೭. ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ
೩೩೧. ಉದಾನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಚ। ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾನಿದಾನವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅರೋಪಿತೇತಿ ಕೇನಚಿ ಅರೋಪಿತೇ।
ಆವರಣೇನಾತಿ ಸೇತುನಾ। ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾತಿ ಪಂಸುಪಲಾಸಪಾಸಾಣಮತ್ತಿಕಾಖಣ್ಡಾದೀಹಿ ಆಳಿಂ ಥಿರಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ।
‘‘ಜಾತಿಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಕೋಲಿಯಕಮ್ಮಕರಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ತೀಣಿ ಜಾತಕಾನೀತಿ ಫನ್ದನಜಾತಕಪಥವೀಉನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕಲಟುಕಿಕಜಾತಕಾನಿ ದ್ವೇ ಜಾತಕಾನೀತಿ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮ ವಟ್ಟಕಜಾತಕಾನಿ।
ತೇನಾತಿ ಭಗವತಾ। ಕಲಹಕಾರಣಭಾವೋತಿ ಕಲಹಕಾರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ।
ಅಟ್ಠಾನೇತಿ ಅಕಾರಣೇ। ವೇರಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಿರೋಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ‘‘ಕುಠಾರಿಹತ್ಥೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಫನ್ದನಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ। ‘‘ದುದ್ದುಭಾಯತಿ ಭದ್ದನ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಥವೀಉನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ। ‘‘ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಕುಞ್ಜರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಲಟುಕಿಕಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ।
‘‘ಸಾಧೂ
ವಾತೋ ವಹತಿ ಏಕಟ್ಠಂ, ಬ್ರಹನ್ತಮ್ಪಿ ವನಪ್ಪತಿ’’ನ್ತಿ॥ –
ಆದಿನಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ।
‘‘ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ
ಯದಾ ತೇ ವಿವದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಾ ಏಹಿನ್ತಿ ಮೇ ವಸ’’ನ್ತಿ॥ –
ಆದಿನಾ ವಟ್ಟಕಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ।
‘‘ಅತ್ತದಣ್ಡಾ
ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧.೯೪೧)।
ಆದಿನಾ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ।
ತಂತಂಪಲೋಭನಕಿರಿಯಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಿಯೋ ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ।
ಕುಣಾಲದಹೇತಿ ಕುಣಾಲದಹತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ। ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇಸಿ (ಜಾ॰ ೨.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ‘‘ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಕುಣಾಲಸಕುಣರಾಜಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಪ್ಪಸಙ್ಗೇನ ಕುಣಾಲಜಾತಕಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇಸಿ ಇತ್ಥೀನಂ ದೋಸದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವೋಕಾರಸಂಕಿಲೇಸವಿಭಾವನೇನ।
ಕೋಸಜ್ಜಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಥಾಮಪರಿಬ್ರೂಹನೇನ ‘‘ಉತ್ತಮಪುರಿಸಸದಿಸೇಹಿ ನೋ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾ।
ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಅರತಿವಿನೋದನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಸಮಣಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಅಪರಿಚತ್ತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಪದುಮಿನಿಯನ್ತಿ ಪದುಮಸ್ಸರೇ। ವಿಕಸಿಂಸು ಗುಣಗಣವಿಬೋಧೇನ। ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ…ಪೇ॰… ನ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾವದೇವ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ‘‘ಖೀಣಾಸವಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ।
ಓಸೀದಮತ್ತೇತಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಮತ್ತೇ। ಅರಿಯಮಣ್ಡಲೇತಿ ಅರಿಯಸಮೂಹೇ। ಪಾಚೀನಯುಗನ್ಧರಪರಿಕ್ಖೇಪತೋತಿ ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಾಚೀನಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ, ನ ಬಾಹಿರಕೇಹಿ ಉಚ್ಚಮಾನಉದಯಪಬ್ಬತತೋ। ರಾಮಣೇಯ್ಯಕದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ ರಮಣೀಯಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ರಮಣೀಯಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾತಿ ಏವರೂಪೇ ಖಣೇ ಲಯೇ ಮುಹುತ್ತೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಉಟ್ಠಿತಕ್ಖಣೇ ಉಟ್ಠಿತವೇಲಾಯಂ ಉಟ್ಠಿತಮುಹುತ್ತೇತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಕಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ।
ತಥಾ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆದಿಮಾಹ।
ಸಮಾಪನ್ನದೇವತಾತಿ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಮಾಪನ್ನದೇವತಾ। ಚಲಿಂಸೂತಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ಕೋಸಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಸದ್ದನ್ತರಂ। ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಕಿರ ಆದಿತೋ ತೇಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಿ ನಗರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇಸಟ್ಠಿಯಾ ನಗರಸಹಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿ। ತೇ ಪನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಪರಂ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನವಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ನವನವುತಿಯಾ ದೋಣಮುಖಸತಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿ ನವಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕೇಸು ನವುತಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ದೋಣಮುಖೇಸು। ದೋಣಮುಖನ್ತಿ ಚ ಮಹಾನಗರಸ್ಸ ಆಯುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪಾದನಗರಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಛನ್ನವುತಿಯಾ ಪಟ್ಟನಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸೂತಿ ಛಕೋಟಿಅಧಿಕನವುತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಪಟ್ಟನೇಸು। ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಾದೀಸು ಛಪಣ್ಣಾಸಾಯ ರತನಾಕರೇಸು। ಏವಂ ಪನ ನಗರದೋಣಿಮುಖಪಟ್ಟನರತನಾಕರಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಕಥನಂ ತಂತಂಅಧಿವತ್ಥಾಯ ವಸನ್ತೀನಂ ದೇವತಾನಂ ಬಹುಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಯದಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ದಸಹಿ ಚ ಲೋಕಧಾತೂಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಸಹಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ, ತೇನ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಇಧ ‘‘ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತೂ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಲೋಹಪಾಸಾದೇತಿ ಆದಿತೋ ಕತೇ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ। ಯದಿ ತಾ ದೇವತಾ ಏವಂ ನಿರನ್ತರಾ, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ಓಕಾಸೋ ಏವ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸುದ್ಧಾವಾಸಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಕಾಯಿಕಾ, ತಾಸಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸವಾಸೀನ’’ನ್ತಿ। ಆವಾಸಾತಿ ಆವಾಸನಟ್ಠಾನಭೂತಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸಾ।
೩೩೨. ಪುರತ್ಥಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಓತರಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನೋ। ಏವಂ ಸೇಸಾಪಿ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿಮುಖಮಗ್ಗೋ ಬುದ್ಧವೀಥಿ। ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಾ ಓತ್ಥರಿತುಂ ಓವರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಪಹಟಬುದ್ಧವೀಥಿಯಾವಾತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ದೇವಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ವಳಞ್ಜಿತವೀಥಿಯಾವ। ಸಮಿತಿ ಸಙ್ಗತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮಯೋ, ಮಹನ್ತೋ ಸಮಯೋ ಮಹಾಸಮಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಸಮೂಹೋ’’ತಿ ಪವನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವನಸಣ್ಡೋ’’ತಿ। ದೇವಘಟಾತಿ ದೇವಸಮೂಹಾ।
ಸಮಾದಹಂಸೂತಿ ಸಮಾದಹಿತಂ ಲೋಕುತ್ತರಸಮಾಧಿನಾ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಂ ಅಕಂಸು, ಯಥಾಸಮಾಹಿತಂ ಪನ ಸಮಾಧಿನಾ ಯೋಜಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮಾಧಿನಾ ಯೋಜೇಸು’’ನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಗೋಮುತ್ತವಙ್ಕಾದೀನಂ ದೂರಸಮೂಹನಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ಅಕರಿಂಸು। ನಯತಿ ಅಸ್ಸೇ ಏತೇಹೀತಿ ನೇತ್ತಾನಿ, ಯೋತ್ತಾನಿ। ಅವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಅಸ್ಸಾನಂ ವೀಥಿಪಟಿಪಾದನಂ ರಸ್ಮಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪಹೋತೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಯೋತ್ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಚೋದೇನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪನ ಅಚೋದನಂ ಅವಾರಣಂ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಚೋದೇನ್ತೋ ಅವಾರೇನ್ತೋ’’ತಿ।
ಯಥಾ ಖೀಲಂ ಭಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಆಕೋಟಿತಂ ದುನ್ನೀಹರಣಂ, ಯಥಾ ಚ ಪಲಿಘಂ ನಗರಪ್ಪವೇಸನಿವಾರಣಂ, ಯಥಾ ಚ ಇನ್ದಖೀಲಂ ಗಮ್ಭೀರನೇಮಿ ಸುನಿಖಾತಂ ದುನ್ನೀಹರಣಂ, ಏವಂ ರಾಗಾದಯೋ ಸತ್ತಸನ್ತಾನತೋ ದುನ್ನೀಹರಣಾ, ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸನಿವಾರಣಾ ಚಾತಿ ತೇ ‘‘ಖೀಲಂ, ಪಲಿಘಂ, ಇನ್ದಖೀಲ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ। ತಣ್ಹಾಏಜಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜಾ ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠಭಾವೇನ ಚಾತುದ್ದಿಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಿ।
ಗತಾಸೇತಿ ಗತಾ ಏವ, ನ ಪನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸರಣಗಮನತ್ತಾತಿ ‘‘ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕಸರಣಗಮನೇನ ಗತಾ’’ತಿ। ತೇ ಹಿ ನಿಯಮೇನ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದೇವಕಾಯಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ಲೋಕಿಯೇನ ಸರಣಗಮನೇನ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ, ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ, ಸತಿ ಚ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
ದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ
೩೩೩. ಏತೇಸನ್ತಿ ಇದಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಾವಾ। ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಾ ಚಿತ್ತಮದ್ದವಂ।
ಕಿಂ ಪನ ಭಗವತಾವ ಮಹನ್ತೇ ದೇವತಾಸಮಾಗಮೇ ತೇಸಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ? ಆಮ ಸಕ್ಕಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಹನ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಮಾಹ, ಸುತನ್ತಿ ಸದ್ದಾಯತನಂ, ಮುತನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಿಇನ್ದ್ರಿಯವಿಸಯಂ ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ, ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ, ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ, ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯಿಟ್ಠಂ। ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಕೇವಲಂ ಮನಸಾ ಆಲೋಚಿತಂ। ಕತ್ಥಚಿ ನೀಲಾದಿವಸೇನ ವಿಭತ್ತರೂಪಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಧ॰ ಸ॰ ೬೧೫) ‘‘ನೀಲಂ ಪೀತಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವಿಭತ್ತೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ನ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಭೇರಿಸದ್ದಾದಿವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯನ್ತಿ ಯಂ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ।
ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತದಾ ಜಾನನಕಿರಿಯಾಯ ಅಪರಿಯೋಸಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಮಹಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ।
ನ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ। ವಿಪರೀತಾ ‘‘ನ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಯಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಮೂಹತಾ’’ತಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೩೬೨) ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಗಂ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತಂ ರಾಗಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ, ‘‘ಪಿಯಮಪ್ಪಿಯಭೂತಾ ಕಲಹ ವಿವಾದಾ ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೬೯; ಮಹಾನಿ॰ ೯೮) ಕಲಹಾದಯೋ ಯತೋ ದೋಸತೋ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ದೋಸೋ ಯತೋ ಪಿಯಭಾವತೋ, ಸೋ ಚ ಪಿಯಭಾವೋ ಯತೋ ಛನ್ದತೋ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಇತಿ ಫಲತೋ, ಕಾರಣಪರಮ್ಪರತೋ ಚ ದೋಸೇ ಆದೀನವವಿಭಾವನಬಾಹುಲ್ಲತೋ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತಂ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೬೯; ಮಹಾನಿ॰ ೯೮) ದೋಸಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ –
‘‘ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯ,
ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮಿ।
ಏತಮ್ಪಿ
ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿ’’ನ್ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೯೦೨; ಮಹಾನಿ॰ ೧೩೧) –
ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಮ್ಮೋಹವಿಧಮನತೋ, ಪಞ್ಞಾಪರಿಬ್ರೂಹನತೋ ಚ ಮಹಾಬ್ಯೂಹಸುತ್ತಂ ಮೋಹಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ –
‘‘ಪರಸ್ಸ
ಬಾಲೋ, ಮಗೋ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ।
ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾ ಸುನಿಹೀನಪಞ್ಞಾ,
ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೮೬; ಮಹಾನಿ॰ ೧೧೫) –
ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸಿತಾಪನಯನಮುಖೇನ ಸವಿಸಯೇಸು ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣೇಸು ವಿಸಟವಿತಕ್ಕವಿಚ್ಛಿನ್ದನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಚೂಳಬ್ಯೂಹಸುತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ –
‘‘ಮೂಲಂ
ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪರುನ್ಧೇ।
ಯಾ ಕಾಚಿ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ,
ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೯೨೨; ಮಹಾನಿ॰ ೧೫೧) –
ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ ಮೂಲಂ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಿಲೇಸಜಾತಂ ಅಸ್ಮೀತಿ ಪವತ್ತಮಾನಞ್ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮನ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪರುನ್ಧೇಯ್ಯ। ಯಾ ಕಾಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪತಣ್ಹಾದಿಭೇದಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ವೂಪಸಮಾಯ ಸದಾ ಸತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಹುತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಮಾದಿ ಉಪದೇಸಸ್ಸ ಸದ್ಧೋವ ಭಾಜನಂ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೋ ಅತ್ಥಾವಹೋತಿ ತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತಂ ಸದ್ಧಾಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ –
‘‘ವೀತತಣ್ಹೋ ಪುರಾ ಭೇದಾ (ಇತಿ ಭಗವಾ),
ಪುಬ್ಬಮನ್ತಮನಿಸ್ಸಿತೋ।
ವೇಮಜ್ಝೇ
ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪುರಕ್ಖತ’’ನ್ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೫೫; ಮಹಾನಿ॰ ೮೪) –
ಯೋ ಸರೀರಭೇದತೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಪಹೀನತಣ್ಹೋ, ತತೋ ಏವ ಅತೀತದ್ಧಸಞ್ಞಿತಂ ಪುರಿಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಯೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ, ವೇಮಜ್ಝೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅದ್ಧನಿ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪಸಙ್ಖಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪುರಕ್ಖಾರಾನಂ ಅಭಾವಾ ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧನಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುರಕ್ಖತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆದಿನಾ ಏವಂ ಗಮ್ಭೀರಕಥಾಬಾಹುಲ್ಲತೋ ಪೂರಾಭೇದಸುತ್ತಂ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೫೫; ಮಹಾನಿ॰ ೮೪) ಬುದ್ಧಿಚರಿತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ನೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ …ಪೇ॰… ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ಏವಂ ಚರಿಯಾಯ ವಸೇನ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಸದಿಸಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇನ ನು ಖೋ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಜ್ಝಾಸಯಾದಿಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂಯೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಆರದ್ಧ ದೇಸನಂ ಪರಜ್ಝಾಸಯೇನಾತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ। ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೇನಾತಿ ಇಧ ಸಮುಟ್ಠಿತಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ। ಪುಚ್ಛಾವಸೇನಾತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ। ಆರದ್ಧದೇಸನಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ತಾನಂ ದೇಸನಾಯ ಪುಚ್ಛಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಭಾರಿಯಾ, ಅವಿಸಯಾ ಚಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋಪಿ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ನ ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾ, ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ ವಾ ಯುತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಪುಚ್ಛಾಸದಿಸೀ ವಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಪುಚ್ಛಾಸದಿಸೀ ವಾ ಪುಚ್ಛಾ ಯುತ್ತಾ, ತಾವ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಯಥಾಧಮ್ಮವಸೇನ, ತತ್ಥ ಯದಿ ಭಗವಾ ತಥಾ ಸಯಮೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸುಣನ್ತೀನಂ ದೇವತಾನಂ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಏವಮಾಹ, ಪುನಪಿ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ಪೇತಾ ದೇವತಾ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತು’’ನ್ತಿ। ಯಥಾಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಂ ಪನ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾವಸೇನ ಪುಚ್ಛನೇನ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಹೋತೀತಿ। ಸೂರಿಯೋ ಉಗ್ಗತೋತಿ ಆಹ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಆಸನ್ನತರಭಾವೇನ ಓಭಾಸಸ್ಸ ವಿಪುಲಉಳಾರಭಾವತೋ। ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾತಿ ಸುತ್ತೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೬೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೧೨೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೭; ವಿಭ॰ ೮೦೯; ನೇತ್ತಿ॰ ೫೭; ಮಿ॰ ಪ॰ ೫.೧.೧) ಆಗತನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ದ್ವೇ ಬುದ್ಧಾ ನ ಹೋನ್ತೇವ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಅನನ್ತಾಸು…ಪೇ॰… ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ।
ಗಾಥಾಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಮುನಿನ್ತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿಂ ಪಹೂತಪಞ್ಞನ್ತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ। ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಚತುರೋಘತಿಣ್ಣಂ। ಪಾರಙ್ಗತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಾರಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗತಂ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನವಸೇನ। ಠಿತತ್ತನ್ತಿ ಅವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೇಯ್ಯತಾಯ। ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಘರಾ ಪನುಜ್ಜ ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪನೂದಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ। ಕಥಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಥಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೩೪. ಸಿಲೋಕಂ ಅನುಕಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಲೋಕೋ ನಾಮ ಪಾದಸಮುದಯೋ, ಇಸೀಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಗಾಥಾತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಾದೋವ ನಿಯತವಣ್ಣಾನುಪುಬ್ಬಿಕಾನಂ ಪದಾನಂ ಸಮೂಹೋ, ತಂ ಸಿಲೋಕಂ ಅನುಕಸ್ಸಾಮಿ ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕ್ಖರ…ಪೇ॰… ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಯತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಆಮೇಡಿತಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಸು ಯೇಸು ಠಾನೇಸೂ’’ತಿ। ಭುಮ್ಮಾತಿ ಭೂಮಿಪಟಿಬದ್ಧನಿವಾಸಾ। ತಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ನಿಸ್ಸಿತವನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಮಾನಾ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿಲೋಕಂ ಅನುಕಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಯೇ ಸಿತಾ ಗಿರಿಗಬ್ಭರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ವಿವೇಕವಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಪಹಿತತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಾವನಾಭಿಯೋಗಂ।
ಬಹುಜನಾ ಪಞ್ಚಸತಸಙ್ಖ್ಯತ್ತಾ। ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಿಭವನತೋ, ತೇಜುಸ್ಸದತಾಯ ಚ ಸೀಹಾ ವಿಯ ಪವಿವಿತ್ತತಾಯ ನಿಲೀನಾ। ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಏಕೀಭಾವಂ। ಓದಾತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಪರಿಯೋದಾತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾ, ನ ಕೇವಲಂ ಸರೀರಸುದ್ಧಿಯಾವ। ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪಸಾದೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಪಸನ್ನಾ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆವಿಲಭಾವಕರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನಾವಿಲಾ।
ಭಿಕ್ಖೂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಇಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಏತೇ ದೇವಕಾಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಸವನನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಿಯಜಾತಿಯಾ ಜಾತತ್ತಾ। ಇದಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಪಞ್ಚಸತೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ।
ತದತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಕರಿಂಸೂತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಾಭಿನೀಹಾರವಸೇನ ವೀರಿಯಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಅಕಂಸು। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತಂ ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಸತ್ತರಿನ್ತಿ ತ-ಕಾರಸ್ಸ ರ-ಕಾರಾದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಸತ್ತತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪನ ಅನುವತ್ತತಿ, ಸತ್ತತಿಯೋಗೇನ ಬಹುವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ। ಏಕೇ ಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ।
ಅನನ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತರಹಿತಂ, ತಂ ಪನ ಅತಿವಿಯ ಮಹನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪುಲ’’ನ್ತಿ।
ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ‘‘ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಗಾಥಾಸು ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧಂ, ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಪುರಿಮದ್ಧಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಗಾಥಮೇವಾ’’ತಿ।
ವಿಜಾನನಮ್ಪಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಓಲೋಕೇಥಾ’’ತಿ। ವಾಚಾಯತಪವತ್ತಿತಭಾವತೋ ‘‘ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ।
೩೩೫. ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾ। ಯಕ್ಖಾಯೇವಾತಿ ಯಕ್ಖಜಾತಿಕಾ ಏವ। ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ। ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋತಿ ವಾ ಮಹಾನುಭಾವಾ। ಜುತಿಮನ್ತೋತಿ ಮಹಪ್ಪಭಾ। ವಣ್ಣವನ್ತೋತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ। ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರಾ ಚೇವ ಪತ್ಥಟಕಿತ್ತಿಸದ್ದಾ ಚ। ಸಮಿತಿ-ಸದ್ದೋ ಸಮೀಪತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ।
ಹೇಮವತಪಬ್ಬತೇತಿ ಹಿಮವತೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಪಬ್ಬತೇ।
ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪೀತಿ ಏತೇ ಸತ್ತಸಹಸ್ಸಾ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ, ಛಸಹಸ್ಸಾ ಹೇಮವತಾ, ತಿಸಹಸ್ಸಾ ಸಾತಾಗಿರಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸಾ।
ರಾಜಗಹನಗರೇತಿ ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ। ತನ್ತಿ ಕುಮ್ಭೀರಂ।
೩೩೬. ಕಾಮಂ ಪಾಚೀನದಿಸಂ ಪಸಾಸತಿ, ತಥಾಪಿ ಚತೂಸುಪಿ ದಿಸಾಸು ಸಪರಿವಾರದೀಪೇಸು ಚತೂಸುಪಿ ಮಹಾದೀಪೇಸು ಗನ್ಧಬ್ಬಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ, ಕಥಂ? ಸಬ್ಬೇ ತೇ ತಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತನ್ತಿ। ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾನಂ ಅಧಿಪತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ತಸ್ಸಾಪಿ ವಿರುಳ್ಹಸ್ಸ। ತಾದಿಸಾಯೇವಾತಿ ಧತರಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತಸದಿಸಾ ಏವ ಪುಥುತ್ಥತೋ, ನಾಮತೋ, ಬಲತೋ, ಇದ್ಧಿಆದಿವಿಸೇಸತೋ ಚ।
ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನಾತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತ್ತಾರೋ ‘‘ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ।
ಚತುರೋ ದಿಸಾತಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು। ಚತುರೋ ದಿಸಾ ಜಲಮಾನಾ ಸಮುಜ್ಜಲನ್ತಾ ಓಭಾಸೇನ್ತಾ। ಯದಿ ‘‘ತೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।
೩೩೭. ತೇಸಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ದಾಸಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಮಾಯಾಯ ಯುತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಮಾಯಾವಿನೋ। ವಞ್ಚನಂ ಏತೇಸು ಅತ್ಥಿ, ವಞ್ಚನೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ವಞ್ಚನಿಕಾ। ಕೇರಾಟಿಯಸಾಠೇಯ್ಯೇನಾತಿ ನಿಹೀನಸಠೇನ ಕಮ್ಮೇನ। ಮಾಯಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಮಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾಯಾಕಾರಕಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಏತ್ತಕಾ ದಾಸಾತಿ ಏತ್ತಕಾ ಕುಟೇಣ್ಡುಆದಿಕಾ ನಿಘಣ್ಡುಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅಟ್ಠಮಹಾರಾಜಾನಂ ದಾಸಾ।
ದೇವರಾಜಾನೋತಿ ದೇವಾ ಹುತ್ವಾ ತಂತಂದೇವಕಾಯಸ್ಸ ರಾಜಾನೋ। ಚಿತ್ತೋ ಚ ಸೇನೋ ಚ ಚಿತ್ತಸೇನೋ ಚಾತಿ ತಯೋ ಏತೇ ದೇವಪುತ್ತಾ ಪಾಳಿಯಂ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ।
ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸಮಿತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸಮಿತಿ, ಇಮಂ ವನಂ।
೩೩೮. ನಾಗಸದಹವಾಸಿಕಾತಿ ನಾಗಸದಹನಿವಾಸಿನೋ। ತತ್ಥೇಕೋ ಕಿರ ನಾಗರಾಜಾ, ಚಿರಕಾಲಂ ವಸತೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಮಹತೀ ಪರಮ್ಪರಾಗತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತಚ್ಛಕನಾಗಪರಿಸಾಯಾ’’ತಿ।
ಯಮುನವಾಸಿನೋತಿ ಯಮುನಾಯಂ ವಸನಕನಾಗಾ। ನಾಗವೋಹಾರೇನಾತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗವೋಹಾರೇನ।
ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇತಿ ಕಮ್ಬಲಸ್ಸತರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನಾಗಾ। ಲೋಭಾಭಿಭೂತಾತಿ ಆಹಾರಲೋಭೇನ ಅಭಿಭೂತಾ। ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವತಾತಿ ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವತೋ, ದಿಬ್ಬಾನುಭಾವಹೇತು ವಾ ದಿಬ್ಬಾ। ‘‘ಚಿತ್ರಸುಪಣ್ಣಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ವಿಚಿತ್ರಸುನ್ದರಪತ್ತವನ್ತತಾಯ।
ಉಪವ್ಹಯನ್ತಾತಿ ಮಿತ್ತಾ ವಿಯ…ಪೇ॰… ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಬುದ್ಧಂಯೇವ ತೇ ಸರಣಂ ಗತಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನೇವ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ।
೩೩೯. ಭಾತರೋತಿ ಮೇಥುನಭಾತರೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಜಾಯ ಅಸುರಕಞ್ಞಾಯ ಕಾರಣಾ’’ತಿ।
ತೇಸೂತಿ ಕಾಲಕಞ್ಚಾತಿ ಏವಂ ನಾಮಾ। ಮಹಾಭಿಸ್ಮಾತಿ ಭಿಂಸನಕಮಹಾಸರೀರಾ। ಅಭಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಭಬ್ಬಾ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಛನ್ದಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ।
ಬಲಿನೋ ‘‘ಸತಞ್ಚ ಬಲಿಪುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಆದಿಮಾಹ। ಸೋ ಕಿರ ಸುಖುಮಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಗಚ್ಛಿ।
೩೪೦. ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ। ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಅಪ್ಪನಾಝಾನೇನ ಪನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಪರತೋ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸುಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೪೧), ಅಯಞ್ಚ ಕಾಮಾವಚರದೇವತಾ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಕಾಯಿಕಾತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನೇ ಚ ಕರುಣಾಝಾನೇ ಚ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾ’’ತಿ। ಮೇತ್ತಾಝಾನೇ ಕರುಣಾಝಾನೇತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನನಿಮಿತ್ತಂ ಕರುಣಾಝಾನನಿಮಿತ್ತಂ, ತದತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೇ ಆಪೋದೇವಾದಯೋ ಯಥಾಸಕಂ ವಗ್ಗವಸೇನ ಠಿತತ್ತಾ ದಸಧಾ ಠಿತಾ। ಯಾವ ಕರುಣಾಕಾಯಿಕಾ ದಸ ದೇವಕಾಯಾ। ನಾನತ್ತವಣ್ಣಾತಿ ನಾನಾಸಭಾವವಣ್ಣವನ್ತೋ।
ವೇಣ್ಡುದೇವತಾತಿ ವೇಣ್ಡು ನಾಮ ದೇವತಾ, ಏವಂ ಸಹಲಿ ದೇವತಾ। ಅಸಮದೇವತಾ, ಯಮಕದೇವತಾತಿ ‘‘ದ್ವೇ ಅಯನಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಪ್ಪಮುಖಾ ದ್ವೇ ದೇವನಿಕಾಯಾತಿ। ಚನ್ದಸ್ಸೂಪನಿಸಾ ದೇವಾ ಚನ್ದಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತೋ ವತ್ತಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಪಸ್ಸತೋ ಚ ಧಾವನಕದೇವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚನ್ದನಿಸ್ಸಿತಕಾ ದೇವಾ’’ತಿ। ಸೂರಿಯಸ್ಸೂಪನಿಸಾ, ನಕ್ಖತ್ತನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೇವಲಂ ವಾತವಾಯನಹೇತವೋ ದೇವತಾ ವಾತವಲಾಹಕಾ। ತಥಾ ಕೇವಲಂ ಅಬ್ಭಪಟಲಸಞ್ಚರಣಹೇತವೋ ಅಬ್ಭವಲಾಹಕಾ। ಉಣ್ಹಪ್ಪವತ್ತಿಹೇತವೋ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾ। ವಸ್ಸವಲಾಹಕಾ ಪನ ಪಜ್ಜುನ್ನಸದಿಸಾತಿ। ತೇ ಇಧ ನ ವುತ್ತಾ। ವಸುದೇವತಾ ನಾಮ ಏಕೋ ದೇವನಿಕಾಯೋ, ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತ್ತಾ ವಾಸವೋ, ಸಕ್ಕೋ।
ದಸೇತೇತಿ ಏತೇ ವೇಣ್ಡುದೇವತಾದಯೋ ವಾಸವಪರಿಯೋಸಾನಾ ದಸ ದೇವಕಾಯಾ।
ಇಮಾನೀತಿ ‘‘ಜಲಮಗ್ಗೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಿಖಾರಿವಾ’’ತಿ ಚ ಇಮಾನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ ‘‘ಜಲಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಗ್ಗೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಿಖಾರಿವಾ’’ತಿ ಚ ಇಮಾನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಏತೇತಿ ತೇಸು ಏವ ‘‘ಅರಿಟ್ಠಕಾ, ರೋಜಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತದೇವೇಸು ಏಕಚ್ಚೇ,ಉಮಾಪುಪ್ಫನಿಭಾಸಿನೋ
ದಸೇತೇತಿ
‘‘ಸಮಾನಾ’’ತಿಆದಿ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ನಿಕಾಯಸಮುದಾಯಗತಂ ನಾಮಂ। ಏವಂ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ।
ದಸೇತೇತಿ ಏತೇ ಸಮಾನಾದಿಕಾ ಮಹಾಪಾರಗಪರಿಯೋಸಾನಾ ದಸ ದೇವಕಾಯಾ। ತೇನೇವ ನಿಕಾಯಭೇದೇನ ದಸಧಾ ಆಗತಾ।
ಸುಕ್ಕಾದಯೋ ತಯೋ ದೇವಕಾಯಾ। ಪಾಮೋಕ್ಖದೇವಾತಿ ಪಮುಖಾ ಪಧಾನಭೂತಾ ದೇವಾ।
ದಿಸಾತಿ ದಿಸಾಸು। ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ। ದಸೇತೇತಿ ಏತೇ ಸುಕ್ಕಾದಯೋ ಪಜ್ಜುನ್ನಪರಿಯೋಸಾನಾ ದಸ ದೇವಕಾಯಾ, ತೇ ದೇವನಿಕಾಯಭೇದೇನ ದಸಧಾ ಆಗತಾ।
ದಸೇತೇತಿ ಏತೇ ಖೇಮಿಯಾದಯೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತಪರಿಯೋಸಾನಾ ದಸ ದೇವಕಾಯಾ, ತೇ ದೇವನಿಕಾಯಭೇದೇನ ದಸಧಾವ ಆಗತಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಖೇಮಿಯಾ, ಕಟ್ಠಕಾದಯೋ ಚ ಪಞ್ಚಾಪಿ ಸದೇವಕಾಯಾ ತಾವತಿಂಸಕಾಯಿಕಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ನಾಮನ್ವಯೇನಾತಿ ‘‘ನಾಮಭಾಗೇನ ನಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬಾ ದೇವತಾತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತೂಸು ಸಬ್ಬಾಪಿ ದೇವತಾ। ನಿದ್ದಿಸತಿ ತಂತಂನಾಮಸಭಾಗೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ।
ಪವುತ್ಥಾತಿ ಪವಾಸಂ ಗತಾ ವಿಯ ಅಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಗತಾ’’ತಿ। ಪವುತ್ಥಾ ವಾ ಪಕಾರತೋ ವುತ್ಥಾ ವುಸಿತಾ, ತೇನ ಜಾತಿ ವುಸಿತಬ್ಬಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪವುಟ್ಠಜಾತಿ। ಕಾಳಕಭಾವಾ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ತದಭಾವತೋ ಕಾಳಕಭಾವಾತೀತಂ ದಸಬಲಂ। ಲಞ್ಚನಾಭಾವೇನ ವಾ ಅಸಿತಾತಿಗೋ ಕಾಳಕಭಾವಾತೀತಾಯ ಸಿರಿಯಾ ಚನ್ದೋ, ತಾದಿಸಂ ಚನ್ದಂ ವಿಯ ಸಿರಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನಂ।
೩೪೧. ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಸಗಾಥಕವಗ್ಗೇ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೯೮) ಆಗತೋ ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತೋ। ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅರಿಯಬ್ರಹ್ಮಾನೋ, ನ ತಿಸ್ಸಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಯೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಜಾತೋ।
ಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ, ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸತ್ತಲೋಕಪರಿಯಾಯೋ ಚಾಯಂ ಲೋಕಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಆಗತ’’ನ್ತಿ। ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯಂ ‘‘ಆಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪದಮೇವ ಅತ್ಥವಸೇನ ವದತಿ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸೇ। ಅಞ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ತದಞ್ಞೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ। ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ವಣ್ಣೇನ, ಯಸಸಾ ಆಯುನಾ ಚ।
ಇಸ್ಸರಾತಿ ತೇನೇವ ವಸಪವತ್ತನೇನ ಸೇಸಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅಧಿಪತಿನೋ।
೩೪೨. ಕಾಳಕಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕಾಳಕಸ್ಸ ಪಾಪಿಮಸ್ಸ ಮಾರಸ್ಸ ಬಾಲಭಾವಂ ಪಸ್ಸಥ, ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯೇ ನಿರತ್ಥಕಂ ಪರಕ್ಕಮಿತುಂ ವಾಯಮತಿ।
ವೀತರಾಗಭಾವಾವಹಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಣೇನ ‘‘ರಾಗೇನ ಬದ್ಧಂ ಹೋತೂ’’ತಿ।
ಭಯಾನಕಂ ಸರಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಭೇರವಂ ಮಹನ್ತಂ ಸದ್ದಂ ಸಮುಟ್ಠಪೇತ್ವಾ।
ಇದಾನಿ ತಂ ಸದ್ದಂ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿ ಆದಿಮಾಹ। ಕಞ್ಚೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಕಞ್ಚಿ ದೇವತಂ, ಮಾನುಸಕಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಸಯಂವಸೇ ಸಯಞ್ಚ ನ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಠಿತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸಯಂವಸೀ’’ತಿಆದಿ।
೩೪೩. ‘‘ವೀತರಾಗೇಹೀ’’ತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ। ಸಬ್ಬಾಯಪಿ ಹಿ ತತ್ಥ ಸಮಾಗತಪರಿಸಾಯ ಮಾರಸೇನಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತಾವ। ನೇಸಂ ಲೋಮಮ್ಪಿ ಇಞ್ಜಯುಂ ತೇಸಂ ಲೋಮಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಚಾಲೇಸುಂ, ಕುತೋ ಅನ್ತರಾಯಕರಣಂ। ಇತಿ ಯತ್ತಕಾ ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂಸು, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಾಯಾಕರಣವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ, ವೀತರಾಗಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಸರಾಗವೀತರಾಗವಿಭಾವಿನೋ ಚ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಾರೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ। ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ತಾವ ಘೋರತರಂ ಮಹತಿಂ ವಿಭಿಂಸಕಂ ಮಯಿ ಕರೋನ್ತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಪಿಮೇ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏವ। ಕಸ್ಮಾ? ವಿಜಿತಾವಿನೋ ಇಮೇ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇ’’ತಿಆದಿ। ಯಾದಿಸೋ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಜನೇ ವಿಸ್ಸುತಾ’’ತಿ।
ದೂರೇತಿ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಭನ್ತೇ ಸಕಲಂ ಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ಅವೋಚಾತಿ।
ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ।