॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥

ದೀಘನಿಕಾಯೋ

ಮಹಾವಗ್ಗಪಾಳಿ

೧. ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತಂ

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ ಕರೇರಿಕುಟಿಕಾಯಂ। ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ, ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ’’ತಿ।

೨. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇಮಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ, ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ; ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ?

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ ಇತಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ’ತಿ। ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ। ಅಥ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ।

೩. ‘‘ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಸೋತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ; ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ; ಯಂ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ॰) ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ,ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೪. ‘‘ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಯಂ ಏಕನವುತೋ ಕಪ್ಪೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಏಕತಿಂ ಸಕಪ್ಪೋ (ಸೀ॰) ಏಕತಿಂ ಸೋ ಕಪ್ಪೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಯಂ ಸಿಖೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ವೇಸ್ಸಭೂ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ (ಕತ್ಥಚೀ) ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕೋಣಾಗಮನೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಅಹಂ ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ।

೫. ‘‘ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ಸಿಖೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ವೇಸ್ಸಭೂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ಕಸ್ಸಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿಂ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ।

೬. ‘‘ವಿಪಸ್ಸೀ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ಸಿಖೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ವೇಸ್ಸಭೂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ಕಸ್ಸಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಗೋತಮೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿಂ।

೭. ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತ್ತತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕಂ; ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ।

೮. ‘‘ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಾಟಲಿಯಾ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಸಿಖೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಣ್ಡರೀಕಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ವೇಸ್ಸಭೂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಾಲಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಿರೀಸಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಕಸ್ಸಪೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ।

೯. ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖಣ್ಡತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿಭೂಸಮ್ಭವಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸೋಣುತ್ತರಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿಧುರಸಞ್ಜೀವಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸುತ್ತರಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಿಸ್ಸಭಾರದ್ವಾಜಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ।

೧೦. ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸತ್ತತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸತ್ತತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ತಿಂಸಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ವೀಸತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ। ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।

೧೧. ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಸಿಖಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖೇಮಙ್ಕರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಉಪಸನ್ತೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬುದ್ಧಿಜೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಜೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಆನನ್ದೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ।

೧೨. ‘‘ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ ಜನೇತ್ತೀ (ಸ್ಯಾ॰)। ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ಸಿಖಿಸ್ಸ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅರುಣೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಪಭಾವತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಅರುಣಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅರುಣವತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸುಪ್ಪತಿತೋ ನಾಮ ಸುಪ್ಪತೀತೋ ನಾಮ (ಸ್ಯಾ॰) ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ವಸ್ಸವತೀ ನಾಮ ಯಸವತೀ ನಾಮ (ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಸುಪ್ಪತಿತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅನೋಮಂ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿದತ್ತೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇನ ಖೇಮೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಖೇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಖೇಮವತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯಞ್ಞದತ್ತೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಉತ್ತರಾ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇನ ಸೋಭೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಸೋಭಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸೋಭವತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಧನವತೀ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇನ ಕಿಕೀ ನಾಮ ಕಿಂ ಕೀ ನಾಮ (ಸ್ಯಾ॰) ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಕಿಕಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಬಾರಾಣಸೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಮಾಯಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಕಪಿಲವತ್ಥು ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ।

೧೩. ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ ಮಹಾನುಭಾವತಾ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’’’ತಿ।

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ನು ಖೋ ಏಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’ತಿ, ಉದಾಹು ದೇವತಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’’’ತಿ। ಅಯಞ್ಚ ಹಿದಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ ಹೋತಿ।

೧೪. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾಯನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ; ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ?

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಯಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕತಾ ಮಹಾನುಭಾವತಾ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರಿಸ್ಸತಿ – ‘‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ , ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’’ತಿ। ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ನು ಖೋ ಏಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’’ತಿ। ಉದಾಹು ದೇವತಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’ತಿ? ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಅಥ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ।

೧೫. ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸೇವೇಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’ತಿ। ದೇವತಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ – ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪಿ, ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ ಇತಿಪೀ’ತಿ।

‘‘ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ನೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಸೋತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ; ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ; ಯಂ ಭಗವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೧೬. ‘‘ಇತೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಯಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಾಟಲಿಯಾ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖಣ್ಡತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತಧಮ್ಮತಾ

೧೭. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತಾ ಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೧೮. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ, ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತಾ ಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕಮತಿ। ಅಥ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಯಾಪಿ ತಾ ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ ಅಘಾ ಅಸಂವುತಾ ಅನ್ಧಕಾರಾ ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾ , ಯತ್ಥ ಪಿಮೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ ಆಭಾಯ ನಾನುಭೋನ್ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಉಪಪನ್ನಾ, ತೇಪಿ ತೇನೋಭಾಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ, ಭೋ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ। ಅಯಞ್ಚ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಸಙ್ಕಮ್ಪತಿ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪತಿ ಸಮ್ಪವೇಧತಿ। ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಲೋಕೇ ಪಾತುಭವತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೧೯. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಂ ಚಾತುದ್ದಿಸಂ (ಸ್ಯಾ॰) ರಕ್ಖಾಯ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ – ‘ಮಾ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತರಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಕೋಚಿ ವಾ ವಿಹೇಠೇಸೀ’ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೦. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪಕತಿಯಾ ಸೀಲವತೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಹೋತಿ, ವಿರತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ, ವಿರತಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ, ವಿರತಾ ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ , ವಿರತಾ ಮುಸಾವಾದಾ, ವಿರತಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೧. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಪುರಿಸೇಸು ಮಾನಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಮಗುಣೂಪಸಂಹಿತಂ, ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಹೋತಿ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ರತ್ತಚಿತ್ತೇನ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೨. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ಲಾಭಿನೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ। ಸಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ ಪರಿಚಾರೇತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೩. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಕೋಚಿದೇವ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಸುಖಿನೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಹೋತಿ ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಿಂ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸುಭೋ ಜಾತಿಮಾ ಅಟ್ಠಂಸೋ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋ ಅಚ್ಛೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಅನಾವಿಲೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ। ತತ್ರಾಸ್ಸ ತತ್ರಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰) ಸುತ್ತಂ ಆವುತಂ ನೀಲಂ ವಾ ಪೀತಂ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಓದಾತಂ ವಾ ಪಣ್ಡುಸುತ್ತಂ ವಾ। ತಮೇನಂ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೇ ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖೇಯ್ಯ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ ಸುಭೋ ಜಾತಿಮಾ ಅಟ್ಠಂಸೋ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋ ಅಚ್ಛೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಅನಾವಿಲೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ। ತತ್ರಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಆವುತಂ ನೀಲಂ ವಾ ಪೀತಂ ವಾ ಲೋಹಿತಂ ವಾ ಓದಾತಂ ವಾ ಪಣ್ಡುಸುತ್ತಂ ವಾ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಕೋಚಿದೇವ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸುಖಿನೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಹೋತಿ ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾ , ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ತಿರೋಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಿಂ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೪. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾಹಜಾತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಕಾಲಙ್ಕರೋತಿ ತುಸಿತಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೫. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಕಾ ನವ ವಾ ದಸ ವಾ ಮಾಸೇ ಗಬ್ಭಂ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ವಿಜಾಯನ್ತಿ, ನ ಹೇವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಜಾಯತಿ। ದಸೇವ ಮಾಸಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ವಿಜಾಯತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೬. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಕಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ವಾ ನಿಪನ್ನಾ ವಾ ವಿಜಾಯನ್ತಿ, ನ ಹೇವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಜಾಯತಿ। ಠಿತಾವ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಜಾಯತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೭. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ದೇವಾ ಪಠಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಾ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೮. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಪ್ಪತ್ತೋವ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಥವಿಂ ಹೋತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತು ಪುರತೋ ಠಪೇನ್ತಿ – ‘ಅತ್ತಮನಾ, ದೇವಿ, ಹೋಹಿ; ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ತೇ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೨೯. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ವಿಸದೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ಉದೇನ ಉದ್ದೇನ (ಸ್ಯಾ॰), ಉದರೇನ (ಕತ್ಥಚಿ) ಅಮಕ್ಖಿತೋ ಸೇಮ್ಹೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ರುಹಿರೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಸುದ್ಧೋ ವಿಸುದ್ಧೋ (ಸ್ಯಾ॰) ವಿಸದೋ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಣಿರತನಂ ಕಾಸಿಕೇ ವತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ನೇವ ಮಣಿರತನಂ ಕಾಸಿಕಂ ವತ್ಥಂ ಮಕ್ಖೇತಿ, ನಾಪಿ ಕಾಸಿಕಂ ವತ್ಥಂ ಮಣಿರತನಂ ಮಕ್ಖೇತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಉಭಿನ್ನಂ ಸುದ್ಧತ್ತಾ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ವಿಸದೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಅಮಕ್ಖಿತೋ, ಉದೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ಸೇಮ್ಹೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ರುಹಿರೇನ ಅಮಕ್ಖಿತೋ ಕೇನಚಿ ಅಸುಚಿನಾ ಸುದ್ಧೋ ವಿಸದೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೩೦. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ದ್ವೇ ಉದಕಸ್ಸ ಧಾರಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಏಕಾ ಸೀತಸ್ಸ ಏಕಾ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ಮಾತು ಚ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೩೧. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ಉತ್ತರೇನಾಭಿಮುಖೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಉತ್ತರೇನಮುಖೋ (ಕ॰) ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗಚ್ಛತಿ ಸೇತಮ್ಹಿ ಛತ್ತೇ ಅನುಧಾರಿಯಮಾನೇ, ಸಬ್ಬಾ ಚ ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ಆಸಭಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ ‘ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಜೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

೩೨. ‘‘ಧಮ್ಮತಾ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅಥ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತಿ, ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಯಾಪಿ ತಾ ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ ಅಘಾ ಅಸಂವುತಾ ಅನ್ಧಕಾರಾ ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾ, ಯತ್ಥ ಪಿಮೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವಾ ಆಭಾಯ ನಾನುಭೋನ್ತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಉಪಪನ್ನಾ, ತೇಪಿ ತೇನೋಭಾಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಿರ, ಭೋ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ। ಅಯಞ್ಚ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಸಙ್ಕಮ್ಪತಿ ಸಮ್ಪಕಮ್ಪತಿ ಸಮ್ಪವೇಧತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ ಲೋಕೇ ಪಾತುಭವತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾ।

ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾ

೩೩. ‘‘ಜಾತೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಕುಮಾರೇ ಬನ್ಧುಮತೋ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ – ‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ದೇವ ದೇವ ತೇ (ಕ॰), ಜಾತೋ, ತಂ ದೇವೋ ಪಸ್ಸತೂ’ತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಕುಮಾರಂ, ದಿಸ್ವಾ ನೇಮಿತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಆಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘ಪಸ್ಸನ್ತು ಭೋನ್ತೋ ನೇಮಿತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕುಮಾರ’ನ್ತಿ। ಅದ್ದಸಂಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೇಮಿತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಕುಮಾರಂ, ದಿಸ್ವಾ ಬನ್ಧುಮನ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಅತ್ತಮನೋ, ದೇವ, ಹೋಹಿ, ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ತೇ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಲಾಭಾ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಯಸ್ಸ ತೇ ಕುಲೇ ಏವರೂಪೋ ಪುತ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ। ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಸತ್ತರತನಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಕರತನಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಸ್ಸರತನಂ ಮಣಿರತನಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಗಹಪತಿರತನಂ ಪರಿಣಾಯಕರತನಮೇವ ಸತ್ತಮಂ। ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸೂರಾ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾ। ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ।

೩೪. ‘ಕತಮೇಹಿ ಚಾಯಂ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ। ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾಪೀ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಸತ್ತರತನಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಕರತನಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಸ್ಸರತನಂ ಮಣಿರತನಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಗಹಪತಿರತನಂ ಪರಿಣಾಯಕರತನಮೇವ ಸತ್ತಮಂ। ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸೂರಾ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾ। ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ।

೩೫. ‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ। ಯಂ ಪಾಯಂ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ। ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ।

‘ಇಮಸ್ಸ, ದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ದೇವ (?), ಕುಮಾರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾರಾನಿ ಸನೇಮಿಕಾನಿ ಸನಾಭಿಕಾನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಾನಿ। ಯಮ್ಪಿ, ಇಮಸ್ಸ ದೇವ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾರಾನಿ ಸನೇಮಿಕಾನಿ ಸನಾಭಿಕಾನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಾನಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ।

‘ಅಯಞ್ಹಿ ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಆಯತಪಣ್ಹೀ…ಪೇ॰…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ದೀಘಙ್ಗುಲೀ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಮುದುತಲುನಹತ್ಥಪಾದೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ ಕುಮಾರೋ ಜಾಲಹತ್ಥಪಾದೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಸ್ಸಙ್ಖಪಾದೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಏಣಿಜಙ್ಘೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಠಿತಕೋವ ಅನೋನಮನ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಪಾಣಿತಲೇಹಿ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ಪರಿಮಸತಿ ಪರಾಮಸತಿ (ಕ॰) ಪರಿಮಜ್ಜತಿ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ , ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸುಖುಮಚ್ಛವೀ; ಸುಖುಮತ್ತಾ ಛವಿಯಾ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಕಾಯೇ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ ಉಪಲಿಪ್ಪತಿ (ಸ್ಯಾ॰) …

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಏಕೇಕಲೋಮೋ; ಏಕೇಕಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಲೋಮಕೂಪೇಸು ಜಾತಾನಿ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮೋ; ಉದ್ಧಗ್ಗಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಜಾತಾನಿ ನೀಲಾನಿ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾನಿ ಕುಣ್ಡಲಾವಟ್ಟಾನಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಕಜಾತಾನಿ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸತ್ತುಸ್ಸದೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ , ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧಕಾಯೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಚಿತನ್ತರಂಸೋ ಪಿತನ್ತರಂಸೋ (ಸ್ಯಾ॰) …

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋ ತಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ತಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ , ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸಮವಟ್ಟಕ್ಖನ್ಧೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ರಸಗ್ಗಸಗ್ಗೀ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸೀಹಹನು…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಚತ್ತಾಲೀಸದನ್ತೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸಮದನ್ತೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಅವಿರಳದನ್ತೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಪಹೂತಜಿವ್ಹೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋ ಕರವೀಕಭಾಣೀ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಅಭಿನೀಲನೇತ್ತೋ…

‘ಅಯಞ್ಹಿ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಗೋಪಖುಮೋ…

ಇಮಸ್ಸ, ದೇವ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಣ್ಣಾ ಭಮುಕನ್ತರೇ ಜಾತಾ ಓದಾತಾ ಮುದುತೂಲಸನ್ನಿಭಾ। ಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಸ ದೇವ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಣ್ಣಾ ಭಮುಕನ್ತರೇ ಜಾತಾ ಓದಾತಾ ಮುದುತೂಲಸನ್ನಿಭಾ, ಇದಮ್ಪಿಮಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ।

‘ಅಯಞ್ಹಿ , ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ। ಯಂ ಪಾಯಂ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ।

೩೬. ‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಯಂ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಾ। ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಸತ್ತರತನಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಕರತನಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಸ್ಸರತನಂ ಮಣಿರತನಂ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಗಹಪತಿರತನಂ ಪರಿಣಾಯಕರತನಮೇವ ಸತ್ತಮಂ। ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸೂರಾ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾ। ಸೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ (ಸ್ಯಾ॰) ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟಚ್ಛದೋ’ತಿ।

ವಿಪಸ್ಸೀಸಮಞ್ಞಾ

೩೭. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ನೇಮಿತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅಹತೇಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಅಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ॰) ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಧಾತಿಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಅಞ್ಞಾ ಖೀರಂ ಪಾಯೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಧಾರೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಅಙ್ಕೇನ ಪರಿಹರನ್ತಿ। ಜಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರಯಿತ್ಥ ದಿವಾ ಚೇವ ರತ್ತಿಞ್ಚ – ‘ಮಾ ನಂ ಸೀತಂ ವಾ ಉಣ್ಹಂ ವಾ ತಿಣಂ ವಾ ರಜೋ ವಾ ಉಸ್ಸಾವೋ ವಾ ಬಾಧಯಿತ್ಥಾ’ತಿ। ಜಾತೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪಲಂ ವಾ ಪದುಮಂ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ವಾ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ। ಸ್ವಾಸ್ಸುದಂ ಅಙ್ಕೇನೇವ ಅಙ್ಕಂ ಪರಿಹರಿಯತಿ।

೩೮. ‘‘ಜಾತೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರೋ ಚ ಕುಮಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರೋ ಚ (ಸೀ॰ ಕ॰) ಅಹೋಸಿ ವಗ್ಗುಸ್ಸರೋ ಚ ಮಧುರಸ್ಸರೋ ಚ ಪೇಮನಿಯಸ್ಸರೋ ಚ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವನ್ತೇ ಪಬ್ಬತೇ ಕರವೀಕಾ ನಾಮ ಸಕುಣಜಾತಿ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರಾ ಚ ವಗ್ಗುಸ್ಸರಾ ಚ ಮಧುರಸ್ಸರಾ ಚ ಪೇಮನಿಯಸ್ಸರಾ ಚ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಮಞ್ಜುಸ್ಸರೋ ಚ ಅಹೋಸಿ ವಗ್ಗುಸ್ಸರೋ ಚ ಮಧುರಸ್ಸರೋ ಚ ಪೇಮನಿಯಸ್ಸರೋ ಚ।

೩೯. ‘‘ಜಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಪಾತುರಹೋಸಿ ಯೇನ ಸುದಂ ಯೇನ ದೂರಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಂ ಪಸ್ಸತಿ ದಿವಾ ಚೇವ ರತ್ತಿಞ್ಚ।

೪೦. ‘‘ಜಾತೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅನಿಮಿಸನ್ತೋ ಪೇಕ್ಖತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ। ‘ಅನಿಮಿಸನ್ತೋ ಕುಮಾರೋ ಪೇಕ್ಖತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ ಅನಿಮಿಸನ್ತೋ ಪೇಕ್ಖತಿ, ಜಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ (ಕ॰), ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ವಿಪಸ್ಸೀ’ ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ।

೪೧. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ಅತ್ಥಕರಣೇ ಅಟ್ಟ ಕರಣೇ (ಸ್ಯಾ॰) ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಕುಮಾರಂ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೇ ಅನುಸಾಸತಿ । ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಪಿತುಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಚೇಯ್ಯ ವಿಚೇಯ್ಯ ಅತ್ಥೇ ಪನಾಯತಿ ಞಾಯೇನ ಅಟ್ಟೇ ಪನಾಯತಿ ಞಾಣೇನ (ಸ್ಯಾ॰)। ವಿಚೇಯ್ಯ ವಿಚೇಯ್ಯ ಕುಮಾರೋ ಅತ್ಥೇ ಪನಾಯತಿ ಞಾಯೇನಾತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ವಿಪಸ್ಸೀ’ ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ।

೪೨. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ಏಕಂ ವಸ್ಸಿಕಂ ಏಕಂ ಹೇಮನ್ತಿಕಂ ಏಕಂ ಗಿಮ್ಹಿಕಂ; ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ವಸ್ಸಿಕೇ ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ತೂರಿಯೇಹಿ ಪರಿಚಾರಯಮಾನೋ ನ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓರೋಹತೀ’’ತಿ।

ಪಠಮಭಾಣವಾರೋ।

ಜಿಣ್ಣಪುರಿಸೋ

೪೩. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಯೋಜೇಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಸುಭೂಮಿದಸ್ಸನಾಯಾ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿವೇದೇಸಿ – ‘ಯುತ್ತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ, ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’ತಿ । ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಭದ್ದಂ ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ ಭದ್ರಂ ಯಾನಂ (ಸ್ಯಾ॰), ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ (ಪೀ॰) ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭದ್ದೇಹಿ ಭದ್ದೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾಸಿ।

೪೪. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಂ ಭೋಗ್ಗಂ ಭಗ್ಗಂ (ಸ್ಯಾ॰) ದಣ್ಡಪರಾಯನಂ ಪವೇಧಮಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಆತುರಂ ಗತಯೋಬ್ಬನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಅಯಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಂಕತೋ? ಕೇಸಾಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ಕಾಯೋಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ। ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನೇಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮಾ’ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮ। ನ ದಾನಿ ತೇನ ಚಿರಂ ಜೀವಿತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಜರಾಧಮ್ಮೋ, ಜರಂ ಅನತೀತೋ’ತಿ? ‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಜರಾಧಮ್ಮಾ, ಜರಂ ಅನತೀತಾ’ತಿ। ‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ। ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ, ಭೋ, ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ!

೪೫. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ? ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ? ‘ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ, ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅದ್ದಸ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ’ತಿ? ‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಂ ಭೋಗ್ಗಂ ದಣ್ಡಪರಾಯನಂ ಪವೇಧಮಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಆತುರಂ ಗತಯೋಬ್ಬನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಂಕತೋ, ಕೇಸಾಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ಕಾಯೋಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನೇಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮ ನ ದಾನಿ ತೇನ ಚಿರಂ ಜೀವಿತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಜರಾಧಮ್ಮೋ, ಜರಂ ಅನತೀತೋ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಜರಾಧಮ್ಮಾ, ಜರಂ ಅನತೀತಾ’’ತಿ।

‘‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ, ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ದೇವ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿಂ। ಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ ಭೋ ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ।

ಬ್ಯಾಧಿತಪುರಿಸೋ

೪೬. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ –

‘ಮಾ ಹೇವ ಖೋ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಮಾ ಹೇವ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿ, ಮಾ ಹೇವ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ।

‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ॰…

೪೭. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸಂ ಆಬಾಧಿಕಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನಂ ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನಂ ಸೇಮಾನಂ ಸಯಮಾನಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಅಞ್ಞೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಪಿಯಮಾನಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಂವೇಸಿಯಮಾನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಅಯಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಂಕತೋ? ಅಕ್ಖೀನಿಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ಸರೋಪಿಸ್ಸ ಸಿರೋಪಿಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰) ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನೇಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ ವುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಅನತೀತೋ’ತಿ? ‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಾ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಅನತೀತಾ’ತಿ। ‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ, ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ ಭೋ ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ಯಾಧಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ।

೪೮. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ, ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ? ‘ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ, ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅದ್ದಸ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ’ತಿ? ‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸಂ ಆಬಾಧಿಕಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನಂ ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ಪಲಿಪನ್ನಂ ಸೇಮಾನಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಪಿಯಮಾನಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಂವೇಸಿಯಮಾನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಂಕತೋ, ಅಕ್ಖೀನಿಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ಸರೋಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನೇಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಬ್ಯಾಧಿತೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ ವುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮೋ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಅನತೀತೋ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಾ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಅನತೀತಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ, ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ದೇವ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿಂ। ಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘‘‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ ಭೋ ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ಯಾಧಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ।

ಕಾಲಙ್ಕತಪುರಿಸೋ

೪೯. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಮಾ ಹೇವ ಖೋ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಮಾ ಹೇವ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿ, ಮಾ ಹೇವ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ।

‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ॰…

೫೦. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ನಾನಾರತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಸ್ಸಾನಂ ವಿಲಾತಂ ಕಯಿರಮಾನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ ನಾನಾರತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಸ್ಸಾನಂ ವಿಲಾತಂ ಕಯಿರತೀ’ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಯೇನ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಪೇತಂ ಕಾಲಙ್ಕತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಕಿಂ ಪನಾಯಂ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮಾ’ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮ। ನ ದಾನಿ ತಂ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ, ಸೋಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಮರಣಧಮ್ಮೋ ಮರಣಂ ಅನತೀತೋ; ಮಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ದೇವೋ ವಾ ದೇವೀ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ; ಅಹಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಂ ವಾ ದೇವಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’ತಿ? ‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಮರಣಧಮ್ಮಾ ಮರಣಂ ಅನತೀತಾ; ತಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ದೇವೋ ವಾ ದೇವೀ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ; ತ್ವಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ದೇವಂ ವಾ ದೇವಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’ತಿ। ‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ, ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ, ಭೋ, ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ಯಾಧಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಮರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ।

೫೧. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ, ಕಚ್ಚಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ? ‘ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅಭಿರಮಿತ್ಥ, ನ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅದ್ದಸ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ’ತಿ? ‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ನಾನಾರತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಸ್ಸಾನಂ ವಿಲಾತಂ ಕಯಿರಮಾನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಸೋ , ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ ನಾನಾರತ್ತಾನಞ್ಚ ದುಸ್ಸಾನಂ ವಿಲಾತಂ ಕಯಿರತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಯೇನ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ದೇವ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿಂ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಪೇತಂ ಕಾಲಙ್ಕತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಯಂ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ? ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ ನಾಮ। ನ ದಾನಿ ತಂ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ, ಸೋಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಮರಣಧಮ್ಮೋ ಮರಣಂ ಅನತೀತೋ; ಮಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ದೇವೋ ವಾ ದೇವೀ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ; ಅಹಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಂ ವಾ ದೇವಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಞ್ಚ, ದೇವ, ಮಯಞ್ಚಮ್ಹ ಸಬ್ಬೇ ಮರಣಧಮ್ಮಾ ಮರಣಂ ಅನತೀತಾ; ತಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ ದೇವೋ ವಾ ದೇವೀ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ದೇವಂ ವಾ ದೇವಿಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಅಲಂ ದಾನಜ್ಜ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಯಾ, ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹೀ’ತಿ। ‘‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ದೇವ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿಂ। ಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಕುಮಾರೋ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಗತೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ – ‘‘ಧಿರತ್ಥು ಕಿರ ಭೋ ಜಾತಿ ನಾಮ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಬ್ಯಾಧಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಮರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ।

ಪಬ್ಬಜಿತೋ

೫೨. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಮಾ ಹೇವ ಖೋ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಮಾ ಹೇವ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿ, ಮಾ ಹೇವ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮಾ ರಾಜಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಸ್ಸ ವಚನ’ನ್ತಿ।

‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಬಹೂನಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಯೋಜೇಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ, ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಸುಭೂಮಿದಸ್ಸನಾಯಾ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿವೇದೇಸಿ – ‘ಯುತ್ತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ, ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಭದ್ದಂ ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭದ್ದೇಹಿ ಭದ್ದೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾಸಿ।

೫೩. ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಪುರಿಸಂ ಭಣ್ಡುಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಕಾಸಾಯವಸನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಅಯಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪುರಿಸೋ ಕಿಂಕತೋ? ಸೀಸಂಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ವತ್ಥಾನಿಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನೇಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ? ‘ಏಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ ಸಾಧು ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಸಮಚರಿಯಾ ಸಮ್ಮಚರಿಯಾ (ಕ॰) ಸಾಧು ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ ಕುಸಲಚರಿಯಾ (ಸ್ಯಾ॰) ಸಾಧು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಅವಿಹಿಂಸಾ ಸಾಧು ಭೂತಾನುಕಮ್ಪಾ’ತಿ। ‘ಸಾಧು ಖೋ ಸೋ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ, ಸಾಧು ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಸಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಅವಿಹಿಂಸಾ ಸಾಧು ಭೂತಾನುಕಮ್ಪಾ। ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಯೇನ ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ತೇನ ರಥಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ತ್ವಂ ಪನ, ಸಮ್ಮ, ಕಿಂಕತೋ, ಸೀಸಮ್ಪಿ ತೇ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ, ವತ್ಥಾನಿಪಿ ತೇ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ? ‘ಅಹಂ ಖೋ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ। ‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮಾ’ತಿ? ‘ಅಹಂ ಖೋ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ, ಸಾಧು ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಸಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಅವಿಹಿಂಸಾ ಸಾಧು ಭೂತಾನುಕಮ್ಪಾ’ತಿ। ‘ಸಾಧು ಖೋ ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ ಸಾಧು ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಸಮಚರಿಯಾ ಸಾಧು ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಸಾಧು ಅವಿಹಿಂಸಾ ಸಾಧು ಭೂತಾನುಕಮ್ಪಾ’ತಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತಪಬ್ಬಜ್ಜಾ

೫೪. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ರಥಂ ಆದಾಯ ಇತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಹಿ। ಅಹಂ ಪನ ಇಧೇವ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ದೇವಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಥಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ರಥಂ ಆದಾಯ ತತೋವ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಚ್ಚನಿಯ್ಯಾಸಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ ಪನ ಕುಮಾರೋ ತತ್ಥೇವ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿ।

ಮಹಾಜನಕಾಯಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ

೫೫. ‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ – ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ಕಿರ ಕುಮಾರೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’ತಿ। ಸುತ್ವಾನ ತೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಓರಕೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ನ ಸಾ ಓರಕಾ ಓರಿಕಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಯತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸೀ ಕುಮಾರೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ। ವಿಪಸ್ಸೀಪಿ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಕಿಮಙ್ಗ (ಸೀ॰) ಪನ ಮಯ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಅನುಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ತಾಯ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ।

೫೬. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ನ ಖೋ ಮೇತಂ ನ ಖೋ ಪನೇತಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಪತಿರೂಪಂ ಯೋಹಂ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರಾಮಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಏಕೋ ಗಣಮ್ಹಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏಕೋ ಗಣಮ್ಹಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹಾಸಿ , ಅಞ್ಞೇನೇವ ತಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗಮಂಸು, ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ।

ಬೋಧಿಸತ್ತಅಭಿನಿವೇಸೋ

೫೭. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಾಸೂಪಗತಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ಕಿಚ್ಛಂ ವತಾಯಂ ಲೋಕೋ ಆಪನ್ನೋ, ಜಾಯತಿ ಚ ಜೀಯತಿ ಚ ಮೀಯತಿ ಚ ಜಿಯ್ಯತಿ ಚ ಮಿಯ್ಯತಿ ಚ (ಕ॰) ಚವತಿ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ, ಅಥ ಚ ಪನಿಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ, ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮ ಇಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸಾ’ತಿ?

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಜಾತಿ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಭವೇ ಖೋ ಸತಿ ಜಾತಿ ಹೋತಿ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಭವೋ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಉಪಾದಾನೇ ಖೋ ಸತಿ ಭವೋ ಹೋತಿ, ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಉಪಾದಾನಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ತಣ್ಹಾಯ ಖೋ ಸತಿ ಉಪಾದಾನಂ ಹೋತಿ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ತಣ್ಹಾ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವೇದನಾಯ ಖೋ ಸತಿ ತಣ್ಹಾ ಹೋತಿ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ವೇದನಾ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಫಸ್ಸೇ ಖೋ ಸತಿ ವೇದನಾ ಹೋತಿ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಸಳಾಯತನೇ ಖೋ ಸತಿ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ಸಳಾಯತನಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನ’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಸತಿ ಸಳಾಯತನಂ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಖೋ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ।

೫೮. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಪಚ್ಚುದಾವತ್ತತಿ ಖೋ ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮರೂಪಮ್ಹಾ, ನಾಪರಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಜಾಯೇಥ ವಾ ಜಿಯ್ಯೇಥ ವಾ ಮಿಯ್ಯೇಥ ವಾ ಚವೇಥ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜೇಥ ವಾ, ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ , ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ, ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ। ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ’।

೫೯. ‘‘‘ಸಮುದಯೋ ಸಮುದಯೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।

೬೦. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಜಾತಿಯಾ ಖೋ ಅಸತಿ ಜರಾಮರಣಂ ನ ಹೋತಿ, ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಜಾತಿ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಭವೇ ಖೋ ಅಸತಿ ಜಾತಿ ನ ಹೋತಿ, ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಭವೋ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಉಪಾದಾನೇ ಖೋ ಅಸತಿ ಭವೋ ನ ಹೋತಿ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಉಪಾದಾನಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ತಣ್ಹಾಯ ಖೋ ಅಸತಿ ಉಪಾದಾನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ತಣ್ಹಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವೇದನಾಯ ಖೋ ಅಸತಿ ತಣ್ಹಾ ನ ಹೋತಿ, ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ವೇದನಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಫಸ್ಸೇ ಖೋ ಅಸತಿ ವೇದನಾ ನ ಹೋತಿ, ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಫಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ಸಳಾಯತನೇ ಖೋ ಅಸತಿ ಫಸ್ಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ಸಳಾಯತನಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಅಸತಿ ಸಳಾಯತನಂ ನ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಖೋ ಅಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ ಅಹು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ – ‘ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಅಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ, ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ’ತಿ।

೬೧. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಯದಿದಂ – ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ, ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ, ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ, ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ, ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ, ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ’।

೬೨. ‘‘‘ನಿರೋಧೋ ನಿರೋಧೋ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।

೬೩. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹಾಸಿ – ‘ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವೇದನಾ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ, ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ, ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸು ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀ’’ತಿ।

ದುತಿಯಭಾಣವಾರೋ।

ಬ್ರಹ್ಮಯಾಚನಕಥಾ

೬೪. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ ಅತಕ್ಕಾವಚರೋ ನಿಪುಣೋ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋ। ಆಲಯರಾಮಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಪಜಾ ಆಲಯರತಾ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ। ಆಲಯರಾಮಾಯ ಖೋ ಪನ ಪಜಾಯ ಆಲಯರತಾಯ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾಯ ದುದ್ದಸಂ ಇದಂ ಠಾನಂ ಯದಿದಂ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ। ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಠಾನಂ ದುದ್ದಸಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ, ಪರೇ ಚ ಮೇ ನ ಆಜಾನೇಯ್ಯುಂ; ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋ, ಸಾ ಮಮಸ್ಸ ವಿಹೇಸಾ’ತಿ।

೬೫. ‘‘ಅಪಿಸ್ಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಇಮಾ ಅನಚ್ಛರಿಯಾ ಗಾಥಾಯೋ ಪಟಿಭಂಸು ಪುಬ್ಬೇ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಾ –

‘ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತಂ, ಹಲಂ ದಾನಿ ಪಕಾಸಿತುಂ।

ರಾಗದೋಸಪರೇತೇಹಿ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮ್ಬುಧೋ॥

‘ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಂ ನಿಪುಣಂ, ಗಮ್ಭೀರಂ ದುದ್ದಸಂ ಅಣುಂ।

ರಾಗರತ್ತಾ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ, ತಮೋಖನ್ಧೇನ ಆವುಟಾ’ತಿ॥

‘‘ಇತಿಹ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ।

೬೬. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ, ವಿನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ ನಮಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ನಮಿಸ್ಸತಿ (?), ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪಥವಿಯಂ ನಿಹನ್ತ್ವಾ ನಿದಹನ್ತೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘ದೇಸೇತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮಂ, ಸನ್ತಿ ಸನ್ತೀ (ಸ್ಯಾ॰) ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ; ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ’ತಿ।

೬೭. ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಥ ಖೋ (ಕ॰), ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ ಅತಕ್ಕಾವಚರೋ ನಿಪುಣೋ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋ। ಆಲಯರಾಮಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಪಜಾ ಆಲಯರತಾ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ। ಆಲಯರಾಮಾಯ ಖೋ ಪನ ಪಜಾಯ ಆಲಯರತಾಯ ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾಯ ದುದ್ದಸಂ ಇದಂ ಠಾನಂ ಯದಿದಂ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ। ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಠಾನಂ ದುದ್ದಸಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ, ಪರೇ ಚ ಮೇ ನ ಆಜಾನೇಯ್ಯುಂ; ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋ, ಸಾ ಮಮಸ್ಸ ವಿಹೇಸಾ’’ತಿ। ಅಪಿಸ್ಸು ಮಂ, ಬ್ರಹ್ಮೇ , ಇಮಾ ಅನಚ್ಛರಿಯಾ ಗಾಥಾಯೋ ಪಟಿಭಂಸು ಪುಬ್ಬೇ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಾ –

‘‘ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತಂ, ಹಲಂ ದಾನಿ ಪಕಾಸಿತುಂ।

ರಾಗದೋಸಪರೇತೇಹಿ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮ್ಬುಧೋ॥

‘‘ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿಂ ನಿಪುಣಂ, ಗಮ್ಭೀರಂ ದುದ್ದಸಂ ಅಣುಂ।

ರಾಗರತ್ತಾ ನ ದಕ್ಖನ್ತಿ, ತಮೋಖನ್ಧೇನ ಆವುಟಾ’’ತಿ॥

‘ಇತಿಹ ಮೇ, ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ, ನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’ತಿ।

೬೮. ‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘ದೇಸೇತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮಂ, ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ’ತಿ।

೬೯. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಚ ಅಜ್ಝೇಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತ್ತೇಸು ಚ ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇಸಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಭಬ್ಬೇ ಅಭಬ್ಬೇ (ಸ್ಯಾ॰) ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೇ ದಸ್ಸಾವಿನೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ವಿಹರನ್ತೇ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೇ ದಸ್ಸಾವಿನೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ವಿಹರನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪಲಿನಿಯಂ ವಾ ಪದುಮಿನಿಯಂ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಿನಿಯಂ ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನಿ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಉದಕಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಾನಿ ಉದಕೇನ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸತ್ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೇ ವಿಹರನ್ತೇ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೇ ವಿಹರನ್ತೇ।

೭೦. ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿಟ್ಠಿತೋ, ಯಥಾಪಿ ಪಸ್ಸೇ ಜನತಂ ಸಮನ್ತತೋ।

ತಥೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಸುಮೇಧ, ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು॥

‘ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಂ ಸೋಕಾವಕಿಣ್ಣಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಜನತಮಪೇತಸೋಕೋ,

ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತಂ।

ಉಟ್ಠೇಹಿ ವೀರ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮ,

ಸತ್ಥವಾಹ ಅಣಣ ವಿಚರ ಲೋಕೇ॥

ದೇಸಸ್ಸು ದೇಸೇತು (ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ,

ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ॥

೭೧. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘ಅಪಾರುತಾ ತೇಸಂ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ,

ಯೇ ಸೋತವನ್ತೋ ಪಮುಞ್ಚನ್ತು ಸದ್ಧಂ।

ವಿಹಿಂಸಸಞ್ಞೀ ಪಗುಣಂ ನ ಭಾಸಿಂ,

ಧಮ್ಮಂ ಪಣೀತಂ ಮನುಜೇಸು ಬ್ರಹ್ಮೇ’ತಿ॥

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ‘ಕತಾವಕಾಸೋ ಖೋಮ್ಹಿ ವಿಪಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’ತಿ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ।

ಅಗ್ಗಸಾವಕಯುಗಂ

೭೨. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ, ಕೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಆಜಾನಿಸ್ಸತೀ’ತಿ? ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಖಣ್ಡೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಪಟಿವಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿಯತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಖಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ, ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಂ , ತೇ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಆಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ।

೭೩. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದಾಯಪಾಲಂ ಮಿಗದಾಯಪಾಲಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ ದಾಯಪಾಲ, ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಞ್ಚ ರಾಜಪುತ್ತಂ ತಿಸ್ಸಞ್ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಕಾಮೋ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾಯಪಾಲೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಞ್ಚ ರಾಜಪುತ್ತಂ ತಿಸ್ಸಞ್ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ವಿಪಸ್ಸೀ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರತಿ; ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಕಾಮೋ’ತಿ।

೭೪. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಣ್ಡೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಭದ್ದಾನಿ ಭದ್ದಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಭದ್ದಂ ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭದ್ದೇಹಿ ಭದ್ದೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ನಿಯ್ಯಿಂಸು। ಯೇನ ಖೇಮೋ ಮಿಗದಾಯೋ ತೇನ ಪಾಯಿಂಸು। ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ, ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕಾವ ಪದಿಕಾವ (ಸ್ಯಾ॰) ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು। ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು।

೭೫. ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಆನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಕಥೇಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಯದಾ ತೇ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತೇ ಮುದುಚಿತ್ತೇ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತೇ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇ, ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಖಣ್ಡಸ್ಸ ಚ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ।

೭೬. ‘‘ತೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಪತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಧಮ್ಮಾ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮಾ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿಗತಕಥಂಕಥಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ। ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏತೇ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ। ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಉಪಸಮ್ಪದ’ನ್ತಿ।

೭೭. ‘‘ಅಲತ್ಥುಂ ಖೋ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಣ್ಡೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ, ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥುಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ। ತೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ; ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ (ಸ್ಯಾ॰) ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮಾದಪಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮುತ್ತೇಜಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿಯಮಾನಾನಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು।

ಮಹಾಜನಕಾಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾ

೭೮. ‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ – ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ಕಿರ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರತಿ। ಖಣ್ಡೋ ಚ ಕಿರ ರಾಜಪುತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’ತಿ। ಸುತ್ವಾನ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಓರಕೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ನ ಸಾ ಓರಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಯತ್ಥ ಖಣ್ಡೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ। ಖಣ್ಡೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಯ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯೇನ ಖೇಮೋ ಮಿಗದಾಯೋ ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು।

೭೯. ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಯದಾ ತೇ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತೇ ಮುದುಚಿತ್ತೇ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತೇ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇ , ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತೇಸಂ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ।

೮೦. ‘‘ತೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಪತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಧಮ್ಮಾ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮಾ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿಗತಕಥಂಕಥಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ। ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏತೇ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ( ) ನತ್ಥಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ, ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ।

೮೧. ‘‘ಅಲತ್ಥುಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥುಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ। ತೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ; ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮಾದಪಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮುತ್ತೇಜಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿಯಮಾನಾನಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು।

ಪುರಿಮಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ

೮೨. ‘‘ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಪುರಿಮಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸಾನಿ – ‘ವಿಪಸ್ಸೀ ಕಿರ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಖೇಮೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕಿರ ದೇಸೇತೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಯೇನ ಖೇಮೋ ಮಿಗದಾಯೋ ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು।

೮೩. ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಯದಾ ತೇ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತೇ ಮುದುಚಿತ್ತೇ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತೇ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇ, ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತೇಸಂ ಚತುರಾಸೀತಿಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸಾನಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ।

೮೪. ‘‘ತೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ಪತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಧಮ್ಮಾ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮಾ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿಗತಕಥಂಕಥಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ , ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’’ತಿ। ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏತೇ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ।

೮೫. ‘‘ಅಲತ್ಥುಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಪಬ್ಬಜಿತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥುಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ। ತೇ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ; ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮಾದಪಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮುತ್ತೇಜಿಯಮಾನಾನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿಯಮಾನಾನಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು।

ಚಾರಿಕಾಅನುಜಾನನಂ

೮೬. ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇನ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿವಸತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ಮಹಾ ಖೋ ಏತರಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಪಟಿವಸತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯಂ – ‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ; ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ; ದೇಸೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ಧಮ್ಮಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಥ। ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ। ಅಪಿ ಚ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’’’ತಿ।

೮೭. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ। ಏವಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ। ಮಹಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಪಟಿವಸತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಅನುಜಾನಾತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ; ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ; ದೇಸೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಥ। ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ (ಸ್ಸಬ್ಬತ್ಥ)। ಅಪಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’ತಿ। ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ।

೮೮. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಇಧ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ಮಹಾ ಖೋ ಏತರಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಪಟಿವಸತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ । ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯಂ – ‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ; ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ; ದೇಸೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಥ। ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ। ಅಪಿ ಚ, ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾತಿ।

‘‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಮ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಮಮ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ। ಮಹಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಪಟಿವಸತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಅನುಜಾನಾತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ; ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ; ದೇಸೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ , ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ’ತಿ। ಅಪಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ’।

‘‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ; ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ; ದೇಸೇಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇಥ। ಸನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ, ಅಸ್ಸವನತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ। ಅಪಿ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏಕಾಹೇನೇವ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು।

೮೯. ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಚತುರಾಸೀತಿ ಆವಾಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಏಕಮ್ಹಿ ಹಿ ವಸ್ಸೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ದೇವತಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ – ‘ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ; ಪಞ್ಚ ದಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಸೇಸಾನಿ ; ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’ತಿ। ದ್ವೀಸು ವಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು… ತೀಸು ವಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು… ಚತೂಸು ವಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು… ಪಞ್ಚಸು ವಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ದೇವತಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ – ‘ನಿಕ್ಖನ್ತಾನಿ ಖೋ , ಮಾರಿಸಾ, ಪಞ್ಚವಸ್ಸಾನಿ; ಏಕಂ ದಾನಿ ವಸ್ಸಂ ಸೇಸಂ; ಏಕಸ್ಸ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬನ್ಧುಮತೀ ರಾಜಧಾನೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’ತಿ। ಛಸು ವಸ್ಸೇಸು ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ದೇವತಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ – ‘ನಿಕ್ಖನ್ತಾನಿ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ, ಸಮಯೋ ದಾನಿ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಸಕೇನ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ದೇವತಾನಂ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಏಕಾಹೇನೇವ ಬನ್ಧುಮತಿಂ ರಾಜಧಾನಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾಯ (?)।

೯೦. ‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ –

‘ಖನ್ತೀ ಪರಮಂ ತಪೋ ತಿತಿಕ್ಖಾ,

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ವದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ।

ನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪರೂಪಘಾತೀ,

ನ ಸಮಣೋ ಸಮಣೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಹೋತಿ ಪರಂ ವಿಹೇಠಯನ್ತೋ॥

‘ಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ।

ಸಚಿತ್ತಪರಿಯೋದಪನಂ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನಸಾಸನಂ॥

‘ಅನೂಪವಾದೋ ಅನೂಪಘಾತೋ ಅನುಪವಾದೋ ಅನುಪಘಾತೋ (ಪೀ॰ ಕ॰), ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಚ ಸಂವರೋ।

ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಚ ಭತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಪನ್ತಞ್ಚ ಸಯನಾಸನಂ।

ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಚ ಆಯೋಗೋ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನಸಾಸನ’ನ್ತಿ॥

ದೇವತಾರೋಚನಂ

೯೧. ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ಸುಭಗವನೇ ಸಾಲರಾಜಮೂಲೇ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ನ ಖೋ ಸೋ ಸತ್ತಾವಾಸೋ ಸುಲಭರೂಪೋ, ಯೋ ಮಯಾ ಅನಾವುತ್ಥಪುಬ್ಬೋ ಅನಜ್ಝಾವುಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ (ಕ॰ ಸೀ॰ ಕ॰) ಇಮಿನಾ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಹಿ ದೇವೇಹಿ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಯೇನ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ ದೇವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯಂ ಸುಭಗವನೇ ಸಾಲರಾಜಮೂಲೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಅವಿಹೇಸು ದೇವೇಸು ಪಾತುರಹೋಸಿಂ । ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವನಿಕಾಯೇ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇತೋ ಸೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಯಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ । ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಾಟಲಿಯಾ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖಣ್ಡತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ , ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಅಹೋಸಿ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಏವಂ ಪಧಾನಂ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ। ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ …ಪೇ॰…

‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವನಿಕಾಯೇ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಏವಮುಪರಿಪಿ) ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಗೋತಮೋ ಗೋತ್ತೇನ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಪ್ಪಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕಂ ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ । ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಆನನ್ದೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಮಾಯಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಕಪಿಲವತ್ಥು ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏವಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಅಹೋಸಿ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಏವಂ ಪಧಾನಂ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ। ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ।

೯೨. ‘‘ಅಥ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಹೇಹಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅತಪ್ಪಾ ದೇವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ…ಪೇ॰… ಅಥ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಹೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಅತಪ್ಪೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಸುದಸ್ಸಾ ದೇವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ। ಅಥ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಹೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಅತಪ್ಪೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸುದಸ್ಸೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಸುದಸ್ಸೀ ದೇವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ। ಅಥ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಹೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಅತಪ್ಪೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸುದಸ್ಸೇಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸುದಸ್ಸೀಹಿ ಚ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಅಕನಿಟ್ಠಾ ದೇವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ। ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವನಿಕಾಯೇ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು ।

‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇತೋ ಸೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ಯಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ। ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉದಪಾದಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಗೋತ್ತೇನ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸೀ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಾಟಲಿಯಾ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖಣ್ಡತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಸೀತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಅಹೇಸುಂ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಸೋಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಬನ್ಧುಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಬನ್ಧುಮತೀ ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ। ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಅಹೋಸಿ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಏವಂ ಪಧಾನಂ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ। ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವನಿಕಾಯೇ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇತೋ ಸೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಯಂ ಸಿಖೀ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಸಿಖಿಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಖೋ ಮಾರಿಸಾ, ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಯಂ ವೇಸ್ಸಭೂ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ವೇಸ್ಸಭುಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ…ಪೇ॰… ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಕೋಣಾಗಮನೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಕಕುಸನ್ಧಮ್ಹಿ ಕೋಣಾಗಮನಮ್ಹಿ ಕಸ್ಸಪಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ।

೯೩. ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವನಿಕಾಯೇ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿ ದೇವತಾಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಖತ್ತಿಯೋ ಜಾತಿಯಾ, ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಗೋತಮೋ ಗೋತ್ತೇನ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಪ್ಪಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪರಿತ್ತಂ ಲಹುಕಂ ಯೋ ಚಿರಂ ಜೀವತಿ, ಸೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ। ಭಗವಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗಂ ಅಹೋಸಿ ಅಗ್ಗಂ ಭದ್ದಯುಗಂ। ಭಗವತೋ , ಮಾರಿಸಾ, ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಅಯಂ ಏಕೋ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಖೀಣಾಸವಾನಂ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಆನನ್ದೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ। ಮಾಯಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ ಜನೇತ್ತಿ। ಕಪಿಲವತ್ಥು ನಾಮ ನಗರಂ ರಾಜಧಾನೀ ಅಹೋಸಿ। ಭಗವತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ಏವಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಏವಂ ಪಧಾನಂ, ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಂ। ತೇ ಮಯಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ’ತಿ।

೯೪. ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸೇವೇಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿಪಿ। ‘ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿಪೀತಿ।

‘‘ದೇವತಾಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಿನ್ನಪಪಞ್ಚೇ ಛಿನ್ನವಟುಮೇ ಪರಿಯಾದಿನ್ನವಟ್ಟೇ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖವೀತಿವತ್ತೇ ಜಾತಿತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ನಾಮತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಗೋತ್ತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಯುಗತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತತೋಪಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ ‘ಏವಂಜಚ್ಚಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿಪಿ। ‘ಏವಂನಾಮಾ ಏವಂಗೋತ್ತಾ ಏವಂಸೀಲಾ ಏವಂಧಮ್ಮಾ ಏವಂಪಞ್ಞಾ ಏವಂವಿಹಾರೀ ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿಪೀ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ।

ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಠಮಂ।