಯ ಸೋ।

ಹಿತ್ವಾ ಸ್ನೇಹರಸಾಬದ್ಧ-

ಮಪಿ ರಾಹುಲಮಾತರಂ॥

೩೦೯. ‘‘ಸತ್ತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸ್ನೇಹೇನ ಪಿಯಭಾವೇನ ಜಾತೇನ ರಸೇನ ರಾಗೇನ ಆಬದ್ಧಮತ್ತನಿ ರಾಹುಲಮಾತರಂ ಬಿಮ್ಬಾದೇವಿಮ್ಪಿ, ಕಿಮುತಞ್ಞಂ ಯುವತಿಜನಂ, ಹಿತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನಾಸತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ವಡ್ಢಿಯಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇಯೇವ ಸತ್ತೋ ಆಸತ್ತೋ, ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮಹನ್ತತ್ತಮುಕ್ಕಟ್ಠಂ ತಾದಿಸವನಿತಾರತನಾನಾಸಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಮಾಲಕ್ಖೀಯತೀತಿ।

೩೦೯. ‘‘ಸತ್ತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸ್ನೇಹರಸಾಬದ್ಧಂ ಪಿಯಭಾವಸಙ್ಖಾತರಾಗೇನ ಆಬದ್ಧಂ ರಾಹುಲಮಾತರಂ ಅಪಿ ಬಿಮ್ಬಾದೇವಿಮ್ಪಿ ಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿತಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇಯೇವ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋತಿ। ತಾದಿಸಇತ್ಥಿರತನೇಪಿ ಅಲಗ್ಗತಾಕಥನೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಕ್ಕಟ್ಠಜ್ಝಾಸಯಮಹನ್ತತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಮಾ ಬುಜ್ಝತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಚ, ಬೋಧಿಯಂ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋತಿ ಚ, ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಮಿತಿ ಚ, ಸ್ನೇಹೇನ ಪಿಯಭಾವೇನ ಜಾತೋ ರಸೋ ರಾಗೋತಿ ಚ, ತೇನ ಆಬದ್ಧಾತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೩೧೦.

ಗೋಪೇತ್ವಾ ವಣ್ಣನೀಯಂ ಯಂ,

ಕಿಞ್ಚಿ ದಸ್ಸೀಯತೇ ಪರಂ।

ಅಸಮಂ ವಾ ಸಮಂ ತಸ್ಸ,

ಯದಿ ಸಾ ವಞ್ಚನಾ ಮತಾ॥

೩೧೦. ವಞ್ಚನಂ ವದತಿ ‘‘ಗೋಪೇತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ, ವಣ್ಣನೀಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ನಿರಂಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನೀಯಸ್ಸ ಅಸಮಂ ವಿಸಮಂ ವಿಸದಿಸಂ ಪರಮಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥು ಯದಿ ದಸ್ಸೀಯತೇ ಕವಿನಾತಿ ಅನುವದಿತ್ವಾ ಸಾ ವಞ್ಚನಾ ಮತಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ।

೩೧೦. ಇದಾನಿ ವಞ್ಚನಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಗೋಪೇತ್ವಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ವಣ್ಣನೀಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನೀಯಸ್ಸ ಸಮಂ ಸದಿಸಂ ವಾ ಅಸಮಂ ವಿಸದಿಸಂ ವಾ ಪರಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥು ಯದಿ ದಸ್ಸೀಯತೇ ಕವಿನಾ, ಸಾ ವಞ್ಚನಾಇತಿ ಮತಾತಿ। ವಞ್ಚೇತಿ ವಣ್ಣನೀಯಂ ಏತಾಯ ವುತ್ತಿಯಾತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅಸಮವಞ್ಚನಾ

೩೧೧.

ಪುರತೋ ನ ಸಹಸ್ಸೇಸು,

ನ ಪಞ್ಚೇಸು ಚ ತಾದಿನೋ।

ಮಾರೋ ಪರೇಸು ತಸ್ಸೇ’ಸಂ,

ಸಹಸ್ಸಂ ದಸವಡ್ಢಿತಂ॥

೩೧೧. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪುರತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮಾರೋ ಕಾಮೋ ತಾದಿನೋ ಲೋಭಾದೀಸು ತಾದಿಸತ್ತಾ ಮುನಿನೋ ಪುರತೋ ಸಮ್ಮುಖೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಇಸವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಹಸ್ಸೇಸು ಚ ನ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚ ಇಸವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚೇಸು ಚ ನ ಹೋತೀತಿ ವಣ್ಣನೀಯೋ ಮಾರೋತ್ರ ಗೋಪ್ಯತೇ। ತಸ್ಸ ಯೋ ತಿಭುವನಂ ಜಯೀ। ಪರೇಸು ಅಞ್ಞಸತ್ತೇಸು ಸರಾಗೇಸು ಏಸಮಿಸೂನಂ ದಸವಡ್ಢಿತಂ ದಸಹಿ ಗುಣಿತಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ಕಥಮಞ್ಞಥಾಭುವನತ್ತಯಂ ಜಯೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾರಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸೋಪಲಕ್ಖಿತವತ್ಥನ್ತರಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಸಮವಞ್ಚನಾಯಂ।

೩೧೧. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪುರತೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮಾರೋ ತಾದಿನೋ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ಅವಿಕಾರಿನೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಭಿಮುಖೇ ಸಹಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಹಸ್ಸಸರೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಚೇಸು ಪಞ್ಚ ಇಸು ಚ ತಾದಿಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಇಸು ನ ಹೋತಿ। ಪರೇಸು ಸುಗತಸಮ್ಮುಖೇ ಈದಿಸೇಸುಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸಂಕಿಲೇಸೇಸು ತಸ್ಸ ತಿಲೋಕಜೇತುನೋ ಮಾರಸ್ಸ ಏಸಂ ಸರಾನಂ ದಸವಡ್ಢಿತಂ ದಸಗಣನಾಯ ವಡ್ಢಿತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಂ ಹೋತೀತಿ। ವಣ್ಣನೀಯಂ ಮಾರಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಾಹಿ ಗಣಿತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸರಸಙ್ಖಾತವತ್ಥುನೋ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಅಸಮವಞ್ಚನಾ ನಾಮ। ಸಹಸ್ಸಂ ಇಸವೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಪಞ್ಚ ಇಸವೋ ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ದಸಹಿ ವಡ್ಢಿತನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಸಮವಞ್ಚನಾ

೩೧೨.

ವಿವಾದ’ಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ,

ಮುನಿನ್ದವದನಿನ್ದುನಾ।

ಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಚನ್ದಿಮಾ ನಾ’ಯಂ।

ಛತ್ತ’ಮೇತಂ ಮನೋಭುನೋ॥

೩೧೨. ‘‘ವಿವಾದ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಮನೋಭುನೋತಿ ಕಾಮಸ್ಸ। ಸಮವಞ್ಚನಾಯಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ನಿರಂಕತ್ವಾ ಛತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ।

೩೧೨. ‘‘ವಿವಾದ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನ್ದವದನಿನ್ದುನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಮುಖಚನ್ದೇನ ವಿವಾದಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೋ ಅಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಚನ್ದಿಮಾ ನ ಹೋತಿ। ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಏತಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಮನೋಭುನೋ ಅನಙ್ಗಸ್ಸ ಉಬ್ಭೂತಿಯಂ ಛತ್ತಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ। ವಣ್ಣನೀಯಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚನ್ದಸದಿಸಸ್ಸ ಛತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ವುತ್ತಿ ಸಮವಞ್ಚನಾ ನಾಮ। ಮುನೀನಂ ಇನ್ದೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವದನಮಿತಿ ಚ, ಇನ್ದುಸದಿಸೋ ಇನ್ದು, ಮುನಿನ್ದವದನಮೇವ ಇನ್ದೂತಿ ಚ, ಸಮನ್ತತೋ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಚ, ಮನಸಿ ಭೂತೋತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೩೧೩.

ಪರಾನುವತ್ತನಾದೀಹಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇನಿ’ಹ ಯಾ ಕತಾ।

ಥುತಿರ’ಪ್ಪಕತೇ ಸಾ’ಯಂ, ಸಿಯಾ ಅಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿ॥

೩೧೩. ಅಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿಂ ಪಕಾಸೇತಿ ‘‘ಪರಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಪರೇಸಂ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅನುವತ್ತನಂ ಸೇವಾ, ತಮಾದಿ ಯೇಸಂ ತೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇನ ವಿರತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಕತೇ ಅಸನ್ನಿಹಿತೇ ಬುದ್ಧಿವಿಸಯೇಯೇವ ಇಹ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಕತಾ ಯಾ ಥುತಿ ಸಂರಾಧನಂ, ಸಾಯಂ ಅಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿ ಸಿಯಾ।

೩೧೩. ಇದಾನಿ ಅಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪರಾನು’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಪರಾನುವತ್ತನಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನುವತ್ತನಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇನ ಉಬ್ಬೇಗಂ ಪತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಕತೇ ಅನಧಿಗತೇ ಬುದ್ಧಿವಿಸಯೇ ಏವ ಇಹ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಕತಾ ಯಾ ಥುತಿ ಸಂರಾಧನಸಙ್ಖಾತಾ ಪಸಂಸಾ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಅಯಂ ಅಪ್ಪಕತತ್ಥುತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ। ಪರೇಸಮನುವತ್ತನಮಿತಿ ಚ, ತಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಪರಪೀಳಾದೀನಮಿತಿ ಚ, ನ ಪಕತೋತಿ ಚ, ರಕಾರೋ ಸನ್ಧಿಜೋ, ಅಪ್ಪಕತೇ ಕತಾ ಥುತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೧೪.

ಸುಖಂ ಜೀವನ್ತಿ ಹರಿಣಾ, ವನೇಸ್ವ’ಪರಸೇವಿನೋ।

ಅನಾಯಾಸೋಪಲಾಭೇಹಿ, ಜಲದಬ್ಬಙ್ಕುರಾದಿಭಿ॥

೩೧೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸುಖ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಜಲೇಹಿ ದಬ್ಬಙ್ಕುರೇಹಿ ದಬ್ಬತಿಣುಗ್ಗಮೇಹಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ತರುಪಲ್ಲವಾದೀಹಿ। ಕೀದಿಸೇಹಿ? ಅನಾಯಾಸೇನ ಸೇವಾಪರಿಕ್ಲೇಸಾದಿನಾ ವಿನಾ ಉಪಲಾಭೇಹಿ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬೇಹಿ। ಪರಮಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಸೇವನ್ತಿ ಸೀಲೇನೇತಿ ಅಪರಸೇವಿನೋ। ಪರಚಿತ್ತಾರಾಧನಬ್ಯಸನಪರಮ್ಮುಖಾ ಹರಿಣಾ ವನೇಸು ಸುಖಂ ನಿರಾಕುಲಂ ಜೀವನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ರಾಜಾನುವತ್ತನಕ್ಲೇಸನಿಬ್ಬಿನ್ದೇನ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಮಿಗವುತ್ತಿ ಪಸಂಸಿತಾತಿ।

೩೧೪. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸುಖ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಹರಿಣಾ ಮಿಗಾ ಅಪರಸೇವಿನೋ ವುತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರಂ ಅಸೇವಮಾನಾ ಅನಾಯಾಸೋಪಲಾಭೇಹಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಾಭಾವತೋ ಪರಸೇವಾಪರಿಸ್ಸಮಂ ವಿನಾ ಲಬ್ಭನೀಯೇಹಿ ಜಲದಬ್ಬಙ್ಕುರಾದಿಭಿ ಉದಕದಬ್ಬಙ್ಕುರರುಕ್ಖಲತಾಪಲ್ಲವಾದೀಹಿ ವನೇಸು ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಾರಞ್ಞೇಸು ಸುಖಂ ಜೀವನ್ತಿ ಸುಖಜೀವನಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ರಾಜಸೇವಾಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತೇನ ಕೇನಚಿ ಅನಧಿಗತಾಪಿ ಮಿಗಜೀವಿಕಾ ಪಸಂಸಿತಾ ಹೋತಿ। ಪರಂ ನ ಸೇವನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ, ಅಭಾವೋ ಆಯಾಸಸ್ಸೇತಿ ಚ, ತೇನ ಉಪಲಭಿತಬ್ಬಾತಿ ಚ, ದಬ್ಬಾನಂ ಅಙ್ಕುರಾನೀತಿ ಚ, ಜಲಞ್ಚ ದಬ್ಬಙ್ಕುರಾನಿ ಚೇತಿ ಚ, ತಾನಿ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಪಲ್ಲವಾದೀನಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೩೧೫.

ಉತ್ತರಂ ಉತ್ತರಂ ಯತ್ಥ, ಪುಬ್ಬಪುಬ್ಬವಿಸೇಸನಂ।

ಸಿಯಾ ಏಕಾವಲೀ ಸಾ’ಯಂ, ದ್ವಿಧಾ ವಿಧಿನಿಸೇಧತೋ॥

೩೧೫. ಏಕಾವಲಿಂ ಕಥಯತಿ ‘‘ಉತ್ತರ’’ಮಿಚ್ಛಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ವುತ್ತಿಯಂ ಉತ್ತರಂ ಉತ್ತರಂ ಉಪರಿಟ್ಠಾನಮುಪರಿಟ್ಠಾನಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ವಿಧಿನಿಸೇಧನವಸೇನ ಏಕಾವಲಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಅಯಂ ಏಕಾವಲಿ ವಿಧಿನಿಸೇಧತೋ ವಿಧಿವಸೇನ ನಿಸೇಧನವಸೇನ ಚ ದ್ವಿಧಾ।

೩೧೫. ಇದಾನಿ ಏಕಾವಲಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಉತ್ತರ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ಉತ್ತಿಯಂ ಉತ್ತರಂ ಉತ್ತರಂ ಉಪರೂಪರಿಭವಂ ಪದಂ ಪುಬ್ಬಪುಬ್ಬವಿಸೇಸನಂ ಪುಬ್ಬಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸ ವಿಧಿನಿಸೇಧನವಸೇನ ವಿಸೇಸನಂ ಹೋತಿ, ಸಾ ಏಕಾವಲಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಅಯಂ ಏಕಾವಲಿ ವಿಧಿನಿಸೇಧತೋ ವಿಧಿನಿಸೇಧವಸೇನ ದ್ವಿಧಾ ಹೋತೀತಿ। ಉತ್ತರಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಠಾನೂಪಚಾರೇನ ಠಾನೀಭೂತಂ ಪದಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಮಿತಿ ಚ, ಏಕತೋ ಆವಲಿಯನ್ತಿ ಸಂವಲಿಯನ್ತಿ ಪದಾನಿ ಏತಾಯಾತಿ ಚ, ವಿಧಿವಿಧಾನಞ್ಚ ನಿಸೇಧೋ ಪಟಿಸೇಧೋ ಚಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಏತ್ಥ ‘‘ಉತ್ತರಂ ಉತ್ತರ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ’’ಇತಿ ಚ ಕಮೇನ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸ್ಯಗುಣೇನ ಬ್ಯಾಪನಿಚ್ಛಾಯಂ ನಿಬ್ಬಚನಂ, ವಿಸೇಸ್ಯಗುಣಂ ಗಮ್ಮಮಾನಮೇವ।

ವಿಧಿಏಕಾವಲಿ

೩೧೬.

ಪಾದಾ ನಖಾಲಿರುಚಿರಾ,

ನಖಾಲೀ ರಂಸಿಭಾಸುರಾ।

ರಂಸೀ ತಮೋಪಹಾನೇಕ …ಪಹಾರೇಕ (ಸೀ॰) -

ರಸಾ ಸೋಭನ್ತಿ ಸತ್ಥುನೋ॥

೩೧೬. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಾದಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸುಗಮ್ಮಂ। ಏತ್ಥ ಪಾದಾದೀನಂ ವಿಸೇಸ್ಯಾನಂ ನಖಾಲಿರುಚಿರತ್ತಾದಿವಿಧಾನೇನ ವಿಸೇಸನೇನ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಯಂ ವಿಧಿಏಕಾವಲಿ।

೩೧೬. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಾದಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸತ್ಥುನೋ ಪಾದಾ ನಖಾಲಿರುಚಿರಾ ನಖಪನ್ತೀಹಿ ಮನುಞ್ಞಾ ನಖಾಲೀ ನಖಪನ್ತಿಯೋ ರಂಸಿಭಾಸುರಾ ರಂಸೀಹಿ ದಿಬ್ಬಮಾನಾ ರಂಸೀ ಕನ್ತಿಯೋ ತಮೋಪಹಾನೇಕರಸಾ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನೇ ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಾ ಹುತ್ವಾ ಸೋಭನ್ತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಪಾದಾದೀನಂ ಪುಬ್ಬಪದಾನಂ ನಖಾಲಿರುಚಿರತ್ತಾದಿವಿಧಾಯಕೇಹಿ ಉತ್ತರಉತ್ತರವಿಸೇಸನೇಹಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ವಿಧಿಏಕಾವಲಿ ನಾಮ। ನಖಾನಂ ಆಲಿ ಪಾಳೀತಿ ಚ, ನಖಾಲೀಹಿ ರುಚಿರಾತಿ ಚ, ರಂಸೀಹಿ ಭಾಸುರಾತಿ ಚ, ತಮಸೋ ಅಪಹಾರೋ ಅಪಹರಣಮಿತಿ ಚ, ಸೋ ಏಕೋ ರಸೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಏತಾಸಂ ರಂಸೀನಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ನಿಸೇಧಏಕಾವಲಿ

೩೧೭.

ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಯತೀ ನೇವ,

ಸನ್ತೋಸೋ ನಾ’ಲಯಾಹತೋ।

ನಾ’ಲಯೋ ಯೋ ಸಜನ್ತೂನಂ,

ನಾ’ನನ್ತಬ್ಯಸನಾವಹೋ॥

೩೧೭. ‘‘ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸವಸೇನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಯತಿ ನಾಮ ನೇವ ಸಿಯಾ। ಆಲಯೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಆಹತೋ ಚ ಯೋ, ಸೋ ಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಯೋ ಜನ್ತೂನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅನನ್ತಬ್ಯಸನಾವಹೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಆಲಯೋ ನಾಮ ನ ಭವತೀತಿ। ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾದೀನಂ ಯತಿತ್ತಾದಿನಿಸೇಧನವಸೇನ ವಿಸೇಸನಾನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ನಿಸೇಧಏಕಾವಲಿ ಅಯಂ।

೩೧೭. ‘‘ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚೀವರಾದೀಸು ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ದಸ್ಸಿತದ್ವಾದಸವಿಧಸನ್ತೋಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಯತಿ ನ ಏವ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಆಲಯಾಹತೋ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹತೋ ಸನ್ತೋಸೋ ನ ಹೋತಿ। ಯೋ ಜನ್ತೂನಂ ಅನನ್ತಬ್ಯಸನಾವಹೋ ನ ಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅಪರಿಯನ್ತಪೀಳಾಪಾಪಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಆಲಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ। ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾದೀನಂ ಯತಿಭಾವಾದಿಪಟಿಸೇಧವಸೇನ ವಿಸೇಸನಾನಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅಯಂ ನಿಸೇಧಏಕಾವಲಿ ನಾಮ। ಅಸನ್ತುಟ್ಠಪದಂ ಯತಿಸಹಿತಸಕಲಸತ್ತಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ಠಿತಂ, ಯತಿ ನ ಭವತೀತಿ ಯತಿತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಸಕಲಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೇಸು ಅವಯವೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪನತೋ ‘‘ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಿಸೇಸ್ಯೋ, ‘‘ಯತಿ ನೇ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಸೇಸನಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸ್ಯತ್ತಂ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ನ ಸನ್ತುಸ್ಸತೀತಿ ಚ, ಆಲಯೇನ ಹತೋತಿ ಚ, ನತ್ಥಿ ಅನ್ತೋ ಏತೇಸಮಿತಿ ಚ, ತಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಬ್ಯಸನಾನಿ ಚೇತಿ ಚ, ತಾನಿ ಆವಹತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೧೮.

ಯಹಿಂ ಭೂಸಿಯಭೂಸತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ತು ವತ್ಥುನಂ।

ವಿನಾವ ಸದಿಸತ್ತಂ ತಂ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಭೂಸನಂ॥

೩೧೮. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮಾಹ ‘‘ಯಹಿ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಹಿಂ ಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ಏವ ವತ್ಥುನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭೂಸಿಯಭೂಸತ್ತಂ, ತಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾಮ ವಿಭೂಸನಮಲಙ್ಕಾರೋತಿ।

೩೧೮. ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಹಿ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಹಿಂ ಅಲಙ್ಕಾರೇ ಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನಾ ಏವ ವತ್ಥುನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ತು ಭೂಸಿಯಭೂಸತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಅಲಙ್ಕಾರತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಭೂಸನಂ ಹೋತೀತಿ। ಭೂಸಿಯಞ್ಚ ಭೂಸಾ ಚಾತಿ ಚ, ತಾಸಂ ಭಾವೋತಿ ಚ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಅಞ್ಞಞ್ಚೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಛಟ್ಠುನ್ತಅಸಙ್ಖ್ಯಮಬ್ಯಯಂ, ಸಸಙ್ಖ್ಯೇ ಚೇತಿ ‘‘ಭೂಸಿಯಭೂಸತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಮಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಲಙ್ಕಾರವತ್ಥು ಚ, ತಮಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಲಙ್ಕಾರಿಯವತ್ಥು ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಾಮ। ತನ್ದೀಪಕಾಲಙ್ಕಾರೋಪಿ ತದತ್ಥಿಯೇನ ತನ್ನಾಮಕೋ ಹೋತಿ।

೩೧೯.

ಬ್ಯಾಮಂಸುಮಣ್ಡಲಂ ತೇನ, ಮುನಿನಾ ಲೋಕಬನ್ಧುನಾ।

ಮಹನ್ತಿಂ ವಿನ್ದತೀ ಕನ್ತಿಂ, ಸೋಪಿ ತೇನೇವ ತಾದಿಸಿಂ॥

೩೧೯. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಬ್ಯಾಮಂಸು’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸುಬೋಧಂ।

೩೧೯. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಬ್ಯಾಮಂಸು’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಬ್ಯಾಮಂಸುಮಣ್ಡಲಂ ಬ್ಯಾಮಪಭಾಮಣ್ಡಲಂ ಲೋಕಬನ್ಧುನಾ ತೇನ ಮುನಿನಾ ಕರಣಭೂತೇನ ಮಹನ್ತಿಂ ಮಹತಿಂ ಪೂಜನೀಯಂ ವಾ ಕನ್ತಿಂ ಸೋಭಂ ವಿನ್ದತಿ ಸೇವತಿ, ಸೋಪಿ ಮುನಿ ತೇನ ಏವ ಬ್ಯಾಮಂಸುಮಣ್ಡಲೇನ ತಾದಿಸಿಂ ಕನ್ತಿಂ ವಿನ್ದತೀತಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸದಿಸಾನಂ ಬ್ಯಾಮಂಸುಮಣ್ಡಲಮುನಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವತ್ಥೂನಂ ಬ್ಯಾಮಂಸುಮಣ್ಡಲಂ ಪಠಮವಾಕ್ಯೇ ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಮುನಿಪದತ್ಥೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಹೋತಿ। ಅಪರವಾಕ್ಯೇ ಇಮೇ ದ್ವೇ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಿಯಅಲಙ್ಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಂಸೂನಂ ಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ಚ, ಬ್ಯಾಮಂ ಏವ ಅಂಸುಮಣ್ಡಲಮಿತಿ ಚ, ಲೋಕೋ ಬನ್ಧು ಅಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಸಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

೩೨೦.

ಕಥನಂ ಸಹಭಾವಸ್ಸ, ಕ್ರಿಯಾಯ ಚ ಗುಣಸ್ಸ ಚ।

ಸಹವುತ್ತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ತದುದಾಹರಣಂ ಯಥಾ॥

೩೨೦. ಸಹವುತ್ತಿಂ ವದತಿ ‘‘ಕಥನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸುಬೋಧಂ।

೩೨೦. ಇದಾನಿ ಸಹವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕಥನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಕ್ರಿಯಾಯ ಗುಣಸ್ಸ ಚಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಹಭಾವಸ್ಸ ಸಹತ್ತಸ್ಸ ಕಥನಂ ಸಹವುತ್ತೀತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ। ತದುದಾಹರಣಂ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಉದಾಹರಣಂ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ। ಸಹ ಸದ್ಧಿಂ ಭವನಮಿತಿ ಚ, ಸಹಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತಿ ಕಥನಮಿತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಉದಾಹರಣಮಿತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಸಹಭಾವೋ ಚನ್ದರಸ್ಮಿನಖಂಸುಆದೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತೇಸಂ ತಂಸಹತ್ತಂ ಯಸ್ಸಂ ಕ್ರಿಯಾಯಂ ಗುಣೇ ವಾ ಭವತೀತಿ ಸಹತ್ತಂ ಕ್ರಿಯಾಗುಣಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಥನಂ ಸಹಭಾವಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾಯ ಚ ಗುಣಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಕ್ರಿಯಾಸಹವುತ್ತಿ

೩೨೧.

ಜಲನ್ತಿ ಚನ್ದರಂಸೀಹಿ, ಸಮಂ ಸತ್ಥು ನಖಂಸವೋ।

ವಿಜಮ್ಭತಿ ಚ ಚನ್ದೇನ, ಸಮಂ ತಮ್ಮುಖಚನ್ದಿಮಾ॥

೩೨೧. ‘‘ಜಲನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸಮನ್ತಿ ಸಹ, ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಮುಖಚನ್ದಿಮಾ। ಸೇಸಂ ಸುಬೋಧಂ। ಏತ್ಥ ಜಲನವಿಜಮ್ಭನಾನಂ ಉಭಯಸಾಧಾರಣಾನಂ ಕ್ರಿಯಾನಂ ಸಹಭಾವೋ ವಿಹಿತೋತಿ ಕ್ರಿಯಾಸಹವುತ್ತಿ ಅಯನ್ತಿ।

೩೨೧. ಇದಾನಿ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾತಉದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಜಲನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸತ್ಥು ಸತ್ಥುನೋ ನಖಂಸವೋ ನಖಕಿರಣಾ ಚನ್ದರಂಸೀಹಿ ಸಮಂ ಜಲನ್ತಿ, ತಮ್ಮುಖಚನ್ದಿಮಾ ಚ ಚನ್ದೇನ ಸಮಂ ವಿಜಮ್ಭತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಉಭಯಪದತ್ಥಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭೂತಜಲನವಿಜಮ್ಭನಕ್ರಿಯಾನಂ ಸಹಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಸಾ ಕ್ರಿಯಾಸಹವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಚನ್ದಸ್ಸ ರಂಸಿಯೋತಿ ಚ, ನಖಾನಂ ಅಂಸವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಮುಖನ್ತಿ ಚ, ತಮೇವ ಚನ್ದಿಮಸದಿಸತ್ತಾ ಚನ್ದಿಮಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಸಮಂಇತಿ ಸಹಪರಿಯಾಯೋ ನಿಪಾತೋ।

ಗುಣಸಹವುತ್ತಿ

೩೨೨.

ಜಿನೋದಯೇನ ಮಲಿನಂ, ಸಹ ದುಜ್ಜನಚೇತಸಾ।

ಪಾಪಂ ದಿಸಾ ಸುವಿಮಲಾ, ಸಹ ಸಜ್ಜನಚೇತಸಾ॥

೩೨೨. ‘‘ಜಿನೋದಯೇನ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನೋದಯೇನ ಕರಣಭೂತೇನ, ಹೇತುಭೂತೇನ ವಾ ದುಜ್ಜನಚೇತಸಾ ಸಹ ಪಾಪಂ ಮಲಿನಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ, ಸಜ್ಜನಚೇತಸಾ ಸಹ ದಿಸಾ ದಸವಿಧಾಪಿ ಸುವಿಮಲಾ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಮ್ಮಲಾ ಸುವಿಮಲಯಸೋಮಾಲಾವಲಯಿತತ್ತಾ ಸಜ್ಜನಚೇತೋ ಪಾಪಾಪಗಮೇನೇತಿ। ಏತ್ಥ ಮಲಿನತ್ತಸ್ಸ ಚ ಸುವಿಮಲತ್ತಸ್ಸ ಞಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ಸಹಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಗುಣಸಹವುತ್ತಿ।

೩೨೨. ‘‘ಜಿನೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನೋದಯೇನ ಜಿತಮಾರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾತುಭಾವೇನ, ಕರಣಭೂತೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ವಾ ಪಾಪಂ ಲೋಭಾದಿಧಮ್ಮಂ ದುಜ್ಜನಚೇತಸಾ ದುಜ್ಜನಾನಂ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಮಲಿನಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾಯೇವ ಜಿನೋದಯೇನ ದಿಸಾ ದಸ ದಿಸಾಯೋ ಸಜ್ಜನಚೇತಸಾ ಸಹ ಸುವಿಮಲಾ ಸಜ್ಜನಚೇತಸನ್ತಾನತೋ ಪಾಪಾನಂ ಅಪಗಮೇನ ಕಿತ್ತಿಮಾಲಾಯ ಭುವನತ್ತಯೇ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ಅತಿನಿಮ್ಮಲಾತಿ ಉಭಯಪದತ್ಥಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭೂತಮಲಿನಭಾವಸುವಿಮಲಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗುಣಸ್ಸ ಸಹಭಾವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಸಾ ಗುಣಸಹವುತ್ತಿ ನಾಮ। ಜಿನಸ್ಸ ಉದಯೋತಿ ಚ, ದುಜ್ಜನಾನಂ ಚೇತೋತಿ ಚ, ವಿಗತಂ ಮಲಂ ಏತಾಹಿತಿ ಚ, ಸು ಅತಿಸಯೇನ ವಿಮಲಾತಿ ಚ, ಸನ್ತೋ ಚ ತೇ ಜನಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಚೇತೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೨೩.

ವಿರೋಧೀನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ, ಯತ್ಥ ಸಂಸಗ್ಗದಸ್ಸನಂ।

ಸಮುಕ್ಕಂಸಾಭಿಧಾನತ್ಥಂ, ಮತಾ ಸಾ’ಯಂ ವಿರೋಧಿತಾ॥

೩೨೩. ವಿರೋಧಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ವಿರೋಧೀನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ವಿರೋಧೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾನಂ ಕ್ರಿಯಾದೀನಂ ಯತ್ಥ ವುತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಸನ್ನಿಧಿನೋ ದಸ್ಸನಂ, ಕಿಮತ್ಥಂ? ಸಮುಕ್ಕಂಸಸ್ಸ ಅತಿಸಯಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನತ್ಥಂ ಕಥನತ್ಥಾಯ, ಸಾ ಅಯಂ ವಿರೋಧಿತಾ ವಿರೋಧೀತಿ ಮತಾ।

೩೨೩. ಇದಾನಿ ವಿರೋಧಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ವಿರೋಧೀನ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ಉತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ಸಮುಕ್ಕಂಸಾಭಿಧಾನತ್ಥಂ ವಣ್ಣನೀಯವತ್ಥುಗತಅಧಿಕಕಥನಾಯ ವಿರೋಧೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾನಂ ಪದತ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯಾಗುಣಾದೀನಂ ಸಂಸಗ್ಗದಸ್ಸನಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ, ಸಾ ಅಯಂ ಉತ್ತಿ ವಿರೋಧಿತಾತಿ ಮತಾತಿ। ವಿರೋಧೋ ಏತೇಸಂ ಗುಣಾದೀನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ದಸ್ಸನಮಿತಿ ಚ, ಸಮುಕ್ಕಂಸಸ್ಸ ಅಧಿಕಸ್ಸ ಅಭಿಧಾನನ್ತಿ ಚ, ವಿರೋಧೀನಂ ಭಾವೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ವಿರೋಧಿತಾದೀಪಕವುತ್ತಿ ತದತ್ಥೇನ ತನ್ನಾಮಿಕಾ ಹೋತಿ।

೩೨೪.

ಗುಣಾ ಸಭಾವಮಧುರಾ, ಅಪಿ ಲೋಕೇಕಬನ್ಧುನೋ।

ಸೇವಿತಾ ಪಾಪಸೇವೀನಂ, ಸಮ್ಪದೂಸೇನ್ತಿ ಸಮ್ಪದೂಸನ್ತಿ (ಕ॰) ಮಾನಸಂ॥

೩೨೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಗುಣಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಲೋಕೇಕಬನ್ಧುನೋ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಸಭಾವಮಧುರಾ ಸಾಧುಜನಸಮ್ಪೀಣನೇಕಚಾತುರಾ ಅಪಿ ಗುಣಾ ಅರಹನ್ತತಾದಯೋ ಸೇವಿತಾ ಪಾಪಸೇವೀಹಿ ತೇಸಂ ಪಾಪಸೇವೀನಂ ಮಾನಸಂ ಸಮ್ಪದೂಸೇನ್ತಿ ದೋಸದುಟ್ಠಾಪಾದನವಸೇನಾವಿಕರೋನ್ತಿ ‘‘ತಾದಿಸೋ ಗುಣಾತಿಸಯೋ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಗುಣಾನಂ ಸಭಾವಮಧುರಾನಂ ಪೀತಿವಿಸೇಸುಪ್ಪಾದನಯೋಗ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಪದೂಸನೇನ ಸಹ ವಿರೋಧೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೩೨೪. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಗುಣಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಲೋಕೇಕಬನ್ಧುನೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗುಣಾ ಅರಹತ್ತಾದಯೋ ಸಭಾವಮಧುರಾ ಅಪಿ ಪಕತಿಮಧುರಾ ಅಪಿ ಸೇವಿತಾ ಪಾಪಸೇವೀಹಿ ಸೇವಿತಾ ಸಮಾನಾ ಪಾಪಸೇವೀನಂ ಮಾನಸಂ ಸಮ್ಪದೂಸೇನ್ತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಕೋಪೇನ್ತೀತಿ। ಏವಂ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇಹಿ ಸಹಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ತಸ್ಸ ಗುಣಾತಿಸಯೋ ವತ್ತತಿ। ನನು ಸಭಾವಮಧುರೋ ಗುಣೋ ಪೀತಿಂ ವಿನಾ ಸಮ್ಪದೂಸನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪದೂಸನಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಸಭಾವಮಧುರಂ ವಿನಾ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾನಮೇಸಂ ಮಧುರಗುಣಸಮ್ಪದೂಸನಕ್ರಿಯಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗಗುಣಾಧಿಕದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಪಿಸದ್ದೋ ವಿರೋಧತ್ಥೇ ವತ್ತತೇ। ಸಭಾವೇನ ಮಧುರಾತಿ ಚ, ಏಕೋ ಚ ಸೋ ಬನ್ಧು ಚಾತಿ ಚ, ಲೋಕಸ್ಸ ಏಕಬನ್ಧೂತಿ ಚ, ಪಾಪಂ ಸೇವನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೨೫.

ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾನೇನ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವತ್ಥುನೋ।

ವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯ’ಮಾದಾನಂ, ಪರಿವುತ್ತೀತಿ ಸಾ ಮತಾ॥

೩೨೫. ಪರಿವುತ್ತಿಂ ಪವತ್ತೇತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಂ ಆದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸಂ ಸುಬೋಧಂ।

೩೨೫. ಇದಾನಿ ಪರಿವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವತ್ಥುನೋ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುನೋ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ದಾನೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ವಿಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಉತ್ತಮವತ್ಥುನೋ ಯಂ ಆದಾನಂ ಗಹಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಪರಿವುತ್ತೀತಿ ಮತಾತಿ। ದಾನಗ್ಗಹಣಪರಿವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಿವುತ್ತಿ ನಾಮ।

೩೨೬.

ಪುರಾ ಪರೇಸಂ ದತ್ವಾನ, ಮನುಞ್ಞಂ ನಯನಾದಿಕಂ।

ಮುನಿನಾ ಸಮನುಪ್ಪತ್ತಾ, ದಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಿರೀ ಮುನಿನ್ದ ಸಮನುಪ್ಪತ್ತಾ, ದಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಿರಿಂ (ಕ॰)॥

೩೨೬. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪುರಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಸುಬೋಧಂ। ಏತ್ಥ ನಯನಾದಿದಾನೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಿರಿಯಾ ಆದಾನನ್ತಿ ಪರಿವುತ್ತಿ ಅಯಂ।

೩೨೬. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪುರಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮುನಿನಾ ಪುರಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪರೇಸಂ ಮನುಞ್ಞಂ ನಯನಾದಿಕಂ ದತ್ವಾನ ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಿರೀ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾ ಸಿರೀ ಸಮನುಪತ್ತಾತಿ। ಇಹ ಯಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ತತೋ ಏವ ಗಹಣೇ ಪರಿವುತ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ನಯನಾದೀನಂ ದಾನೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಸಿರಿಯಾ ಆದಾನತೋ, ದಾನಾಭಾವೇ ಆದಾನಾಭಾವತೋ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಜನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಾತಿ ಪರಿವುತ್ತಿ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ದಣ್ಡಿಯಂ–

‘‘ಸತ್ಥಪ್ಪಹರಣಂ ದತ್ವಾ, ಭುಜೇನ ತವ ರಾಜುನಂ।

ಚಿರಂ ಚಿತಾಭಟೋ ತೇಸಂ, ಯಸೋ ಕುಮುದಪಣ್ಡರೋ’’ತಿ ಕಾಬ್ಯಾದಾಸ ೨.೩೫೬॥

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಾಹರಣೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಆಯುಧಪ್ಪಹಾರಂ ದತ್ವಾ ತವ ಬಾಹುನಾ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಚಿರಂ ರಾಸಿಕತೋ ಕೇರವನಿಮ್ಮಲೋ ಯಸೋ ಆಭಟೋತಿ। ದದಾತಿ ಕಮ್ಮಯುತ್ತತೋ ಏವ ಆದಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿವುತ್ತಿಫುಟಾ ಕತಾ। ನಯನಾನಿ ಆದೀನಿ ಯಸ್ಸ ಉತ್ತಮಙ್ಗಾದಿನೋತಿ ಚ, ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೨೭.

ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾನ ವಿಞ್ಞಾತಾ,

ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ತಂಸಮಂ।

ಸಂಸಯಾಪಗತಂ ವತ್ಥುಂ,

ಯತ್ಥ ಸೋ’ಯಂ ಭಮೋ ಮತೋ॥

೩೨೭. ಭಮಂ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ ‘‘ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ವಿಞ್ಞಾತಾ ಪುರಿಸೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾ ಉಜ್ಜಲನಾದಿಕಂ ದಿಸ್ವಾನ ತಂಸಮಂ ತಸ್ಸ ಪುರೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಸ್ಸ ಪದತ್ಥಸ್ಸ ಸದಿಸಮಞ್ಞಂ ವತ್ಥುಂ ಸಂಸಯಾಪಗತಂ ಅಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥ ವಿಸೇಸೇ, ಸಾಯಂ ಭಮೋ ಮತೋ।

೩೨೭. ಇದಾನಿ ಭಮಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯತ್ಥ ಉತ್ತಿವಿಸೇಸೇ ವಿಞ್ಞಾತಾ ಅವಬೋಧಕಾರಕೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಸಾವಿಲೋಚನಾದಿಕಂ ದಿಸ್ವಾನ ತಂಸಮಂ ವತ್ಥುಂ ತೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನವತ್ಥುನಾ ತುಲ್ಯಮಞ್ಞಂ ವತ್ಥುಂ ಸಂಸಯಾಪಗತಂ ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಅಯಂ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಭಮೋತಿ ಮತೋತಿ। ತೇನ ತಸ್ಸ ವಾ ಸಮನ್ತಿ ಚ, ಸಂಸಯೋ ಅಪಗತೋ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಚ, ಭಮನಂ ಅನವಟ್ಠಾನಂ ವತ್ಥೂನನ್ತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ। ಸಂಸಯಾಪಗತನ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ।

೩೨೮.

ಸಮಂ ದಿಸಾಸು’ಜ್ಜಲಾಸು, ಜಿನಪಾದನಖಂಸುನಾ।

ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ, ಚನ್ದಾತಪಮನಾ ಜನಾ॥

೩೨೮. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಮ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿ। ಜಿನಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ನಖಂಸುನಾ ದಿಸಾಸು ಸಬ್ಬಾಸು ಸಮಂ ಏಕತೋ ಉಜ್ಜಲಾಸು ಸಜೋತೀಸು ತಾ ಉಜ್ಜಲಾ ದಿಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಜನಾ, ಚನ್ದಾತಪೋತಿ ಮನೋ ಯೇಸಂ ತೇ ತಥಾವಿಧಾ। ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ ಸನ್ತುಸ್ಸನ್ತೀತಿ।

೩೨೮. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಸಮ’’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ। ಜಿನಪಾದನಖಂಸುನಾ ಕರಣಭೂತೇನ ದಿಸಾಸು ದಸಸು ಸಮಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಜ್ಜಲಾಸು ತಾ ಉಜ್ಜಲಾ ದಿಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಜನಾ ಚನ್ದಾತಪಮನಾ ಚನ್ದಾತಪೋತಿ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಾ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೀತಿ। ವಿಜ್ಜಮಾನನಖಮರೀಚಿಯಂ ಬುದ್ಧಿಮಕತ್ವಾ ಚನ್ದಾತಪೇ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಪವತ್ತಾಪನತೋ ಭಮೋ ನಾಮ। ಸಮನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯಂ। ಚನ್ದಾತಪೋಇತಿ ಮನೋ ಯೇಸನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೨೯.

ಪವುಚ್ಚತೇ ಯಂ ನಾಮಾದಿ,

ಕವೀನಂ ಭಾವಬೋಧನಂ।

ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಣ್ಣೇನ,

ಭಾವೋನಾಮಾ’ಯ’ಮೀರಿತೋ॥

೩೨೯. ಭಾವಂ ಭಾವೇತಿ ‘‘ಪವುಚ್ಚತೇ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಕವೀನಂ ಭಾವೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಂ ಬೋಧೇತೀತಿ ಭಾವಬೋಧನಂ ಯಂ ನಾಮಾದಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸನವಾಕ್ಯಾನಂ ಗಹಣಂ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನಿಸೇಧನರೂಪೇನ ಆಕಾರೇನ ಪವುಚ್ಚತೇ, ಅಯಂ ಭಾವೋ ನಾಮ ಈರಿತೋತಿ।

೩೨೯. ಇದಾನಿ ಭಾವಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪವುಚ್ಚತೇ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಕವೀನಂ ವತ್ತೂನಂ ಭಾವಬೋಧನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪಕಾಸಕಂ ಯಂ ನಾಮಾದಿ ನಾಮಪದವಿಸೇಸನಪದಾದಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ವಣ್ಣೇನ ಆಕಾರೇನ ಸಾಗರಾದಿಅತ್ಥನ್ತರಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ವಾ ನೋ ವಾ ಪವುಚ್ಚತೇ, ಅಯಂ ಭಾವೋ ನಾಮಾತಿ ಈರಿತೋತಿ। ನಾಮಂ ಆದಿ ಯಸ್ಸ ವಿಸೇಸನವಾಕ್ಯದ್ವಯಸ್ಸೇತಿ ಚ, ಭಾವಂ ಬೋಧೇತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಕವೀನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸಙ್ಖಾತಭಾವಪಕಾಸಕೋ ಉತ್ತಿವಿಸೇಸೋ ತದತ್ಥೇನ ಭಾವೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ ನಾಮಾದಿಪದಸನ್ತಾನಂ ಇಹ ನಿಸ್ಸಿತೋಪಚಾರೇನ ಭಾವೋ ನಾಮಾತಿ ಈರಿತಂ।

೩೩೦.

ನನು ತೇಯೇ’ವ ಸನ್ತಾ ನೋ,

ಸಾಗರಾ ನ ಕುಲಾಚಲಾ।

ಮನಮ್ಪಿ ಮರಿಯಾದಂ ಯೇ,

ಸಂವಟ್ಟೇಪಿ ಜಹನ್ತಿ ನೋ॥

೩೩೦. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ನನು’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮನಮ್ಪೀತಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ। ಮರಿಯಾದನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚಾರಸೀಮಂ, ಸಂವಟ್ಟೇಪಿ ಪಲಯಕಾಲೇಪಿ। ಸೇಸಂ ಸುಬೋಧಂ। ಏತ್ಥ ನ ಇಮೇ ಪಕತಿಸಮುದ್ದಾದಯೋ ಸಮುದ್ದಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇ ಪಲಯಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ವೇಲಾನುಲ್ಲಙ್ಘನಸಙ್ಖಾತಂ ಅಚಲತ್ತಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಮರಿಯಾದಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ। ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಸನ್ತಾ ಏವೇತೇ ಸಮುದ್ದಾದಯೋ, ಯೇ ಯದಿ ಪಲಯಕಾಲೇಪಿ ಸಮಾಪತೇಯ್ಯುಂ, ತದಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಮರಿಯಾದಂ ನ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ। ಕೋಚಿ ವಿಪತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ ನಿರತಿಸಯಂ ಧೀರತ್ತಮತ್ತನೋವಬೋಧೇತೀತಿ ಅಞ್ಞನಿಸೇಧೇನ ಕಥಿತಂ ನಾಮಂ ಕವಿಸಭಾವಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಬೋಧೇತೀತಿ ಭಾವೋಯಮಿತಿ।

೩೩೦. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ನನು’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಸಾಗರಾ ಸಂವಟ್ಟಕಾಲೇ ತೀರಮರಿಯಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇನ್ತಾ ಪಕತಿಸಮುದ್ದಾ ಸಾಗರಾ ನ ಭವನ್ತಿ। ಕುಲಾಚಲಾ ತಾದಿಸಕಾಲೇ ಅಚಲಸಙ್ಖಾತಮರಿಯಾದಮತಿಕ್ಕಮೇನ್ತಾ ಸತ್ತ ಕುಲಪಬ್ಬತಾ ಕುಲಾಚಲಾ ನಾಮ ನ ಭವನ್ತಿ। ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಸಾಗರಾದಯೋ। ಯೇ ಸಾಧವೋ ಸಂವಟ್ಟೇಪಿ ಸಬ್ಬವತ್ಥುವಿನಾಸಕಕಪ್ಪವಿನಾಸಕಾಲೇಪಿ ಮರಿಯಾದಂ ಅತ್ತನೋ ಆಚಾರಮರಿಯಾದಂ ಮನಮ್ಪಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ ನೋ ಜಹನ್ತಿ। ಸನ್ತಾ ಏವ ತೇ ಸಾಗರಾದಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ ನನೂತಿ। ಕೋಚಿ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಧೀರತ್ತಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಇಹ ಸಾಗರಾದಿಅತ್ಥನ್ತರಪಟಿಸೇಧರೂಪೇನ ದಸ್ಸಿತಸಾಗರಾದಿನಾ ವತ್ತುನೋ ಅಕಮ್ಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅವಬೋಧೇತೀತಿ ಅಯಂ ಭಾವಾಲಙ್ಕಾರೋ ನಾಮ। ಮನನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಾಲವಾಚಕಮಸಙ್ಖ್ಯಂ। ಅಪೀತಿ ಸಮ್ಭಾವನೇ।

೩೩೧.

ಅಙ್ಗಙ್ಗೀಭಾವಾ ಸದಿಸ-ಬಲಭಾವಾ ಚ ಬನ್ಧನೇ।

ಸಂಸಗ್ಗೋ’ಲಙ್ಕತೀನಂ ಯೋ, ತಂ ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ॥

೩೩೧. ಮಿಸ್ಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಙ್ಗ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಙ್ಗಮುಪಕಾರಕಂ, ಅಙ್ಗೀ ಉಪಕಾರಿಯಂ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅಙ್ಗಙ್ಗಿಭಾವೋ ಸಾಧಿಯಸಾಧನತ್ತಂ, ತತೋ ಚ। ಸದಿಸಂ ಸಮಂ ಬಲಂ ಯೇಸಂ ತೇ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅಙ್ಗಙ್ಗಿಭಾವಮನ್ತರೇನ ಅಪ್ಪಧಾನಭಾವೇನಾವಟ್ಠಾನಂ ತತೋ ಚ ಹೇತುತೋ। ಬನ್ಧನೇ ವಿಸಯೇ, ಯೋ ಅಲಙ್ಕತೀನಂ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಏಕತ್ಥ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ತಂ ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ।

೩೩೧. ಇದಾನಿ ಮಿಸ್ಸಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಙ್ಗಙ್ಗೀ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಅಙ್ಗಙ್ಗೀಭಾವಾ ಉಪಕಾರಕಉಪಕಾರಿಯಸಙ್ಖಾತಪಟಿಪಾದಕಪಟಿಪಾದನೀಯಸಭಾವೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ ಸದಿಸಬಲಭಾವಾ ಚ ಸಾಧಿಯಸಾಧನಭಾವಂ ವಿನಾ ಸಮಾನಬಲವನ್ತಭಾವೇನ ಚ ಬನ್ಧನೇ ಪಜ್ಜಾದಿಬನ್ಧನವಿಸಯೇ ಅಲಙ್ಕತೀನಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಯೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಸನ್ನಿಧಾನಂ, ತಂ ಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ। ಅಙ್ಗಂ ಸಾಧನಂ ಅಸ್ಸ ಸಾಧಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ಅಙ್ಗಞ್ಚ ಅಙ್ಗೀ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಸಾಧಿಯಸಾಧನಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಚ, ಸದಿಸಂ ಬಲಂ ಯೇಸಮಲಙ್ಕಾರಾನಮಿತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿರಪೇಕ್ಖತಾತಿ ಚ, ಮಿಸ್ಸನಂ ಮಿಸ್ಸೀಭವನಮಿತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಅಙ್ಗಙ್ಗಿಭಾವಮಿಸ್ಸ

೩೩೨.

ಪಸತ್ಥಾ ಮುನಿನೋ ಪಾದ-ನಖರಂಸಿಮಹಾನದೀ।

ಅಹೋ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿಮುಗ್ಗೇಪಿ, ಸುಖಯತ್ಯೇ’ವ ತೇ ಜನೇ॥

೩೩೨. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಸತ್ಥಾ ಮುನಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ಪಾದೇಸು ನಖಾ ತೇಸಂ ರಂಸಿ ಏವ ಮಹಾನದೀಸದಿಸತ್ತಾ ಮಹಾನದೀ, ಸಾ ಪಸತ್ಥಾ ಅಚ್ಛರಿಯಪ್ಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಗಾಳ್ಹಮಚ್ಚನ್ತಂ ನಿಮುಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ಜನೇ ಸುಖಯತ್ಯೇವ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಯತೋ ಸೇಸನದೀವಿಧುರಂ। ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನಿ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿಮುಗ್ಗೇಪಿ ಸುಖಯತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಮುಗ್ಗೇಪೀ’’ತಿ ಸಮಾಧಿನೋ ಸಾಧಿಯತ್ತೇನಙ್ಗಿತಾಯಾವಟ್ಠಿತಸ್ಸ ‘‘ಪಾದನಖರಂಸಿಮಹಾನದೀ’’ತಿ ರೂಪಕಂ ಸಾಧನತ್ತೇನಙ್ಗತಾಯಾವಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಮಿಸ್ಸಮಿದಮಲಙ್ಕರಣಂ।

೩೩೨. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರತಿ ‘‘ಪಸತ್ಥಾ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಮುನಿನೋ ಪಸತ್ಥಾ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ತಾ ಪಸಂಸನೀಯಾ ಪಾದನಖರಂಸಿಮಹಾನದೀ ಚರಣನಖಕಿರಣಸಙ್ಖಾತಮಹಾಗಙ್ಗಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಅತಿಸಯೇನ ನಿಮುಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ಜನೇ ಸಾಧುಸಪ್ಪುರಿಸೇ ಸುಖಯತಿ ಏವ ಸುಖಿತೇ ಕತೋ ಏವ। ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಸೇಸನದೀನಮೇಸಾ ಪವತ್ತಿ ವಿರುದ್ಧಾತಿ। ಏತ್ಥ ಸಾಧನೀಯಭಾವೇನ ಅಙ್ಗಿನೋ ‘‘ನಿಮುಗ್ಗೇ’’ತಿ ಸಮಾಧಿಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ‘‘ಪಾದನಖರಂಸಿಮಹಾನದೀ’’ತಿ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರೋ ಸಾಧನಭಾವೇನ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾಅಙ್ಗೀಭಾವೇನ ಇಮೇಸಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಮಿಸ್ಸಿತಾ। ಪಾದೇಸು ನಖಾತಿ ಚ, ತೇಸಂ ರಂಸೀತಿ ಚ, ಮಹತೀ ಚ ಸಾ ನದೀ ಚೇತಿ ಚ, ಮಹಾನದೀ ವಿಯ ಮಹಾನದೀ ಪಾದನಖರಂಸಿಯೋ ಏವ ಮಹಾನದೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ। ಗಾಳ್ಹನ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ। ಗಾಳ್ಹಂ ನಿಮುಜ್ಜನಂ ಯೇ ಅಕಂಸು, ತೇಪೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಸುಖಸಮಙ್ಗಿನೋ ಜನಾ ಸುಖಿತೇ ಸುಖೇ ಕರೋತೀತಿ ವಾಕ್ಯಂ।

ಸದಿಸಬಲಭಾವಮಿಸ್ಸ

೩೩೩.

ವೇಸೋ ಸಭಾವಮಧುರೋ, ರೂಪಂ ನೇತ್ತರಸಾಯನಂ।

ಮಧೂವಮುನಿನೋ ವಾಚಾ, ನ ಸಮ್ಪೀಣೇತಿ ಕಂ ಜನಂ॥

೩೩೩. ‘‘ವೇಸೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ ಸುಬೋಧಂ। ಇದಂ ಪನ ಸಮಾಧಿರೂಪಕೋಪಮಾಮಿಸ್ಸಸದಿಸಬಲನ್ತಿ।

೩೩೩. ‘‘ವೇಸೋ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಮುನಿನೋ ಸಭಾವಮಧುರೋ ಪಕತಿಮಧುರೋ ವೇಸೋ ಜಿನಾವೇಣಿಕೋ ಬುದ್ಧವೇಸೋ ಚ ನೇತ್ತರಸಾಯನಂ ರೂಪಂ ಲಕ್ಖಣಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಂ ರೂಪಞ್ಚ ಮಧೂವ ಮಧುರತ್ತೇನ ಮಧುಸಮಾನಾ ವಾಚಾ ಭಾರತೀ ಚ ಕಂ ಜನಂ ನ ಸಮ್ಪೀಣೇತೀತಿ। ‘‘ಸಭಾವಮಧುರೋ’’ತಿ ಸಮಾಧಿಅಲಙ್ಕಾರೋ ಚ, ‘‘ನೇತ್ತರಸಾಯನ’’ನ್ತಿ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರೋ ಚ, ‘‘ಮಧೂವಾ’’ತಿ ಉಪಮಾಲಙ್ಕಾರೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಪೀಣನೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖರಹಿತತ್ತಾ ತುಲ್ಯಬಲಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಮಿಸ್ಸತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಭಾವೇನ ಮಧುರೋತಿ ಚ, ರಸೀಯತಿ ಅಸ್ಸಾದೀಯತೀತಿ ಚ, ರಸೋ ರಸಭೂತೋ ಆಯನಂ ಗತಿ ಪವತ್ತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ರಸಾಯನಂ, ರಸವತ್ಥು। ರಸಾಯನಮಿವ ರೂಪಂ ರಸಾಯನಂ, ನೇತ್ತಾನಂ ರಸಾಯನನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೩೪.

ಆಸೀ ನಾಮ ಸಿಯಾ’ತ್ಥಸ್ಸ,

ಇಟ್ಠಸ್ಸಾ’ಸೀಸನಂ ಯಥಾ।

ತಿಲೋಕೇಕಗತೀ ನಾಥೋ,

ಪಾತು ಲೋಕ’ಮಪಾಯತೋ॥

೩೩೪. ಆಸಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಸಿ’’ಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಿಮತಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಆಸೀಸನಂ ಪತ್ಥನಮಿತ್ಯನುವದಿತ್ವಾ ಆಸೀ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ವಿಧೀಯತೇ। ‘‘ಯಥೇ’’ತ್ಯುದಾಹರತಿ। ತಿಲೋಕಸ್ಸ ಲೋಕತ್ತಯವತ್ತಿನೋ ಜನಸ್ಸ ಏಕಗತಿ ಅಸಹಾಯಗತಿ ಪಟಿಸರಣಭೂತೋ ನಾಥೋ ಲೋಕಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಅಪಾಯತೋ ಪಾತು ಪಾಲೇತೂತಿ। ಏತ್ಥಾತಿಲಸಿತಂ ಪಾಲನಮಾಸೀಸಿತನ್ತಿ।

೩೩೪. ಇದಾನಿ ಆಸೀಅಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಆಸೀ’’ ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತವತ್ಥುನೋ ಆಸೀಸನಾ ಪತ್ಥನಾ ಆಸೀ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಯಥಾ ತತ್ಥೋದಾಹರಣಮೇವಂ। ತಿಲೋಕೇಕಗತಿ ತಿಭವಸ್ಸ ಅಸಹಾಯಸರಣಭೂತೋ ನಾಥೋ ಲೋಕಸಾಮಿ ಲೋಕಂ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಅಪಾಯತೋ ಪಾತು ರಕ್ಖತೂತಿ। ಆಸೀ ನಾಮ ಪತ್ಥನಾ, ತದ್ದೀಪಿಕಾಪಿ ಉತ್ತಿ ತನ್ನಾಮಿಕಾವ ಹೋತಿ। ‘‘ತಿಲೋಕೇಕಗತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಾಹರಣೇ ಪಾಲನಂ ಆಸೀಸಿತಂ। ತಿಣ್ಣಂ ಲೋಕಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋತಿ ಚ, ಏಕೋಯೇವ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ಚ, ತಿಲೋಕಸ್ಸ ಏಕಗತೀತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೩೫.

ರಸಪ್ಪತೀತಿಜನಕಂ, ಜಾಯತೇ ಯಂ ವಿಭೂಸನಂ।

ರಸವನ್ತನ್ತಿ ತಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ರಸವನ್ತವಿಧಾನತೋ॥

೩೩೫. ರಸವನ್ತಮುದಾಹರತಿ ‘‘ರಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಂ ವಿಭೂಸನಮಲಙ್ಕರಣಂ ರಸಾಭಾಸಾದಿನೋ ಪತೀತಿಜನಕಂ ಅವಗಮಸಮ್ಪಾದಕಂ ಜಾಯತೇ, ತಂ ವಿಭೂಸನಂ ರಸವನ್ತವಿಧಾನತೋ ಸಮ್ಪಾದನತೋ ‘‘ರಸವನ್ತ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ಅತ್ಥಪ್ಪತೀತಿ ಜನಕೋ ಸದ್ದೋ ‘‘ಅತ್ಥವಾ’’ತಿ।

೩೩೫. ಉದ್ದೇಸೇ ರಸೀತಿ ಉದ್ದಿಟ್ಠರಸಾಲಙ್ಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ರಸ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಯಂ ವಿಭೂಸನಂ ವುತ್ತಾಲಙ್ಕಾರಾನಮನ್ತರೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ರಸಪ್ಪತೀತಿಜನಕಂ ಸಿಙ್ಗಾರಾದಿನವವಿಧರಸೇಸು ಏಕಸ್ಸ ರಸಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸೇವ ರಸಾಭಾಸಸ್ಸ ವಾ ಅವಬೋಧನಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಜಾಯತೇ, ತಂ ವಿಭೂಸನಂ ರಸವನ್ತವಿಧಾನತೋ ಅತ್ತನೋ ರಸಸಹಿತಭಾವಸ್ಸ ಪಕಾಸನತೋ ರಸವನ್ತನ್ತಿ ರಸೀತಿ ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ। ಯಥಾ ಅತ್ಥಪ್ಪತೀತಿಜನಕೋ ಸದ್ದೋ ‘‘ಅತ್ಥವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ರಸಪ್ಪತೀತಿಜನಕೋ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ರಸವನ್ತೋ ‘‘ರಸೀ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ರಸಸ್ಸ ಪತೀತಿ ಚ, ತಂ ಜನೇತೀತಿ ಚ, ರಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚ, ರಸವತೋ ಭಾವೋತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ವಿಧಾನಂ ಸಮ್ಪಾದನನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

೩೩೬.

ರಾಗಾನತಬ್ಭುತಸರೋಜಮುಖಂ ಧರಾಯ,

ಪಾದಾ ತಿಲೋಕಗುರುನೋ’ಧಿಕಬದ್ಧರಾಗಾ।

ಆದಾಯ ನಿಚ್ಚಸರಸೇನ ಕರೇನ ಗಾಳ್ಹಂ,

ಸಞ್ಚುಮ್ಬಯನ್ತಿ ಸತತಾಹಿತಸಮ್ಭಮೇನ॥

೩೩೬. ಉದಾಹರತಿ ‘‘ರಾಗ’’ಇಚ್ಚಾದಿ। ಧರಾಯ ಪಥವೀಅಙ್ಗನಾಯ ರಾಗೇನ ಆನತಂ, ಮುಖಂ। ರಾಗಂ ರತ್ತವಣ್ಣಂ ಆನತಂ ನಿನ್ನಮಿತಂ, ಸರೋಜಂ। ಪಠಮೇ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಸದಿಸತಾಯ ಮುಖಂ, ತೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ರಾಗಾನತೇನ ಸಮಾಸೋ। ದುತಿಯೇ ತು ರಾಗಾನತಞ್ಚ ತಂ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಂ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿರೀಪಾದಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಉಟ್ಠಹಮಚ್ಛರಿಯಪದುಮಞ್ಚ, ತಮೇವ ತಸ್ಸಾ ಮುಖಸದಿಸತ್ತಾ ಮುಖನ್ತಿ ರಾಗಾನತಬ್ಭುತಸರೋಜಮುಖಂ। ತಿಲೋಕಗುರುನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಾ। ಕೀದಿಸಾ? ಅಧಿಕಬನ್ಧೋ ರಾಗೋ ಅನುರಾಗೋ, ರತ್ತವಣ್ಣೋ ವಾ ಯೇಸಂ ತೇ, ತಥಾವಿಧಾ। ನಿಚ್ಚಮನವರತಂ ಸರಸೇನ ರಸವತಾ ಕರೇನ ಹತ್ಥೇನ, ರಂಸಿನಾ ವಾ ಗಾಳ್ಹಂ ಆದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಆಹಿತೋ ಸಮ್ಭಮೋ ಆದರೋ, ತದಭಿಮುಖತಾ ವಾ, ತೇನ ಸಞ್ಚುಮ್ಬಯನ್ತಿ, ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ವಾ। ಏತ್ಥ ಸಿಲೇಸರೂಪಕೇಹಿ ಸಮ್ಭೋಗಸಿಙ್ಗಾರರಸಾಭಾಸೋ ಜನ್ಯತೇ। ಸಿಙ್ಗಾರೋ ದುವಿಧೋ ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭೋ, ಸಮ್ಭೋಗೋ ಚೇತಿ। ತೇಸು ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭೋವ ಸಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾಧಾರತ್ತಾ ಮನೋಹರೋ, ನೇದಿಸೋ ಸಮ್ಭೋಗೋ। ಸಮ್ಭೋಗಾಭಾಸೇ ತು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ತಥಾಪಿ’ಹಾ’ಧಿಗತಂ ಸಮ್ಭೋಗಾಭಾಸೋದಾಹರಣಂ ಬಾಲಪ್ಪಬೋಧನತ್ಥಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಚಾರೇಸ್ಸಾಮ। ತತ್ರ ಪಾದಾನಂ ಕಾಮುಕತ್ತಂ ಧರಾಯ ಕಾಮಿನಿತ್ತಞ್ಚ ವಾಕ್ಯಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ। ಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಪುನ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ। ಅತ್ರ ಪಾದಾನಂ ತಂ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ರತ್ಯುಕ್ಕಂಸಾಭಾಸೋ ಯದಿ ಕವಿನಾ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ತದಾ ಗಾಥಾಯಮನನುಪಪನ್ನಂ ಸಿಯಾತಿ ಏವಂವಿಧವಚನತೋವ ಪಾದಾ ರತ್ಯಾಭಾಸವನ್ತೋತಿ ಗಮ್ಯತೇ। ರತಿಯಾ ಆಲಮ್ಬಣವಿಭಾವಾಭಾಸೋ ಧರಾಕಾಮಿನಿ, ರಮ್ಮದೇಸಾದಿವಿಸೇಸಾಭಾವೇ ಅಚ್ಛರಿಯಪದುಮುಗ್ಗಮನಾಭಾವತೋ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಸದ್ದಸವನೇನ ಗಮ್ಮಮಾನಾ ರಮ್ಮದೇಸಾದಯೋ ಉದ್ದೀಪನವಿಭಾವಾಭಾಸಾ, ಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವಾಭಾಸಬೋಧಕಾನಿ ಕವಿವಚನಾನಿ ಅನುಭಾವಾಭಾಸೋ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ನಿಚ್ಚಸರಸೇನ ಕರೇನ ಗಾಳ್ಹಂ ಆದಾಯಾ’’ತಿ ಕರಸ್ಸ ಸರಸತಾಗಾಳ್ಹಗ್ಗಹಣಕಥನೇನ ಹರಿಸಾದಯೋ ಗಮ್ಯನ್ತೇ। ‘‘ಸತತಾಹಿತಸಮ್ಭಮೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕತ್ತಾದಯೋ ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಬನ್ಧವುತ್ತೀತಿ ವಿಭಾವಾದೀಹಿ ಬನ್ಧತ್ಥಾಭಾಸಾನಂ ಮನಸಿ ಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಆನನ್ದಾಭಾಸೋ, ಸೋ ರಸಾಭಾಸೋ ಸಮ್ಭೋಗರಸಾಭಾಸೋ ವುತ್ತೋತಿ।

೩೩೬. ಇದಾನಿ ಉದಾಹರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಸಿಙ್ಗಾರಹಸ್ಸಕರುಣಾದಿರಸುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಅನುರೂಪತೋ ಸಿಙ್ಗಾರರಸಯುತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ರಾಗಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಧರಾಯ ಮಹೀಅಙ್ಗನಾಯ ರಾಗಾನತಬ್ಭುತಸರೋಜಮುಖಂ ರಾಗೇನ ಅನುರಾಗೇನ ಅಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ನಮಿತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಗುಣೋಪೇತಪದುಮಸದಿಸಾನನಂ ನೋ ಚೇ, ರತ್ತವಣ್ಣಂ ಆನತಂ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಸಙ್ಖತಮುಖಂ ತಿಲೋಕಗುರುನೋ ಭುವನತ್ತಯಾನುಸಾಸಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಾ ಅಧಿಕಬದ್ಧರಾಗಾ ಅಧಿಕಬದ್ಧಾನುರಾಗವನ್ತಾ ನೋ ಚೇ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ಕತಅಧಿಕರತ್ತವಣ್ಣಾ ನಿಚ್ಚಸರಸೇನ ಕರೇನ ಸತತಾನುರಾಗಯುತ್ತೇನ ಹತ್ಥೇನ ನೋ ಚೇ, ಅವಿಕಲತ್ತಾ ಸತತಸಮ್ಪತ್ತಿಸಹಿತೇನ ಕಿರಣೇನ ಗಾಳ್ಹಂ ಆದಾಯ ಗಾಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೋ ಚೇ, ಫುಸಿತ್ವಾ ಸತತಾಹಿತಸಮ್ಭಮೇನ ನಿಚ್ಚಂ ಕತಾದರೇನ ನೋ ಚೇ, ನಿರನ್ತರಾಹಿತಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ಸಞ್ಚುಮ್ಬಯನ್ತಿ ಚುಮ್ಬನ್ತಿ ನೋ ಚೇ, ಠಿತಿಕ್ರಿಯಾಸಾಧನತ್ತೇನ ಫುಸನ್ತೀತಿ।

ರಾಗೇನ ಅನುರಾಗೇನ ಆನತಂ ಅಭಿಮುಖೀಕತಮಿತಿ ಚ, ಅಬ್ಭುತಞ್ಚ ತಂ ಸರೋಜಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತೇನ ಸದಿಸತಾಯ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಞ್ಚ ತಂ ಮುಖಞ್ಚೇತಿ ಚ, ರಾಗಾನತಞ್ಚ ತಂ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಮುಖಞ್ಚೇತಿ ಚ, ರಾಗಂ ರತ್ತವಣ್ಣಂ ಆನತಂ ನಿನ್ನಮಿತಿ ಚ, ತಞ್ಚ ತಂ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಞ್ಚೇತಿ ಚ, ತಮೇವ ತಾದಿಸಮುಖಸದಿಸತ್ತಾ ಮುಖಮಿತಿ ಚ, ತಿಲೋಕಸ್ಸ ಗುರೂತಿ ಚ, ಅಧಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧೋ, ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ವಾ ಕತೋ, ರಾಗೋ ಅನುರಾಗೋ ರತ್ತವಣ್ಣೋ ವಾ ಯೇಸಮಿತಿ ಚ, ರಸೇನ ಅನುರಾಗೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಸಹ ವತ್ತಮಾನೋತಿ ಚ, ಆಹಿತೋ ವಿಹಿತೋ ಚ ಸೋ ಸಮ್ಭಮೋ ಆದರೋ ತದಭಿಮುಖಭಾವೋ ವಾ ಚೇತಿ ಚ ವಿಗ್ಗಹೋ।

ಏತ್ಥ ‘‘ರಾಗಾನತಾ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಸಿಲೇಸಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಚ ‘‘ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಮುಖ’’ನ್ತಿ ರೂಪಕಾಲಙ್ಕಾರೇನ ಚ ಸಮ್ಭೋಗಸಿಙ್ಗಾರರಸಾಭಾಸೋ ಉಪ್ಪಾದೀಯತಿ। ತಾದಿಸಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಸಮ್ಭೋಗಾಭಾವೇನ, ತದಾಕಾರೇನ ಚ ಕಪ್ಪಿತತ್ತಾ ರಸಾಭಾಸೋ ನಾಮಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಿಙ್ಗಾರಸ್ಸ ಆಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗಸಮ್ಭೋಗವಸೇನ ತಿವಿಧತ್ತೇಪಿ ಆಯೋಗವಿಪ್ಪಯೋಗದ್ವಯಂ ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭಮೇವಾತಿ ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭೋ, ಸಮ್ಭೋಗೋ ಚೇತಿ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತೇಸು ವಿಪ್ಪಲಮ್ಭೋವ ಅನೂನವಣ್ಣನಾಯ ಭೂಮಿತ್ತಾ ಮನೋಹರೋ। ಸಮ್ಭೋಗೋ ಪನ ತಾದಿಸೋ ನ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಭೋಗಾಭಾಸೋಪಿ ಹೀನೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕುರುಮಾನಾಯ ವಣ್ಣನಾಯ ಉಚಿತಭಾವೇನ ಇಹಾಧಿಗತಸಮ್ಭೋಗಸಿಙ್ಗಾರರಸಾಭಾಸೇನ ರಸಿಭೂತಾಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಉದಾಹರಣೇ ರಸಾಭಾಸೋ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಾದಾನಂ ಕಾಮುಕಭಾವಾಭಾಸೇ ಚ ಧರಾಯ ಕಾಮಿನೀಭಾವಾಭಾಸೇ ಚ ವಾಚಕಪದೇನ ಅವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಧರಾಯ ಪಾದಾ ತಿಲೋಕಗುರುನೋ’’ತಿ ಇದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾಣಿಧಮ್ಮಪಕಾಸಕೇಹಿ ಅವಸೇಸಪದೇಹಿ ಞಾಯತೇ।

ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರತಿಆಭಾಸೋ ‘‘ಅಧಿಕಬದ್ಧರಾಗಾ ರಾಗಾನತ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ವುತ್ತೋ। ಅಯಂ ರತಿಆಭಾಸೋ ಇಧ ಠಾಯೀಭಾವೋ ಪುರಿಸರತಿಯಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಚ, ಇತ್ಥಿರತಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಆಲಮ್ಬಣತ್ತಾ ಪಾದಕಾಮುಕಧರಾಕಾಮಿನಿಯೋ ದ್ವೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಮ್ಬಣವಿಭಾವಾಭಾಸಾ ಹೋನ್ತಿ। ರಮ್ಮದೇಸಾದಿವಿಸೇಸಂ ವಿನಾ ಅಚ್ಛರಿಯಪದುಮೋದಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಬ್ಭುತಸರೋಜಸದ್ದಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾರಣೇನ ಗಮ್ಮಮಾನಾ ರಮ್ಮದೇಸಾದಯೋ ರತಿಂ ಉದ್ದೀಪಯನ್ತೀತಿ ಉದ್ದೀಪನವಿಭಾವಾಭಾಸಾ ನಾಮ। ‘‘ನಿಚ್ಚಸರಸೇನ ಕರೇನ ಗಾಳ್ಹಮಾದಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರಸ್ಸ ಸರಸಭಾವಸ್ಸ ಚ ಗಾಳ್ಹಂ ಗಹಣಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಹರಿಸಾದಯೋ ಞಾಯನ್ತೇ। ‘‘ಸತತಾಹಿತಸಮ್ಭಮೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಉಸ್ಸಾಹಾದಯೋ ಞಾಯನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹರಿಸಉಸ್ಸಾಹಾದಯೋ ಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವಾಭಾಸಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವಾಭಾಸೇ ಪಕಾಸೇನ್ತಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಕವಿವಚನಾನಿ ಅನುಭಾವಾಭಾಸಾ ನಾಮಾತಿ ಏವಂ ಬನ್ಧೇ ದಿಸ್ಸಮಾನಠಾಯೀಭಾವಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವವಿಭಾವಅನುಭಾವೇಹಿ ಅತ್ಥಾವಬೋಧಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಯೋ ಸನ್ತೋಸಾಭಾಸಸಙ್ಖಾತೋ ರಸಾಭಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಇಧ ಸಮ್ಭೋಗರಸಾಭಾಸೋತಿ ಕಥಿತೋತಿ। ಠಾಯೀಭಾವಾದಯೋ ಉಪರಿ ಆವಿಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ।

೩೩೭.

ಇಚ್ಚಾ’ನುಗಮ್ಮ ಪುರಿಮಾಚರಿಯಾನುಭಾವಂ,

ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಿಗದಿತೋ’ಯ’ಮಲಙ್ಕತೀನಂ।

ಭೇದೋ’ಪರೂಪರಿ ಕವೀಹಿ ವಿಕಪ್ಪಿಯಾನಂ,

ಕೋ ನಾಮ ಪಸ್ಸಿತು’ಮಲಂ ಖಲು ತಾಸ’ಮನ್ತಂ॥

ಇತಿ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಮಹಾಸಾಮಿಪಾದವಿರಚಿತೇ

ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ

ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾವಬೋಧೋ ನಾಮ

ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।

೩೩೭. ಏವಮುದ್ದೇಸಾನುಕ್ಕಮೇನ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಗಮನಪುಬ್ಬಕಂ ಬಹುತ್ತಮೇಸಂ ನಿದ್ದಿಸಿತುಮಾಹ ‘‘ಇಚ್ಚಿ’’ಚ್ಚಾದಿ। ಇತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಪುರಿಮಾನಂ ದಣ್ಡೀಆದೀನಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಆನುಭಾವಂ ಬನ್ಧಲಕ್ಖಣಾನಿ ಅನುಗಮ್ಮ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತೀನಮಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಅಯಂ ಭೇದೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಿಗದಿತೋ ಕಥಿತೋ। ಸಙ್ಖೇಪತೋತಿ ವುತ್ತೋ, ಕಸ್ಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರೂಪರೀ’’ತಿಆದಿ। ಉಪರೂಪರಿ ದೀಘಕಾಲಮಾರಬ್ಭ ಯಾವೇದಾನಿ ಮತ್ಥಕಮತ್ಥಕೇ ಕವೀಹಿ ವಿಕಪ್ಪಿಯಾನಂ ಪಭೇದಿಯಮಾನಾನಂ ತಾಸಮಲಙ್ಕತೀನಂ ಅನ್ತಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಖಲು ಏಕನ್ತೇನ ಕೋ ನಾಮ ಜನೋ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋ।

ಇತಿ ಮಹಾಸಾಮಿನಾಮಿಕಾಯಂ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರಟೀಕಾಯಂ

ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।

೩೩೭. ಏವಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾತೇ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಗಮನಮುಖೇನ ಏಸಂ ಅತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾನಂ ಬಹುಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇಚ್ಚಾನುಗಮ್ಮ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ। ಇತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪುರಿಮಾಚರಿಯಾನುಭಾವಂ ಪುಬ್ಬಕಾಲಿಕಾನಂ ದಣ್ಡೀಭದ್ದಪಾಣಾದೀನಂ ಅಲಙ್ಕಾರಸತ್ಥಸಙ್ಖಾತಾನುಭಾವಂ ಅನುಗಮ್ಮ ಅಲಙ್ಕತೀನಂ ಅಯಂ ಭೇದೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಿಗದಿತೋ ಮಯಾ ವುತ್ತೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಉಪರೂಪರಿ ದೀಘಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಕವೀಹಿ ರಚನಾಕತ್ತಾರೇಹಿ ವಿಕಪ್ಪಿಯಾನಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ ಕಪ್ಪಿಯಮಾನತ್ತಾ ಪುಥಕ್ಕರಿಯಮಾನಾನಂ ತಾಸಮಲಙ್ಕತೀನಂ ಅನ್ತಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಖಲು ಏಕನ್ತೇನ ಕೋ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ। ಸಙ್ಗಹಮನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕೇನಾಪಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಚ, ಪುರಿಮಾ ಚ ತೇ ಆಚರಿಯಾ ಚೇತಿ ಚ, ತೇಸಮಾನುಭಾವೋತಿ ಚ, ವಿಸೇಸತೋ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಂ।

ಇತಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರನಿಸ್ಸಯೇ

ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।