೬. ಪಾಸಾದಿಕಸುತ್ತಂ

೧೬೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ವೇಧಞ್ಞಾ ನಾಮ ಸಕ್ಯಾ, ತೇಸಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಪಾಸಾದೇ।

ನಿಗಣ್ಠನಾಟಪುತ್ತಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ನಾಥಪುತ್ತೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಪಾವಾಯಂ ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯ ಭಿನ್ನಾ ನಿಗಣ್ಠಾ ದ್ವೇಧಿಕಜಾತಾ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ, ಅಹಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಿಸ್ಸಸಿ? ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ತ್ವಮಸಿ, ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ। ಸಹಿತಂ ಮೇ, ಅಸಹಿತಂ ತೇ। ಪುರೇವಚನೀಯಂ ಪಚ್ಛಾ ಅವಚ, ಪಚ್ಛಾವಚನೀಯಂ ಪುರೇ ಅವಚ। ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ತೇ ವಿಪರಾವತ್ತಂ, ಆರೋಪಿತೋ ತೇ ವಾದೋ, ನಿಗ್ಗಹಿತೋ ತ್ವಮಸಿ, ಚರ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾಯ, ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀ’’ತಿ। ವಧೋಯೇವ ಖೋ ವಧೋಯೇವೇಕೋ (ಕ॰) ಮಞ್ಞೇ ನಿಗಣ್ಠೇಸು ನಾಟಪುತ್ತಿಯೇಸು ವತ್ತತಿ ಅನುವತ್ತತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰)। ಯೇಪಿ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ , ತೇಪಿ ತೇ ತೇಸು (ಕ॰) ನಿಗಣ್ಠೇಸು ನಾಟಪುತ್ತಿಯೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ನರೂಪಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದರೂಪಾ (ಕ॰) ವಿರತ್ತರೂಪಾ ಪಟಿವಾನರೂಪಾ, ಯಥಾ ತಂ ದುರಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪವೇದಿತೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ ಭಿನ್ನಥೂಪೇ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೇ।

೧೬೫. ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಪಾವಾಯಂ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೋ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಯೇನ ಸಾಮಗಾಮೋ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಿಗಣ್ಠೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾಟಪುತ್ತೋ ಪಾವಾಯಂ ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ। ತಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯ ಭಿನ್ನಾ ನಿಗಣ್ಠಾ ದ್ವೇಧಿಕಜಾತಾ…ಪೇ॰… ಭಿನ್ನಥೂಪೇ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೇ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಚುನ್ದಂ ಸಮಣುದ್ದೇಸಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ ಚುನ್ದ, ಕಥಾಪಾಭತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ। ಆಯಾಮಾವುಸೋ ಚುನ್ದ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮಾತಿ (ಸ್ಯಾ॰)। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಚುನ್ದೋ ಚ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಏವಮಾಹ, ‘ನಿಗಣ್ಠೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾಟಪುತ್ತೋ ಪಾವಾಯಂ ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯ ಭಿನ್ನಾ ನಿಗಣ್ಠಾ…ಪೇ॰… ಭಿನ್ನಥೂಪೇ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೇ’’’ತಿ।

ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತಧಮ್ಮವಿನಯೋ

೧೬೬. ‘‘ಏವಂ ಹೇತಂ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ದುರಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪವೇದಿತೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ। ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ದುರಕ್ಖಾತೋ ದುಪ್ಪವೇದಿತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರತಿ ನ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ನ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ತಮ್ಹಾ ಧಮ್ಮಾ ವತ್ತತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ತಸ್ಸ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಲಾಭಾ, ತಸ್ಸ ತೇ ಸುಲದ್ಧಂ, ಸತ್ಥಾ ಚ ತೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ದುರಕ್ಖಾತೋ ದುಪ್ಪವೇದಿತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ತ್ವಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರಸಿ, ನ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ನ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ತಮ್ಹಾ ಧಮ್ಮಾ ವತ್ತಸೀ’ತಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತತ್ಥ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಧಮ್ಮೋಪಿ ತತ್ಥ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತತ್ಥ ಏವಂ ಪಾಸಂಸೋ। ಯೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏತಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತು, ಯಥಾ ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ’ತಿ। ಯೋ ಚ ಸಮಾದಪೇತಿ ಸಮಾದಾಪೇತಿ (ಸೀ॰ ಟ್ಠ॰), ಯಞ್ಚ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯೋ ಚ ಸಮಾದಪಿತೋ ಸಮಾದಾಪಿತೋ (ಸೀ॰ ಟ್ಠ॰) ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವಂ ಹೇತಂ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ದುರಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪವೇದಿತೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ।

೧೬೭. ‘‘ಇಧ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ದುರಕ್ಖಾತೋ ದುಪ್ಪವೇದಿತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರತಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ಸಮಾದಾಯ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವತ್ತತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ತಸ್ಸ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಅಲಾಭಾ, ತಸ್ಸ ತೇ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ, ಸತ್ಥಾ ಚ ತೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ , ಧಮ್ಮೋ ಚ ದುರಕ್ಖಾತೋ ದುಪ್ಪವೇದಿತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ತ್ವಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರಸಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ಸಮಾದಾಯ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವತ್ತಸೀ’ತಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತತ್ಥ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಧಮ್ಮೋಪಿ ತತ್ಥ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಸಾವಕೋಪಿ ತತ್ಥ ಏವಂ ಗಾರಯ್ಹೋ। ಯೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅದ್ಧಾಯಸ್ಮಾ ಞಾಯಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಞಾಯಮಾರಾಧೇಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಯೋ ಚ ಪಸಂಸತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಸಂಸತಿ, ಯೋ ಚ ಪಸಂಸಿತೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ದುರಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪವೇದಿತೇ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಅನುಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ।

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತಧಮ್ಮವಿನಯೋ

೧೬೮. ‘‘ಇಧ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರತಿ, ನ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ನ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ತಮ್ಹಾ ಧಮ್ಮಾ ವತ್ತತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ತಸ್ಸ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಅಲಾಭಾ, ತಸ್ಸ ತೇ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ, ಸತ್ಥಾ ಚ ತೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ತ್ವಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ನ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರಸಿ, ನ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ನ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ವೋಕ್ಕಮ್ಮ ಚ ತಮ್ಹಾ ಧಮ್ಮಾ ವತ್ತಸೀ’ತಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತತ್ಥ ಪಾಸಂಸೋ, ಧಮ್ಮೋಪಿ ತತ್ಥ ಪಾಸಂಸೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತತ್ಥ ಏವಂ ಗಾರಯ್ಹೋ। ಯೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏತಾಯಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತು ಯಥಾ ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ’ತಿ। ಯೋ ಚ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಞ್ಚ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯೋ ಚ ಸಮಾದಪಿತೋ ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವಞ್ಹೇತಂ , ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ।

೧೬೯. ‘‘ಇಧ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಸಾವಕೋ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರತಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ಸಮಾದಾಯ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವತ್ತತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ತಸ್ಸ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಲಾಭಾ, ತಸ್ಸ ತೇ ಸುಲದ್ಧಂ, ಸತ್ಥಾ ಚ ತೇ ಸತ್ಥಾ ಚ ತೇ ಅರಹಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ , ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ತ್ವಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ವಿಹರಸಿ ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನುಧಮ್ಮಚಾರೀ, ಸಮಾದಾಯ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವತ್ತಸೀ’ತಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತತ್ಥ ಪಾಸಂಸೋ, ಧಮ್ಮೋಪಿ ತತ್ಥ ಪಾಸಂಸೋ, ಸಾವಕೋಪಿ ತತ್ಥ ಏವಂ ಪಾಸಂಸೋ। ಯೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅದ್ಧಾಯಸ್ಮಾ ಞಾಯಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಞಾಯಮಾರಾಧೇಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಯೋ ಚ ಪಸಂಸತಿ, ಯಞ್ಚ ಪಸಂಸತಿ, ಯೋ ಚ ಪಸಂಸಿತೋ ಪಸತ್ಥೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವಞ್ಹೇತಂ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೇ।

ಸಾವಕಾನುತಪ್ಪಸತ್ಥು

೧೭೦. ‘‘ಇಧ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ಥಾ ಚಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಸಾವಕಾ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ನ ಚ ತೇಸಂ ಕೇವಲಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಆವಿಕತಂ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಪದಕತಂ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ। ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥುನೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಹೋತಿ। ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅನುತಪ್ಪೋ ಹೋತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸತ್ಥಾ ಚ ನೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ಥಾ ಚಮ್ಹ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ನ ಚ ನೋ ಕೇವಲಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಆವಿಕತಂ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಪದಕತಂ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ। ಅಥ ನೋ ಸತ್ಥುನೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಹೋತೀತಿ। ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅನುತಪ್ಪೋ ಹೋತಿ।

ಸಾವಕಾನನುತಪ್ಪಸತ್ಥು

೧೭೧. ‘‘ಇಧ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ಥಾ ಚಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಸಾವಕಾ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಕೇವಲಞ್ಚ ತೇಸಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಆವಿಕತಂ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಪದಕತಂ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ। ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥುನೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಹೋತಿ। ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅನನುತಪ್ಪೋ ಹೋತಿ । ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸತ್ಥಾ ಚ ನೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ಥಾ ಚಮ್ಹ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಕೇವಲಞ್ಚ ನೋ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಆವಿಕತಂ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಪದಕತಂ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ । ಅಥ ನೋ ಸತ್ಥುನೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಹೋತೀತಿ। ಏವರೂಪೋ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅನನುತಪ್ಪೋ ಹೋತಿ।

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಅಪರಿಪೂರಾದಿಕಥಾ

೧೭೨. ‘‘ಏತೇಹಿ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತೇಹಿ ಚೇವ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

೧೭೩. ‘‘ಏತೇಹಿ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ , ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾ ವಿಸಾರದಾ ಪತ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ। ಅಲಂ ಸಮಕ್ಖಾತುಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತೇಹಿ ಚೇವ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಥೇರಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾ ವಿಸಾರದಾ ಪತ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ। ಅಲಂ ಸಮಕ್ಖಾತುಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

೧೭೪. ‘‘ಏತೇಹಿ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಥೇರಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾ ವಿಸಾರದಾ ಪತ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ। ಅಲಂ ಸಮಕ್ಖಾತುಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ। ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ನವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ನವಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಥೇರಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ , ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ನವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ನವಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಾ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಾ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನಿಯೋ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಿಯೋ, ನೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ…ಪೇ॰… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ, ನೋ ಚ ಖೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತೇಹಿ ಚೇವ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಹೋತಿ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಥೇರಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾ ವಿಸಾರದಾ ಪತ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ। ಅಲಂ ಸಮಕ್ಖಾತುಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ। ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ನವಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಥೇರಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಮಜ್ಝಿಮಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ನವಾ ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ । ಉಪಾಸಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚಸ್ಸ ಹೋತಿ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ, ಲಾಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ। ಏವಂ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ಹೋತಿ ತೇನಙ್ಗೇನ।

೧೭೫. ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಧಮ್ಮೋ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಸುಪ್ಪವೇದಿತೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ ಉಪಸಮಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪ್ಪವೇದಿತೋ। ವಿಞ್ಞಾಪಿತತ್ಥಾ ಚ ಮೇ ಸಾವಕಾ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಕೇವಲಞ್ಚ ತೇಸಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಆವಿಕತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಪದಕತಂ ಸಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ। ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ ಥೇರೋ ರತ್ತಞ್ಞೂ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ।

‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಯತ್ತಾ ವಿನೀತಾ ವಿಸಾರದಾ ಪತ್ತಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ। ಅಲಂ ಸಮಕ್ಖಾತುಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಅಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ। ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ , ಏತರಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ನವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವಕಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಮಜ್ಝಿಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ನವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸಾವಿಕಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಉಪಾಸಕಾ ಸಾವಕಾ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಉಪಾಸಕಾ ಸಾವಕಾ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾವಿಕಾ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾವಿಕಾ ಗಿಹಿನಿಯೋ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಿಯೋ…ಪೇ॰… ಏತರಹಿ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಚುನ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಬಾಹುಜಞ್ಞಂ ಪುಥುಭೂತಂ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ।

೧೭೬. ‘‘ಯಾವತಾ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾರೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಸತ್ಥಾರಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಯಥರಿವಾಹಂ। ಯಾವತಾ ಖೋ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ಗಣೋ ವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ; ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಸಂಘಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಯಥರಿವಾಯಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ। ಯಂ ಖೋ ತಂ, ಚುನ್ದ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ ಅನೂನಮನಧಿಕಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ಕೇವಲಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’ನ್ತಿ। ಇದಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ॰… ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’ನ್ತಿ।

‘‘ಉದಕೋ ಉದ್ದಕೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಸುದಂ, ಚುನ್ದ, ರಾಮಪುತ್ತೋ ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಕಿಞ್ಚ ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ಖುರಸ್ಸ ಸಾಧುನಿಸಿತಸ್ಸ ತಲಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸತಿ, ಧಾರಞ್ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ನ ಪಸ್ಸತಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ – ‘ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಯಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ಉದಕೇನ ರಾಮಪುತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಂ ಹೀನಂ ಗಮ್ಮಂ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಂ ಅನರಿಯಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಖುರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ। ಯಞ್ಚ ತಂ ಯಞ್ಚೇತಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ಚುನ್ದ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಇದಮೇವ ತಂ ಇದಮೇವೇತಂ (ಕ॰) ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಕಿಞ್ಚ ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ? ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ ಅನೂನಮನಧಿಕಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ಕೇವಲಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ, ಇತಿ ಹೇತಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ, ಇತಿ ಹೇತಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰)। ಇದಮೇತ್ಥ ಅಪಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಏವಂ ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧತರಂ ಅಸ್ಸಾತಿ, ಇತಿ ಹೇತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰)। ಇದಮೇತ್ಥ ಉಪಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಏವಂ ತಂ ಪರಿಪೂರಂ ಪರಿಸುದ್ಧತರಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ಪರಿಪೂರತರಂ (?) ಅಸ್ಸಾತಿ, ಇತಿ ಹೇತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚುನ್ದ – ‘ಪಸ್ಸಂ ನ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಯಂ ಖೋ ತಂ, ಚುನ್ದ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ॰… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’ನ್ತಿ। ಇದಮೇವ ತಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಂ ಅನೂನಮನಧಿಕಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ ಕೇವಲಂ ಪರಿಪೂರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತ’ನ್ತಿ।

ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೋ

೧೭೭. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಚುನ್ದ, ಯೇ ವೋ ಮಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ದೇಸಿತಾ, ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬಂ ನ ವಿವದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಅಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ತದಸ್ಸ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಕತಮೇ ಚ ತೇ, ಚುನ್ದ , ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ದೇಸಿತಾ, ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬಂ ನ ವಿವದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಅಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ತದಸ್ಸ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ? ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ , ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ। ಇಮೇ ಖೋ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ದೇಸಿತಾ। ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬಂ ನ ವಿವದಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಯಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಅಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ತದಸ್ಸ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ।

ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬವಿಧಿ

೧೭೮. ‘‘ತೇಸಞ್ಚ ವೋ, ಚುನ್ದ, ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾನಂ ಅವಿವದಮಾನಾನಂ ಸಿಕ್ಖತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ (ಬಹೂಸು) ಅಞ್ಞತರೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಙ್ಘೇ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ತತ್ರ ಚೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಞ್ಚೇವ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ ಮಿಚ್ಛಾ ರೋಪೇತೀ’ತಿ। ತಸ್ಸ ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ, ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಏತಾನಿ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಕತಮಾನಿ ಓಪಾಯಿಕತರಾನಿ, ಇಮೇಸಞ್ಚ ಇಮೇಸಂ ವಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰ ಕ॰), ಇಮೇಸಂ (ಸೀ॰) ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಅಯಂ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಏಸೋ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಕತಮೋ ಓಪಾಯಿಕತರೋ’ತಿ ? ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಮಾನೇವ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಓಪಾಯಿಕತರಾನಿ, ಯಾ ಚೇವ ಯಞ್ಚೇವ (ಸೀ॰ ಕ॰), ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಏತಾನಿ; ಇಮೇಸಞ್ಚ ಇಮೇದಂ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಓಪಾಯಿಕತರೋ, ಯಾ ಚೇವ ಯಞ್ಚೇವ (ಸೀ॰ ಕ॰), ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಏಸೋ’ತಿ। ಸೋ ನೇವ ಉಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬೋ ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ, ಅನುಸ್ಸಾದೇತ್ವಾ ಅನಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸ್ವೇವ ಸಾಧುಕಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ ತಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ತೇಸಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ನಿಸನ್ತಿಯಾ।

೧೭೯. ‘‘ಅಪರೋಪಿ ಚೇ, ಚುನ್ದ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಙ್ಘೇ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ತತ್ರ ಚೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಞ್ಹಿ ಖೋ ಮಿಚ್ಛಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ರೋಪೇತೀ’ತಿ। ತಸ್ಸ ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ, ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಮೇಸಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಅಯಂ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಏಸೋ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಕತಮೋ ಓಪಾಯಿಕತರೋ’ತಿ? ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಓಪಾಯಿಕತರೋ, ಯಾ ಚೇವ ಏಸೋ’ತಿ। ಸೋ ನೇವ ಉಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬೋ ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ, ಅನುಸ್ಸಾದೇತ್ವಾ ಅನಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸ್ವೇವ ಸಾಧುಕಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿಸನ್ತಿಯಾ।

೧೮೦. ‘‘ಅಪರೋಪಿ ಚೇ, ಚುನ್ದ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಙ್ಘೇ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ತತ್ರ ಚೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಞ್ಹಿ ಖೋ ಸಮ್ಮಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಮಿಚ್ಛಾ ರೋಪೇತೀ’ತಿ। ತಸ್ಸ ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ; ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಏತಾನಿ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಕತಮಾನಿ ಓಪಾಯಿಕತರಾನೀ’ತಿ? ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಮಾನೇವ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಓಪಯಿಕತರಾನಿ, ಯಾನಿ ಚೇವ ಏತಾನೀ’ತಿ । ಸೋ ನೇವ ಉಸ್ಸಾದೇತಬ್ಬೋ ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ; ಅನುಸ್ಸಾದೇತ್ವಾ ಅನಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸ್ವೇವ ಸಾಧುಕಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ನಿಸನ್ತಿಯಾ।

೧೮೧. ‘‘ಅಪರೋಪಿ ಚೇ, ಚುನ್ದ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಙ್ಘೇ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ತತ್ರ ಚೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಮಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ ಸಮ್ಮಾ ರೋಪೇತೀ’ತಿ। ತಸ್ಸ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ ಅನುಮೋದಿತಬ್ಬಂ; ತಸ್ಸ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಲಾಭಾ ನೋ ಆವುಸೋ, ಸುಲದ್ಧಂ ನೋ ಆವುಸೋ, ಯೇ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ತಾದಿಸಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಪಸ್ಸಾಮ ಏವಂ ಅತ್ಥುಪೇತಂ ಬ್ಯಞ್ಜನುಪೇತ’ನ್ತಿ।

ಪಚ್ಚಯಾನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಂ

೧೮೨. ‘‘ನ ವೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂಯೇವ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ। ನ ಪನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂಯೇವ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಚೇವಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ; ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಞ್ಚ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ। ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಚುನ್ದ, ಯಂ ವೋ ಮಯಾ ಚೀವರಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಅಲಂ ವೋ ತಂ – ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪ ಸಿರಿಂಸಪ (ಸ್ಯಾ॰) ಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಾವದೇವ ಹಿರಿಕೋಪೀನಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ। ಯೋ ವೋ ಮಯಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಅಲಂ ವೋ ಸೋ ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ, ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚ ಚಾತಿ (ಬಹೂಸು)। ಯಂ ವೋ ಮಯಾ ಸೇನಾಸನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಅಲಂ ವೋ ತಂ ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ, ಯಾವದೇವ ಉತುಪರಿಸ್ಸಯವಿನೋದನ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥಂ। ಯೋ ವೋ ಮಯಾ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಅಲಂ ವೋ ಸೋ ಯಾವದೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಬಾಧಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಪರಮತಾಯ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಪರಮತಾಯಾತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰), ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಪರಮತಾಯ (?)।

ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ

೧೮೩. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ। ಏವಂವಾದಿನೋ ವದಮಾನಾ (ಸ್ಯಾ॰), ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಕತಮೋ ಸೋ , ಆವುಸೋ, ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ? ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾ ಹಿ ಬಹೂ ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಾ’ತಿ।

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಚುನ್ದ, ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾ ಹೀನಾ ಗಮ್ಮಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ?

‘‘ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಏಕಚ್ಚೋ ಬಾಲೋ ಪಾಣೇ ವಧಿತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ। ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ। ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮುಸಾ ಭಣಿತ್ವಾ ಭಣಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ। ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ। ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾ ಹೀನಾ ಗಮ್ಮಾ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಾ ಅನರಿಯಾ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೇ ಅನುಯುತ್ತಾ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ। ತೇ ವೋ ತೇ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ‘ಮಾಹೇವಂ’ ತಿಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ। ನ ತೇ ವೋ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನಾ ವದೇಯ್ಯುಂ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನ।

೧೮೪. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಚುನ್ದ, ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ?

‘‘ಇಧ , ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೋ।

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೇ ಅನುಯುತ್ತಾ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ। ತೇ ವೋ ‘ಏವಂ’ ತಿಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ। ಸಮ್ಮಾ ತೇ ವೋ ವದಮಾನಾ ವದೇಯ್ಯುಂ, ನ ತೇ ವೋ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯುಂ ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನ।

ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಾನಿಸಂಸೋ

೧೮೫. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಇಮೇ ಪನಾವುಸೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೇ ಅನುಯುತ್ತಾನಂ ವಿಹರತಂ ಕತಿ ಫಲಾನಿ ಕತಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೇ ಅನುಯುತ್ತಾನಂ ವಿಹರತಂ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮೋ ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ। ಇದಂ ಪಠಮಂ ಫಲಂ, ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ। ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ತಿಣ್ಣಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗದೋಸಮೋಹಾನಂ ತನುತ್ತಾ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ, ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಇದಂ ದುತಿಯಂ ಫಲಂ, ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ। ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಇದಂ ತತಿಯಂ ಫಲಂ, ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ। ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಫಲಂ ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ। ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗೇ ಅನುಯುತ್ತಾನಂ ವಿಹರತಂ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ।

ಖೀಣಾಸವಅಭಬ್ಬಠಾನಂ

೧೮೬. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅಟ್ಠಿತಧಮ್ಮಾ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ। ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಯಾವಜೀವಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಇನ್ದಖೀಲೋ ವಾ ಅಯೋಖೀಲೋ ವಾ ಗಮ್ಭೀರನೇಮೋ ಸುನಿಖಾತೋ ಅಚಲೋ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಾವಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಯಾವಜೀವಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯಾ। ಯೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ಸೋ ನವ ಠಾನಾನಿ ಅಜ್ಝಾಚರಿತುಂ। ಅಭಬ್ಬೋ, ಆವುಸೋ, ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯಿತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸಿತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆಗಾರಿಕಭೂತೋ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ದೋಸಾಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ; ಅಭಬ್ಬೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಯಾಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ। ಯೋ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ಸೋ ಇಮಾನಿ ನವ ಠಾನಾನಿ ಅಜ್ಝಾಚರಿತು’’ನ್ತಿ।

ಪಞ್ಹಾಬ್ಯಾಕರಣಂ

೧೮೭. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಅತೀತಂ ಖೋ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅತೀರಕಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಅನಾಗತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಅತೀರಕಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ತಯಿದಂ ಕಿಂಸು ತಯಿದಂ ಕಥಂಸೂ’ತಿ? ತೇ ಚ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕೇನ ಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಯಥರಿವ ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ। ಅತೀತಂ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತಾನುಸಾರಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ; ಸೋ ಯಾವತಕಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ತಾವತಕಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ। ಅನಾಗತಞ್ಚ ಖೋ ಅದ್ಧಾನಂ ಆರಬ್ಭ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಜಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ – ‘ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’ತಿ। ‘ಅತೀತಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ। ಅತೀತಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ನ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ। ಅತೀತಂ ಚೇಪಿ ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ। ಅನಾಗತಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ನ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇಪಿ, ಚುನ್ದ, ಹೋತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ।

೧೮೮. ‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ತಥಾಗತೋ ಕಾಲವಾದೀ ಕಾಲವಾದೀ ಸಚ್ಚವಾದೀ (ಸ್ಯಾ॰) ಭೂತವಾದೀ ಅತ್ಥವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ ವಿನಯವಾದೀ, ತಸ್ಮಾ ‘ತಥಾಗತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಞ್ಚ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ ಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾ, ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ತಥಾಗತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ರತ್ತಿಂ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ, ಯಞ್ಚ ರತ್ತಿಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಭಾಸತಿ ಲಪತಿ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ, ತಸ್ಮಾ ‘ತಥಾಗತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾವಾದೀ, ಚುನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ತಥಾಕಾರೀ, ಯಥಾಕಾರೀ ತಥಾವಾದೀ। ಇತಿ ಯಥಾವಾದೀ ತಥಾಕಾರೀ, ಯಥಾಕಾರೀ ತಥಾವಾದೀ, ತಸ್ಮಾ ‘ತಥಾಗತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ, ಚುನ್ದ, ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ತಥಾಗತೋ ಅಭಿಭೂ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಞ್ಞದತ್ಥುದಸೋ ವಸವತ್ತೀ, ತಸ್ಮಾ ‘ತಥಾಗತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।

ಅಬ್ಯಾಕತಟ್ಠಾನಂ

೧೮೯. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ – ‘‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ – ‘‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ – ‘‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಏತಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ – ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಅಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ನ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ನ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಂ ನ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ।

ಬ್ಯಾಕತಟ್ಠಾನಂ

೧೯೦. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ।

‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಚುನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ, ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಏತಞ್ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ಏತಂ ಧಮ್ಮಸಂಹಿತಂ, ಏತಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಂ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಗವತಾ ಬ್ಯಾಕತ’ನ್ತಿ।

ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ

೧೯೧. ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ತೇಪಿ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ತತ್ಥ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ? ಯೇಪಿ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಅಪರನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ತೇಪಿ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ? ಕತಮೇ ಚ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ಯೇ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ। (ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ) (ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ) ಸಬ್ಬತ್ಥ? ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ಸನ್ತಿ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ…ಪೇ॰… ಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ನೇವ ಸಸ್ಸತೋ ನಾಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಸಯಂಕತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಪರಂಕತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಸಯಂಕತೋ ಚ ಪರಂಕತೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಅಸಯಂಕಾರೋ ಅಪರಂಕಾರೋ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಅಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಅಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ನೇವಸಸ್ಸತಂ ನಾಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಪರಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ।

೧೯೨. ‘‘ತತ್ರ, ಚುನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ? ಯಞ್ಚ ಖೋ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಞ್ಞಥಾಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಹೇತ್ಥ, ಚುನ್ದ, ಸನ್ತೇಕೇ ಸತ್ತಾ। ಇಮಾಯಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಕುತೋ ಭಿಯ್ಯೋ। ಅಥ ಖೋ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ ಯದಿದಂ ಅಧಿಪಞ್ಞತ್ತಿ।

೧೯೩. ‘‘ತತ್ರ, ಚುನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ…ಪೇ॰… ಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅಸಸ್ಸತೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ನೇವಸಸ್ಸತೋ ನಾಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಸಯಂಕತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಪರಂಕತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಸಯಂಕತೋ ಚ ಪರಂಕತೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಅಸಯಂಕಾರೋ ಅಪರಂಕಾರೋ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ… ಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಅಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಅಸಸ್ಸತಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ನೇವಸಸ್ಸತಂ ನಾಸಸ್ಸತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಯಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಪರಂಕತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಸಯಂಕತಞ್ಚ ಪರಂಕತಞ್ಚ ಸುಖದುಕ್ಖಂ… ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅಸಯಂಕಾರಂ ಅಪರಂಕಾರಂ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’’ನ್ತಿ? ಯಞ್ಚ ಖೋ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಞ್ಞಥಾಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಹೇತ್ಥ, ಚುನ್ದ, ಸನ್ತೇಕೇ ಸತ್ತಾ। ಇಮಾಯಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಕುತೋ ಭಿಯ್ಯೋ। ಅಥ ಖೋ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ ಯದಿದಂ ಅಧಿಪಞ್ಞತ್ತಿ। ಇಮೇ ಖೋ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ಯೇ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ । ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಸೀ॰ ಕ॰)?

ಅಪರನ್ತಸಹಗತದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ

೧೯೪. ‘‘ಕತಮೇ ಚ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಅಪರನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ಯೇ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ, ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ। (ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀ) ( ) ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಾಠೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ದಿಸ್ಸತಿ? ಸನ್ತಿ, ಚುನ್ದ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ಸನ್ತಿ ಪನ, ಚುನ್ದ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ರೂಪೀ ಚ ಅರೂಪೀ ಚ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ನೇವರೂಪೀ ನಾರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಅಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ನ ಹೋತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತತ್ರ, ಚುನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ? ಯಞ್ಚ ಖೋ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಞ್ಞಥಾಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಹೇತ್ಥ, ಚುನ್ದ, ಸನ್ತೇಕೇ ಸತ್ತಾ। ಇಮಾಯಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಕುತೋ ಭಿಯ್ಯೋ। ಅಥ ಖೋ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ ಯದಿದಂ ಅಧಿಪಞ್ಞತ್ತಿ।

೧೯೫. ‘‘ತತ್ರ, ಚುನ್ದ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ರೂಪೀ ಚ ಅರೂಪೀ ಚ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ನೇವರೂಪೀನಾರೂಪೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಅಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ… ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ನ ಹೋತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ, ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ನ ಹೋತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ’’’ತಿ? ಯಞ್ಚ ಖೋ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ। ತಂ ತೇಸಂ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಞ್ಞಥಾಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಹೇತ್ಥ, ಚುನ್ದ, ಸನ್ತೇಕೇ ಸತ್ತಾ। ಇಮಾಯಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಚುನ್ದ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಕುತೋ ಭಿಯ್ಯೋ। ಅಥ ಖೋ ಅಹಮೇವ ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ ಯದಿದಂ ಅಧಿಪಞ್ಞತ್ತಿ। ಇಮೇ ಖೋ ತೇ, ಚುನ್ದ, ಅಪರನ್ತಸಹಗತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾ, ಯೇ ವೋ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಾ , ಯಥಾ ತೇ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾ, ಕಿಂ ವೋ ಅಹಂ ತೇ ತಥಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ (ಸೀ॰ ಕ॰)?

೧೯೬. ‘‘ಇಮೇಸಞ್ಚ, ಚುನ್ದ, ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ಅಪರನ್ತಸಹಗತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಏವಂ ಮಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಚುನ್ದ, ಪುಬ್ಬನ್ತಸಹಗತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ಅಪರನ್ತಸಹಗತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ। ಏವಂ ಮಯಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ।

೧೯೭. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪವಾಣೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪವಾಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಪಾಸಾದಿಕೋ ವತಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ; ಸುಪಾಸಾದಿಕೋ ವತಾಯಂ ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ, ಕೋ ನಾಮಾಯಂ ಭನ್ತೇ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಉಪವಾಣ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ‘ಪಾಸಾದಿಕೋ’ ತ್ವೇವ ನಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪವಾಣೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ।

ಪಾಸಾದಿಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಛಟ್ಠಂ।