೪. ಸಮಸೀಸಿಕಣ್ಡೋ

ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘೋ ಚ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕೇತಿ ಪದಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಘೋತಿ ಪರಮತ್ಥಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ। ತೇಸು ಪರಮತ್ಥಸಙ್ಘೋ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ, ಅಟ್ಠಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ, ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾ, ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪವಸೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಫಲಟ್ಠೋತಿ ಏಕಂ ಯುಗಂ, ಸಕದಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಫಲಟ್ಠೋತಿ ಏಕಂ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಫಲಟ್ಠೋತಿ ಏಕಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಫಲಟ್ಠೋತಿ ಏಕನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಫಲಟ್ಠಾತಿ ಅಟ್ಠಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಪಠಮಝಾನಿಕಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ, ತಥಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾತಿ ವೀಸತಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಪುಗ್ಗಲಾ, ತಥಾ ಫಲಟ್ಠಾಪಿ ಸೋತಪತ್ತಿಫಲಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಾತಿ ವೀಸತಿ ಫಲಟ್ಠಾತಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಪುಗ್ಗಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ಕಥಂ ವೀಸತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ।

ವುಚ್ಚತೇಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೇಸುಪಿ ಹಿ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ತಂ ತಂ ಝಾನಸದಿಸವಿತಕ್ಕಾದಿಅಙ್ಗಪಾತುಭಾವೇನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕಾದಿವೋಹಾರಂ ಲಭನ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಧಾ ವಿಭಜಿಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೀಸತಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಯಂ ಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀವಿಪಸ್ಸನಾ ಪವತ್ತಾ, ತಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಭಾವತೋ। ಯಂ ಯಂ ಝಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಸಾ ಪವತ್ತಾ, ತಂ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಂ। ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸದಿಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಸದಿಸೋ ಚತುರಙ್ಗಿಕಾದಿಭೇದೋ ಮಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಜ್ಝಾಸಯೋ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯೋ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಯೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಕಿಣ್ಣಕಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿ ತಂ ತಂ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಂ ಕಿಞ್ಚಿಝಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಝಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಯದಾ ಪನಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ದ್ವೀಸು ಅಞ್ಞತರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸಮಥಯಾನಿಕಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅರಿಯಾನಂ ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಝಾನಸದಿಸಸ್ಸ ಮಗ್ಗಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಪವತ್ತನತೋ ಪುಗ್ಗಲಭೇದವಸೇನ ವೀಸತಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಫಲಟ್ಠಾಪಿ ವೀಸತೀತಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಪರಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಥಾ ವಿಧೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ನತ್ಥಿ, ಅನುಲೋಮವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಹೇಟ್ಠಿಮಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಉಪರೂಪರಿಝಾನಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಮಗ್ಗೋ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಉಪರೂಪರಿಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮಹೇಟ್ಠಿಮಝಾನಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಮನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಹೇಟ್ಠಿಮಹೇಟ್ಠಿಮಝಾನತೋ ಹಿ ಉಪರೂಪರಿಝಾನಂ ಬಲವತರನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾತಿ ತತ್ಥ ಏಕಬೀಜೀ, ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ತಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾ। ಕಾಮರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಅಧಿಗತಫಲಾ ತಯೋ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಂ, ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಂ, ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಂ, ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ವಸೇನ ಚತುವೀಸತಿ, ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಉಪಹಚ್ಚಪರಿ ನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ ಅವಿಹಾಸು ಪಞ್ಚ ಅನಾಮಿಗಾನೋ, ತಥಾ ಅತಪ್ಪಾಸುದಸ್ಸಾಸುದಸ್ಸೀಸುಪಿ ಪಞ್ಚ। ಅಕನಿಟ್ಠೇಸು ಪನ ಉದ್ಧಂಸೋತವಜ್ಜಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಚತುವೀಸತಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ। ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ, ಸಮಥಯಾನಿಕೋತಿ ದ್ವೇ ಅರಹನ್ತೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾತಿ ಚತುಪಞ್ಞಾಸ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸದ್ಧಾಧುರಪಞ್ಞಾಧುರಾನಂವಸೇನ ದ್ವೇಗುಣೇ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸತಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠಸತಂ ವಾ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ತೇ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಯುಗವಸೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿ ಮಗ್ಗಟ್ಠೋ ಫಲಟ್ಠೋತಿ ಏಕಂ ಯುಗನ್ತ್ಯಾದಿನಾ ಚತ್ತಾರೋವ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ರತನಪರಿತ್ತೇ ‘‘ಯೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಟ್ಠಸತಂ ಪಸತ್ಥಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಏತಾನಿ ಯುಗಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಭೇದೋಮಗ್ಗಟ್ಠಫಲಟ್ಠೇಸು ಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಲಬ್ಭತಿ ಝಾನಿಕವಿಪಸ್ಸಕಪಭೇದೋ ಪನ ಫಲಟ್ಠೇಯೇವ ಲಬ್ಭತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖತಿಕತ್ತಾ ಮಗ್ಗಟ್ಠೇಸು ನ ಲಬ್ಭತಿ। ತತ್ಥ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಟ್ಠೋ ಝಾನಿಕಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕವಸೇನ ದುವಿಧೋ। ತೇಸು ಝಾನಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ। ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಝಾನಿಕೋ ನಾಮ। ಮೂಲಟೀಕಾಯಂ ಪನ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ ಯಥಾಲದ್ಧಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿಭೂತೇ ಸುದ್ಧಾವಾಸವಜ್ಜಿತೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ತಥಾ ಕಾಮಭವೇಪಿ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಬಲೇನ ‘‘ಇಜ್ಝತಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪನ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕಾಮಭವೇಸು ನಿಕನ್ತಿಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಕಾಮಲೋಕವಜ್ಜಿತೇ ಯಥಾಲದ್ಧಸ್ಸ ಭೂಮಿ ಭೂತೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ ತಥಾ ಹಿ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸೇವ ಕಾಮಭವೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮೀನಮ್ಪಿ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಕಾಮಭವೇ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಬಲೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಾವೋ ಅವಾರಿತೋವ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಝಾನಿಕೋ ನಾಮಾತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಏಕಬೀಜೀ, ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ। ತತ್ಥ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ವಾ ಹೋತು ಛದೇವಲೋಕೇ ವಾ, ಏಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಏಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ದೇವಲೋಕೇ ಏಕಾತಿ ದ್ವೇಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ವಾ, ಏವಂ ತಿಚತುಪಞ್ಚಛಪರಮೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ। ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಏಕಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ತತೋ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಏಕಾತಿ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸದೇವಲೋಕಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಇಧ ತೀಣಿತ್ಯಾದಿನಾ ತತ್ಥ ಛ, ಇಧ ಏಕೋತಿ ಯಾವ ಸತ್ತಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ। ಕೇವಲಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಯೇವ ಸತ್ತ ದೇವಲೋಕೇಯೇವ ವಾ ಸತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಅಮಿಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತ, ತತೋ ಸತ್ತ ಸಂಸಾರೇ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸತ್ತಪಟಿಸನ್ಧಿದೇವಲೋಕ ಸತ್ತಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಂ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಭುಸಂಪಮತ್ತಾ, ನ ತೇ ಭವಂ ಅಟ್ಠಮಮಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರೋಧತ್ತಾ। ಅಪಿಚ ದ್ವಿಭವಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸಕದಾಗಾಮೀಪಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಪಿ ತತ್ಥ ಏಕಂ, ಇಧ ಏಕನ್ತಿ ವಾರಸ್ಸ ಲಬ್ಭಿತಬ್ಬತೋ ನ ಪನೇವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಕಿಂ ಇಮಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಇಧ ಪತ್ವಾ ಇಧ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ತತ್ಥ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ತತ್ಥ ಪತ್ವಾ ಇಧ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಇಧ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಕದಾಗಾಮೀಸು ಪಞ್ಚಮಕೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಇಧ ಪತ್ವಾ ಇಧ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಆದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕಥಂ ಸಕದಾಗಾಮೀನಾಮಾತಿ। ತೇ ಸಕಿಂ ಪುನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಸಕದಾಗಾಮೀ ನಾಮ। ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಇಮಂ ಕಾಮಧಾತುಂ ಅನಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನಾಗಾಮೀ, ನಿಚ್ಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ವಸೇನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಝಾನಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತು, ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಕಥನ್ತಿ ಸೋಪಿ ಝಾನಿಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಮಗ್ಗನ್ತರೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಹಿ ಹತಸ್ಸಾಪಿ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಝಾನಿಕೋ ಹುತ್ವಾವ ಮರಣಂ ಹೋತಿ ಅಯಂ ಪನ ರೂಪಾರೂಪಭವೇನ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ। ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಯೋ ಅರಿಯಾ ರೂಪಾರೂಪಲೋಕೇಸು ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಾಮಞ್ಞೇನ ಏಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅರಹಾ ಪನ ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅರಹತ್ತಾ ಪುನ ಭವಾ ಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾರಹಾಭಾವಾತ್ಯಾದಿನಾ ವಚನತ್ಥೇನ ಅರಹಾ ನಾಮ। ಸೋಪಿ ತಿವಿಧೋ ಝಾನಿಕ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕ ಸಮಸೀಸೀವಸೇನ। ತತ್ಥ ಝಾನಿಕೋ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಆಗತೋ , ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ। ಅಪರೋಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸೇಕ್ಖಸನ್ತಾನೇ ಝಾನಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಸೋಪಿ ಝಾನಿಕೋವ। ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಪನ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಮತ್ತಮೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಸಹ ಅನಾಗತಝಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಸಮಸೀಸೀ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ, ರೋಗಸಮಸೀಸೀ, ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀತಿ। ತತ್ಥ ಯೋ ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಯೇನೇವ ಇರಿಯಪಥೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭತಿ, ತೇನೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ಅಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ಏಕಂ ರೋಗಂ ಪತ್ವಾ ಅನ್ತೋರೋಗೇ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ರೋಗೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ ಅಯಂ ರೋಗಸಮಸೀಸಿ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ತೇರಸಸು ಸೀಸೇಸು ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀನಾಮ। ತತ್ಥ ತೇರಸ ಸೀಸಾನಿ ಕತಮಾನಿ ತೇರಸ ಸೀಸಾನಿ। ಪಲಿಬೋಧಸೀಸಂ, ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಸೀಸಂ, ಮಾನಪರಾಮಾಸಸೀಸಂ, ದಿಟ್ಠಿವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕಿಲೇಸಸೀಸಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಅಧಿಮೋಕ್ಖಸೀಸಂ, ಸದ್ಧಾಪಗ್ಗಹಸೀಸಂ, ವೀರಿಯಉಪಟ್ಠಾನಸೀಸಂ, ಸತಿಅವಿಕ್ಖೇಪಸೀಸಂ, ಸಮಾಧಿದಸ್ಸನಸೀಸಂ, ಪಞ್ಞಾಪವತ್ತಿಸೀಸಂ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಗೋಚರಸೀಸಂ, ವಿಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾರಸೀಸನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ, ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯಾದಾಯಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ। ಕಥಂ ಪನಿದಂ ಸೀಸಂ ಸಮಂ ಹೋತೀತಿ। ವಾರಸಮತಾಯ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಾರೇ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಹೀನಸೇಸಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನಿ, ತಥಾ ಸಕದಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಸೇಸಕಿಲೇಸಾಭಾವಾ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿಮೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೋ ಇಮಾಯ ವಾರಸಮತಾಯ ಇದಂ ಉಭಯಸೀಸ ಪರಿಯಾದಾನಮ್ಪಿ ಸಮಂ ಹೋತಿ ನಾಮ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪವತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಮಗ್ಗೋ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣವಸೇನ ಯದಿಪಿ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ। ಯಾವ ಪನ ಚುತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಿಸಭಾವತೋ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ ನಾಮ। ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನೇನ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನನ್ತರಂ ವಿಯ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾವ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ। ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತೋ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಸ್ಸೇವ ವಾರಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ, ತೇನೇವ ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಾಯ ವಾರಸಮತಾಯ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾನಂ ಅಪುಬ್ಬಚರಿಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಂಯುತ್ತಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ, ಅಯಂತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಸೀಸೀ। ಏತ್ಥ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಕಿಲೇಸಸೀಸನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ। ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ನಾಮ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ನಾಮ ಅವಿಜ್ಜಾ। ತೇಸು ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಖೇಪೇತಿ। ಅವಿಜ್ಜಂ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ। ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಪನ ಫಲಂ, ಫಲಾನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ, ಭವಙ್ಗತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವಾತಿ। ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಛಿನ್ದನ್ತೇಪಿ ಹಿ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಅವಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ, ಚಿತ್ತಾನಂ ಪನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾಯತೀ’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಟ್ಟೀಕಾಯಞ್ಚ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತಮಗ್ಗಚಿತ್ತಾನಂ। ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲಂ। ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಜವನಚಿತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ। ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ವಚನ ಸಿಲಿಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಾವ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತದಾರಮ್ಮಣಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ದ್ವೇ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಜವನಚಿತ್ತಾನಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪಞ್ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಟೀಕಾವಚನೇನ ಸಮಸೀಸೀನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಸೇನ ಮರಣಾಸನ್ನವೀಥಿಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ ಕ್ರಿಯಜವನಾನಿ ಜವನ್ತೀತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮೇತ್ಥಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ ಜವನಪವತ್ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ಮನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ಮರಣಕಾಲಾದೀಸು ಪಞ್ಚವಾರಮೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸನಂ ಸಾತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ। ‘‘ಪಞ್ಚವಾರಮೇವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೇನ ಮನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಛಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿವತ್ತೇತಿ। ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹಕಾಲೇ ಪನ ಛಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಅನುಜಾನಾತಿ। ಕಾಮಾವಚರಜವನಾನಞ್ಚ ಅನಿಯತಪರಿಮಾಣಾ ಬಲವಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಸಮ್ಪುಣ್ಣಭಾವಾ ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಜವನಾನಿಬಲವಕಾಲೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ, ಮನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಪನ ಮರಣಕಾಲಾದೀಸು ಪಞ್ಚವಾರಮೇವ। ಭಗವತೋ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಾಲಾದೀಸು ಲಹುಕಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಜವನಚಿತ್ತಾನಿ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಅನಿಯಮಿತಪ್ಪಮಾಣವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಭಾವೋ ಆಗತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಸೀಸಿನಿದ್ದೇಸವಾರೇಪಿ ಮರಣಾಸನ್ನವೀಥಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಅಲಬ್ಭನತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನ್ತೇಯೇವ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸೇನ ಸತ್ತ ಜವನಚಿತ್ತಾನಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ಇತೋ ಯುತ್ತತರೋ ವಾ ಪಕಾರೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋ ಗವೇಸಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಪರಮತ್ಥಸಙ್ಘವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ, ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿಪುಗ್ಗಲಾ ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಙ್ಘೋಪಿ ದುಲ್ಲಭೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ತಥಾ ಹಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಅತಿದುಲ್ಲಭಾವ ಸಾಸನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಾಲೇಪಿ ಇದಾನಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತೋ ಅಯಂ ಪರಮತ್ಥಸಙ್ಘವಿಚಾರಣಾ। ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋ ಪನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸಙ್ಘೋವ, ಸೋಪಿ ದುಲ್ಲಭೋಯೇವ। ಕಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕಾಲೇಯೇವ ಲಬ್ಭನತೋ ತಥಾ ಹಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾದಿಗಣನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾಭಾವಸ್ಸ ಅಲಬ್ಭಮಾನತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸರಣಗಮನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸಾಪಿ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಮೂಗಸ್ಸ ಸುಪಿನದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇ ಪರೇಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ತೇ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ತೇ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆದಿನಾನಯೇನ ಅಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕಾಲೇಯೇವ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋ ಲಬ್ಭತಿ। ಅಪಿಚ ನ ತೇ ದುಲ್ಲಭಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸಾಪಿ ಕತಾಕಾರಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಫಲಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಗೋತ್ರಭುನೋ ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾ ದುಸ್ಸೀಲಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ತೇಸು ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ದಾನಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಪಾಹಂ ಆನನ್ದ ಸಙ್ಘಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ವದಾಮಿ ನ ತ್ವೇವಾಹಂ ಆನನ್ದ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಙ್ಘಗತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಉಪರಿಪಣ್ಣಾಸಕೇ ದಕ್ಖಿಣವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾನಂ ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನೇ ದಕ್ಖಿಣಾಪಿ ಗುಣಾಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಙ್ಘಗತದಕ್ಖಿಣಾ ಹಿ ಸಙ್ಘೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ। ಸಙ್ಘೇ ಪನ ಚಿತ್ತೀಕಾರೋ ದುಕ್ಕರೋ ಯೋ ಹಿ ‘‘ಸಙ್ಘಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭನ್ತೇ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಏಕಂ ಥೇರಂ ದೇಥಾ’ತಿ ವದತಿ, ಅಥ ಸಙ್ಘತೋ ಸಾಮಣೇರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಣೇರೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾ ಸಙ್ಘಗತಾ ನ ಹೋತಿ। ಮಹಾಥೇರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಿ ‘‘ಮಹಾಥೇರೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನ ಹೋತಿಯೇವ। ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾ ಸಙ್ಘಗತಾ ನ ಹೋತಿ। ಯೋ ಪನ ಸಾಮಣೇರಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ ದಹರಂ ವಾ ಥೇರಂ ವಾ ಬಾಲಂ ವಾ ಪಣ್ಡಿತಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾ ಸಙ್ಘಗತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪರಸಮುದ್ದವಾಸಿನೋ ಕಿರ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ತತ್ಥ ಹಿ ಏಕೋ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಮಿಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ‘‘ಸಙ್ಘಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸೋ ಏಕಂ ದುಸ್ಸೀಲಭಿಕ್ಖುಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಂ ಓಪುಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಧೂಮಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಸಙ್ಘೇ ಚಿತ್ತೀಕಾರೇನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಅದಾಸಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯ ‘‘ಕುದಾಲಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಘರದ್ವಾರಂ ಆಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಕುದಾಲಂ ಪಾದೇನ ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಅದಾಸಿ ತಮೇನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಹಂಸು ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪಾತೋವ ಏತಸ್ಸ ಕತಸಕ್ಕಾರೋ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇದಾನಿ ಅಪಚಯಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ। ಉಪಾಸಕೋ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೋ ಅಯ್ಯೋ ಚಿತ್ತೀಕಾರೋ, ನ ಏತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ। ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಸಙ್ಘದಿನ್ನದಕ್ಖಿಣಂ ಪನ ಕೋ ಸೋಧೇತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲಾನಾದಯೋ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ಸೋಧೇನ್ತಿ ಅಪಿ ಚ ಥೇರಾ ಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ, ಥೇರೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಧರಮಾನಖೀಣಾಸವಾ ಸೋಧೇನ್ತಿಯೇವ, ತಥಾ ಹಿ ದಾಯಕತೋ ಪಟಿಗ್ಗಾಹತೋಪಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ದಾನಂ। ದಾಯಕತೋ ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕಂ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಹಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಜೂಜಕಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಯನಸದಿಸೇ ದ್ವೇ ಜಾಲೀಕಣ್ಹಾಜಿನೇ ಪುತ್ತೇ ದತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇಸಿ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಚೇತನಾಯ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಪಥವಿಂ ಕಮ್ಪೇಸಿ। ಏವಂ ದಾಯಕತೋಪಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನಚೋರಘಾತಕವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಚೋರಘಾತಕೋ ನಾಮ ಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಏಕೋ ಜನಪದಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಚೋರಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇಪಿ ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ನಾಸಿಕವಾತೇನೇವ ಕಣ್ಣನಾಸಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚೋರಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ। ಸೋ ಮರಣ ಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋವ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಬಲೇನ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಯ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ಭೀತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಭತೋ ಪಸ್ಸೇ ಗೇಹಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು। ತದಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಾಸಿಕವಾತೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತಿವಿರೋಚಮಾನಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿ। ಚೋರಘಾತಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋಪಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ। ಉಭಯತೋಪಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕವಿಸಾಖಾದಯೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ।

‘‘ತಥಾಗತೇ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೇ, ಅಥವಾ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೇ।

ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಮ್ಹಿ, ಅಪ್ಪಕಾ ನಾಮ ದಕ್ಖಿಣಾ॥

ಏವಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾ, ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ।

ಅಚಿನ್ತಿಯೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ ಅಚಿನ್ತಿಯೋ’’ತಿ॥

ಏವಂ ಉಭಯವಸೇನ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ದಾಯಕತೋಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋಪಿ ನಿಪ್ಫಲಮೇವ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಕ್ಖಲಿಗೋಸಾಲಛಸತ್ಥಾರಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಾಸಕಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಪೂಜಾವಿಸೇಸಾ ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ।

‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ, ಬಾಲೋ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಭೋಜನಂ।

ನ ಸೋ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ, ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿ’’ನ್ತಿ॥

ತೇನೇವಾಹ ಭಗವಾ ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ ಆನನ್ದ ದಕ್ಖಿಣವಿಸುದ್ಧಿಯೋ’’ತಿ। ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘರತನಾನಿ ಸಾಧೂನಂ ರತಿಜನನತ್ಥೇನ ರತನಾನಿ ನಾಮ।

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ।

‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ।

ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ರತನಞ್ಚ ನಾಮ ದುವಿಧಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ। ತತ್ಥ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಚಕ್ಕರತನಂ, ಮಣಿರತನಂ ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿ। ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರತನಾದಿಪರಿಣಾಯಕರತನಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಂ। ಏವಂ ದುವಿಧೇ ಚೇತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾದಿರತನಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಂ ಹತ್ತಿರತನಾದೀನಂ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಾಯ ಉಪನೀಯತಿ। ಸವಿಞ್ಞಾಣಕರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತರತನಂ ಮನುಸ್ಸರತನಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತರತನಂ ಮನುಸ್ಸರತನಸ್ಸ ಓಪವಯ್ಹಂ ಹೋತಿ। ಮನುಸ್ಸರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಪುರಿಸರತನಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಪುರಿಸರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಪುರಿಸರತನಸ್ಸ ಪರಿಚಾರಿಕತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಪುರಿಸರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಅಗಾರಿಕರತನಂ ಅನಗಾರಿಕರತನಞ್ಚ ತತ್ಥ ಅನಗಾರಿಕರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಿಕರತನೇಸು ಅಗ್ಗೋ ಚಕ್ಕವತ್ತೀಪಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಯುತ್ತಂ ಅನಗಾರಿಕರತನಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಮಾನುಸ್ಸಿಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಅನಗಾರಿಕರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಅರಿಯಪುಥುಜ್ಜನವಸೇನ। ಅರಿಯರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖವಸೇನ। ಅಸೇಕ್ಖರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಸಮಥಯಾನಿಕವಸೇನ। ಸಮಥಯಾನಿಕರತನಮ್ಪಿ ದುವಿಧಂ ಸಾವಕಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಮಪತ್ತಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಸಾವಕಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಗುಣಮಹತ್ತತಾಯ। ಸಾವಕಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತರತನತೋಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಗುಣಮಹತ್ತತಾಯ। ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲಾನಸದಿಸಾಪಿ ಹಿ ಅನೇಕಸತಾ ಸಾವಕಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗುಣಾನಂ ಸತಭಾಗಮ್ಪಿ ನ ಉಪನೇನ್ತಿ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧರತನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಗುಣಮಹತ್ತತಾಯ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಏಕಸ್ಸ ಗುಣಾನಂ ನೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಕಲಂ ಗಣನಭಾಗಂ ಉಪನೇನ್ತಿ, ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಯಾವತಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ…ಪೇ॰… ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ ಆದಿ। ಏವಂ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಚ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕೇ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಮ್ಪಿ ಚ, ಸಙ್ಘೋ ಚ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ ಹೋತಿ।

ಇತಿ ಸಾಗರಬುದ್ಧಿತ್ಥೇರವಿರಚಿತೇ ಸೀಮವಿಸೋಧನೇ ಸಙ್ಘವಣ್ಣನಾಯ

ಸಮಸೀಸಿಕಣ್ಡೋ ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ।