೮. ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
ಅಚೇಲಕಸ್ಸಪವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ
೩೮೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ॰… ಉರುಞ್ಞಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ। ಉರುಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಉರುಞ್ಞಾತಿ ತಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಸಪಿ ನಗರಸ್ಸಪಿ ಏತದೇವ ನಾಮಂ, ಭಗವಾ ಉರುಞ್ಞಾನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲೇ ಮಿಗದಾಯೇತಿ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಂ ನಾಮ ಏಕೋ ರಮಣೀಯೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಮಿಗದಾಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲೇ ಮಿಗದಾಯೇ। ಅಚೇಲೋತಿ ನಗ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ। ಕಸ್ಸಪೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಪಸ್ಸಿನ್ತಿ ತಪನಿಸ್ಸಿತಕಂ। ಲೂಖಾಜೀವಿನ್ತಿ ಅಚೇಲಕಮುತ್ತಾಚಾರಾದಿವಸೇನ ಲೂಖೋ ಆಜೀವೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲೂಖಾಜೀವೀ, ತಂ ಲೂಖಾಜೀವಿಂ। ಉಪಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಉಪಣ್ಡೇತಿ। ಉಪವದತೀತಿ ಹೀಳೇತಿ ವಮ್ಭೇತಿ। ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇನ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ಅನುವಾದೋ ವಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ, ಕಾರಣಂ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಂ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಪಿ ತವ ವಾದೇ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾತಿ ನ ಅಭೂತೇನ ವತ್ತುಕಾಮಾ।
೩೮೨. ಏಕಚ್ಚಂ ತಪಸ್ಸಿಂ ಲೂಖಾಜೀವಿನ್ತಿಆದೀಸು ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಚೇಲಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಿತಪನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ತಪಸ್ಸೀ ‘‘ಲೂಖೇನ ಜೀವಿತಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಿಣಗೋಮಯಾದಿಭಕ್ಖನಾದೀಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಕಿಲಮೇತಿ, ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ಚ ಸುಖೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಮೇವ ನ ಲಭತಿ, ಸೋ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
ಅಪರೋ ತಾದಿಸಂ ತಪನಿಸ್ಸಿತೋಪಿ ಪುಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಲಭತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ। ಸೋ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ
ಅಪರೋ ತಪನಿಸ್ಸಿತಕೋ ಲೂಖಾಜೀವೀ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ನ ಲಭತಿ ಸುಖೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ। ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಸುಖಜೀವಿಕಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ
ಅಪರೋ ಲೂಖಾಜೀವೀ ಪುಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಲಭತಿ ಸುಖೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ। ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಸುಖಜೀವಿಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸನ್ಧಾಯ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋ।
ಏಕೋ ಪನ ತಪಸ್ಸೀ ಅಪ್ಪದುಕ್ಖವಿಹಾರೀ ಹೋತಿ ಬಾಹಿರಕಾಚಾರಯುತ್ತೋ ತಾಪಸೋ ವಾ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ವಾ, ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ಚ ಮನಾಪೇ ಪಚ್ಚಯೇ ನ ಲಭತಿ। ಸೋ ಅನೇಸನವಸೇನ ತೀಣಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
ಅಪರೋ
ಅಪರೋ ಪನ ಅಪ್ಪದುಕ್ಖವಿಹಾರೀ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಸೋ – ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಸುಖೇನ ಜೀವಿಕಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
ಅಪರೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಸೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಸುಖಂ ಲಭಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸನ್ಧಾಯ ಚತುತ್ಥನಯೋ ವುತ್ತೋ। ಇದಂ ತಿತ್ಥಿಯವಸೇನ ಆಗತಂ, ಸಾಸನೇಪಿ ಪನ ಲಬ್ಭತಿ।
ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನವಸೇನ ಲೂಖಾಜೀವೀ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ವಾ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಗಾಮಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಉದರಪೂರಂ ನ ಲಭತಿ। ಸೋ – ‘‘ಪಚ್ಚಯೇ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ವಾ ಅನೇಸನಂ
ಅಪರೋ
ಅಪರೋ ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಙ್ಗೋ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋವ ಹೋತಿ, ನ ಲಭತಿ ಸುಖೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ। ಸೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಅಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಾಮಿ, ಸಚೇ ಇದಾನಿ ಅನೇಸನಂ ಕರಿಸ್ಸಂ, ಆಯತಿಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಸುಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
ಅಪರೋ ಪುಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಸೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಏತರಹಿ ಸುಖಿತೋ, ಇದಾನಿಪಿ ಪುಞ್ಞಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
೩೮೩. ಆಗತಿಞ್ಚಾತಿ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನತೋ ನಾಮ ಇಮೇ ಆಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತಿಞ್ಚ। ಗತಿಞ್ಚಾತಿ ಇದಾನಿ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಞ್ಚ। ಚುತಿಞ್ಚಾತಿ ತತೋ ಚವನಞ್ಚ। ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ತತೋ ಚುತಾನಂ ಪುನ ಉಪಪತ್ತಿಞ್ಚ। ಕಿಂ ಸಬ್ಬಂ ತಪಂ ಗರಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಗರಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗರಹಿತಬ್ಬಮೇವ ಹಿ ಮಯಂ ಗರಹಾಮ, ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಂ ಪಸಂಸಾಮ, ನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಹಾರಜಕೋ ವಿಯ ಧೋತಞ್ಚ ಅಧೋತಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಸನ್ತಿ ಕಸ್ಸಪ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೩೮೪. ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸೀಲಂ, ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ನ ಕೋಚಿ ‘‘ನ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವದತಿ। ಪುನ ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ವೇರಂ, ತಂ ನ ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಅಸಂವರಂ, ತೇ ಕಿರ – ‘‘ಚಕ್ಖು ನಾಮ ನ ನಿರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುನಾ ಮನಾಪಂ ರೂಪಂ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏಸ ನಯೋ ಸೋತಾದೀಸು। ಪುನ ಯಂ ತೇ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಸಂವರಂ।
ಏವಂ ಪರೇಸಂ ವಾದೇನ ಸಹ ಅತ್ತನೋ ವಾದಸ್ಸ ಸಮಾನಾಸಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇನ
ಸಮನುಯುಞ್ಜಾಪನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೮೫. ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ವಾ ಸತ್ಥಾರನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಸತ್ಥಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹಾಯ ವತ್ತತಿ, ಉದಾಹು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಯೇ ಇಮೇಸಂ ಭವತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಅಕುಸಲಾ ಚೇವ ‘‘ಅಕುಸಲಾ’’ತಿ ಚ ಸಙ್ಖಾತಾ ಞಾತಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು। ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜಾತಿ ಸದೋಸಾ। ನ ಅಲಮರಿಯಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೇನ ಅರಿಯಾ ಭವಿತುಂ ನಾಲಂ ಅಸಮತ್ಥಾ।
೩೮೬-೩೯೨. ಯಂ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಾತಿ ಯೇನ ವಿಞ್ಞೂ ಅಮ್ಹೇ ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಿ ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಪರೇ ಗಣಾಚರಿಯಾತಿ ಪರೇ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಗಣಾಚರಿಯಾ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪಹಾಯ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಮ್ಹೇವ ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಸಂಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜನೇಪಿ ಆಹ – ಸಙ್ಘೇನ ಸಂಘಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜನೇಪಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಸಙ್ಘಪಸಂಸಾಯಪಿ ಸತ್ಥುಯೇವ ಪಸಂಸಾಸಿದ್ಧಿತೋ। ಪಸೀದಮಾನಾಪಿ ಹಿ ಬುದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘೇ, ಸಙ್ಘಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಬುದ್ಧೇ ಪಸೀದನ್ತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ‘‘ಅಮ್ಹೇವ ತತ್ಥ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಸಂಸೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನವಸೇಸಂ ಪಹಾಯ ವತ್ತತಿ, ಯಂ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಪರೇ ಗಣಾಚರಿಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಸಮ್ಪತ್ತಸಮಾದಾನಸೇತುಘಾತವಸೇನ
ಪಞ್ಚ ಖೋ ಪನಿಮೇ ಉಪೋಸಥುದ್ದೇಸಾ, ತೇಸು ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಮೇವ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹೋತಿ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ಇತಿ ಅಕುಸಲಪ್ಪಹಾನೇ ಚ ಕುಸಲಸಮಾದಾನೇ ಚ, ತೀಸು ವಿರತೀಸು, ಪಞ್ಚಸು ಪಹಾನೇಸು, ಪಞ್ಚಸು ಸಂವರೇಸು, ಪಞ್ಚಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು, – ‘‘ಅಹಮೇವ ಚ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಲೋಕೇ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಮಯಾ ಹಿ ಸದಿಸೋ ಸತ್ಥಾ ನಾಮ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾವಕಸಙ್ಘೇನ ಸದಿಸೋ ಸಙ್ಘೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಭಗವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ।
ಅರಿಯಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೩೯೩. ಏವಂ ಸೀಹನಾದಂ ಮಗ್ಗೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ। ಪಟಿಪದಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ। ಕಾಲವಾದೀತಿಆದೀನಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವಣ್ಣಿತಾನಿ। ಇದಾನಿ ತಂ ದುವಿಧಂ ಮಗ್ಗಞ್ಚ ಪಟಿಪದಞ್ಚ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ವಾ ಅಚೇಲೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂಯೇವ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಪಟಿಪದಾ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ನತ್ಥೀತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸಾಹಂ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ। ತತೋ ಅಚೇಲಕಪಟಿಪದಂ ಕಥೇಸಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ…ಪೇ॰… ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ।
ತಪೋಪಕ್ಕಮಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೯೪. ತತ್ಥ ತಪೋಪಕ್ಕಮಾತಿ ತಪಾರಮ್ಭಾ, ತಪಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಮಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಸಮಣಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ। ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ। ಅಚೇಲಕೋತಿ ನಿಚ್ಚೋಲೋ, ನಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮುತ್ತಾಚಾರೋತಿ ವಿಸಟ್ಠಾಚಾರೋ, ಉಚ್ಚಾರಕಮ್ಮಾದೀಸು ಲೋಕಿಯಕುಲಪುತ್ತಾಚಾರೇನ ವಿರಹಿತೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋತಿ ಹತ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡಮ್ಹಿ ಠಿತೇ ಜಿವ್ಹಾಯ ಹತ್ಥಂ ಅಪಲಿಖತಿ, ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ದಣ್ಡಕಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಅಪಲಿಖತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣತ್ಥಂ ಏಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನ ಏತೀತಿ ನ ಏಹಿಭದ್ದನ್ತಿಕೋ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ನತಿಟ್ಠಭದ್ದನ್ತಿಕೋ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಸೋ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ವಚನಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಕರೋತಿ। ಅಭಿಹಟನ್ತಿ ಪುರೇತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹಟಂ ಭಿಕ್ಖಂ, ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚಿತಂ ಭಿಕ್ಖಂ। ನ ನಿಮನ್ತನನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಕುಲಂ ವಾ ವೀಥಿಂ ವಾ ಗಾಮಂ ವಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಮನ್ತಿತಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ನ ಗಣ್ಹತಿ। ನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾತಿ ಕುಮ್ಭಿತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ನ ಕಳೋಪಿಮುಖಾತಿ ಕಳೋಪೀತಿ ಉಕ್ಖಲಿ ವಾ ಪಚ್ಛಿ ವಾ, ತತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಕುಮ್ಭಿಕಳೋಪಿಯೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಪಹಾರಂ ಲಭನ್ತೀತಿ। ನ ಏಳಕಮನ್ತರನ್ತಿ ಉಮ್ಮಾರಂ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತರಕರಣಂ ಲಭತೀ’’ತಿ। ದಣ್ಡಮುಸಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಭುಞ್ಜಮಾನೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಟ್ಠಾಯ ದೇನ್ತೇ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಕಬಳನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ನ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾತಿಆದೀಸು ಪನ ‘‘ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ದಾರಕೋ ಕಿಲಮತಿ। ಪಾಯನ್ತಿಯಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಖೀರನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾಯ ರತಿಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಸಂಕಿತ್ತೀಸೂತಿ ಸಂಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಕತಭತ್ತೇಸು, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಸಮಯೇ ಕಿರ ಅಚೇಲಕಸಾವಕಾ ಅಚೇಲಕಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತತೋ ತತೋ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚನ್ತಿ। ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅಚೇಲಕೋ ತತೋಪಿ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತಿ। ನ ಯತ್ಥ ಸಾತಿ ಯತ್ಥ ಸುನಖೋ – ‘‘ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಆಹಟಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಏತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ। ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೀತಿ ಸಮೂಹಸಮೂಹಚಾರಿನೀ, ಸಚೇ ಹಿ ಅಚೇಲಕಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಭತ್ತಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಚ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಕಳೋಪಿಮುಖಾದೀಸು ನಿಲೀನಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಾ ಚರನ್ತಿ, ತತೋ ಆಹಟಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಕ್ಖಿಕಾನಂ ಗೋಚರನ್ತರಾಯೋ ಜಾತೋತಿ।
ಥುಸೋದಕನ್ತಿ ಏಕಾಗಾರಿಕೋತಿ ಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತತಿ ಏಕಾಲೋಪಿಕೋತಿ ಯೋ ಏಕೇನೇವ ಆಲೋಪೇನ ಯಾಪೇತಿ। ದ್ವಾಗಾರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ದತ್ತಿಯಾತಿ ಏಕಾಯ ದತ್ತಿಯಾ। ದತ್ತಿ ನಾಮ ಏಕಾ ಖುದ್ದಕಪಾತಿ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ಏಕಾಹಿಕನ್ತಿ ಏಕದಿವಸನ್ತರಿಕಂ। ಅದ್ಧಮಾಸಿಕನ್ತಿ ಅದ್ಧಮಾಸನ್ತರಿಕಂ। ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನನ್ತಿ ವಾರಭತ್ತಭೋಜನಂ, ಏಕಾಹವಾರೇನ ದ್ವೀಹವಾರೇನ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅಡ್ಢಮಾಸವಾರೇನಾತಿ ಏವಂ ದಿವಸವಾರೇನ ಆಗತಭತ್ತಭೋಜನಂ।
೩೯೫. ಸಾಕಭಕ್ಖೋತಿ ಸಾಮಾಕಭಕ್ಖೋತಿ ಸಾಮಾಕತಣ್ಡುಲಭಕ್ಖೋ। ನೀವಾರಾದೀಸು ನೀವಾರೋ ನಾಮ ಅರಞ್ಞೇ ಸಯಂಜಾತಾ ವೀಹಿಜಾತಿ। ದದ್ದುಲನ್ತಿ ಚಮ್ಮಕಾರೇಹಿ ಚಮ್ಮಂ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಕಸಟಂ। ಹಟಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಿಲೇಸೋಪಿ ಸೇವಾಲೋಪಿ। ಕಣನ್ತಿ ಕುಣ್ಡಕಂ। ಆಚಾಮೋತಿ ಭತ್ತಉಕ್ಖಲಿಕಾಯ ಲಗ್ಗೋ ಝಾಮಕಓದನೋ, ತಂ ಛಡ್ಡಿತಟ್ಠಾನತೋವ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ‘‘ಓದನಕಞ್ಜಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪಿಞ್ಞಾಕಾದಯೋ ಪಾಕಟಾ ಏವ। ಪವತ್ತಫಲಭೋಜೀತಿ ಪತಿತಫಲಭೋಜೀ।
೩೯೬. ಸಾಣಾನೀತಿ ಸಾಣವಾಕಚೋಳಾನಿ। ಮಸಾಣಾನೀತಿ ಮಿಸ್ಸಕಚೋಳಾನಿ। ಛವದುಸ್ಸಾನೀತಿ ಮತಸರೀರತೋ ಛಡ್ಡಿತವತ್ಥಾನಿ, ಏರಕತಿಣಾದೀನಿ ವಾ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತನಿವಾಸನಾನಿ। ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ ಪಥವಿಯಂ ಛಡ್ಡಿತನನ್ತಕಾನಿ। ತಿರೀಟಾನೀತಿ ರುಕ್ಖತಚವತ್ಥಾನಿ। ಅಜಿನನ್ತಿ ಅಜಿನಮಿಗಚಮ್ಮಂ। ಅಜಿನಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ತದೇವ ಮಜ್ಝೇ ಫಾಲಿತಕಂ। ಕುಸಚೀರನ್ತಿ ಕುಸತಿಣಾನಿ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತಚೀರಂ। ವಾಕಚೀರಫಲಕಚೀರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೇಸಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಕೇಸೇಹಿ ಕತಕಮ್ಬಲಂ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ತನ್ತಾವುತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಕಿಟ್ಠೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ। ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀತೇ ಸೀತೋ, ಉಣ್ಹೇ ಉಣ್ಹೋ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ ಚ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಚ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ।
ವಾಳಕಮ್ಬಲನ್ತಿ ಉಲೂಕಪಕ್ಖಿಕನ್ತಿ ಉಲೂಕಪಕ್ಖಾನಿ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ ಕತನಿವಾಸನಂ। ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕವೀರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋತಿ ಅಯಕಣ್ಟಕೇ ವಾ ಪಕತಿಕಣ್ಟಕೇ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಮ್ಮಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಾನಚಙ್ಕಮಾದೀನಿ ಕರೋತಿ। ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಯನ್ತೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ಫಲಕಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ರುಕ್ಖಫಲಕೇ ಸೇಯ್ಯಂ। ಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಥಣ್ಡಿಲೇ ಉಚ್ಚೇ ಭೂಮಿಠಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ। ಏಕಪಸ್ಸಯಿಕೋತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇನೇವ ಸಯತಿ। ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋತಿ ಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ರಜುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಲಗ್ಗತಿ, ತಂ ಧಾರೇತಿ। ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೋತಿ ಲದ್ಧಂ ಆಸನಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಯದೇವ ಲಭತಿ, ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಸೀಲೋ। ವೇಕಟಿಕೋತಿ ವಿಕಟಖಾದನಸೀಲೋ। ವಿಕಟನ್ತಿ ಗೂಥಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಪಾನಕೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸೀತುದಕಪಾನೋ। ಸಾಯಂ ತತಿಯಮಸ್ಸಾತಿ ಸಾಯತತಿಯಕಂ। ಪಾತೋ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ, ಸಾಯನ್ತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಾಪಂ ಪವಾಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತೀತಿ।
ತಪೋಪಕ್ಕಮನಿರತ್ಥಕತಾವಣ್ಣನಾ
೩೯೭. ಅಥ ಆರಕಾ ವಾತಿ ದೂರೇಯೇವ। ಅವೇರನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜರಹಿತಂ।
೩೯೮. ದುಕ್ಕರಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಸಪೋ ‘‘ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಏತ್ತಕಮತ್ತಂ ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ ವಿಚರಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಞ್ಞಂಯೇವ ಸಾಮಞ್ಞಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಞ್ಚ ವದಥಾ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ। ಪಕತಿ ಖೋ ಏಸಾತಿ ಪಕತಿಕಥಾ ಏಸಾ। ಇಮಾಯ ಚ, ಕಸ್ಸಪ, ಮತ್ತಾಯಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಪ ಯದಿ ಇಮಿನಾ ಪಮಾಣೇನ ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕೇನ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೇನ ಸಾಮಞ್ಞಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಂ ವಾ ದುಕ್ಕರಂ ಸುದುಕ್ಕರಂ ನಾಮ ಅಭವಿಸ್ಸ, ತತೋ ನೇತಂ ಅಭವಿಸ್ಸ ಕಲ್ಲಂ ವಚನಾಯ ದುಕ್ಕರಂ ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪದಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩೯೯. ದುಜ್ಜಾನೋತಿ
ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾವಣ್ಣನಾ
೪೦೦-೪೦೧. ಕತಮಾ ಪನ ಸಾ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಯಂ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಗವತೋ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಕಥಂ ಉಗ್ಗಹೇಸಿ, ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿರತ್ಥಕತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ – ‘‘ತಸ್ಸ ‘ಚಾಯಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ ಅಭಾವಿತಾ ಹೋತಿ ಅಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಆರಕಾವ ಸಾಮಞ್ಞಾ’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಹನ್ದ ದಾನಿ ನಂ ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾದಿವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಇಧ ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಮಾಯ ಚ ಕಸ್ಸಪ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಇದಂ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅರಹತ್ತಫಲಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ। ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಹಿ ಸೀಲಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಹಿ
ಸೀಹನಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೦೨. ಏವಞ್ಚ ಅರಿಯನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಂ। ಪರಮನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ, ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ ಹಿಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಾ ಸೀಲಮೇವ, ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಪನ ಪರಮಸೀಲಂ ನಾಮ। ನಾಹಂ ತತ್ಥಾತಿ ತತ್ಥ ಸೀಲೇಪಿ ಪರಮಸೀಲೇಪಿ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಸಮಂ ಮಮ ಸೀಲಸಮೇನ ಸೀಲೇನ ಮಯಾ ಸಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಅಹಮೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಉತ್ತಮೋ। ಕತಮಸ್ಮಿಂ? ಯದಿದಂ ಅಧಿಸೀಲನ್ತಿ ಯಂ ಏತಂ ಉತ್ತಮಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ।
ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛವಾದಾತಿ ಅರಿಯಾ ಪರಮಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ ಅರಿಯಾ, ಅಟ್ಠಆರಮ್ಭವತ್ಥುವಸೇನಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವ, ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಮಾ ನಾಮ। ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛನ್ತಿ ಇಧ ಜಿಗುಚ್ಛಭಾವೋ ಜೇಗುಚ್ಛಂ, ಉತ್ತಮಂ ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛಂ, ತಸ್ಮಾ ಯದಿದಂ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛಂ, ತತ್ಥ ಅಹಮೇವ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಞ್ಞಾಧಿಕಾರೇಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಪಞ್ಞಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ, ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪರಮಾ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ। ಅಧಿಪಞ್ಞನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥತ್ಥೋ – ಯಾಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ವಿಮುತ್ತಾಧಿಕಾರೇ ಯದಿದಂ ಅಧಿವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಅಧಿವಿಮುತ್ತಿ, ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೦೩. ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇತಿ ಸುಞ್ಞೇ ಘರೇ, ಏಕಕೋವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿಸಾಸು ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ವೇಸಾರಜ್ಜಾನಿ। ಯೇಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತಥಾಗತೋ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦) ಸುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।
ಪಞ್ಹಞ್ಚ ನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ ಪಞ್ಹಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿತೋಸೇತಿಯೇವ। ನೋ ಚ ಖೋ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಪಿಸ್ಸ ವಚನಂ ಪರೇ ಸೋತಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ, ಏವಞ್ಚ ವದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋತಬ್ಬಞ್ಚಸ್ಸ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದೇವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಮಹನ್ತೇನೇವ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ। ಪಸೀದನ್ತೀತಿ ಸುಪಸನ್ನಾ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಾ ಮುದುಚಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ನ ಮುದ್ಧಪ್ಪಸನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ವೇಳುವನವಿಹಾರಾದಯೋ ಚ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಾ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತಥತ್ತಾಯಾತಿ ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ತಥಾ ಭಾವಾಯ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥತ್ತಾಯ ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ತಥಭಾವಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚ ಆರಾಧೇನ್ತೀತಿ ತಞ್ಚ ಪನ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣೇನ
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನೋಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಾ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾ। ಏಕಚ್ಚಂ ತಪಸ್ಸಿಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಹಿ ಭಗವತೋ ಏಕೋ ಸೀಹನಾದೋ। ಅಪರಂ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏಕೋ। ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನೇ ಅಹಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏಕೋ। ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಾದಾನೇಪಿ ಅಹಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏಕೋ। ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನೇ ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏಕೋ। ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಾದಾನೇಪಿ ಮಯ್ಹಂಯೇವ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಏಕೋ। ಸೀಲೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೋ। ವೀರಿಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಏಕೋ। ಪಞ್ಞಾಯ…ಪೇ॰… ವಿಮುತ್ತಿಯಾ…ಪೇ॰… ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನದಾಮೀತಿ ಏಕೋ। ವಿಸಾರದೋ ಹುತ್ವಾ ನದಾಮೀತಿ ಏಕೋ। ಪಞ್ಹಂ ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಮೀತಿ ಏಕೋ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಮೀತಿ ಏಕೋ। ಸುತ್ವಾ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಸುತ್ವಾ ಮೇ ಪಸೀದನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇಮಿ, ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚ ಮಂ ಆರಾಧೇನ್ತೀತಿ ಏಕೋ। ಇತಿ ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ – ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಚ ನದತೀ’’ತಿ ಆದಯೋ ದಸ ದಸ ಪರಿವಾರಾ। ಏವಂ ತೇ ದಸ ಪುರಿಮಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಪರಿವಾರವಸೇನ ಸತಂ ಪುರಿಮಾ ಚ ದಸಾತಿ ದಸಾಧಿಕಂ ಸೀಹನಾದಸತಂ ಹೋತಿ। ಇತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಏತ್ತಕಾ ಸೀಹನಾದಾ ದುಲ್ಲಭಾ, ತೇನಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಮಹಾಸೀಹನಾದನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಸೀಹನಾದಂ ಖೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನದತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ನದತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಾದಾನು ವಾದಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಸತಿ ನದಿತಪುಬ್ಬಂ ಸೀಹನಾದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕಮಿದಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೦೪. ತತ್ಥ ತತ್ರ ಮಂ ಅಞ್ಞತರೋ ತಪಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತಿ ತತ್ರ ರಾಜಗಹೇ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಮಂ ಅಞ್ಞತರೋ ತಪಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನಿಗ್ರೋಧೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛೇತಿ ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಾಧಿಕಾರೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಇದಂ ಯಂ ತಂ ಭಗವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಸನ್ಧಾನಸ್ಸ ಚ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧೇನ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛೇ ಪುಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪರಂ ವಿಯ ಮತ್ತಾಯಾತಿ ಪರಮಾಯ ಮತ್ತಾಯ, ಅತಿಮಹನ್ತೇನೇವ ಪಮಾಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ಧಬಾಲಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಂ ಅಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ ‘‘ಕೋ ನಾಮ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ನ ಅತ್ತಮನೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಲಭೇಯ್ಯಾಹನ್ತಿ ಇದಂ ಸೋ – ‘‘ಚಿರಂ ವತ ಮೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಕ್ಖೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾ ಕಿಲಮಿತೋ, ‘ಸುಕ್ಖನದೀತೀರೇ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಥುಸೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೇನ ವಿಯ ನ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ನಿಪ್ಫಾದಿತೋ। ಹನ್ದಾಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಯೋಗೇ ಯೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ। ಅಥ ಭಗವಾ ಯೋ ಅನೇನ ಖನ್ಧಕೇ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಯೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಠಿತೋ – ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ, ಸ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಂಘಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿವಾಸಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೮೬) ನಯೇನ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪರಿವಸತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೪೦೫. ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ವಚನಸಿಲಿಟ್ಠತಾವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ಅಪರಿವಸಿತ್ವಾಯೇವ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭತಿ। ಉಪಸಮ್ಪದತ್ಥಿಕೇನ ಪನ ನಾತಿಕಾಲೇನ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ। ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಅಟ್ಠವತ್ತಪೂರಣೇನ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಪಿ ಚ ಮೇತ್ಥಾತಿ ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಏತ್ಥ। ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾತಿ ಪುಗ್ಗಲನಾನತ್ತಂ ವಿದಿತಂ। ‘‘ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ, ಅಯಂ ನ ಪರಿವಾಸಾರಹೋ’’ತಿ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಕಟನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಏವಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಯುತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅಯುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೀ’’ತಿ, ತತೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಸಞ್ಜಾತುಸ್ಸಾಹೋ – ‘‘ಸಚೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಅಥ ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ನಚಿರಮೇವ। ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ವೂಪಕಟ್ಠೋ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ। ಆತಾಪೀತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತೇನ ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪೀ। ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಅತ್ತಭಾವೋ। ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ। ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಹೇತುನಾವ ಕಾರಣೇನೇವ। ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ, ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಚ ಖೀಣಾ ಜಾತಿ…ಪೇ॰… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸೀತಿ।
ಏವಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಭೂಮಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಕಸ್ಸಪೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ। ಅರಹತನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಂ ಯಂ ಪನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ।
ಇತಿ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ
ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।