೨. ಮಹಾನಿದಾನಸುತ್ತಂ

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ

೯೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕುರೂಸು ವಿಹರತಿ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಾಸದಮ್ಮಂ ನಾಮ (ಸ್ಯಾ॰) ಕುರೂನಂ ನಿಗಮೋ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವ ಗಮ್ಭೀರೋ ಚಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಗಮ್ಭೀರಾವಭಾಸೋ ಚ, ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಉತ್ತಾನಕುತ್ತಾನಕೋ ವಿಯ ಖಾಯತೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆನನ್ದ, ಅವಚ, ಮಾ ಹೇವಂ, ಆನನ್ದ, ಅವಚ। ಗಮ್ಭೀರೋ ಚಾಯಂ, ಆನನ್ದ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ ಗಮ್ಭೀರಾವಭಾಸೋ ಚ। ಏತಸ್ಸ, ಆನನ್ದ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನನುಬೋಧಾ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾ ಏವಮಯಂ ಪಜಾ ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತಾ ಕುಲಗಣ್ಠಿಕಜಾತಾ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಗುಣಗಣ್ಠಿಕಜಾತಾ (ಸ್ಯಾ॰) ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಭೂತಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ।

೯೬. ‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ । ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

‘‘‘ಅತ್ಥಿ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೇನ ಸತಾ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ಥೀತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ। ‘ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಚೇ ವದೇಯ್ಯ, ‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ।

೯೭. ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ, ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ , ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ। ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ।

೯೮. ‘‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ। ಜಾತಿ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದೇವಾನಂ ವಾ ದೇವತ್ತಾಯ, ಗನ್ಧಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬತ್ತಾಯ, ಯಕ್ಖಾನಂ ವಾ ಯಕ್ಖತ್ತಾಯ, ಭೂತಾನಂ ವಾ ಭೂತತ್ತಾಯ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತಾಯ, ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ವಾ ಚತುಪ್ಪದತ್ತಾಯ, ಪಕ್ಖೀನಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಯ, ಸರೀಸಪಾನಂ ವಾ ಸರೀಸಪತ್ತಾಯ ಸಿರಿಂಸಪಾನಂ ಸಿರಿಂಸಪತ್ತಾಯ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰), ತೇಸಂ ತೇಸಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಸತ್ತಾನಂ ತದತ್ತಾಯ ಜಾತಿ ನಾಭವಿಸ್ಸ। ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿಯಾ ಅಸತಿ ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಜರಾಮರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಜಾತಿ’’।

೯೯. ‘‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ। ಭವೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮಭವೋ ವಾ ರೂಪಭವೋ ವಾ ಅರೂಪಭವೋ ವಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಭವೇ ಅಸತಿ ಭವನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಜಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಜಾತಿಯಾ, ಯದಿದಂ ಭವೋ’’।

೧೦೦. ‘‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ। ಉಪಾದಾನಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ , ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ವಾ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ ವಾ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಾದಾನೇ ಅಸತಿ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಭವೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಉಪಾದಾನಂ’’।

೧೦೧. ‘‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ। ತಣ್ಹಾ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರೂಪತಣ್ಹಾ ಸದ್ದತಣ್ಹಾ ಗನ್ಧತಣ್ಹಾ ರಸತಣ್ಹಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬತಣ್ಹಾ ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸತಿ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಉಪಾದಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ತಣ್ಹಾ’’।

೧೦೨. ‘‘‘ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ। ವೇದನಾ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ವೇದನಾಯ ಅಸತಿ ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ತಣ್ಹಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ತಣ್ಹಾಯ, ಯದಿದಂ ವೇದನಾ’’।

೧೦೩. ‘‘ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಣ್ಹಾ, ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ, ಪರಿಯೇಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಾಭೋ, ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛನ್ದರಾಗೋ, ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ, ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆರಕ್ಖೋ। ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣಂ ದಣ್ಡಾದಾನಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಮುಸಾವಾದಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ।

೧೦೪. ‘‘‘ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣಂ ಆರಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣಂ (ಸ್ಯಾ॰) ದಣ್ಡಾದಾನಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಮುಸಾವಾದಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಆರಕ್ಖಾಧಿಕರಣಂ ದಣ್ಡಾದಾನಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಮುಸಾವಾದಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ। ಆರಕ್ಖೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಆರಕ್ಖೇ ಅಸತಿ ಆರಕ್ಖನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ದಣ್ಡಾದಾನಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಮುಸಾವಾದಾ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ದಣ್ಡಾದಾನಸತ್ಥಾದಾನಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದತುವಂತುವಂಪೇಸುಞ್ಞಮುಸಾವಾದಾನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಭವಾಯ ಯದಿದಂ ಆರಕ್ಖೋ।

೧೦೫. ‘‘‘ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆರಕ್ಖೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆರಕ್ಖೋ। ಮಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ , ಸಬ್ಬಸೋ ಮಚ್ಛರಿಯೇ ಅಸತಿ ಮಚ್ಛರಿಯನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಆರಕ್ಖೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಆರಕ್ಖಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ’’।

೧೦೬. ‘‘‘ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಪರಿಗ್ಗಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇ ಅಸತಿ ಪರಿಗ್ಗಹನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಮಚ್ಛರಿಯಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಪರಿಗ್ಗಹೋ’’।

೧೦೭. ‘‘‘ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಹೋ। ಅಜ್ಝೋಸಾನಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಅಜ್ಝೋಸಾನೇ ಅಸತಿ ಅಜ್ಝೋಸಾನನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ – ಯದಿದಂ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ’’।

೧೦೮. ‘‘‘ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಜ್ಝೋಸಾನ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ। ಛನ್ದರಾಗೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಛನ್ದರಾಗೇ ಅಸತಿ ಛನ್ದರಾಗನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಅಜ್ಝೋಸಾನಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಛನ್ದರಾಗೋ’’।

೧೦೯. ‘‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛನ್ದರಾಗೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛನ್ದರಾಗೋ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅಸತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಛನ್ದರಾಗೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ , ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’।

೧೧೦. ‘‘‘ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ಲಾಭೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಲಾಭೇ ಅಸತಿ ಲಾಭನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಲಾಭೋ’’।

೧೧೧. ‘‘‘ಪರಿಯೇಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಾಭೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ಪರಿಯೇಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಲಾಭೋ। ಪರಿಯೇಸನಾ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಅಸತಿ ಪರಿಯೇಸನಾನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಲಾಭೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಲಾಭಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಪರಿಯೇಸನಾ’’।

೧೧೨. ‘‘‘ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ತಣ್ಹಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿಯೇಸನಾ। ತಣ್ಹಾ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಭವತಣ್ಹಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸತಿ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಪರಿಯೇಸನಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಪರಿಯೇಸನಾಯ, ಯದಿದಂ ತಣ್ಹಾ। ಇತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ (ಕ॰) ದ್ವಯೇನ ವೇದನಾಯ ಏಕಸಮೋಸರಣಾ ಭವನ್ತಿ’’।

೧೧೩. ‘‘‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ‘ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ। ಫಸ್ಸೋ ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಭವಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸಬ್ಬಸೋ ಫಸ್ಸೇ ಅಸತಿ ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ವೇದನಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ , ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ವೇದನಾಯ, ಯದಿದಂ ಫಸ್ಸೋ’’।

೧೧೪. ‘‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ। ಯೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಯೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಆಕಾರೇಸು ತೇಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ತೇಸು ನಿಮಿತ್ತೇಸು ತೇಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು ಅಸತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ ರೂಪಕಾಯೇ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಯೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಯೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಆಕಾರೇಸು…ಪೇ॰… ತೇಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು ಅಸತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ ನಾಮಕಾಯೇ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಯೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾರೇಹಿ…ಪೇ॰… ಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಚ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ , ತೇಸು ಆಕಾರೇಸು…ಪೇ॰… ತೇಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು ಅಸತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ವಾ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ವಾ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಯೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾರೇಹಿ…ಪೇ॰… ಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಆಕಾರೇಸು …ಪೇ॰… ತೇಸು ಉದ್ದೇಸೇಸು ಅಸತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ ಫಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಫಸ್ಸಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಂ’’।

೧೧೫. ‘‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ। ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ನಾಮರೂಪಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೋಕ್ಕಮಿಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ನಾಮರೂಪಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ದಹರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ವೋಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಥ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ ವಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಾ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ನಾಮರೂಪಂ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ – ಯದಿದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ’’।

೧೧೬. ‘‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತದಾನನ್ದ, ಇಮಿನಾಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ। ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ನಾಮರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಮ್ಭವೋ ಜಾತಿಜರಾಮರಣದುಕ್ಖಸಮುದಯಸಮ್ಭವೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏಸೇವ ಹೇತು ಏತಂ ನಿದಾನಂ ಏಸ ಸಮುದಯೋ ಏಸ ಪಚ್ಚಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಜಾಯೇಥ ವಾ ಜೀಯೇಥ ಜಿಯ್ಯೇಥ (ಕ॰) ವಾ ಮೀಯೇಥ ಮಿಯ್ಯೇಥ (ಕ॰) ವಾ ಚವೇಥ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜೇಥ ವಾ। ಏತ್ತಾವತಾ ಅಧಿವಚನಪಥೋ, ಏತ್ತಾವತಾ ನಿರುತ್ತಿಪಥೋ, ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥೋ, ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಞಾವಚರಂ, ಏತ್ತಾವತಾ ವಟ್ಟಂ ವತ್ತತಿ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಂ ಸಹ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯತಾ ಪವತ್ತತಿ।

ಅತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿ

೧೧೭. ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ? ರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘‘ರೂಪೀ ಮೇ ಪರಿತ್ತೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ। ರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ , ಆನನ್ದ, ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ರೂಪೀ ಮೇ ಅನನ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ಅರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ಅರೂಪೀ ಮೇ ಪರಿತ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ಅರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ಅರೂಪೀ ಮೇ ಅನನ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ।

೧೧೮. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ರೂಪಿಂ ರೂಪೀ (ಕ॰) ಪರಿತ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ರೂಪಿಂ ರೂಪೀ (ಕ॰) ಅನನ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅರೂಪಿಂ ಅರೂಪೀ (ಕ॰) ಪರಿತ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅರೂಪಿಂ ಅರೂಪೀ (ಕ॰) ಅನನ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಅನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಪೇತಿ।

ನಅತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಿ

೧೧೯. ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ? ರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ರೂಪೀ ಮೇ ಪರಿತ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ರೂಪೀ ಮೇ ಅನನ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ಅರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ಅರೂಪೀ ಮೇ ಪರಿತ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ಅರೂಪಿಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ – ‘ಅರೂಪೀ ಮೇ ಅನನ್ತೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ।

೧೨೦. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ , ಯೋ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ರೂಪಿಂ ಅನನ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅರೂಪಿಂ ಪರಿತ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ।

‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಏತರಹಿ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಭಾವಿಂ ವಾ ಸೋ ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ‘ಅತಥಂ ವಾ ಪನ ಸನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅರೂಪಿಂ ಅನನ್ತತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ನಾನುಸೇತೀತಿ ಇಚ್ಚಾಲಂ ವಚನಾಯ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಪೇತಿ।

ಅತ್ತಸಮನುಪಸ್ಸನಾ

೧೨೧. ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ವೇದನಂ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ – ‘ವೇದನಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ। ‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ನೋಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತಾ ಮೇ ವೇದಿಯತಿ, ವೇದನಾಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಇತಿ ವಾ ಹಿ, ಆನನ್ದ, ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ।

೧೨೨. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯೋ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ವೇದನಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ತಿಸ್ಸೋ ಖೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ, ವೇದನಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ। ಇಮಾಸಂ ಖೋ ತ್ವಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ಕತಮಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’ತಿ? ಯಸ್ಮಿಂ, ಆನನ್ದ, ಸಮಯೇ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ; ಸುಖಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ, ಆನನ್ದ, ಸಮಯೇ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ; ದುಕ್ಖಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ। ಯಸ್ಮಿಂ, ಆನನ್ದ, ಸಮಯೇ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ, ನ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ; ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ।

೧೨೩. ‘‘ಸುಖಾಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ। ದುಕ್ಖಾಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ। ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ। ತಸ್ಸ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಾಯೇವ ಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿರೋಧಾ ‘ಬ್ಯಗಾ ಬ್ಯಗ್ಗಾ (ಸೀ॰ ಕ॰) ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಾಯೇವ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿರೋಧಾ ‘ಬ್ಯಗಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಾಯೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾಯ ವೇದನಾಯ ನಿರೋಧಾ ‘ಬ್ಯಗಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಸೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚಸುಖದುಕ್ಖವೋಕಿಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಯೋ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ವೇದನಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏತೇನ ಪೇತಂ ನಕ್ಖಮತಿ – ‘ವೇದನಾ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ।

೧೨೪. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ , ಯೋ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಯತ್ಥ ಪನಾವುಸೋ, ಸಬ್ಬಸೋ ವೇದಯಿತಂ ನತ್ಥಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ, ತತ್ಥ ‘‘ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಸಿಯಾ’’’ತಿ ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏತೇನ ಪೇತಂ ನಕ್ಖಮತಿ – ‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ।

೧೨೫. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ , ಯೋ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ನೋಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತಾ ಮೇ ವೇದಿಯತಿ, ವೇದನಾಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ವೇದನಾ ಚ ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ। ಸಬ್ಬಸೋ ವೇದನಾಯ ಅಸತಿ ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ಅಪಿ ನು ಖೋ ತತ್ಥ ‘ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ? ‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಏತೇನ ಪೇತಂ ನಕ್ಖಮತಿ – ‘‘ನ ಹೇವ ಖೋ ಮೇ ವೇದನಾ ಅತ್ತಾ, ನೋಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತಾ ಮೇ ವೇದಿಯತಿ, ವೇದನಾಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ।

೧೨೬. ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ನೇವ ವೇದನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋಪಿ ‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ವೇದಿಯತಿ, ವೇದನಾಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಏವಂ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ, ಅನುಪಾದಿಯಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಅಪರಿತಸ್ಸನಂ (ಕ॰) ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ ಇತಿಸ್ಸ ಇತಿ ಸಾ (ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಾಠನ್ತರಂ) ದಿಟ್ಠೀ’ತಿ, ತದಕಲ್ಲಂ। ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ ಇತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’ತಿ, ತದಕಲ್ಲಂ। ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ ಇತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’ತಿ, ತದಕಲ್ಲಂ। ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ ಇತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’ತಿ, ತದಕಲ್ಲಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯಾವತಾ, ಆನನ್ದ, ಅಧಿವಚನಂ ಯಾವತಾ ಅಧಿವಚನಪಥೋ, ಯಾವತಾ ನಿರುತ್ತಿ ಯಾವತಾ ನಿರುತ್ತಿಪಥೋ, ಯಾವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಯಾವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥೋ, ಯಾವತಾ ಪಞ್ಞಾ ಯಾವತಾ ಪಞ್ಞಾವಚರಂ, ಯಾವತಾ ವಟ್ಟಂ ಯಾವತಾ ವಟ್ಟಂ ವಟ್ಟತಿ (ಕ॰ ಸೀ॰), ಯಾವತಾ ವಟ್ಟತಿ ಯಾವತಾ ವಟ್ಟಂ ವಟ್ಟತಿ (ಕ॰ ಸೀ॰), ತದಭಿಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ತದಭಿಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಇತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’ತಿ, ತದಕಲ್ಲಂ।

ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ

೧೨೭. ‘‘ಸತ್ತ ಖೋ, ಆನನ್ದ ಸತ್ತ ಖೋ ಇಮಾ ಆನನ್ದ (ಕ॰ ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰), ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ದ್ವೇ ಆಯತನಾನಿ। ಕತಮಾ ಸತ್ತ? ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ , ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ। ಅಯಂ ಪಠಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ಏಕತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ಏಕತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಆಭಸ್ಸರಾ। ಅಯಂ ತತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ಏಕತ್ತಕಾಯಾ ಏಕತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾ। ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೀ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ। ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೀ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ । ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾ। ಅಯಂ ಛಟ್ಠೀ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಸನ್ತಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾ। ಅಯಂ ಸತ್ತಮೀ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ। ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾಯತನಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಮೇವ ದುತಿಯಂ।

೧೨೮. ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯಾಯಂ ಪಠಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿ ನಾನತ್ತಕಾಯಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ। ಯೋ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಅಸ್ಸಾದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತೇನ ತದಭಿನನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ॰… ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯಮಿದಂ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾಯತನಂ। ಯೋ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅಸ್ಸಾದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತೇನ ತದಭಿನನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತತ್ರಾನನ್ದ, ಯಮಿದಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ। ಯೋ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅಸ್ಸಾದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತೇನ ತದಭಿನನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’। ಯತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾಸಞ್ಚ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ।

ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ

೧೨೯. ‘‘ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ವಿಮೋಕ್ಖಾ। ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾ’ಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ। ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖಾ।

೧೩೦. ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ವಿಮೋಕ್ಖೇ ಅನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಲೋಮಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಮ್ಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿಪಿ ವುಟ್ಠಾತಿಪಿ। ಆಸವಾನಞ್ಚ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ। ಇಮಾಯ ಚ ಆನನ್ದ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಾ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಿ ಉತ್ತರಿತರಾ ವಾ ಪಣೀತತರಾ ವಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ।

ಮಹಾನಿದಾನಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ।