೫. ಜನವಸಭಸುತ್ತಂ

ನಾತಿಕಿಯಾದಿಬ್ಯಾಕರಣಂ

೨೭೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾತಿಕೇ ನಾದಿಕೇ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ವಿಹರತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಜನಪದೇಸು ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಕಾಸಿಕೋಸಲೇಸು ವಜ್ಜಿಮಲ್ಲೇಸು ಚೇತಿವಂಸೇಸು ಚೇತಿಯವಂಸೇಸು (ಕ॰) ಕುರುಪಞ್ಚಾಲೇಸು ಮಜ್ಝಸೂರಸೇನೇಸು ಮಚ್ಛಸುರಸೇನೇಸು (ಸ್ಯಾ॰), ಮಚ್ಛಸೂರಸೇನೇಸು (ಸೀ॰ ಪೀ॰) – ‘‘ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ, ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ ಉಪಪನ್ನೋತಿ (ಕ॰)। ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಸಾಧಿಕಾ ನವುತಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಸಕಿದೇವ ಸಕಿಂದೇವ (ಕ॰) ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಾತಿರೇಕಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’ತಿ।

೨೭೪. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಜನಪದೇಸು ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಕಾಸಿಕೋಸಲೇಸು ವಜ್ಜಿಮಲ್ಲೇಸು ಚೇತಿವಂಸೇಸು ಕುರುಪಞ್ಚಾಲೇಸು ಮಜ್ಝಸೂರಸೇನೇಸು – ‘ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ, ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ। ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಸಾಧಿಕಾ ನವುತಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಾತಿರೇಕಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ। ತೇನ ಚ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೇಸುಂ ಪಮುದಿತಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪಞ್ಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಸುತ್ವಾ।

೨೭೫. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಜನಪದೇಸು ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಕಾಸಿಕೋಸಲೇಸು ವಜ್ಜಿಮಲ್ಲೇಸು ಚೇತಿವಂಸೇಸು ಕುರುಪಞ್ಚಾಲೇಸು ಮಜ್ಝಸೂರಸೇನೇಸು – ‘ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ, ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ। ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಸಾಧಿಕಾ ನವುತಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಾತಿರೇಕಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ। ತೇನ ಚ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೇಸುಂ ಪಮುದಿತಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ।

ಆನನ್ದಪರಿಕಥಾ

೨೭೬. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಖೋ ಪನಾಪಿ ಅಹೇಸುಂ ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಬಹೂ ಚೇವ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ। ಸುಞ್ಞಾ ಮಞ್ಞೇ ಅಙ್ಗಮಗಧಾ ಅಙ್ಗಮಾಗಧಕೇಹಿ ಅಙ್ಗಮಾಗಧಿಕೇಹಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಪರಿಚಾರಕೇಹಿ ಅಬ್ಭತೀತೇಹಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇಹಿ। ತೇ ಖೋ ಪನಾಪಿ ತೇನ ಖೋ ಪನಾಪಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಅಹೇಸುಂ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ। ತೇ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ; ತೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸಾಧು ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಬಹುಜನೋ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸುಗತಿಂ। ಅಯಂ ಖೋ ಪನಾಪಿ ಅಹೋಸಿ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ನೇಗಮಾನಞ್ಚೇವ ಜಾನಪದಾನಞ್ಚ। ಅಪಿಸ್ಸುದಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿತ್ತಯಮಾನರೂಪಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ‘ಏವಂ ನೋ ಸೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಸುಖಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಏವಂ ಮಯಂ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತೇ ಫಾಸು ಫಾಸುಕಂ (ಸ್ಯಾ॰) ವಿಹರಿಮ್ಹಾ’ತಿ। ಸೋ ಖೋ ಪನಾಪಿ ಅಹೋಸಿ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನೋ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನೋ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ। ಅಪಿಸ್ಸುದಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಯಾವ ಮರಣಕಾಲಾಪಿ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನರೂಪೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’ತಿ। ಸೋ ಅಬ್ಭತೀತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತೋ। ತಸ್ಸಪಿಸ್ಸ ಸಾಧು ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಬಹುಜನೋ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸುಗತಿಂ। ಭಗವತೋ ಖೋ ಪನ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಮಗಧೇಸು। ಯತ್ಥ ಖೋ ಪನ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಮಗಧೇಸು, ಕಥಂ ತತ್ರ ಭಗವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ। ಭಗವಾ ಚೇ ಖೋ ಪನ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ, ದೀನಮನಾ ನಿನ್ನಮನಾ (ಸ್ಯಾ॰), ದೀನಮಾನಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ತೇನಸ್ಸು ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ; ಯೇನ ಖೋ ಪನಸ್ಸು ದೀನಮನಾ ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಕಥಂ ತೇ ಭಗವಾ ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

೨೭೭. ಇದಮಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಏಕೋ ರಹೋ ಅನುವಿಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಜನಪದೇಸು ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಕಾಸಿಕೋಸಲೇಸು ವಜ್ಜಿಮಲ್ಲೇಸು ಚೇತಿವಂಸೇಸು ಕುರುಪಞ್ಚಾಲೇಸು ಮಜ್ಝಸೂರಸೇನೇಸು – ‘‘ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ, ಅಸು ಅಮುತ್ರ ಉಪಪನ್ನೋ। ಪರೋಪಞ್ಞಾಸ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಸಾಧಿಕಾ ನವುತಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಾತಿರೇಕಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾತಿ। ತೇನ ಚ ನಾತಿಕಿಯಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಅಹೇಸುಂ ಪಮುದಿತಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ । ಇಮೇ ಖೋ ಪನಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೇಸುಂ ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಬಹೂ ಚೇವ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ। ಸುಞ್ಞಾ ಮಞ್ಞೇ ಅಙ್ಗಮಗಧಾ ಅಙ್ಗಮಾಗಧಕೇಹಿ ಪರಿಚಾರಕೇಹಿ ಅಬ್ಭತೀತೇಹಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇಹಿ। ತೇ ಖೋ ಪನಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೇಸುಂ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ, ತೇ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ। ತೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸಾಧು ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಬಹುಜನೋ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸುಗತಿಂ। ಅಯಂ ಖೋ ಪನಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೋಸಿ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ ನೇಗಮಾನಞ್ಚೇವ ಜಾನಪದಾನಞ್ಚ। ಅಪಿಸ್ಸುದಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿತ್ತಯಮಾನರೂಪಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ‘ಏವಂ ನೋ ಸೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಸುಖಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ। ಏವಂ ಮಯಂ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತೇ ಫಾಸು ವಿಹರಿಮ್ಹಾ’ತಿ। ಸೋ ಖೋ ಪನಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೋಸಿ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನೋ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನೋ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರೀ। ಅಪಿಸ್ಸುದಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಯಾವ ಮರಣಕಾಲಾಪಿ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಕಿತ್ತಯಮಾನರೂಪೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’ತಿ। ಸೋ ಅಬ್ಭತೀತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತೋ; ತಸ್ಸಪಿಸ್ಸ ಸಾಧು ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಬಹುಜನೋ ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸುಗತಿಂ। ಭಗವತೋ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬೋಧಿ ಮಗಧೇಸು। ಯತ್ಥ ಖೋ ಪನ , ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿ ಮಗಧೇಸು, ಕಥಂ ತತ್ರ ಭಗವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ? ಭಗವಾ ಚೇ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಅಬ್ಭತೀತೇ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಉಪಪತ್ತೀಸು ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ದೀನಮನಾ ತೇನಸ್ಸು ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ; ಯೇನ ಖೋ ಪನಸ್ಸು ದೀನಮನಾ ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಕಥಂ ತೇ ಭಗವಾ ನ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಇದಮಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಿಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

೨೭೮. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಆನನ್ದೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ನಾತಿಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ನಾತಿಕೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಕತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಬ್ಬಚೇತಸಾ (ಪೀ॰) ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ – ‘‘ಗತಿಂ ನೇಸಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ‘‘ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಛಾಯಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ।

೨೭೯. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಉಪಸನ್ತಪದಿಸ್ಸೋ ಉಪಸನ್ತಪತಿಸೋ (ಕ॰) ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಭಾತಿರಿವ ಭಗವತೋ ಮುಖವಣ್ಣೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತ್ತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ। ಸನ್ತೇನ ನೂನಜ್ಜ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯದೇವ ಖೋ ಮೇ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪರಿಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ, ತದೇವಾಹಂ ನಾತಿಕೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಂ – ‘ಗತಿಂ ನೇಸಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’ತಿ। ಅದ್ದಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ‘ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’’ತಿ।

ಜನವಸಭಯಕ್ಖೋ

೨೮೦. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅನ್ತರಹಿತೋ ಯಕ್ಖೋ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸಿ – ‘ಜನವಸಭೋ ಅಹಂ ಭಗವಾ ; ಜನವಸಭೋ ಅಹಂ ಸುಗತಾ’ತಿ। ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವರೂಪಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಸುತಂ ಸುತ್ವಾ (ಪೀ॰) ಯದಿದಂ ಜನವಸಭೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವರೂಪಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಸುತಂ ಯದಿದಂ ಜನವಸಭೋತಿ, ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಮಾನಿ ಹಟ್ಠಾನಿ ‘ಜನವಸಭೋ’ತಿ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಸುತ್ವಾ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಓರಕೋ ಯಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಯದಿದಂ ಏವರೂಪಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಂ ಯದಿದಂ ಜನವಸಭೋ’’ತಿ। ‘‘ಅನನ್ತರಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಸದ್ದಪಾತುಭಾವಾ ಉಳಾರವಣ್ಣೋ ಮೇ ಯಕ್ಖೋ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ । ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸಿ – ‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಅಹಂ ಭಗವಾ; ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಅಹಂ ಸುಗತಾತಿ। ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಮನುಸ್ಸರಾಜಾ ಭವಿತುಂ ಪಹೋಮಿ ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಮನುಸ್ಸರಾಜಾ, ಅಮನುಸ್ಸರಾಜಾ ದಿವಿ ಹೋಮಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰)।

ಇತೋ ಸತ್ತ ತತೋ ಸತ್ತ, ಸಂಸಾರಾನಿ ಚತುದ್ದಸ।

ನಿವಾಸಮಭಿಜಾನಾಮಿ, ಯತ್ಥ ಮೇ ವುಸಿತಂ ಪುರೇ॥

೨೮೧. ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅವಿನಿಪಾತೋ ಅವಿನಿಪಾತಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮಿ, ಆಸಾ ಚ ಪನ ಮೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿತಾಯಾ’ತಿ। ‘ಅಚ್ಛರಿಯಮಿದಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜನವಸಭಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ, ಅಬ್ಭುತಮಿದಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜನವಸಭಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ। ‘‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅವಿನಿಪಾತೋ ಅವಿನಿಪಾತಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವದೇಸಿ, ‘‘ಆಸಾ ಚ ಪನ ಮೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿತಾಯಾ’’ತಿ ಚ ವದೇಸಿ, ಕುತೋನಿದಾನಂ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಜನವಸಭೋ ಯಕ್ಖೋ ಏವರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ? ನ ಅಞ್ಞತ್ರ, ಭಗವಾ, ತವ ಸಾಸನಾ, ನ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಞ್ಞತ್ಥ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಸುಗತ, ತವ ಸಾಸನಾ; ಯದಗ್ಗೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ ಏಕನ್ತಿಕತೋ ಏಕನ್ತತೋ (ಸ್ಯಾ॰), ಏಕನ್ತಗತೋ (ಪೀ॰) ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ, ತದಗ್ಗೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅವಿನಿಪಾತೋ ಅವಿನಿಪಾತಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮಿ, ಆಸಾ ಚ ಪನ ಮೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿತಾಯ। ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವೇಸ್ಸವಣೇನ ಮಹಾರಾಜೇನ ಪೇಸಿತೋ ವಿರೂಳ್ಹಕಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅದ್ದಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾಗಧಕೇ ಪರಿಚಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ – ‘‘ಗತಿಂ ನೇಸಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ। ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ಭಾಸತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘‘ಯಂಗತಿಕಾ ತೇ ಭವನ್ತೋ ಯಂಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ಭಗವನ್ತಞ್ಚ ದಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಞ್ಚ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಇಮೇ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವೇಪಚ್ಚಯಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ’।

ದೇವಸಭಾ

೨೮೨. ‘ಪುರಿಮಾನಿ , ಭನ್ತೇ, ದಿವಸಾನಿ ಪುರಿಮತರಾನಿ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ಪುಣ್ಣಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ ಚ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ। ಮಹತೀ ಚ ದಿಬ್ಬಪರಿಸಾ ದಿಬ್ಬಾ ಪರಿಸಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಸಮನ್ತತೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋತಿ (ಸೀ॰), ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ (ಕ॰), ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಚತುದ್ದಿಸಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಧತರಟ್ಠೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಭಿಮುಖೋ ಪಚ್ಛಾಭಿಮುಖೋ (ಕ॰) ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ದೇವೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ; ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ವಿರೂಳ್ಹಕೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ದೇವೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ; ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ವಿರೂಪಕ್ಖೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ದೇವೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ; ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ದಕ್ಖಿಣಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ದೇವೇ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ । ಯದಾ, ಭನ್ತೇ, ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ ಚ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಮಹತೀ ಚ ದಿಬ್ಬಪರಿಸಾ ಸಮನ್ತತೋ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಚತುದ್ದಿಸಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಇದಂ ನೇಸಂ ಹೋತಿ ಆಸನಸ್ಮಿಂ; ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಸನಂ ಹೋತಿ। ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಅಧುನೂಪಪನ್ನಾ ತಾವತಿಂಸಕಾಯಂ, ತೇ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿರೋಚನ್ತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚ। ತೇನ ಸುದಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಮುದಿತಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ವತ ಭೋ ಕಾಯಾ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಹಾಯನ್ತಿ ಅಸುರಕಾಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಮ್ಪಸಾದಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದಿ –

‘‘ಮೋದನ್ತಿ ವತ ಭೋ ದೇವಾ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಹಿನ್ದಕಾ ಸಇನ್ದಕಾ (ಸೀ॰)।

ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತಂ॥

ನವೇ ದೇವೇ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಾ, ವಣ್ಣವನ್ತೇ ಯಸಸ್ಸಿನೇ ಯಸಸ್ಸಿನೋ (ಸ್ಯಾ॰)।

ಸುಗತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚರಿತ್ವಾನ ಇಧಾಗತೇ॥

ತೇ ಅಞ್ಞೇ ಅತಿರೋಚನ್ತಿ, ವಣ್ಣೇನ ಯಸಸಾಯುನಾ।

ಸಾವಕಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಸ್ಸ, ವಿಸೇಸೂಪಗತಾ ಇಧ॥

ಇದಂ ದಿಸ್ವಾನ ನನ್ದನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಹಿನ್ದಕಾ।

ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ॥

‘ತೇನ ಸುದಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಮುದಿತಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ‘‘ದಿಬ್ಬಾ ವತ, ಭೋ, ಕಾಯಾ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಹಾಯನ್ತಿ ಅಸುರಕಾಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನತ್ಥೇನ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಸುಧಮ್ಮಾಯಂ ಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ತಂ ಅತ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ವುತ್ತವಚನಾಪಿ ತಂ ವುತ್ತವಚನಾ ನಾಮಿದಂ (ಕ॰) ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಹೋನ್ತಿ। ಪಚ್ಚಾನುಸಿಟ್ಠವಚನಾಪಿ ತಂ ಪಚ್ಚಾನುಸಿಟ್ಠವಚನಾ ನಾಮಿದಂ (ಕ॰) ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕೇಸು ಸಕೇಸು ಆಸನೇಸು ಠಿತಾ ಅವಿಪಕ್ಕನ್ತಾ ಅಧಿಪಕ್ಕನ್ತಾ (ಕ॰)।

ತೇ ವುತ್ತವಾಕ್ಯಾ ರಾಜಾನೋ, ಪಟಿಗ್ಗಯ್ಹಾನುಸಾಸನಿಂ।

ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮನಾ ಸನ್ತಾ, ಅಟ್ಠಂಸು ಸಮ್ಹಿ ಆಸನೇತಿ॥

೨೮೩. ‘ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಉಳಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಸಞ್ಜಾಯಿ, ಓಭಾಸೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ದೇವಾನಂ ದೇವಾನುಭಾವಂ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಥಾ ಖೋ, ಮಾರಿಸಾ, ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉಳಾರೋ ಆಲೋಕೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ। ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಹೇತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಪಾತುಭಾವಾಯ ಯದಿದಂ ಆಲೋಕೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ ಓಭಾಸೋ ಪಾತುಭವತೀತಿ।

‘‘ಯಥಾ ನಿಮಿತ್ತಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಾತುಭವಿಸ್ಸತಿ।

ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಹೇತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಓಭಾಸೋ ವಿಪುಲೋ ಮಹಾ’’ತಿ॥

ಸನಙ್ಕುಮಾರಕಥಾ

೨೮೪. ‘ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಯಥಾಸಕೇಸು ಆಸನೇಸು ನಿಸೀದಿಂಸು – ‘‘ಓಭಾಸಮೇತಂ ಞಸ್ಸಾಮ, ಯಂವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾವ ನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಯಥಾಸಕೇಸು ಆಸನೇಸು ನಿಸೀದಿಂಸು – ‘‘ಓಭಾಸಮೇತಂ ಞಸ್ಸಾಮ ಯಂವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾವ ನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಏಕಗ್ಗಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂಸು – ‘‘ಓಭಾಸಮೇತಂ ಞಸ್ಸಾಮ, ಯಂವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾವ ನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।

‘ಯದಾ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾತುಭವತಿ, ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪಾತುಭವತಿ। ಯೋ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪಕತಿವಣ್ಣೋ ಅನಭಿಸಮ್ಭವನೀಯೋ ಸೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಚಕ್ಖುಪಥಸ್ಮಿಂ। ಯದಾ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾತುಭವತಿ , ಸೋ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿರೋಚತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೋವಣ್ಣೋ ವಿಗ್ಗಹೋ ಮಾನುಸಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ಅತಿರೋಚತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯದಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾತುಭವತಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿರೋಚತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚ। ಯದಾ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾತುಭವತಿ, ನ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ಕೋಚಿ ದೇವೋ ಅಭಿವಾದೇತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ। ಸಬ್ಬೇವ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಪಞ್ಜಲಿಕಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದನ್ತಿ – ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ದೇವಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ, ತಸ್ಸ ದೇವಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।

‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದತಿ, ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ದೇವೋ ವೇದಪಟಿಲಾಭಂ; ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ದೇವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಲಾಭಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ ಅಧುನಾಭಿಸಿತ್ತೋ ರಜ್ಜೇನ, ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ವೇದಪಟಿಲಾಭಂ, ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಲಾಭಂ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಸ್ಸ ದೇವಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದತಿ, ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ದೇವೋ ವೇದಪಟಿಲಾಭಂ, ಉಳಾರಂ ಸೋ ಲಭತಿ ದೇವೋ ಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಲಾಭಂ। ಅಥ , ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಕುಮಾರವಣ್ಣೀ ಕುಮಾರವಣ್ಣೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಸೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸುಪಚ್ಚತ್ಥತೇ ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಮೇ ವಾ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಮ್ಪಸಾದಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದಿ –

‘‘ಮೋದನ್ತಿ ವತ ಭೋ ದೇವಾ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಹಿನ್ದಕಾ।

ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತಂ॥

‘‘ನವೇ ದೇವೇ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಾ, ವಣ್ಣವನ್ತೇ ಯಸಸ್ಸಿನೇ।

ಸುಗತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚರಿತ್ವಾನ ಇಧಾಗತೇ॥

‘‘ತೇ ಅಞ್ಞೇ ಅತಿರೋಚನ್ತಿ, ವಣ್ಣೇನ ಯಸಸಾಯುನಾ।

ಸಾವಕಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಸ್ಸ, ವಿಸೇಸೂಪಗತಾ ಇಧ॥

‘‘ಇದಂ ದಿಸ್ವಾನ ನನ್ದನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಹಿನ್ದಕಾ।

ತಥಾಗತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಾ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ॥

೨೮೫. ‘ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ; ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸನಙ್ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಾಸತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸರೋ ಹೋತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಚ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಚ ಮಞ್ಜು ಚ ಸವನೀಯೋ ಚ ಬಿನ್ದು ಚ ಅವಿಸಾರೀ ಚ ಗಮ್ಭೀರೋ ಚ ನಿನ್ನಾದೀ ಚ। ಯಥಾಪರಿಸಂ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಸರೇನ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ; ನ ಚಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಸಾಯ ಘೋಸೋ ನಿಚ್ಛರತಿ। ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸರೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೋ’’ತಿ।

‘ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ತೇತ್ತಿಂಸೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇಸು ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಪಚ್ಚೇಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ (ಕ॰) ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಯಾವಞ್ಚ ಸೋ ಭಗವಾ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭೋ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋ ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಸಿತಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯಾಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಯೇ ಸಬ್ಬನಿಹೀನಂ ಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ತೇ ಗನ್ಧಬ್ಬಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’’ತಿ।

೨೮೬. ‘ಇಮಮತ್ಥಂ , ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ; ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸನಙ್ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಾಸತೋ ಘೋಸೋಯೇವ ದೇವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ – ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಮಮ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸ್ವಾಯಂ ಏಕೋವ ಭಾಸತೀ’’ತಿ।

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಸನ್ತಿ ನಿಮ್ಮಿತಾ।

ಏಕಸ್ಮಿಂ ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನೇ, ಸಬ್ಬೇ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇ॥

ತದಾಸು ದೇವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ಸಹಿನ್ದಕಾ।

ಯ್ವಾಯಂ ಮಮ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಮಿಂ, ಸ್ವಾಯಂ ಏಕೋವ ಭಾಸತೀತಿ॥

‘ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಏಕತ್ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಏಕತ್ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

ಭಾವಿತಇದ್ಧಿಪಾದೋ

೨೮೭. ‘‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಯಾವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ ಚಿಮೇ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಪಹುತಾಯ ಇದ್ಧಿಬಹುಲೀಕತಾಯ (ಸ್ಯಾ॰) ಇದ್ಧಿವಿಸವಿತಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಸೇವಿತಾಯ (ಸ್ಯಾ॰) ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನತಾಯ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ಭೋ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಭಾವೇತಿ। ವೀರಿಯಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಭಾವೇತಿ। ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಭಾವೇತಿ। ವೀಮಂಸಾಸಮಾಧಿಪ್ಪಧಾನಸಙ್ಖಾರಸಮನ್ನಾಗತಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಂ ಭಾವೇತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಪಹುತಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಸವಿತಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನತಾಯ।

‘‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಭೋ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಸುಂ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮೇಸಂಯೇವ ಚತುನ್ನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ। ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಭೋ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮೇಸಂಯೇವ ಚತುನ್ನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ। ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಭೋ ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮೇಸಂಯೇವ ಚತುನ್ನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ। ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನೋ ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ ಮಮಪಿಮಂ ಏವರೂಪಂ ಇದ್ಧಾನುಭಾವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಭೋ ಇಮೇಸಂಯೇವ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಇದ್ಧಿಪಾದಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ। ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

ತಿವಿಧೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ

೨೮೮. ‘‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ತಯೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮಾ ಅನುಬುದ್ಧಾ ಸುಖಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯ। ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ ಭೋ ಏಕಚ್ಚೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ। ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಕಾಮೇಹಿ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ। ತಸ್ಸ ಅಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ಕಾಮೇಹಿ ಅಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪಮುದಾ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪಾಮುಜ್ಜಂ (ಪೀ॰ ಕ॰) ಜಾಯೇಥ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭೋ, ಅಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ಕಾಮೇಹಿ ಅಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಪಠಮೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ ಸುಖಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯ।

‘‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಓಳಾರಿಕಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಓಳಾರಿಕಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಸ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಓಳಾರಿಕಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಓಳಾರಿಕಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ, ಓಳಾರಿಕಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪಮುದಾ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯೇಥ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಭೋ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಓಳಾರಿಕಾನಂ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ದುತಿಯೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ ಸುಖಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯ।

‘‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ‘ಇದಂ ಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಇದಂ ಅಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಇದಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ಇದಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಇದಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಹೀನಂ ಇದಂ ಪಣೀತಂ, ಇದಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ, ‘ಇದಂ ಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಇದಂ ಅಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ಇದಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ಇದಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ಇದಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಇದಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಹೀನಂ ಇದಂ ಪಣೀತಂ, ಇದಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪಮುದಾ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯೇಥ , ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭೋ, ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ, ಸುಖಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ತತಿಯೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ ಸುಖಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ತಯೋ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮಾ ಅನುಬುದ್ಧಾ ಸುಖಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ, ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ

೨೮೯. ‘‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಯಾವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ ಚಿಮೇ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಕುಸಲಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ , ಭೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಸಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಕಾಯೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರವೇದನಾಸು ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಚಿತ್ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರನ್ತೋ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಸಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಸೀದತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಹಿತೋ ಸಮ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಕುಸಲಸ್ಸಾಧಿಗಮಾಯಾ’’ತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ। ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ವಾ ದೇವೇ ತಾವತಿಂಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

ಸತ್ತ ಸಮಾಧಿಪರಿಕ್ಖಾರಾ

೨೯೦. ‘‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಭೋನ್ತೋ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ, ಯಾವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ ಚಿಮೇ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸತ್ತ ಸಮಾಧಿಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪರಿಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ। ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತಿ। ಯಾ ಖೋ, ಭೋ, ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಙ್ಗೇಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಪರಿಕ್ಖತಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭೋ, ಅರಿಯೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಸಉಪನಿಸೋ ಇತಿಪಿ ಸಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಇತಿಪಿ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಭೋ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಪಹೋತಿ। ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಪಹೋತಿ , ಸಮ್ಮಾಸತಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಞಾಣಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಪಹೋತಿ। ಯಞ್ಹಿ ತಂ, ಭೋ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅಪಾರುತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ’ತಿ ಇದಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಹಿ, ಭೋ, ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅಪಾರುತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾ ದ್ವಾರಾತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰)।

‘‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭೋ, ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ , ಯೇ ಚಿಮೇ ಓಪಪಾತಿಕಾ ಧಮ್ಮವಿನೀತಾ ಸಾತಿರೇಕಾನಿ ಚತುವೀಸತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಾಗಧಕಾ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅಬ್ಭತೀತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ। ಅತ್ಥಿ ಚೇವೇತ್ಥ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ।

‘‘ಅತ್ಥಾಯಂ ಅಥಾಯಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಇತರಾ ಪಜಾ, ಪುಞ್ಞಾಭಾಗಾತಿ ಮೇ ಮನೋ।

ಸಙ್ಖಾತುಂ ನೋಪಿ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಓತ್ತಪ್ಪ’’ನ್ತಿ॥

೨೯೧. ‘ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ಭಾಸಿತ್ಥ, ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸನಙ್ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭಾಸತೋ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ, ಏವರೂಪೋಪಿ ನಾಮ ಉಳಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ, ಏವರೂಪಾ ಉಳಾರಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ ವೇಸ್ಸವಣಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞತಿ ಭವಂ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಏವರೂಪೋ ಉಳಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ, ಏವರೂಪಾ ಉಳಾರಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು। ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಏವರೂಪೋ ಉಳಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪಂ ಉಳಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ, ಏವರೂಪಾ ಉಳಾರಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ।

೨೯೨. ‘‘‘ಇಮಮತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಅಭಾಸಿ, ಇಮಮತ್ಥಂ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸನಙ್ಕುಮಾರಸ್ಸ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಭಾಸತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸುತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಯಂ ಪರಿಸಾಯಂ ಆರೋಚೇಸಿ’’।

ಇಮಮತ್ಥಂ ಜನವಸಭೋ ಯಕ್ಖೋ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಯಂ ಪರಿಸಾಯಂ ಭಾಸತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಜನವಸಭಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ, ಇಮಮತ್ಥಮಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ। ತಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ।

ಜನವಸಭಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಞ್ಚಮಂ।