೪. ತದ್ಧಿತಕಣ್ಡ

ಅಪಚ್ಚತದ್ಧಿತ

೨೩೨. ವಾಣಪಚ್ಚೇ।

ಛಟ್ಠನ್ತಾ ಸದ್ದಾ ‘‘ತಸ್ಸಾಪಚ್ಚ’’ಮಿಚ್ಚಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಣೋ ವಾ ಹೋತಿ। ವಾತಿ ವಾಕ್ಯತ್ಥಂ। ಣೇನೇವಾಪಚ್ಚತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಪಚ್ಚಸದ್ದಾಪ್ಪಯೋಗೋ।

‘‘ತೇಸಂ ವಿಭತ್ಯಾ’’ ದೋ ತೇಸಂಗಹಣೇನ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ। ತಥೋತ್ತರತ್ರ।

‘‘ತೇಸಂ ಣೋ ಲೋಪಂ’’ತಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಣಸ್ಸ ಲೋಪೋ।

‘‘ವುದ್ಧಾದಿಸರಸ್ಸ ವಾ ಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸ ಸಣೇ ಚೇ’’ತಿ ಸಣಕಾರೇ ಪರೇ ಅಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸಾದಿಸರಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ।

ತಸ್ಸಾಪನಿಯಮೇ –

ಅಯುವಣ್ಣಾನಞ್ಚಾಯೋ ವುದ್ಧಿ।

ಅಕಾರಿವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಆಏಓವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಚಸದ್ದೇನ ಕ್ವಚಿ ನ।

ಸರಲೋಪಾದಿ, ತದ್ಧಿತತ್ತಾ ನಾಮಮಿವ ಕತೇ ಸ್ಯಾದಿ।

ತದ್ಧಿತಾಭಿಧೇಯ್ಯಲಿಙ್ಗ–ವಿಭತ್ತಿವಚನಾ ಸಿಯುಂ।

ಸಮೂಹಭಾವಜಾ ಭೀಯೋ, ಸಕತ್ಥೇ ಣ್ಯೋ ನಪುಂಸಕೇ।

ತಾ ತುತ್ಥಿಯಂ ನಿಪಾತಾ ತೇ, ಧಾಮಿಥಂಪಚ್ಚಯನ್ತಕಾ।

ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಪೋಸೋ ವಾಸಿಟ್ಠೋ, ಇತ್ಥೀ ವಾಸಿಟ್ಠೀ, ನಪುಂಸಕಂ ವಾಸಿಟ್ಠಂ। ವಿಕಪ್ಪವಿಧಾನತೋ ತದ್ಧಿತೇನ ಸಮಾಸಸ್ಸಾಚ್ಚನ್ತಂ ಬಾಧಾಯಾ ಭಾವಾ ವಸಿಟ್ಠಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ।

ನಪುಂಸಕೇನ ವಾಪೀತಿ, ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ವಿದುಂ।

೨೩೩. ವಾ ಅಪಚ್ಚೇತಿ ಚಾಧಿಕಾರೋ।

ಣಾಯನ ಣಾನ ವಚ್ಛಾದಿತೋ।

ವಚ್ಛಾದಿತೋ ಗೋತ್ತಗಣತೋ ಣಾಯನೋ ಣಾನೋ ಚ ವಾ ಹೋತಿ।

ಅಪಚ್ಚಂ ಪಪುತ್ತಪ್ಪಭುತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಕಚ್ಚಸ್ಸಾಪಚ್ಚಂ ಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಕಚ್ಚಾನೋ ವಾ। ಸಂಯೋಗನ್ತತ್ತಾ ನ ವುದ್ಧಿ।

೨೩೪. ‘‘ಣೇಯ್ಯೋ ಕತ್ತಿಕಾದೀಹೀ’’ತಿ ಣೇಯ್ಯೋ, ವಿನತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇನತೇಯ್ಯೋ ವಿನತೇಯ್ಯೋ ವಾ। ನ ಪಕ್ಖೇ ವುದ್ಧಿ, ಣೇಯ್ಯೋತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ‘‘ತಸ್ಸ ದೀಯತೇ’’ ತ್ಯತ್ಥೇಪಿ ಣೇಯ್ಯೋ, ದಕ್ಖಿಣಾ ದೀಯತೇ ಯಸ್ಸ ಸೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ।

೨೩೫. ಅತೋ ಣಿ ವಾ।

ಅಕಾರನ್ತತೋ ಅಪಚ್ಚೇ ಣಿ ವಾ ಹೋತಿ, ಪುನ ವಾಸದ್ದೇನ ಣಿಕೋ, ಅಕಾರನ್ತಾ ಅನಕಾರನ್ತಾ ಚ ಬೋಪಿ।

ದಕ್ಖಿ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕೋ, ಮಣ್ಡಬ್ಬೋ, ಭಾತುಬ್ಬೋ। ದ್ವಿತ್ತಂ।

೨೩೬. ‘‘ಣವೋ ಪಗ್ವಾದೀಹೀ’’ ತಿ ಣವೋ। ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾಣವೋ।

೨೩೭. ‘‘ಣೇರ ವಿಧವಾದಿತೋ’’ತಿ ಣೇರೋ, ಸಾಮಣೇರೋ।

ಸಂಸಟ್ಠಾದಿಅನೇಕತ್ಥತದ್ಧಿತ

೨೩೮. ‘‘ಯೇನ ವಾ ಸಂಸಟ್ಠಂ ತರತಿ ಚರತಿ ವಹತಿ ಣಿಕೋ’’ತಿ ಣಿಕೋ। ವಾಕಾರೇನ ನೇಕತ್ಥೇನೇಕಪಚ್ಚಯಾ ಚ। ಘತೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಘಾತಿಕೋ, ಓದನೋ। ಉಳೂಪೇನ ತರತೀತಿ ಓಳೂಪಿಕೋ, ಉಳೂಪಿಕೋ ವಾ, ನ ಪಕ್ಖೇ ವುದ್ಧಿ।

ಸಕಟೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಕಟಿಕೋ। ಸೀಸೇನ ವಹತೀತಿ ಸೀಸಿಕೋ, ನ ವುದ್ಧಿ।

ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತೋ ಏಯ್ಯಕೋ, ಣಕೋ ಚ। ಚಮ್ಪಾಯಂ ಜಾತೋ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ। ಏವಂ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕೋ। ಣಕೋ – ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ವಸತೀತಿ ಕೋಸಿನಾರಕೋ। ಜನಪದತೋ ಣಕೋ ಚ – ಮಗಧೇಸು ವಸತಿ, ತೇಸಂ ಇಸ್ಸರೋ ವಾ ಮಾಗಧಕೋ।

ತಜ್ಜಾತಿಯಾ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ಥೇ ಆಜಾನೀಯೋ। ಅಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ। ಞೋ - ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ, ದ್ವಿತ್ತಂ।

೨೩೯. ತಮಧೀತೇ ತೇನ ಕತಾದಿಸನ್ನಿಧಾನನಿಯೋಗಸಿಪ್ಪಭಣ್ಡ ಜೀವಿಕತ್ಥೇಸು ಚ।

ತಂ ಅಧೀತೇ ಇಚ್ಚಾದೀಸ್ವತ್ಥೇಸು ಆದಿಸದ್ದೇನ ಹತಾದೀಸು ಚ ಣಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ। ಅಭಿಧಮ್ಮಮಧೀತೇತಿ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ, ಅಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾ, ನ ಪಕ್ಖೇ ವುದ್ಧಿ। ವಚಸಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ವಾಚಸಿಕಂ। ಏವಂ ಮಾನಸಿಕಂ, ಏತ್ಥ –

‘‘ಸ ಸರೇ ವಾಗಮೋ’’ತೀಹಾನುವತ್ತಿತಾದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಗಮೋ।

ಸರೀರೇ ಸನ್ನಿಧಾನಾ ವೇದನಾ ಸಾರೀರಿಕಾ। ದ್ವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ, ಏತ್ಥ- ‘‘ಮಾಯೂನಮಾಗಮೋ ಠಾನೇ’’ತಿ ವಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಓಕಾರಾಗಮೋ।

ಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಗೀತಾದಿಕಲಾ, ವೀಣಾ ಅಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ವೇಣಿಕೋ, ಅತ್ರ ವೀಣೇತಿ ವೀಣಾವಾದನಂ। ಗನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಗನ್ಧಿಕೋ, ಮಗೇ ಹನ್ತ್ವಾ ಜೀವತೀತಿ ಮಾಗವಿಕೋ, ವಕಾರಾಗಮೋ। ಜಾಲೇನ ಹತೋ ಜಾಲಿಕೋ, ಸುತ್ತೇನ ಬದ್ಧೋ ಸುತ್ತಿಕೋ, ಚಾಪೋ ಅಸ್ಸ ಆಯುಧನ್ತಿ ಚಾಪಿಕೋ, ವಾತೋ ಅಸ್ಸ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾ ವಾತಿಕೋ, ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಿಕೋ, ವತ್ಥೇನ ಕೀತಂ ಭಣ್ಡಂ ವತ್ಥಿಕಂ।

ಕುಮ್ಭೋ ಅಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಂ, ತ ಮರಹತಿ, ತೇಸಂ ರಾಸಿ ವಾ ಕುಮ್ಭಿಕೋ। ಅಕ್ಖೇನ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ಅಕ್ಖಿಕೋ, ಮಗಧೇಸು ವಸತಿ, ಜಾತೋತಿ ವಾ ಮಾಗಧಿಕೋ ಇಚ್ಚಾದಿ।

೨೪೦. ಣ ರಾಗಾ ತೇನ ರತ್ತಂ ತಸ್ಸೇದಮಞ್ಞತ್ಥೇಸು ಚ।

ತೇನ ರತ್ತಂ ತ್ಯಾದ್ಯತ್ಥೇಸು ಣೋ ವಾ ಹೋತಿ। ಕಸಾವೇನ ರತ್ತಂ ಕಾಸಾವಂ।

ಏವಂ ನೀಲಂ ಪೀತಮಿಚ್ಚಾದಿ। ನ ವುದ್ಧಿ, ಮಹಿಸಸ್ಸ ಇದಂ ಮಾಹಿಸಂ, ಸಿಙ್ಗಂ।

ಏವಂ ರಾಜಪೋರಿಸಂ, ಏತ್ಥ ‘‘ಅಯುವಣ್ಣಾನಞ್ಚಾ’’ ದೋ ಪುನ ವುದ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇನ ಉತ್ತರಪದಸ್ಸ ವುದ್ಧಿ। ಮಗಧೇಹಿ ಆಗತೋ, ತತ್ರ ಜಾತೋ, ತೇಸಂ ಇಸ್ಸರೋ, ತೇ ಅಸ್ಸ ನಿವಾಸೋತಿ ವಾ ಮಾಗಧೋ, ಕತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಯುತ್ತೋ ಕತ್ತಿಕೋ, ಮಾಸೋ।

ಬುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಬುದ್ಧೋ। ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅವೇಚ್ಚ ಅಧೀತೇತಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ। ಏತ್ಥ ‘‘ಮಾಯೂನಮಾ’’ದಿನಾ ಯಕಾರತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏ ಆಗಮೋ, ಯಸ್ಸ ದ್ವಿತ್ತಂ। ಸಗರೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಗರೋಇಚ್ಚಾದಿ।

೨೪೧. ಜಾತಾದೀನಮಿಮಿಯಾ ಚ।

ಜಾತಾದೀಸು ಇಮೋ ಇಯೋ ಚ ಹೋತಿ, ಚಸದ್ದೇನ ಕಿಯೋ ಚ। ಪಚ್ಛಾ ಜಾತೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ, ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಯೋ। ಅನ್ತೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಅನ್ತಿಮೋ, ಅನ್ತಿಯೋ।

ಏವಂ ಅನ್ಧಕಿಯೋ। ಪುತ್ತೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುತ್ತಿಮೋ, ಪುತ್ತಿಯೋ। ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯೋ।

೨೪೨. ‘‘ತದಸ್ಸಟ್ಠಾನಮೀಯೋ ಚೇ’’ತಿ ಈಯೋ, ಚಕಾರೇನ ಹಿತಾದ್ಯತ್ಥೇಪಿ, ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಠಾನಂ ಬನ್ಧನೀಯಂ, ಚಙ್ಕಮನಸ್ಸ ಹಿತಂ ಚಙ್ಕಮನೀಯಂ।

೨೪೩. ‘‘ಆಲು ತಬ್ಬಹುಲೇ’’ತಿ ಆಲು। ಅಭಿಜ್ಝಾಬಹುಲೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು।

ವಿಸೇಸತದ್ಧಿತ

೨೪೪. ವಿಸೇಸೇ ತರತಮಿಸ್ಸಿಕಿಯಿಟ್ಠಾ।

ಅತಿಸಯತ್ಥೇ ತರಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ।

ಅಯಮೇತೇಸಂ ಅತಿಸಯೇನ ಪಾಪೋತಿ ಪಾಪತರೋ, ಪಾಪತಮೋ, ಪಾಪಿಸ್ಸಿಕೋ, ಪಾಪಿಯೋ, ಪಾಪಿಟ್ಠೋ ವಾ।

‘‘ವುದ್ಧಸ್ಸ ಜೋ ಇಯಿಟ್ಠೇಸೂ’’ತಿ ವುದ್ಧಸ್ಸ ಜಾದೇಸೇ – ‘‘ಸರಲೋಪಾ’’ದೋ ಪಕತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪಕತ್ಯಭಾವಾ ಇಸ್ಸ ಏ। ಜೇಯ್ಯೋ, ಜೇಟ್ಠೋ।

ಏವಂ ‘‘ಪಸತ್ಥಸ್ಸ ಸೋ ಚೇ’’ತಿ ಸಾದೇಸೇ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸೇಟ್ಠೋ।

ಅಸ್ಸತ್ಥಿತದ್ಧಿತ

೨೪೫. ‘‘ತದಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವೀ ಚೇ’’ತಿ ವೀ। ಮೇಧಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇಧಾವೀ।

೨೪೬. ಏವಂ ‘‘ತಪಾದಿತೋ ಸೀ’’ತಿ ಸೀ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ತಪಸ್ಸೀ।

೨೪೭. ‘‘ದಣ್ಡಾದಿತೋ ಇಕ ಈ’’ತಿ ಇಕೋ, ಈ ಚ। ದಣ್ಡಿಕೋ, ದಣ್ಡೀ।

೨೪೮. ‘‘ಗುಣಾದಿತೋ ವನ್ತೂ’’ತಿ ವನ್ತು। ಗುಣವಾ, ಪಞ್ಞವಾ। ಯದಾದಿನಾ ರಸ್ಸೋ।

೨೪೯. ‘‘ಸತ್ಯಾದೀಹಿ ಮನ್ತೂ’’ತಿ ಮನ್ತು। ಸತಿಮಾ, ಭಾನುಮಾ।

೨೫೦. ‘‘ಆಯುಸ್ಸುಕಾರಾಸ್ಮನ್ತುಮ್ಹೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸ ಅಸ। ಆಯಸ್ಮಾ।

೨೫೧. ‘‘ಸದ್ಧಾದಿತೋ ಣ’’ ಇತಿ ಣೋ। ಸದ್ಧೋ।

೨೫೨. ‘‘ತಪ್ಪಕತಿವಚನೇ ಮಯೋ’’ತಿ ಮಯೋ। ಸುವಣ್ಣೇನ ಪಕತಂ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ, ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ವಾ। ಪಕ್ಖೇ - ಯದಾದಿನಾ ವುದ್ಧಿ।

ಏತೇಸಮೋ ಲೋಪೇ।

ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೇ ಮನಾದೀನಮನ್ತಸ್ಸ ಓ ಹೋತಿ। ಮನೋಮಯಂ।

ಸಙ್ಖ್ಯಾತದ್ಧಿತ

೨೫೩. ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣೇ ತ್ಯಧಿಕಾರೋ।

‘‘ದ್ವಿತೀಹಿ ತಿಯೋ’’ತಿ ತಿಯೋ, ‘‘ತಿಯೇ ದುತಾಪಿ ಚೇ’’ತಿ ದ್ವಿತೀನಂ ದುತಾ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ದುತಿಯೋ, ಏವಂ ತತಿಯೋ।

೨೫೪. ‘‘ಚತುಚ್ಛೇಹಿ ಥಠಾ’’ತಿ ಥಠಾ। ಚತುತ್ಥೋ, ಛಟ್ಠೋ।

೨೫೫. ತೇಸಮಡ್ಢೂಪಪದೇನ ಅಡ್ಢುಡ್ಢ ದಿವಡ್ಢ ದಿಯಡ್ಢಾಡ್ಢತಿಯಾ।

ಚತುತ್ಥ ದುತಿಯ ತತಿಯಾನಂ ಅಡ್ಢೂಪಪದೇನ ಸಹ ಅಡ್ಢುಡ್ಢ ದಿವಡ್ಢ ದಿಯಡ್ಢಾಡ್ಢತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ।

ಅಡ್ಢೇನ ಚತುತ್ಥೋ ಅಡ್ಢುಡ್ಢೋ, ಅಡ್ಢೇನ ದುತಿಯೋ ದಿವಡ್ಢೋ, ದಿಯಡ್ಢೋ ವಾ, ಅಡ್ಢೇನ ತತಿಯೋ ಅಡ್ಢತಿಯೋ।

೨೫೬. ‘‘ಸಙ್ಖ್ಯಾಪೂರಣೇ ಮೋ’’ತಿ ಮೋ, ಪಞ್ಚಮೋ। ಇತ್ಥಿಯಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪೂರಣೀ ಪಞ್ಚಮೀ।

ಏಕೋ ಚ ದಸ ಚಾತಿ ದ್ವನ್ದೇ ಕತೇ –

ದ್ವೇಕಟ್ಠಾನಮಾಕಾರೋ ವಾ।

ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ ಉತ್ತರಪದೇ ದ್ವಿಏಕಅಟ್ಠಇಚ್ಚೇತೇಸ ಮನ್ತಸ್ಸ ಆ ವಾ ಹೋತಿ। ಏಕಾದಸ ಪಞ್ಚೀವ। ಏವಂ ದ್ವಾದಸ।

ಯದಾದಿನಾ ತಿಸ್ಸ ತೇಆದೇಸೇ ‘‘ಏಕಾದಿತೋ ದಸ್ಸ ರ ಸಙ್ಖ್ಯಾನೇ’’ತಿ ದಸಸದ್ದೇ ದಸ್ಸ ರೋ। ತೇರಸ।

೨೫೭. ‘‘ಚತೂಪಪದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ತುತ್ತರಪದಾದಿಚಸ್ಸ ಚುಚೋಪಿ ನವಾ’’ತಿ ಚತುಸದ್ದೇ ತುಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಚಸ್ಸ ಚು ಚ। ಚುದ್ದಸ।

‘‘ದಸೇ ಸೋ ನಿಚ್ಚಞ್ಚೇ’’ತಿ ಛಸ್ಸ ಸೋಆದೇಸೇ – ‘‘ಳ ದರಾನಂ’’ತಿ ದಸಸದ್ದೇ ದಸ್ಸ ಳೋ। ಸೋಳಸ, ಅಟ್ಠಾರಸ।

೨೫೮. ‘‘ವೀಸತಿ ದಸೇಸು ಬಾ ದ್ವಿಸ್ಸ ತೂ’’ತಿ ದ್ವಿಸ್ಸ ಬಾ। ಬಾವೀಸತಿ, ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಪೂರಣೋ ಏಕಾದಸಮೋ।

೨೫೯. ‘‘ಏಕಾದಿತೋ ದಸಸ್ಸೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಂ ಈ। ಏಕಾದಸೀ ಇಚ್ಚಾದಿ।

‘‘ದ್ವಾದಿತೋ ಕೋನೇಕತ್ಥೇ ಚೇ’’ತಿ ಕೋ, ದ್ವೇ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ದ್ವಿಕಂ। ಏವಂ ತಿಕಾದಿ।

೨೬೦. ‘‘ಸಮೂಹತ್ಥೇ ಕಣ್ಣಾ’’ತಿ ಕಣ ಚ, ಣೋ ಚ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಮಾನುಸ್ಸಕೋ, ಮಾನುಸ್ಸೋ ವಾ।

ಣೇ ಕತೇ – ‘‘ಝಲಾನಮಿಯುವಾ ಸರೇ ವಾ’’ ತೀಹ ವಾಕಾರೇನ ಇಸ್ಸ ಅಯಾದೇಸೇ – ದ್ವಯಂ, ತಯಂ। ಏವಂ ‘‘ಗಾಮಜನಬನ್ಧುಸಹಾಯಾದೀಹಿ ತಾ’’ತಿ ತಾ। ಗಾಮತಾ, ನಾಗರತಾ।

ಭಾವತದ್ಧಿತ

೨೬೧. ಣ್ಯತ್ತತಾ ಭಾವೇ ತು।

ಭಾವತ್ಥೇ ಣ್ಯತ್ತತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತುಸದ್ದೇನ ತ್ತನೋ ಚ। ಸಕತ್ಥಾದೀಸುಪಿ ಣ್ಯೋ, ಸಕತ್ಥೇ ತಾ ಚ।

೨೬೨.

ಹೋನ್ತ್ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದಞಾಣಾನಿ,

ಭಾವೋ ಸಾ ಸದ್ದವುತ್ತಿಯಾ।

ನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ನಾಮಞ್ಚ,

ಜಾತಿ ದಬ್ಬಂ ಕ್ರಿಯಾ ಗುಣೋ॥

೨೬೩. ಯಥಾ – ಚನ್ದಸ್ಸ ಭಾವೋ ಚನ್ದತ್ತಂ। ಇಹ ನಾಮವಸಾ ಚನ್ದಸದ್ದೋ ಚನ್ದದ್ದಬ್ಬೇ ವತ್ತತೇ, ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ರೂಪಾನುಗತಞ್ಚ ಞಾಣಂ। ಏವಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿವಸಾ। ಯದಾದಿನಾ ಈಸ್ಸ ರಸ್ಸೇ – ದಣ್ಡಿತ್ತನ್ತಿ ದಣ್ಡದ್ದಬ್ಬಸಮ್ಬನ್ಧಾ। ಪಾಚಕತ್ತನ್ತಿ ಪಚನಕ್ರಿಯಾಸಮ್ಬನ್ಧಾ। ನೀಲತ್ತನ್ತಿ ನೀಲಗುಣವಸಾ।

ಏವಂ ಣ್ಯಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಯೋಗಂ ಞೇಯ್ಯಂ। ಣ್ಯೋ।

ಅವಣ್ಣೋ ಯೇ ಲೋಪಞ್ಚ।

ಯೇ ಪರೇ ಅವಣ್ಣೋ ಲುಪ್ಯತೇ, ಚಕಾರೇನ ಇಕಾರೋಪಿ।

ಯವತಂ ತಲಣದಕಾರಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚಲಞ ಜಕಾರತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಕಾರಯುತ್ತಾನಂ ತಾದೀನಂ ಚಾದಯೋ, ಕಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಸಕಪಭಮಾದಿತೋ ಪರಯಕಾರಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನ ಸಹ ಕ್ವಚಿ ಪುಬ್ಬರೂಪಞ್ಚ, ದ್ವಿತ್ತಂ। ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಕೋಸಲ್ಲಂ, ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಸೋಹಜ್ಜಂ, ಪೋರಿಸ್ಸಂ, ನೇಪಕ್ಕಂ, ಸಾರುಪ್ಪಂ, ಓಸಬ್ಭಂ, ಓಪಮ್ಮಂ।

ಆತ್ತಞ್ಚ।

ಇಉಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಆ ಹೋತಿ, ರಿಕಾರಾಗಮೋ ಚ ಠಾನೇ।

ಸರಲೋಪಾದಿನಾ ಇಲೋಪೋ। ಇಸಿನೋ ಭಾವೋ।

ಆರಿಸ್ಸಂ । ಏವಂ ಮುದುತಾ, ಅರಹತಾ, ನ್ತಸ್ಸ ಯದಾದಿನಾ ಲೋಪೋ।

ಪುಥುಜ್ಜನತ್ತನಂ, ಅಕಿಞ್ಚನಮೇವ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂ, ಕುಣ್ಡನಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ, ಏತ್ಥ ವುದ್ಧಾದೋ ವಾಕಾರೇನ ಸಂಯೋಗನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವುದ್ಧಿ।

ಪದಾಯ ಹಿತಂ ಪಜ್ಜಂ, ಧನಾಯಂ ಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಧಞ್ಞಂ, ಸತಿತೋ ಸಮ್ಭೂತಂ ಸಚ್ಚಂ, ಇಲೋಪೋ, ತೀಸು ನ ವುದ್ಧಿ। ದೇವೋ ಏವ ದೇವತಾ।

೨೬೪. ‘‘ಣ ವಿಸಮಾದೀಹೀ’’ತಿ ಭಾವೇ ಣೋ। ವೇಸಮಂ। ಉಜುನೋ ಭಾವೋ ಅಜ್ಜವಂ। ಏತ್ಥ ಉಸ್ಸ ಆತ್ತೇ ಪರೂಕಾರಸ್ಸ ಯದಾದಿನಾ ಅವೋ।

೨೬೫. ‘‘ರಮಣೀಯಾದಿತೋ ಕಣ್ತಿ ಕಣ। ಮಾನಞ್ಞಕಂ।

ಅಬ್ಯಯತದ್ಧಿತ

೨೬೬. ‘‘ವಿಭಾಗೇ ಧಾ ಚೇ’’ತಿ ಧಾ, ಚಕಾರೇನ ಸೋಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಚ। ಏಕೇನ ವಿಭಾಗೇನ ಏಕಧಾ, ನಿಪಾತತ್ತಾ ಸಿಲೋಪೋ। ಪದವಿಭಾಗೇನ ಪದಸೋ।

೨೬೭. ‘‘ಸಬ್ಬನಾಮೇಹಿ ಪಕಾರವಚನೇ ತು ಥಾ’’ತಿ ಥಾ। ತುಕಾರೇನ ಥತ್ತಾ ಚ। ಸಬ್ಬೋ ಪಕಾರೋ, ಸಬ್ಬೇನ ಪಕಾರೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ। ಏವಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಾ।

೨೬೮. ‘‘ಕಿಮಿಮೇಹಿ ಥ’’ನ್ತಿ ಥಂ, ಕಾದೇಸೇ-ಕಥಂ। ಇಆದೇಸೇ-ಇತ್ಥಂ, ಥನ್ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗೇನ ಥಂ-ಬಹುತ್ಥಂ।

೨೬೯. ಅಮಲಿನಂ ಮಲಿನಂ ಕರೋತೀತ್ಯಾದ್ಯತ್ಥೇ-ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೇ ಗಮ್ಯಮಾನೇ ಕರಭೂಯೋಗೇ ಸತಿ ನಾಮತೋ ಯದಾದಿನಾ ಈಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಮಲಿನೀಕರೋತಿ ಸೇತಂ। ಅಭಸ್ಮನೋ ಭಸ್ಮನೋ ಕರಣನ್ತಿ ಭಸ್ಮೀಕರಣಂ ಕಟ್ಠಸ್ಸ। ಅಮಲಿನೋ ಮಲಿನೋ ಭವತೀತಿ ಮಲಿನೀಭವತಿ ಸೇತೋ। ಈಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತೋಪಿ ನಿಪಾತೋ। ಅಭೂತತಬ್ಭಾವೇತಿ ಕಿಂ, ಘಟಂ ಕರೋತಿ, ಘಟೋ ಭವತಿ।

ಕರಭೂಯೋಗೇತಿ ಕಿಂ, ಅಮಲಿನೋ ಮಲಿನೋ ಜಾಯತೇ।

ಅವತ್ಥಾವತೋವತ್ಥಯಾ, ಭೂತಸ್ಸಞ್ಞಾಯ ವತ್ಥುನೋ।

ತಾಯಾವತ್ಥಾಯ ಭವನಂ, ಅಭೂತತಬ್ಭವಂ ವಿದುಂ।

ತದ್ಧಿತೋ।