೩. ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
ಅದ್ಧಾನಗಮನವಣ್ಣನಾ
೨೫೪. ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾತಿ ಜನಪದಿನೋತಿ ಜನಪದವನ್ತೋ, ಜನಪದಸ್ಸ ವಾ ಇಸ್ಸರಾ ರಾಜಕುಮಾರಾ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಕೋಸಲಾ ನಾಮ। ಯದಿ ಏಕೋ ಜನಪದೋ, ಕಥಂ ಬಹುವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಳ್ಹಿಸದ್ದೇನಾ’’ತಿ। ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಹಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಯುತ್ತೇ ವಿಯ ಈದಿಸಲಿಙ್ಗವಚನಾನಿ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ರೂಳ್ಹಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಪಿ ‘‘ಕುರೂಸು ವಿಹರತಿ, ಅಙ್ಗೇಸು ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಚ। ತಬ್ಬಿಸೇಸನೇಪಿ ಜನಪದ-ಸದ್ದೇ ಜಾತಿ-ಸದ್ದೇ ಏಕವಚನಮೇವ। ಪೋರಾಣಾ ಪನಾತಿ ಪನ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತನೋ, ತೇನ ಪುಥುಅತ್ಥವಿಸಯತಾಯ ಏವಞ್ಚೇತಂ ಪುಥುವಚನನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನವಿಸೇಸಂ ಜೋತೇತಿ। ಬಹುಪ್ಪಭೇದೋ ಹಿ ಸೋ ಪದೇಸೋ ತಿಯೋಜನಸತಪರಿಮಾಣತಾಯ। ನಙ್ಗಲಾನಿಪಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ನಙ್ಗಲಾನಿಪಿ ಪಹಾಯ, ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ। ನ ಕೇವಲಂ ಕಸ್ಸಕಾ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ‘‘ಸೋ ಪದೇಸೋ’’ತಿ ಪದೇಸಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ, ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಾ, ತೇ ಪದೇಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೋಸಲಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಸಲಾ ಏವ ಕೋಸಲಾತಿ ಕತ್ವಾ।
ಚಾರಿಕನ್ತಿ ಚರಣಂ, ಚರಣಂ ವಾ ಚಾರೋ, ಸೋ ಏವ ಚಾರಿಕಾ। ತಯಿದಂ ಮಗ್ಗಗಮನಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಚುಣ್ಣಿಕಗಮನಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅದ್ಧಾನಗಮನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ। ತಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಾರಿಕಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದೂರೇಪೀತಿ ನಾತಿದೂರೇಪಿ। ಸಹಸಾ ಗಮನನ್ತಿ ‘‘ಭಗವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಆಕಾಸಗಾಮೀಹಿ ಏವ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।
ಸಙ್ಘಕಮ್ಮವಸೇನ ‘‘ಬುದ್ಧದಾಯಜ್ಜಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಪನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಸ್ಸೇವ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ‘‘ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅವೋಚಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ।
ನವಯೋಜನಸತಿಕಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ತತೋ ಪರಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾವಸೇನ ಅಗಮನತೋ। ಸಮನ್ತಾತಿ ಗತಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸಮನ್ತತೋ। ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾತರುಣಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲೇ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಾದಿಕಾರಣೇನ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲಂ ಓಸರತಿ। ‘‘ಸತ್ತಹಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ ‘‘ಏಕಮಾಸಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನುಕ್ಕಮೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಾಯಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ನಿಬದ್ಧವಾಸವಸೇನ ಉಸ್ಸನ್ನಧಾತುಕಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ವಿಚರಣೇನ ಫಾಸುಕತ್ಥಾಯ। ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಾಭಿಕಙ್ಖನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೭೨) ಮಘದೇವಜಾತಕಾದಿ (ಜಾ॰ ೧.೧.೯) ದೇಸನಾನಂ ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ। ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನೇ (ಪಾಚಿ॰ ೩೨೮) ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯ। ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಾದಿಕೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೪೭) ಬೋಧನತ್ಥಾಯ। ಕಞ್ಚಿ, ಕತಿಪಯೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚಾರಿಕಾ ನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಾ। ತದಞ್ಞಾ ಅನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಾ।
ದಸಸಹಸ್ಸಿ ಲೋಕಧಾತುಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಗೋಚರಭಾವಂ ಉಪಗತೋ। ಭಗವಾ ಕಿರ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಯೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ ಪರಿಪಾಕಞಾಣಾ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ವಿನೇತಬ್ಬಾ, ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಮನ್ನಾಹರತಿ। ತಸ್ಸ ಸಹ ಸಮನ್ನಾಹಾರಾ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂ ವಾ ತದಾ ವಿನಯೂಪಗಾ ವೇನೇಯ್ಯಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೋ। ಏವಮ್ಪಿ ಆಪಾಥಮಾಗತಾನಂ ಪನ ನೇಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಂ ಪುಬ್ಬಹೇತುಂ ಸಮ್ಪತಿ ವತ್ತಮಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ‘‘ಅಥ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ। ವಾದಪಟಿವಾದಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಏವಂ ನು ತೇ ಅಮ್ಬಟ್ಠಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಯಾ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ ಭೋ ಗೋತಮ ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿವಚನಂ ಕತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಇಬ್ಭವಾದನಿಪಾತನವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅಸಮ್ಭಿವಾಕ್ಯಂ ಸಾಧುಸಭಾವಾಯ ವಾಚಾಯ ವತ್ತುಂ ಅಯುತ್ತವಚನಂ ವಕ್ಖತಿ। ನಿಬ್ಬಿಸೇವನನ್ತಿ ವಿಗತತುದನಂ, ಮಾನದಬ್ಬವಸೇನ ಅಪಗತಪರಿಪ್ಫನ್ದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅವಸರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲೇತಿ ಇದಂ ತದಾ ಭಗವತೋ ಗೋಚರಗಾಮನಿದಸ್ಸನಂ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಕತ್ವಾ। ‘‘ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲವನಸಣ್ಡೇ’’ತಿ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಕರಣೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ। ತದುಭಯಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಧಮ್ಮನಿಗ್ಗಣ್ಹನಪರಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಸಾ ಚ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಸೇನಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀಲಖನ್ಧಾವಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ ಯಥಾಭಿರುಚಿತೇನಾತಿ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಾದೀಸು ಯೇನ ಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತೇನ ವಿಹಾರೇನ।
ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ
೨೫೫. ಮನ್ತೇತಿ ಇರುಬ್ಬೇದಾದಿಮನ್ತಸತ್ಥೇ। ಪೋಕ್ಖರೇ ಕಮಲೇ ಸಯಮಾನೋ ನಿಸೀದೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಸಾತೀ। ಸಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಸಮಸಣ್ಠಾನಂ, ಪೋಕ್ಖರೇ ಸಣ್ಠಾನಾವಯವೇ ಜಾತೋತಿ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಸಾತೀ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇತಪೋಕ್ಖರಸದಿಸೋತಿ ಸೇತಪದುಮವಣ್ಣೋ। ಸುವಟ್ಟಿತಾತಿ ವಟ್ಟಭಾವಸ್ಸ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸುಟ್ಠು ವಟ್ಟುಲಾ। ಕಾಳವಙ್ಗತಿಲಕಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾ।
ಇಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕೀದಿಸೋ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ, ಯೇನ ನಂ ಭಗವಾ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ತೇನಾಯಂ ಸಂಸೇದಜೋ ಜಾತೋ। ನ ಪುಪ್ಫತೀತಿ ನ ವಿಕಸತಿ। ರಜತಬಿಮ್ಬಕನ್ತಿ ರೂಪಿಯಮಯಂ ರೂಪಕಂ।
ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿ-ಸದ್ದೋ ಇಸ್ಸರಿಯತ್ಥದೀಪನೋ, ಆಸದ್ದೋ ಮರಿಯಾದತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇಹಿ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಹಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಾಯ ಮರಿಯಾದಾಯಾತಿ ಯಾಯ ಅವತ್ಥಾಯ। ನಗರಸ್ಸ ವತ್ಥುನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಖಣೋ, ಸುಮುಹುತ್ತಂ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮೀ’’ತಿ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತಾ ರತ್ತಿಯಂ ಉಕ್ಕಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾ, ಉಕ್ಕಾಸು ವಿಜ್ಜೋತಯನ್ತೀಸು ಠಿತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಮೂಲವಿಭುಜಾದಿಪಕ್ಖೇಪೇನ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ವಾ ಉಕ್ಕಾಸು ಠಿತಾಸು ಠಿತಾ ಆಸೀತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾ। ಅಪರೇ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಭೂಮಿಭಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಉಪಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ತಂ ನಗರಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಗುಣಯೋಗತೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾತಿ ನಾಮಂ ಲಭೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಸೇನ ವುತ್ತಪದಸ್ಸ। ಅನುಪಯೋಗತ್ತಾತಿ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ಅನುಪಯುತ್ತತ್ತಾ। ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಸತ್ತುಸ್ಸದ’’ನ್ತಿಆದಿಪದೇಸು। ಯಥಾವಿಧಿ ಹಿ ಅನುಪಯೋಗೋ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ। ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಿಧಾನೇ। ‘‘ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಾನುಗತೋ
ಉಸ್ಸದತಾ ನಾಮೇತ್ಥ ಬಹುಲತಾತಿ, ತಂ ಬಹುಲತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬಹುಜನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಸೇತಬ್ಬಂ ಪೋಸಾವನಿಯಂ। ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ।
ರಞ್ಞಾ ವಿಯ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ರಾಜಭೋಗ್ಗಂ। ರಞ್ಞೋ ದಾಯಭೂತನ್ತಿ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾಯ ಯೋಗ್ಯಭಾವೇನ ರಾಜತೋ ಲದ್ಧದಾಯಭೂತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಾಯಜ್ಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ರಾಜನೀಹಾರೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಉದ್ಧಂ ಪರಿಭೋಗಲಾಭಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠದೇಯ್ಯತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಸಙ್ಖೇಪೇನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಸರೀರದಣ್ಡಧನದಣ್ಡಾದಿ ಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ದಣ್ಡಮಾಹ। ನದೀತಿತ್ಥಪಬ್ಬತಾದೀಸೂತಿ ನದೀತಿತ್ಥಪಬ್ಬತಪಾದಗಾಮದ್ವಾರಅಟವಿಮುಖಾದೀಸು। ‘‘ರಾಜದಾಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ರಞ್ಞೋ ದಿನ್ನಭಾವೇ ಸಿದ್ಧೇ ‘‘ರಞ್ಞಾ ಪಸೇನದಿನಾ ಕೋಸಲೇನ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಾಯಕರಾಜದೀಪನತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಮುತ್ತಚಾಗವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಏವಞ್ಹಿ ತಂ ಸೇಟ್ಠದೇಯ್ಯಂ ಉತ್ತಮದೇಯ್ಯಂ ಜಾತಂ।
ಉಪಲಭೀತಿ ಸವನವಸೇನ ಉಪಲಭೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೋತದ್ವಾರ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅವಧಾರಣಫಲತ್ತಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಾಕ್ಯಂ ಅನ್ತೋಗಧಾವಧಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ‘‘ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ’’ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ಇಟ್ಠತೋವಧಾರಣತ್ಥಂ ಖೋ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಸ್ಸೋಸೀ’’ತಿ ಪದಂ ಖೋ-ಸದ್ದೇ ಗಹಿತೇ ತೇನ ಫುಲ್ಲಿತಮಣ್ಡಿತಂ ವಿಯ ಹೋನ್ತಂ ಪೂರಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತೇನ ಚ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಪದಾನಿ ಸಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಅಗ್ಗಹಿತೇತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಪೂರಣೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ। ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸನಿವತ್ತಿಅತ್ಥೋ, ತೇನಸ್ಸ ಅನತ್ಥನ್ತರದೀಪನತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಏವ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಏಕನ್ತಿಕತಾ।
ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಸವಾಸನಂ ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಬಾಹಿರಕವಿರಾಗಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಪಾಪಸಮನತೋ ಭಗವತೋ ಪಾಪಸಮನಂ ವಿಸೇಸಿತಂ ಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ವುತ್ತಞ್ಹೇತನ್ತಿಆದಿ। ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ನಿಪಾತಾನಂ ಇಧ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಲೂತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ’’ತಿ। ಆಲಪನಮತ್ತನ್ತಿ ಪಿಯಾಲಾಪವಚನಮತ್ತಂ। ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರೋ ಹೇತೇ ‘‘ಭೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದೇವಾನಂ ಪಿಯಾ’’ತಿ ವಾ। ಗೋತ್ತವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಗಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಗೋತಮೋತಿ ಹಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ವಚನಂ, ಬುದ್ಧಿಞ್ಚ ತಾಯತಿ ಏಕಂಸಿಕವಿಸಯತಾಯ ರಕ್ಖತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಆರಮ್ಮಣಭೂತೇನ ‘‘ಸಮಣೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸರಿಕ್ಖಕಜನೇಹಿ ಭಗವತೋ ಬಹುಮತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಸಮಿತಪಾಪತಾಕಿತ್ತನತೋ। ‘‘ಗೋತಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಲೋಕಿಯಜನೇಹಿ ಉಳಾರಕುಲಸಮ್ಭೂತತಾದೀಪನತೋ।
ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನಂ ಉದಿತೋದಿತವಿಪುಲಖತ್ತಿಯಕುಲವಿಭಾವನತೋ। ಸಬ್ಬಖತ್ತಿಯಾನಞ್ಹಿ ಆದಿಭೂತಮಹಾಸಮ್ಮತಮಹಾರಾಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಉಳಾರತಮಂ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲಂ। ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನಾತಿ ಞಾತಿಪಾರಿಜುಞ್ಞಭೋಗಪಾರಿಜುಞ್ಞಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನ ಪಾರಿಹಾನಿಯಾ। ಅನಭಿಭೂತೋ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥತೋ। ತಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞಂ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಅಭಿಜಾತಿಯಂ, ಅಥ ಖೋ ವಡ್ಢಿಯೇವ। ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ ಚ ತತೋಪಿ ಸಮಿದ್ಧತಮಭಾವೋ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ। ಇತಿ ‘‘ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಭಾವದೀಪನಂ ವುತ್ತಂ ಮಹನ್ತಂ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ, ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ। ಸುನ್ದರನ್ತಿ ಭದ್ದಕಂ। ಭದ್ದಕತಾ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಹಿತಸುಖಾವಹಭಾವೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುಖಾವಹನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥಸಂಹಿತಹಿತಾವಹಂ। ಸುಖಾವಹನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತತಿವಿಧಸುಖಾವಹಂ। ತಥಾರೂಪಾನನ್ತಿ ತಾದಿಸಾನಂ। ಯಾದಿಸೇಹಿ ಪನ ಗುಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತೇಹಿ ಚತುಪ್ಪಮಾಣಿಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಪಸಾದನೀಯೋ ತೇಸಂ ಯಥಾಭೂತಸಭಾವತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಥಾರೂಪೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಥಾಭೂತಂ…ಪೇ॰… ಅರಹತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಾನಂ, ಲೂಖಪ್ಪಮಾಣಾನಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಭಗವತೋ ಪಸಾದಾವಹತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಚ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಪಸಾದಾವಹತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ತದವಿನಾಭಾವತೋ। ದಸ್ಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸಿಯಸಕುಣವತ್ಥುಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೪೪; ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೦) ಕಥೇತಬ್ಬಂ।
ಅಮ್ಬಟ್ಠಮಾಣವಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೫೬. ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತೇತೀತಿ ವೇದೇ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮನ್ತೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಯಥಾಅಧೀತೇ ಮನ್ತೇ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠೇ ಕತ್ವಾ ಹದಯೇ ಠಪೇತಿ ಓಟ್ಠಪಹತಕರಣವಸೇನ, ನ ಅತ್ಥವಿಭಾವನವಸೇನ।
ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಚನೀಯವಾಚಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಂ ಸದ್ದಞ್ಚ ನಿಖಡತಿ ಭಿನ್ದತಿ ವಿಭಜ್ಜ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ನಿಖಣ್ಡು, ಸಾ ಏವ ಇಧ ಖ-ಕಾರಸ್ಸ ಘ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಘಣ್ಡೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಕಿಟಯತಿ ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯಸದ್ದದೀಪಕಂ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯವಚನವಿಭಾವಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅನೇಕೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾನಂ ಏಕಸದ್ದವಚನೀಯತಾವಿಭಾವನವಸೇನಪಿ ತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ। ವಚೀಭೇದಾದಿಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾ ಕಪ್ಪೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಪದಸಮ್ಬನ್ಧಪದತ್ಥಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಬಹುವಿಕಪ್ಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ’’ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಮೂಲಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪಗನ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಹಿ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋ ನಯಚರಿಯಾದಿಪಕರಣಂ। ಠಾನಕರಣಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾ, ಸಿಕ್ಖಾನಿರುತ್ತಿಯೋ। ಏತೇಸನ್ತಿ ವೇದಾನಂ।
ತೇ ಪದಕೋ। ತಂ ತಂ ಸದ್ದಂ ತದತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಬ್ಯಾಚಿಕ್ಖತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥಂ। ಆಯತಿಂ ಹಿತಂ ತೇನ ಲೋಕೋ ನ ಯತತಿ ನ ಈಹತೀತಿ ಲೋಕಾಯತಂ। ತಞ್ಹಿ ಗನ್ಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ।
ವಯತೀತಿ ವಯೋ, ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಕಿಲಮನ್ತೋ ಅವಿತ್ಥಾಯನ್ತೋ ತೇ ಗನ್ಥೇ ಸನ್ಧಾರೇತಿ ಪೂರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅವಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಯೋ ನಾಮ…ಪೇ॰… ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನವಸೇನ, ‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ ಪನ ಪದಸ್ಸ ಕತ್ತುಸಾಧನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಚರಿಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಭತಂ ಆಚರಿಯಕಂ। ಗರೂತಿ ಭಾರಿಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ದುಕ್ಕರಂ ಹೋತಿ। ಅನತ್ಥೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾಬ್ಯಾರೋಸಉಪಾರಮ್ಭಾದಿ।
೨೫೭. ‘‘ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಸದ್ದಯೋಗೇನ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥವಸೇನೇವ ಉಪಯೋಗವಚನಂ।
೨೫೮. ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಲಕ್ಖಣದೀಪನಾನಿ ಮನ್ತಪದಾನಿ। ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಲಕ್ಖಣಮನ್ತಾನಿಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಞಾಣಬಲಾಭಾವೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಏಕಸತಂ ಅದ್ಧರಿಯಂ ಸಾಖಾ ಸಹಸ್ಸವತ್ತಕೋ ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಣಿಧಿ …ಪೇ॰… ಮಹತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಣಿಧಿಮಹತೋ ಸಮಾದಾನಮಹತೋತಿ ಆದಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮಹನ್ತ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಪಣಿಧಿಮಹನ್ತತಾದಿ ಚಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಂಸಚರಿಯಾಪಿಟಕವಣ್ಣನಾದಿವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನಿಟ್ಠಾತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ। ಭವಭೇದೇತಿ ಭವವಿಸೇಸೇ। ಇತೋ ಚ ಏತ್ತೋ ಚ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತತಾ ವಿಸಟಭಾವೋ।
ಜಾತಿಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಲಕ್ಖಣಜಾತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಭಾವಮತ್ತೇನ ಸಮಾನಭಾವತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ‘‘ನ ತೇಹೇವ ಬುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಭಿರೂಪತಾ, ದೀಘಾಯುಕತಾ, ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಪಿಯಮನಾಪತಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಸಭಾವೇಹಿ। ದಾನಂ, ಪಿಯವಚನಂ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ, ಸಮಾನತ್ತತಾತಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ। ರಞ್ಜನತೋತಿ ಪೀತಿಜನನತೋ। ಚಕ್ಕಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕೇಹಿ ಸಯಂ ವತ್ತತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪರಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ವತ್ತೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಪರಹಿತಾವಹೋ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಾನಂ ವತ್ತೋ ವತ್ತನಂ ಏತಸ್ಸ, ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ವಾ ಆಣಾಸಙ್ಖಾತಂ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಖತ್ತಿಯಮಣ್ಡಲಾದಿಸಞ್ಞಿತಂ ಚಕ್ಕಂ ಸಮೂಹಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ ರಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ರಾಜಾತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ‘‘ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಚಾತುರನ್ತೋ’’ತಿ ಪದಂ ಚತುದೀಪಿಸ್ಸರತಂ ವಿಭಾವೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಮುದ್ದಅನ್ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಚತುದ್ದೀಪವಿಭೂಸಿತಾಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧಾ’’ತಿ ವಿಧಗ್ಗಹಣಂ ತಂತಂಪರಿತ್ತದೀಪಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕೋಪಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಾಮಮೋಹಮಾನಮದಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಿಜಿತಾವೀತಿ ವಿಜಿತವಾ। ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಜನಪದೇ ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ, ದಳ್ಹಭತ್ತಿಭಾವತೋ ವಾ, ಜನಪದೋ ಥಾವರಿಯಂ ಪತ್ತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ।
ಚಿತ್ತೀಕತಭಾವಾದಿನಾಪಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩; ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೩; ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೨೬; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೦) ಚಕ್ಕಸ್ಸ ರತನಟ್ಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ರತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ಏಕಸಙ್ಗಹತಾಯ ವಿಸುಂ ಅಗ್ಗಹಣಂ। ಇಮೇಹಿ ಪನ ರತನೇಹಿ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಯಂ ಯಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ತಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಜಿತಂ ಜಿನಾತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದಭಾವತೋ। ವಿಜಿತೇ ಯಥಾಸುಖಂ ಅನುವಿಚರತಿ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಸ್ಸರತನಞ್ಚ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆನುಭಾವೇನ ಅನ್ತೋಪಾತರಾಸೇಯೇವ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ ರಾಜಧಾನಿಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮನತೋ। ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ ವಿಜಿತಮನುರಕ್ಖತಿ ತೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನತೋ। ಅವಸೇಸೇಹೀತಿ ಮಣಿರತನಇತ್ಥಿರತನಗಹಪತಿರತನೇಹಿ। ತತ್ಥ ಮಣಿರತನೇನ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಾದಿನಾ ಸುಖಮನುಭವತಿ, ಇತ್ಥಿರತನೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ, ಗಹಪತಿರತನೇನ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಮಣಿಕನಕರಜತಾದಿಧನಪಟಿಲಾಭವಸೇನ।
ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿಯೋಗೋ ಪಚ್ಛಿಮೇನಾತಿ ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ। ತಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬರಾಜಕಿಚ್ಚೇಸು ಕುಸಲಂ ಅವಿರಜ್ಝನಯೋಗಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಮನ್ತಸತ್ತಿಯೋಗೋ’’ತಿ ‘‘ಹತ್ಥಿ…ಪೇ॰… ಯೋಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। (ಕೋಸೋ ಹಿ ನಾಮ ಸತಿ ಉಸ್ಸಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ದುಗ್ಗಂ ತೇಜಂ ಕುಸುಮೋರಂ ಪರಕ್ಕಮಂ ಪಬ್ಬತೋಮುಖಂ ಅಮೋಸಪಹರಣಂ) ತಿವಿಧಸತ್ತಿಯೋಗಫಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸೇಹೀತಿ ಸೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ರತನೇಹಿ।
ಅದೋಸಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಅದೋಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಮ್ಮತರರತನಜಾತಿಕತ್ತಾ। ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಮಣಿಇತ್ಥಿಗಹಪತಿರತನಾನಿ। ಅಲೋಭ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಉಳಾರಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ, ಉಳಾರಧನಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಸ್ಸ ಚ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸಮ್ಪದಾಹೇತುಕತ್ತಾ। ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ। ತಞ್ಹಿ ಅಮೋಹ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೇನೇವ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಣೇತಬ್ಬತ್ತಾ। ಉಪದೇಸೋ ನಾಮ ಸವಿಸೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ವಿಚಾರಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಕಥಾಬನ್ಧೋ।
ಸರಣತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನತೋ ಸೂರಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ’’ತಿ। ಅಸುರೇ ವಿಜಿನಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ವೀರೋ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಂ ಇನ್ದೋ। ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಸೇನಙ್ಗಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೀರಙ್ಗರೂಪಾತಿ ದೇವಪುತ್ತಸದಿಸಕಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಏಕೇ’’ತಿ ಸಾರಸಮಾಸಾಚರಿಯಮಾಹ। ಸಭಾವೋತಿ ಸಭಾವಭೂತೋ ಅತ್ಥೋ। ವೀರಕಾರಣನ್ತಿ ವೀರಭಾವಕಾರಣಂ। ವೀರಿಯಮಯಸರೀರಾ ವಿಯಾತಿ ಸವಿಗ್ಗಹವೀರಿಯಸದಿಸಾ, ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಚೇ ವೀರಿಯಂ ಸಿಯಾ ತಂಸದಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನನು ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸೇನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯ’ಮಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಪಮದ್ದೇಯ್ಯುಂ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ಸಚೇತಿಆದಿ, ತೇನ ಪರಸೇನಾ ಹೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ ತೇ ಪನ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಕತುಪಚಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೇನ। ತೇನ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚಸೀಲಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತೀತಿ। ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಛದನಾ, ಛದಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ। ವಿವಟೇತ್ವಾತಿ ವಿಗಮೇತ್ವಾ। ಪೂಜಾರಹತಾ ವುತ್ತಾ ‘‘ಅರಹತೀತಿ ಅರಹ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಪೂಜಾರಹತಾಯ। ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಿ। ಬುದ್ಧತ್ತಹೇತುಭೂತಾ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದತಾ ವುತ್ತಾ ಸವಾಸನಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ।
ಅರಹಂ ವಟ್ಟಾಭಾವೇನಾತಿ ಫಲೇನ ಹೇತುಅನುಮಾನದಸ್ಸನಂ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಛದನಾಭಾವೇನಾತಿ ಹೇತುನಾ ಫಲಾನುಮಾನದಸ್ಸನಂ। ಹೇತುದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿವಟ್ಟೋ ವಿಚ್ಛದೋ ಚಾ’’ತಿ। ದುತಿಯೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನಾತಿ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ। ಪುರಿಮಸಿದ್ಧೀತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಠಮೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದುತಿಯಸಿದ್ಧೀತಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹೀತಿ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ, (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೮) ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೮) ಚ ವುತ್ತೇಹಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ। ತತಿಯಸಿದ್ಧೀತಿ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದನತಾಸಿದ್ಧಿ ಯಾಥಾವತೋ ಅನ್ತರಾಯಿಕನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮಾಪದೇಸೇನ ಹಿ ಸತ್ಥು ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದನಭಾವೋ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಪುರಿಮಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಪುರಿಮಪದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ, ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ಚ ಅರಾನಂ ಹತಭಾವದೀಪನತೋ। ದುತಿಯಂ ಪದಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸೇವ ತಂಸಬ್ಭಾವತೋ। ತತಿಯಂ ಪದಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಸವಾಸನಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದೀಪನತೋ। ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಹಿ ವತ್ವಾ ‘‘ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಬುದ್ಧಭಾವಾವಹಮೇವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಭಾವೇತಿ। ‘‘ಸೂರಭಾವ’’ನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನೇ ವಿಸದಞಾಣತಂ।
೨೫೯. ಏವಂ ಭೋತಿ ಏತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ವಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ನಿಪಾತೋ। ವಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಞ್ಚೇತ್ಥ ‘‘ತಥಾ ಮಯಂ ತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ವೇದಿಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ಮನ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಾ’’ತಿ ಚ ಏವಂ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿನೋ ವಚನಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹೋತಿ ಆಹ। ‘‘ಸೋಪಿ ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತಾಯಾತಿ ತಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಸಮುತ್ತೇಜನಾಯ। ಅಯಾನಭೂಮಿನ್ತಿ ದಿವಾಪಧಾನಿಕಾತಿ ದಿವಾಪಧಾನಾನುಯುಞ್ಜನಕಾ।
೨೬೦. ಯದಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಮ್ಬಟ್ಠಕುಲಂ ಅಪ್ಪಞ್ಞಾತಂ, ತದಾ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತದಾ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ। ಅತುರಿತೋತಿ ಅವೇಗಾಯನ್ತೋ।
೨೬೧. ಯಥಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಭಗವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ ಮಾಣವಾ ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ತೇಹಿ ಮಾಣವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಠಮಂ ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ ಪುಬ್ಬಭಾಸಿತಾಯ ತದನುಕರಣೇನ ಏವಂ ತೇಪಿ ಮಾಣವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತಂ ಪನ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದತಂ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋದಿತನ್ತಿ ಸಂಸನ್ದಿತಂ। ಏಕೀಭಾವನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದನಕಿರಿಯಾಯ ಸಮಾನತಂ ಖಮನೀಯನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರಂ ಸರೀರಯನ್ತಂ ದುಕ್ಖಬಹುಲತಾಯ ಸಭಾವತೋ ದುಸ್ಸಹಂ ಕಚ್ಚಿ ಖಮಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಯಾಪನೀಯನ್ತಿ ಆಹಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಪಟಿಬದ್ಧವುತ್ತಿಕಂ ಚಿರಪ್ಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ಯಾಪನಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ। ಸೀಸರೋಗಾದಿಆಬಾಧಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ, ದುಕ್ಖಜೀವಿಕಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ, ತಂತಂಕಿಚ್ಚಕರಣೇ ಉಟ್ಠಾನಸುಖತಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ, ತದನುರೂಪಬಲಯೋಗತೋ ಕಚ್ಚಿ ಬಲಂ, ಸುಖವಿಹಾರಸಬ್ಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಚ್ಚಿ-ಸದ್ದಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಬಲಪ್ಪತ್ತಾ ಪೀತಿ ಪೀತಿಯೇವ। ತರುಣಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ। ಸಮ್ಮೋದನಂ ಜನೇತಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಮೋದನಿಕಂ ತದೇವ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ। ಸಮ್ಮೋದಿತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ’’ತಿ। ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ‘‘ಸರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸಾರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ’’ತಿ ಆಪಾಥಮಧುರತಮಾಹ, ‘‘ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋ’’ತಿ ವಿಮದ್ದರಮಣೀಯತಂ। ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾ’’ತಿ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಭಾವೇನ ‘‘ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಂ। ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ।
ಅಪಸಾದೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಣ್ಠೇ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾತಿ ಉಭೋಸು ಖನ್ಧೇಸು ಸಾಟಕಂ ಆಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಣ್ಠೇ ಓಲಮ್ಬಿತ್ವಾ। ದುಸ್ಸಕಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಸ್ಸ ದಸಾಕೋಟಿಂ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ। ಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾತಿ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ಆರಭಿತ್ವಾ। ಧಾತುಸಮತಾತಿ ರಸಾದಿಧಾತೂನಂ ಸಮಾವತ್ಥತಾ, ಅರೋಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಾಚಾರಭಾವಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ಅನಾಚಾರಭಾವೇನ ಸರಣೀಯಂ। ‘‘ಅನಾಚಾರೋ ವತಾಯ’’ನ್ತಿ ಸರಿತಬ್ಬಕಂ।
೨೬೨. ‘‘ಭವಗ್ಗಂ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಆರಭತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಞ್ಹೇತಂ ಸದೇವಕೇನಾಪಿ ಲೋಕೇನ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಅಪಸಾದನಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಟ್ಠಾನೇ ವಾಯಮತೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ಬಾಲೋ ‘‘ಮಯಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಮ್ಪಿ ನ ವಿಸಹತೀ’’ತಿ ಮಾನಮೇವ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಕಥೇನ್ತೇ ಪನ ಕಥಾಪಸಙ್ಗೇನಸ್ಸ ಜಾತಿಗೋತ್ತೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಮಾನನಿಗ್ಗಹೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಏವಂ ನು ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ। ಆಚಾರಸಮಾಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನೇನ ಆಚರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಪನ ಆಚರಿಯಾನಂ ಪಕಟ್ಠಾ ಆಚರಿಯಾತಿ ಪಾಚರಿಯಾ ಯಥಾ ಪಪಿತಾಮಹೋತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಆಚರಿಯೇಹಿ ಚ ತೇಸಂ ಪಾಚರಿಯೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ।
ಪಠಮಇಬ್ಭವಾದವಣ್ಣನಾ
೨೬೩. ತೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸೂತಿ ಠಾನಗಮನನಿಸಜ್ಜಾಸು। ಕಥಾಪಳಾಸನ್ತಿ
ತಸ್ಸ ಪನ ಯಂ ಅನಾಚಾರಭಾವವಿಭಾವನಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಕತಂ, ತಂ ಸಙ್ಗೀತಿಅನಾರುಳ್ಹಂ ಪರಮ್ಪರಾಭತನ್ತಿ ಉಪರಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಭಾವೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾತಿ ಚ ಗರಹಾಯಂ ಕ-ಸದ್ದೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಹೀಳೇನ್ತೋ’’ತಿ। ಇಭಸ್ಸ ಪಯೋಗೋ ಇಭೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ತಂ ಇಭಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ಇಬ್ಭಾ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ಇಭೋ ಹತ್ಥಿವಾಹನಭೂತೋ ಪರಸ್ಸ ವಸೇನ ವತ್ತತಿ, ನ ಅತ್ತನೋ, ಏವಂ ಏತೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸುಸ್ಸುಸಕಾ ಸುದ್ದಾ ಪರಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಗಹಪತಿಕಾ’’ತಿ। ಕಣ್ಹಾತಿ ಕಣ್ಹಜಾತಿಕಾ। ದಿಜಾ ಏವ ಹಿ ಸುದ್ಧಜಾತಿಕಾ, ನ ಇತರೇತಿ ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಳಕಾ’’ತಿ। ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಅಯಂ ತೇಸಂ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ‘‘ಸಮಣಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋಪಿ ಅತಿವಿಯ ಅಸಮವೇಕ್ಖಿತವಚನಂ ಚತುವಣ್ಣಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಸಮಣಭಾವಸಮ್ಭವತೋ। ಅನಿಯಮೇತ್ವಾತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ, ಅನುದ್ದೇಸಿಕಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಾನುಸ್ಸಯವಸೇನ ಕಥೇತೀತಿ ಮಾನುಸ್ಸಯಂ ಅವಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇನ್ತೋ, ಪರೇ ಚ ವಮ್ಭೇನ್ತೋ ‘‘ಮುಣ್ಡಕಾ’’ತಿ ಆದಿಂ ಕಥೇತಿ। ಜಾನಾಪೇಮೀತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥಿಕಂ ದಣ್ಡಿಕಞಾಯೇನ।
‘‘ಯಾಯೇವ ಖೋ ಪನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪರತೋ ‘‘ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗವಸೇನೇವಾ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಯುತ್ತಂ। ಯಾಯ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ವಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನೇವ ತದತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾಧುರೂಪಾನಂ। ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾನನ್ತಿ ಗುರುಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ। ವತ್ತನ್ತಿ ತೇಹಿ ಚರಿತಬ್ಬಆಚಾರಂ। ಅಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ಆಚಾರಂ ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ। ತತೋ ಏವ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ। ಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಹಿ ನಾಮ ಯಾವದೇವ ಉಪಸಮತ್ಥಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತದಭಾವತೋ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ ‘‘ಅವುಸಿತೋ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
೨೬೪. ಕೋಧವಸಚಿತ್ತತಾಯ ಅಸಕಮನೋ। ಮಾನನಿಮ್ಮದನತ್ಥನ್ತಿ ಮಾನಸ್ಸ ನಿಮ್ಮದನತ್ಥಂ। ಉಗ್ಗಿಲೇತ್ವಾತಿ ಗೋತ್ತೇನ ಗೋತ್ತನ್ತಿ ತೇನ ವುತ್ತೇನ ಪುರಾತನಗೋತ್ತೇನ ಇದಾನಿ ತಂ ತಂ ಅನವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಂ ಗೋತ್ತಂ ಸಾವಜ್ಜತೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಗೋತ್ತಂ ಆದಿಪುರಿಸವಸೇನ, ಕುಲಾಪದೋಸೋ, ತದನ್ವಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಅಭಿಞ್ಞಾತಪುರಿಸವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಯಥಾ ‘‘ಆದಿಚ್ಚೋ, ಮಘದೇವೋ’’ತಿ। ಗೋತ್ತಮೂಲಸ್ಸ ಗಾರಯ್ಹತಾಯ ಅಮಾನವತ್ಥುಭಾವಪವೇದನತೋ ‘‘ಮಾನದ್ಧಜಂ ಮೂಲೇ ಛೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಘಟ್ಟೇನ್ತೋತಿ
ಯಸ್ಮಿಂ ‘‘ಚಣ್ಡಾತಿ ಮಾನನಿಸ್ಸಿತಕೋಧಯುತ್ತಾ’’ತಿ। ಖರಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ, ವಾಚಾಯ ಚ ಕಕ್ಖಳಾ। ಲಹುಕಾತಿ ತರುಣಾ। ಭಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಾಹಸಿಕಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ಸಾರಮ್ಭಕಾ’’ತಿ ಅಪರೇ। ಸಮಾನಾತಿ ಹೋನ್ತಾ, ಭವಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ತಾತಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ। ನ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಪಚಿತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಣಿಪಾತಕಮ್ಮ ನಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಯಾ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದುತಿಯಇಬ್ಭವಾದವಣ್ಣನಾ
೨೬೫. ಕಾಮಂ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ಯೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬುದ್ಧತರೋ ಸಮತ್ಥೋ ಚ, ಸೋ ಏವ ಅಭಿಸೇಕಂ ಲಭತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಬಹುಕಿಚ್ಚಂ ಬಹುಬ್ಯಾಪಾರ’’ನ್ತಿ ತತೋ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜ ರಜ್ಜಂ ವಯಸಾ ಅನನ್ತರಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಸೋಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ತಾದಿಸೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸಕ್ಯಾತಿ ಅಭಿಸಿತ್ತರಾಜಾನೋ’’ತಿ। ಕುಲವಂಸಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಕಣ್ಹಾಯನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಮ್ಪರಾಗತಂ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಜಾನನ್ತಿ। ಕುಲಾಭಿಮಾನಿನೋ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರೇಸಂ ಉಚ್ಚಾವಚಂ ಕುಲಂ ತಥಾ ತಥಾ ಉದಾಹರನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಕುಲವಂಸಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋಪಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪರತೋ ಭಗವತಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ವಜಿರಪಾಣಿಭಯೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಕಥೇಸಿ।
ತತಿಯಇಬ್ಭವಾದವಣ್ಣನಾ
೨೬೬. ಖೇತ್ತಲೇಡ್ಡೂನನ್ತಿ ಖೇತ್ತೇ ಕಸನವಸೇನ ನಙ್ಗಲೇನ ಉಟ್ಠಾಪಿತಲೇಡ್ಡೂನಂ। ‘‘ಲಟುಕಿಕಾ’’ ಇಚ್ಚೇವ ಪಞ್ಞಾತಾ ಖುದ್ದಕಸಕುಣಿಕಾ ಲಟುಕಿಕೋಪಮವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಚಾತಕಸಕುಣಿಕಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೧೫೦) ವುತ್ತಾ। ಕೋಧವಸೇನ ಲಗ್ಗಿತುನ್ತಿ ಉಪನಯ್ಹಿತುಂ, ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತುನ್ತಿ ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಹಂಸಕೋಞ್ಚಮೋರಸಮೇ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ನ ತಂ ಕೋಚಿ ಹಂಸೋ ವಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಅನಾರುಳ್ಹಂ ತದಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಏವಂ ನು ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ, ‘‘ಅವುಸಿತವಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿವಚನಞ್ಚ ‘‘ನಿಮ್ಮಾನೋ ದಾನಿ ಜಾತೋತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ’’ತಿ।
ದಾಸಿಪುತ್ತವಾದವಣ್ಣನಾ
೨೬೭. ನಿಮ್ಮಾದೇತೀತಿ ‘‘ನಿಮ್ಮದೇತೀ’’ತಿ। ಕಾಮಂ ಗೋತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಪಿತಿತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ, ನ ಮಾತಿತೋ ನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಗೋತ್ತಾಯ ಆವಾಹವಿವಾಹೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಗೋತ್ತನಾಮಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಜಾತಿಸಿದ್ಧಂ, ನ ಕಿತ್ತಿಮಂ, ಜಾತಿ ಚ ಉಭಯಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಾಮಗೋತ್ತನ್ತಿ ಗೋತ್ತನಾಮಂ, ನ ಕಿತ್ತಿಮನಾಮಂ, ನ ಗುಣನಾಮಂ ವಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಣ್ಹಾಯನೋ’’ತಿ ನಿರುಳ್ಹಾ ಯಾ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ನಾಮನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ಕಣ್ಹಇಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾವಸೇನ ಆಗತಂ, ನ ಏತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿರುಳ್ಹಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪವೇಣೀವಸೇನ ಗೋತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಗೋತ್ತ-ಪದಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಅನುಸ್ಸರತೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ಕುಲಸುದ್ಧಿವೀಮಂಸನವಸೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಲಕೋಟಿಂ ಸೋಧೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾತಿ ಅಯ್ಯಿಕಪುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಿನೋ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ। ದಿಸಾ ಓಕ್ಕಾಕರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೋಜಾತಾ ದಾಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಘರದಾಸಿಯಾ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ, ನ ಚಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾತಿಯಾ ಅವಿಭಾವಿತಾಯ ಮಾನನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತಿ, ಮಾನನಿಗ್ಗಹೇ ಚ ಕತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ ಅಭಯಸುತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೮೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೮೪) ನಿದಸ್ಸನಂ। ಕೇಚಿ ಚ ಸತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಿಯ ಲೋಹಾದಯೋ ಕಕ್ಖಳಾಯ ವಾಚಾಯ ಮುದುಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ ಸಕ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ, ದಾಸಿಪುತ್ತೋ ತ್ವಮಸಿ ಸಕ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ।
ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಓಕ್ಕಾಕೋ’’ತಿಆದಿ। ಪಭಾ ನಿಚ್ಛರತಿ ದನ್ತಾನಂ ಅತಿವಿಯ ಪಭಸ್ಸರಭಾವತೋ।
ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನನ್ತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಸ್ಸ ಆದಿಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ। ಕಿರ-ಸದ್ದೋ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ, ತೇನ ಯೋ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯ ರಾಜಪರಮ್ಪರಾಯ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಮತಿಭೇದೋ, ತಂ ಉಲ್ಲಿಙ್ಗೇತಿ। ಮಹಾಸಮ್ಮತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ನೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೇನ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ –
‘‘ಆದಿಚ್ಚಕುಲಸಮ್ಭೂತೋ
ಮಹಾನುಭಾವೋ ರಾಜಾಸಿ, ಮಹಾಸಮ್ಮತನಾಮಕೋ॥
ಯೋ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಲೋಕಸ್ಸ, ಗುಣರಂಸಿಸಮುಜ್ಜಲೋ।
ತಮೋನುದೋ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ದುತಿಯೋ ವಿಯ ಭಾಣುಮಾ॥
ಠಪಿತಾ ಯೇನ ಮರಿಯಾದಾ, ಲೋಕೇ ಲೋಕಹಿತೇಸಿನಾ।
ವವತ್ಥಿತಾ ಸಕ್ಕುಣನ್ತಿ, ನ ವಿಲಙ್ಘಯಿತುಂ ಜನಾ॥
ಯಸಸ್ಸಿನಂ ತೇಜಸ್ಸಿನಂ, ಲೋಕಸೀಮಾನುರಕ್ಖಕಂ।
ಆದಿಭೂತಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಕಥಯನ್ತಿ ‘ಮನೂ’ತಿ ಯ’’ನ್ತಿ॥
ತಸ್ಸ ಚ ಪುತ್ತಪಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಂ ಸನ್ಧಾಯ –
‘‘ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾತೇಜೋ, ರೋಜೋ ನಾಮ ಮಹೀಪತಿ।
ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವರರೋಜೋ, ಪವರೋ ರಾಜಮಣ್ಡಲೇ॥
ತಸ್ಸಾಸಿ
ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾಸಿ ತನಯೋ, ವರಕಲ್ಯಾಣನಾಮಕೋ॥
ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಮನ್ಧಾತಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಂ।
ಅಗ್ಗಭೂತೋ ಮಹಿನ್ದೇನ, ಅಡ್ಢರಜ್ಜೇನ ಪೂಜಿತೋ॥
ತಸ್ಸ ಸೂನು ಮಹಾತೇಜೋ, ವರಮನ್ಧಾತುನಾಮಕೋ।
‘ಉಪೋಸಥೋ’ತಿ ನಾಮೇನ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಯಸೋ॥
ವರೋ ನಾಮ ಮಹಾತೇಜೋ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾವರೋ।
ತಸ್ಸಾಸಿ ಉಪವರೋತಿ, ಪುತ್ತೋ ರಾಜಾ ಮಹಾಬಲೋ॥
ತಸ್ಸ
ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಾ॥
ತೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ರಾಜಾ, ‘ಓಕ್ಕಾಕೋ’ ಇತಿ ವಿಸ್ಸುತೋ।
ಮಹಾಯಸೋ ಮಹಾತೇಜೋ, ಅಖುದ್ದೋ ರಾಜಮಣ್ಡಲೇ’’ತಿ॥
ಆದಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಛತೋತಿ ತೇಸಂ ಮಘದೇವ ಪರಮ್ಪರಭೂತಾನಂ ಕಳಾರಜನಕಪರಿಯೋಸಾನಾನಂ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಓಕ್ಕಾಕೋ ನಾಮ ‘‘ತಯೋ ಓಕ್ಕಾಕವಂಸಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ತತಿಯಓಕ್ಕಾಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
ಸಹಸಾ ವರಂ ಅದಾಸಿನ್ತಿ ಪುತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಸಹಸಾ ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ತುಟ್ಠಿಯಾ ವಸೇನ ವರಂ ಅದಾಸಿಂ, ‘‘ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ। ರಜ್ಜಂ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಸಾ ಜನ್ತುಕುಮಾರಸ್ಸ ಮಾತಾ ಮಮ ತಂ ವರದಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ರಜ್ಜಂ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ।
ನಪ್ಪಸಹೇಯ್ಯಾತಿ
ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾತಿ ಘರಾವಾಸತೋ, ಕಾಮೇಹಿ ಚ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ। ಹೇಟ್ಠಾ ಚಾತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಸೀತಿಹತ್ಥೇ’’ತಿ ಇದಂ ಅನುಕಡ್ಢತಿ। ತೇಹೀತಿ ಮಿಗಸೂಕರೇಹಿ, ಮಣ್ಡೂಕಮೂಸಿಕೇಹಿ ಚ। ತೇತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ, ಸಪ್ಪಬಿಳಾರಾ ಚ।
ಅವಸೇಸಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕನಿಟ್ಠಾಹಿ।
ವಡ್ಢಮಾನಾನನ್ತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಕುಟ್ಠರೋಗೋ ನಾಮ ಸಾಸಮಸೂರೀರೋಗಾ ವಿಯ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸಙ್ಕಮನಸಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಯಂ ರೋಗೋ ಸಙ್ಕಮತೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ।
ಮಿಗಸೂಕರಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವನಚರಸೋಣಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಖತ್ತಿಯಮಾಯಾರೋಚನೇನ ಅತ್ತನೋ ಖತ್ತಿಯಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ।
ನಗರಂ ಮಾಪೇಹೀತಿ ಸಾಹಾರಂ ನಗರಂ ಮಾಪೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಕೇಸಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಕೇಸವೇಣಿಬನ್ಧನಂ। ದುಸ್ಸಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ವತ್ಥಸ್ಸ ನಿವಾಸನಾಕಾರೋ।
೨೬೮. ಅತ್ತನೋ ಉಪಾರಮ್ಭಮೋಚನತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಅಮ್ಬಟ್ಠೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಪಾಪೇತಬ್ಬಉಪವಾದಸ್ಸ ಅಪನಯನತ್ಥಂ। ಅಸ್ಮಿಂ ವಚನೇತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭೋ ಗೋತಮ ವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತೇ, ಭೋತಾ ಚ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜಾತಿವಾದೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಯಥಾಧಿಕತೇ ವಚನೇ। ತತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ವೇದೇ ವುತ್ತವಿಧಿನಾವ ತೇನ ಪಟಿಮನ್ತೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ‘‘ವೇದತ್ತಯವಚನೇ’’ತಿ, ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ವಾ ದಾಸಿಪುತ್ತವಚನೇ’’ತಿ ಚ।
೨೭೦. ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಕಾರಣಂ ‘‘ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ೭೧೮) ವಿಯ, ಸಹ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹಧಮ್ಮೋ, ಸಹಧಮ್ಮೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹೇತುಕೋ’’ತಿ।
೨೭೧. ತಸ್ಮಾ ತದಾ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ। ತಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತೋ ಯಥಾ ತಂ ಸಚ್ಚಕಸಮಾಗಮೇ। ‘‘ಭಗವಾ ಚೇವ ಪಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠೋ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇತರೇಸಂ ಅದಸ್ಸನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಆವಾಹೇತ್ವಾತಿ ಮನ್ತಬಲೇನ ಆನೇತ್ವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸ್ಸ। ವಾದಸಙ್ಘಟ್ಟೇತಿ ವಾಚಾಸಙ್ಘಟ್ಟೇ।
೨೭೨. ತಾಣನ್ತಿ ಗವೇಸಮಾನೋತಿ, ‘‘ಅಯಮೇವ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇತೋ ಭಯತೋ ಮಮ ತಾಯಕೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ‘‘ತಾಣ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೋ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಾಯತೀತಿ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತಭಯತೋ ಪಾಲೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ, ಏತೇನ ತಾಣ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕತ್ತುಸಾಧನತಮಾಹ। ಯಥುಪಟ್ಠಿತೇನ ಭಯೇನ ಉಪದ್ದುತೋ ನಿಲೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಲೇಣಂ, ಉಪಲಯನಂ, ಏತೇನ ಲೇಣ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸಾಧನತಮಾಹ। ‘‘ಸರತೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸರಣ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕತ್ತುಸಾಧನತಮಾಹ।
ಅಮ್ಬಟ್ಠವಂಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೭೪. ಗಙ್ಗಾಯ ದಕ್ಖಿಣತೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ। ಆವುಧಂ ನ ಪರಿವತ್ತತೀತಿ ಸರಂ ವಾಸತ್ತಿಆದಿಂ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಖಿಪಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ನ ಪರಿವತ್ತತಿ, ಹತ್ಥೇ ಪನ ಅಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇ ಕುತೋ ಆವುಧಪರಿವತ್ತನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆವುಧಂ ನ ಪರಿವತ್ತತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಕಥಂ ನಾಮಾಹಂ ದಿಸಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ತಂ ಹೀನಂ ಜಾತಿಂ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ ಯಥಾ ತಥಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ। ವಿಜ್ಜಾಬಲೇನ ರಾಜಾನಂ ತಾಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧೀತುಯಾ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮ್ಯಾಯಂ ಜಾತಿಸೋಧಿತಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠಂ ನಾಮ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸರೀರೇ ಅಬ್ಭಙ್ಗಂ ಠಪೇತೀತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠಾತಿ ಏವಂ
ಸೇಟ್ಠಮನ್ತೇ ವೇದಮನ್ತೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮನ್ತಾನುಭಾವೇನ ರಞ್ಞೋ ಬಾಹುಕ್ಖಮ್ಭಮತ್ತಂ ಜಾತಂ ತೇನ ಪನಸ್ಸ ಬಾಹುಕ್ಖಮ್ಭೇನ ರಾಜಾ, ‘‘ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭೀತೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಾಸೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಭಯೇನ ವೇಧಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ। ಸೋತ್ಥಿ ಭದ್ದನ್ತೇತಿ ಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚುಂ। ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಇಸೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ।
ಉನ್ದ್ರಿಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಯಿಸ್ಸತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಮನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತಿತೇತಿ ಬಾಹುಕ್ಖಮ್ಭಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಕವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೇ ಮನ್ತೇ ‘‘ಸರೋ ಓತರತೂ’’ತಿ ಪರಿವತ್ತಿತೇ। ಏವರೂಪಾನಞ್ಹಿ ಮನ್ತಾನಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಕವಿಜ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿಯೇವ ಯಥಾ ತಂ ಕುಸುಮಾರಕವಿಜ್ಜಾನಂ। ಅತ್ತನೋ ಧೀತು ಅಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಣಂ। ತಸ್ಸಾನುರೂಪೇ ಇಸ್ಸರಿಯೇ ಠಪನತ್ಥಂ ಉಳಾರೇ ಚ ನಂ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ।
ಖತ್ತಿಯಸೇಟ್ಠಭಾವವಣ್ಣನಾ
೨೭೫. ಸಮಸ್ಸಾಸನತ್ಥಮಾಹ ಕರುಣಾಯನ್ತೋ, ನ ಕುಲೀನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸೂತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಮೀಪೇ, ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಆಸನಾದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅನ್ತರೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಂ, ಪರಲೋಕಗತೇ ಸನ್ಧಾಯ ನ ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಮತಕೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಭತ್ತೇ’’ತಿ। ಮಙ್ಗಲಾದಿಭತ್ತೇತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಉಸ್ಸವದೇವತಾರಾಧನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಞ್ಞಭತ್ತೇತಿ ಪಾಪಸಞ್ಞಮಾದಿವಸೇನ ಕತಭತ್ತೇ। ಪಾಹುನಕಾನನ್ತಿ ಅತಿಥೀನಂ। ಖತ್ತಿಯಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತತಾಭಾವತೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ।
೨೭೬. ಇತ್ಥಿಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾಸಾಮಞ್ಞವಿಸಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಿಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಞ್ಞಂ ಇತ್ಥಿಂ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಸ್ಸ ಭರಿಯಾಭೂತಂ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಪುರಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಕರಣೇತಿ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ‘‘ದೋಸೇ’’ತಿ। ಭಸ್ಸತಿ ನಿರತ್ಥಕಭಾವೇನ ಖಿಪೀಯತೀತಿ ಭಸ್ಸಂ, ಛಾರಿಕಾ।
೨೭೭. ಜನಿತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ। ಜನೇ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಾ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ, ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋ’’ತಿ। ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಘಟೇತ್ವಾ, ಅವಿರುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಠಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಿಜ್ಜಾಚರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೭೮. ಇದಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ಅಜ್ಝೇನಾದಿ ಕತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ। ಜಾತಿವಾದವಿನಿಬದ್ಧಾತಿ ಜಾತಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತವಾದೇ ವಿನಿಬದ್ಧಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ಅಜ್ಝೇನಜ್ಝಾಪನಯಜನಯಾಜನಾದಯೋತಿ ಮಾನವಾದಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ಆವಾಹವಿವಾಹವಿನಿಬದ್ಧಾ, ತೇ ಏವ ಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಯವಸೇನ ‘‘ಅರಹಸಿ ವಾ ಮಂ ತ್ವಂ, ನ ವಾ ಮಂ ತ್ವಂ ಅರಹಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತನಕಾ।
ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ। ಲಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಓಲಗ್ಗಾ ಅನ್ತೋಗಧಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಚಿನ್ತಯಿಮ್ಹ। ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಚರಣಾನಿಯೇವ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಚರಣಾನೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣೇಸು ವಿಭಜಿಯಮಾನೇಸು ಸೋ ತತೋ ದೂರತೋ ಅಪನೀತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೂರಮೇವ ಅವಕ್ಖಿಪೀ’’ತಿ। ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಭುತೀತಿಆದಿಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ।
೨೭೯. ತಿವಿಧಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಾದಿಭೇದಂ ತಿವಿಧಂ ಸೀಲಂ। ಸೀಲವಸೇನೇವಾತಿ ಸೀಲಪರಿಯಾಯೇನೇವ। ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಹಿಂಸನಾದಿಯಮನಿಯಮಲಕ್ಖಣಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸೀಲಂ ಅತ್ಥಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯಸಿದ್ಧೇ ಸೀಲಮತ್ತೇ ‘‘ಚರಣ’’ನ್ತಿ ಲಗ್ಗೇಯ್ಯ। ಅಟ್ಠಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚರಣನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನನಿದ್ದೇಸೇನೇವ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಮ್ಪಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿತಾ ನಿದಸ್ಸಿತಾ।
ಚತುಅಪಾಯಮುಖಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೮೦. ಅಸಮ್ಪಾಪುಣನ್ತೋತಿ ಅವಿಸಹಮಾನೋತಿ ಆರಭಿತುಮೇವ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ। ಖಾರಿನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ। ತಂ ಪನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅರಣೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅರಣೀತಿ ಅಗ್ಗಿಧಮನಕಂ ಅರಣೀದ್ವಯಂ। ಸುಜಾತಿ ದಬ್ಬಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ತಿದಣ್ಡತಿಘಟಿಕಾದಿಂ ಖಾರಿಭರಿತನ್ತಿ ಖಾರೀಹಿ ಪುಣ್ಣಂ। ನನು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಾಸನಿಕೋಪಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ಥತೋ ಪರಿಚಾರಕೋವ, ಕಿಂ ಅಙ್ಗಂ ಪನ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜಿತೇತಿ ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಮಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕರಣ…ಪೇ॰… ವತ್ತಕರಣವಸೇನಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇನ ನಯೇನ। ಪರಿಚಾರಕೋ ಹೋತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ‘‘ನವಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೦; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭) ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಂವರವಿನಯಾನಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ವತ್ತನೇನ ಉಪರಿಭೂತಾ ಅಗ್ಗಭೂತಾ ಸಮ್ಪದಾತಿ ಹಿ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ। ಗುಣಾಧಿಕೋಪೀತಿ ಗುಣೇಹಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋಪಿ। ಅಯಂ ಪನಾತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ತಾಪಸೋ।
ತಾಪಸಾ ನಾಮ ಕಮ್ಮವಾದಿಕಿರಿಯಾವಾದಿನೋ, ನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಟಾಣೀಭೂತಾ, ಯತೋ ನೇಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಆಗತಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಪರಿವಾಸೇನ ವಿನಾವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿ ಚೋದನಂ ಸಮುಟ್ಠಪೇತಿ ಚೋದಕೋ। ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೋದನಂ ಪರಿಹರತಿ। ‘‘ಓಸಕ್ಕಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಖುರಧಾರೂಪಮನ್ತಿ ಖುರಧಾರಾನಂ ಮತ್ಥಕೇನೇವ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗಮನೂಪಮಂ। ಅಞ್ಞೇತಿ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಅಗ್ಗಿಸಾಲನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಸಾಲಂ। ನಾನಾದಾರೂಹೀತಿ ಪಲಾಸದಣ್ಡಾದಿನಾನಾವಿಧಸಮಿಧಾದಾರೂಹಿ।
ಇದನ್ತಿ ‘‘ಚತುದ್ವಾರಂ ಆಗಾರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಪಟಿಪತ್ತಿಮುಖನ್ತಿ ಕೋಹಞ್ಞಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಮುಖಮತ್ತಂ। ಸೋ ಹಿ ನಾನಾವಿಧೇನ ಕೋಹಞ್ಞೇನ ಲೋಕಂ ವಿಮ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ಅಚ್ಛತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಹಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ।
ಖಲಾದೀಸು ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾ। ಅಗ್ಗಿಪಕ್ಕೇನ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಅಗ್ಗಿಪಕ್ಕಿಕಾ, ನ ಅಗ್ಗಿಪಕ್ಕಿಕಾ ಅನಗ್ಗಿಪಕ್ಕಿಕಾ ಅಸಾಮಪಾಕಾತಿ ಅಸಯಂಪಾಚಕಾ। ಅಸ್ಮಮುಟ್ಠಿನಾ ಮುಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇನ ಅಸ್ಮಮುಟ್ಠಿಕಾ। ದನ್ತೇನ ಉಪ್ಪಾಟಿತಂ ವಕ್ಕಲಂ ರುಕ್ಖತ್ತಚೋ ದನ್ತವಕ್ಕಲಂ, ತೇನ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ದನ್ತವಕ್ಕಲಿಕಾ। ಪವತ್ತಂ ರುಕ್ಖಾದಿತೋ ಪಾತಿತಂ ಫಲಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜಿನೋ। ಜಿಣ್ಣಪಕ್ಕತಾಯ ಪಣ್ಡುಭೂತಂ ಪಲಾಸಂ, ತಂಸದಿಸಞ್ಚ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಂ, ತೇನ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಿಕಾ, ಸಯಂಪತಿತಪುಪ್ಫಫಲಪತ್ತಭೋಜಿನೋ।
ಇದಾನಿ ತೇ ಅಟ್ಠವಿಧೇಪಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾವಸೇನ ಲದ್ಧಧಞ್ಞಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ।
ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ದುಕ್ಖಾತಿ ಪರೇಸಂ ಗೇಹತೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಯೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ದೀನವುತ್ತಿಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಾ। ಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ದುಕ್ಖೋ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ದನ್ತೇಹೇವ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ।
ಇಮಾಹಿ ಚತೂಹಿಯೇವಾತಿ ‘‘ಖಾರಿವಿಧಂ ಆದಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಏವ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾಹೀತಿ।
೨೮೨. ಅಪಾಯೇ ವಿನಾಸೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ। ತಬ್ಭಾವಂ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತೇನ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಅಪರಿಪೂರಮಾನೋ ‘‘ಆಪಾಯಿಕೇನಾಪಿ ಅಪರಿಪೂರಮಾನೇನಾ’’ತಿ।
ಪುಬ್ಬಕಇಸಿಭಾವಾನುಯೋಗವಣ್ಣನಾ
೨೮೩. ದೀಯತೀತಿ ದತ್ತಿ, ದತ್ತಿಯೇವ ದತ್ತಿಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿನ್ನಕ’’ನ್ತಿ। ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ ರಞ್ಞೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಮಾಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಖೇತ್ತವಿಜ್ಜಾಯಾತಿ ನೀತಿಸತ್ಥೇ। ಪಯಾತನ್ತಿ ಸದ್ಧಂ, ಸಸ್ಸತಿಕಂ ವಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ದತ್ತಿಕಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಮ್ಮವಚನಂ ಅವೋಚಾತಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಂ ಪನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
೨೮೪. ರಥೂಪತ್ಥರೇತಿ ಪಾಕಟಮನ್ತನನ್ತಿ ಪಕಾಸಭೂತಂ ಮನ್ತನಂ। ತಞ್ಹಿ ಸುದ್ದಾದೀಹಿ ಞಾಯತೀತಿ ನ ರಹಸ್ಸಮನ್ತನಂ। ಭಣತೀತಿ ಅಪಿ ನು ಭಣತಿ।
೨೮೫. ಪವತ್ತಾರೋತಿ ‘‘ಪವತ್ತಯಿತಾರೋ’’ತಿ। ಸುದ್ದೇ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ರಹೋ ಭಾಸಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಮನ್ತಾ ಏವ, ತಂತಂಅತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಪದನ್ತಿ ಮನ್ತಪದಂ, ಅನುಪನೀತಾಸಾಧಾರಣತಾಯ ವಾ ರಹಸ್ಸಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹಿತಕಿರಿಯಾಯ ಅಧಿಗಮುಪಾಯಂ। ಸಜ್ಝಾಯಿತನ್ತಿ ಗಾಯನವಸೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ, ತಂ ಪನ ಉದತ್ತಾನುದತ್ತಾದೀನಂ ಸರಾನಂ ಸಮ್ಪಾದನವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸರಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಾವಚನಭಾವೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವುತ್ತಂ। ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹನ್ತಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಂ। ರಾಸಿಕತನ್ತಿ ಇರುವೇದಯಜುವೇದಸಾಮವೇದಾದಿವಸೇನ
ತೇಸನ್ತಿ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತೂನಂ। ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪರಿಭಣ್ಡೇನ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗಞಾಣೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಿಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸದಿಸೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅತೀತಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮನ್ತಜ್ಝೇನವಿಧಿಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ। ಪಾವಚನೇನ ಸಹ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯಂ ವಚನಂ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ, ತೇನ ಸಹ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಹಿ ತೇಸಂ ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಹೋತಿ। ಅಪರಾಪರೇ ಪನಾತಿ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಅಪರಾ ಪರೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಗನ್ಥಿತಮನ್ತಪದೇಸು ಕಿಲೇಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪದಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪದೇ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಕತ್ವಾ। ವಿರುದ್ಧೇ ಅಕಂಸೂತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಾದೀಸು ಆಗತನಯೇನ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕತ್ಥದೀಪನತೋ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೇ ಅಕಂಸು। ಇಧಾತಿ ‘‘ತ್ಯಾಹಂ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಾಮೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ।
೨೮೬. ನಿರಾಮಗನ್ಧಾತಿ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿವಸೇನ ವಿಸ್ಸಗನ್ಧರಹಿತಾ। ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಾತಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಗನ್ಧಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅವಿಸಹನೇನ ಇತ್ಥಿಗನ್ಧರಹಿತಾ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ’’ತಿ ‘‘ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಏಕವಿಹಾರಿತಂ, ‘‘ರಜೋಜಲ್ಲಧರಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಾನುಯೋಗಾಭಾವಂ, ‘‘ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಪಬ್ಬತಪಾದೇಸು ವಸಿಂಸೂ’’ತಿ ಏತೇನ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ‘‘ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರಾ ವಸಿಂಸೂ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಾಲಿಮಂಸೋದನಾದಿಪಣೀತಾಹಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ, ‘‘ಯದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಾನವಾಹನಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ, ‘‘ಸಬ್ಬದಿಸಾಸೂ’’ತಿಆದಿನಾ ರಕ್ಖಾವರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ, ಏವಞ್ಚ ವದನ್ತೋ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾಪಕ್ಖಿಕಂ ಸಾಚರಿಯಸ್ಸ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸ್ಸ ವುತ್ತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾಪಕ್ಖಿಕಾಪಿ ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವುತ್ತಿ ಅರಿಯವಿನಯೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾಯೇವ। ಕುತಸ್ಸ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಯುತ್ತತಾತಿ। ‘‘ಏವಂ ಸುತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವಾ ಅಮ್ಬಟ್ಠಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ವೇಠಕೇಹೀತಿ ಸಮನ್ತಾನಗರನ್ತಿ ನಗರಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ। ಕತಸುಧಾಕಮ್ಮಂ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಅಧೋಭಾಗೇ ಠಾನಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ದ್ವೇಲಕ್ಖಣದಸ್ಸನವಣ್ಣನಾ
೨೮೭. ನ ಸಕ್ಕೋತಿಸಙ್ಕುಚಿತೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಅನವಸೇಸತೋ ತೇಸಂ ದುಬ್ಬಿಭಾವನತೋ। ಗವೇಸೀತಿ ಞಾಣೇನ ಪರಿಯೇಸನಮಕಾಸಿ। ಸಮಾನಯೀತಿ ಞಾಣೇನ ಸಙ್ಕಲೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಆನಯಿ ಸಮಾಹರಿ। ‘‘ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಆಕಙ್ಖತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿ। ಕಿಚ್ಛತೀತಿ ಕಿಲಮತಿ। ‘‘ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಆಸಿಸನತ್ಥತಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸಂಸಯತ್ಥತಮೇವ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಙ್ಖಾಯ ವಾ ದುಬ್ಬಲಾ ವಿಮತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ತಿಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಸಂಸಯಧಮ್ಮೇಹಿ। ಕಾಲುಸಿಯಭಾವೋತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನತಾಯ ಹೇತುಭೂತೋ ಆವಿಲಭಾವೋ।
ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಕೋಸೋಹಿತಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆವೇಣಿಕಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಞ್ಚನಮಣ್ಡಲಸನ್ನಿಕಾಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಸಣ್ಠಾನಸನ್ನಿವೇಸಸುನ್ದರತಾಯ ‘‘ಭಗವತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಹೂತಭಾವನ್ತಿ ಪುಥುಲಭಾವಂ। ಏತ್ಥೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸಂಸಯೋ, ತನುಮುದುಸುಕುಮಾರತಾದೀಸು ಪನಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ವಿಚಾರಣಾ ಏವ ನಾಹೋಸಿ।
೨೮೮. ಹಿರಿಕರಣೋಕಾಸನ್ತಿ ಹಿರಿಯಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ। ಛಾಯನ್ತಿ ಪಟಿಬಿಮ್ಬಂ। ಕಥಂ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಛಾಯಾರೂಪಕಮತ್ತನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಿಬಿಮ್ಬರೂಪಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಬುದ್ಧಸನ್ತಾನತೋ ವಿನಿಮುತ್ತತ್ತಾ ರೂಪಕಮತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಸರೀರವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾವಯವಂ ಇದ್ಧಿಮಯಂ ಬಿಮ್ಬಕಮತ್ತಂ। ತಂ ಪನ ರೂಪಕಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧರೂಪಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿನ್ನೇತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ। ಕಲ್ಲೋಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಕುಸಲೋ ಛೇಕೋ ಅಸಿ। ತಥಾಕರಣೇನಾತಿ ಕಥಿನಸೂಚಿಂ ವಿಯ ಕರಣೇನ। ಏತ್ಥಾತಿ ಪಹೂತಜಿವ್ಹಾಯ। ಮುದುಭಾವೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಅಮುದುನೋ ಘನಸುಖುಮಭಾವಾಪಾದನತ್ಥಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ದೀಘಭಾವೋ, ತನುಭಾವೋ ಚಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೨೯೧. ‘‘ಅತ್ಥಚರಕೇನಾ’’ತಿ ನ ಅಞ್ಞತ್ರಾತಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸುಗತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪನೇತ್ವಾ ಉಪನೇತ್ವಾತಿ ತಂ ತಂ ದೋಸಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಉಪನೇತ್ವಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಟ್ಠುದಾಸಾದಿಭಾವಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಪಾತೇಸೀತಿ ಪವಟ್ಟನವಸೇನ ಪಾತೇಸಿ।
ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಬುದ್ಧೂಪಸಙ್ಕಮನವಣ್ಣನಾ
೨೯೩-೬. ಆಗಮಾ ನೂತಿ ಆಗತೋ ನು। ಖೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಇಧಾತಿ ಏತ್ಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಧಿವಾಸೇತೂತಿ ಸಾದಿಯತು, ತಂ ಪನ ಸಾದಿಯನಂ ಮನಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೂ’’ತಿ।
೨೯೭. ಯಾವದತ್ಥನ್ತಿ ಯಾವ ಅತ್ಥೋ, ತಾವ ಭೋಜನೇನ ತದಾ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓಣಿತ್ತನ್ತಿ ಆಮಿಸಾಪನಯನೇನ ಸುಚಿಕತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಹತ್ಥೇ ಚ ಪತ್ತಞ್ಚ ಧೋವಿತ್ವಾ’’ತಿ।
೨೯೮. ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಕಥೇತಬ್ಬಕಥಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥ’’ನ್ತಿ। ಕಾ ಪನ ಸಾ? ದಾನಾದಿಕಥಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತೇನ ದಾನಕಥಾ ತಾವ ಪಚುರಜನೇಸುಪಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ, ಸುಕರತ್ತಾ, ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಪಾಯಭಾವತೋ ಚ ಆದಿತೋ ದಾನಕಥಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಕಥಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ, ತಞ್ಚೇ ದಾನಸೀಲಂ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅಯಂ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿ ತಸ್ಸ ಫಲನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಮೇಹಿ ಚ ದಾನಸೀಲಮಯೇಹಿ ಪಣೀತಪಣೀತತರಾದಿಭೇದಭಿನ್ನೇಹಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂಹಿ ಏತಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಪಣೀತಪಣೀತತರಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾ ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ। ಮಗ್ಗಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೇನ ತದಧಿಗಮುಪಾಯಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾಪಿ, ಪಗೇವ ಇತರೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಬಹ್ವಾದೀನವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಅದ್ಧುವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವೋ, ಹೀನಾ ಗಮ್ಮಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಞ್ಹಿತಾತಿ ತೇಸಂ ಓಕಾರೋ ಲಾಮಕಭಾವೋ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭವಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವತ್ಥುಭೂತಾತಿ ತತ್ಥ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸೋ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಬೋಧಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಮಗ್ಗೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ ಆದಿಅತ್ಥದೀಪನತೋ ‘‘ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ‘‘ತಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತನ್ತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಚ್ಚವಸೇನಾ’’ತಿ।
ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಉಪಾಸಕತ್ತಪಟಿವೇದನಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೯. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತನ್ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪತ್ತಿ ಚ ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ವಿದಿತಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ವಿದಿತಧಮ್ಮತಾ ಏಕದೇಸತೋಪಿ ಹೋತೀತಿ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ವಿದಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿ। ತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಕನ್ತಾರಸದಿಸಾ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ, ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ಚ ತಿಣ್ಣಾ ವಿತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ವಿಗತಾ ಕಥಙ್ಕಥಾತಿ ಪವತ್ತಿಆದೀಸು। ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿಕಾ ವಿಗತಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಕಥಙ್ಕಥಾ। ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೇಸು ಚ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ವಿಸಾರದಭಾವಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಗತೋ। ಸಾಯಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ’’ತಿ। ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಪರಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅವುತ್ತಂ, ತಂ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ।