೮. ಸಿಙ್ಗಾಲಸುತ್ತಂ
೨೪೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಿಙ್ಗಾಲಕೋ ಸಿಗಾಲಕೋ (ಸೀ॰) ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕೇಸೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪುಥುದಿಸಾ ಪುಥುದ್ದಿಸಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ನಮಸ್ಸತಿ – ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ದಿಸಂ ಉಪರಿಮಂ ದಿಸಂ।
೨೪೩. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ವುಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥಂ ಅಲ್ಲಕೇಸಂ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಪುಥುದಿಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಂ – ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ದಿಸಂ ಉಪರಿಮಂ ದಿಸಂ। ದಿಸ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕೇಸೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪುಥುದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಸಿ – ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ದಿಸಂ ಉಪರಿಮಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಿತಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಂ ಅವಚ – ‘ದಿಸಾ, ತಾತ, ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ। ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಿತುವಚನಂ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಾನೇನ್ತೋ ಪೂಜೇನ್ತೋ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಜಗಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲವತ್ಥೋ ಅಲ್ಲಕೇಸೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪುಥುದಿಸಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ – ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ಉತ್ತರಂ ದಿಸಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ದಿಸಂ ಉಪರಿಮಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿ।
ಛ ದಿಸಾ
೨೪೪. ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಏವಂ ಛ ದಿಸಾ ಛದ್ದಿಸಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಛ ದಿಸಾ ಛದ್ದಿಸಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ? ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಛ ದಿಸಾ ಛದ್ದಿಸಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ।
‘‘ತೇನ ಹಿ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ ಸುಣೋಹಿ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿಕರೋಹಿ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಕೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –
‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಚತೂಹಿ ಚ ಠಾನೇಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಛ ಚ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ನ ಸೇವತಿ, ಸೋ ಏವಂ ಚುದ್ದಸ ಪಾಪಕಾಪಗತೋ ಛದ್ದಿಸಾಪಟಿಚ್ಛಾದೀ ಪಟಿಚ್ಛಾದೀ ಹೋತಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಉಭೋಲೋಕವಿಜಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಅಯಞ್ಚೇವ ಲೋಕೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಪರೋ ಚ ಲೋಕೋ। ಸೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ।
ಚತ್ತಾರೋಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ
೨೪೫. ‘‘ಕತಮಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ, ಮುಸಾವಾದೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ। ಇಮಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಇದಂ ವತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಮುಸಾವಾದೋ ಚ ವುಚ್ಚತಿ।
ಪರದಾರಗಮನಞ್ಚೇವ, ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ॥
ಚತುಟ್ಠಾನಂ
೨೪೬. ‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ? ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಯತೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ನೇವ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಭಯಾ ಮೋಹಾ, ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ಅತಿವತ್ತತಿ।
ನಿಹೀಯತಿ ಯಸೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯೇಸೋ (ಬಹೂಸು, ವಿನಯೇಪಿ), ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ॥
‘‘ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಭಯಾ ಮೋಹಾ, ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ।
ಆಪೂರತಿ ಯಸೋ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯೇಸೋ (ಬಹೂಸು, ವಿನಯೇಪಿ), ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇವ ಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇವ (ಕ॰) ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ॥
ಛ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ
೨೪೭. ‘‘ಕತಮಾನಿ ಛ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ನ ಸೇವತಿ? ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ, ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗೋ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ, ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣಂ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ, ಜೂತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೋ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ, ಪಾಪಮಿತ್ತಾನುಯೋಗೋ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ, ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗೋ ಆಲಸಾನುಯೋಗೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ।
ಸುರಾಮೇರಯಸ್ಸ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೪೮. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ಧನಜಾನಿ ಧನಞ್ಜಾನಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಕಲಹಪ್ಪವಡ್ಢನೀ, ರೋಗಾನಂ ಆಯತನಂ, ಅಕಿತ್ತಿಸಞ್ಜನನೀ, ಕೋಪೀನನಿದಂಸನೀ , ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲಿಕರಣೀತ್ವೇವ ಛಟ್ಠಂ ಪದಂ ಭವತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ।
ವಿಕಾಲಚರಿಯಾಯ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೪೯. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗೇ। ಅತ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಅಗುತ್ತೋ ಅರಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ಪುತ್ತದಾರೋಪಿಸ್ಸ ಅಗುತ್ತೋ ಅರಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ಸಾಪತೇಯ್ಯಂಪಿಸ್ಸ ಅಗುತ್ತಂ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಕಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಪಾಪಕೇಸು ಠಾನೇಸು ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು (ಸ್ಯಾ॰), ಅಭೂತವಚನಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಹತಿ, ಬಹೂನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ಪುರಕ್ಖತೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗೇ।
ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣಸ್ಸ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೫೦. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣೇ। ಕ್ವ ಕುವಂ (ಕ॰ ಸೀ॰ ಪೀ॰) ನಚ್ಚಂ, ಕ್ವ ಗೀತಂ, ಕ್ವ ವಾದಿತಂ, ಕ್ವ ಅಕ್ಖಾನಂ, ಕ್ವ ಪಾಣಿಸ್ಸರಂ, ಕ್ವ ಕುಮ್ಭಥುನನ್ತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣೇ।
ಜೂತಪ್ಪಮಾದಸ್ಸ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೫೧. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ಜೂತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ। ಜಯಂ ವೇರಂ ಪಸವತಿ, ಜಿನೋ ವಿತ್ತಮನುಸೋಚತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ಧನಜಾನಿ, ಸಭಾಗತಸ್ಸ ಸಭಾಯೇ ತಸ್ಸ (ಕ॰) ವಚನಂ ನ ರೂಹತಿ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಆವಾಹವಿವಾಹಕಾನಂ ಅಪತ್ಥಿತೋ ಹೋತಿ – ‘ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ ಅಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಲಂ ದಾರಭರಣಾಯಾ’ತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ಜೂತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ।
ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೫೨. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ಪಾಪಮಿತ್ತಾನುಯೋಗೇ। ಯೇ ಧುತ್ತಾ, ಯೇ ಸೋಣ್ಡಾ, ಯೇ ಪಿಪಾಸಾ, ಯೇ ನೇಕತಿಕಾ, ಯೇ ವಞ್ಚನಿಕಾ, ಯೇ ಸಾಹಸಿಕಾ। ತ್ಯಾಸ್ಸ ಮಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ತೇ ಸಹಾಯಾ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ಪಾಪಮಿತ್ತಾನುಯೋಗೇ।
ಆಲಸ್ಯಸ್ಸ ಛ ಆದೀನವಾ
೨೫೩. ‘‘ಛ ಖೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಆದೀನವಾ ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗೇ। ಅತಿಸೀತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅತಿಉಣ್ಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅತಿಸಾಯನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅತಿಪಾತೋತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅತಿಛಾತೋಸ್ಮೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅತಿಧಾತೋಸ್ಮೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಕಿಚ್ಚಾಪದೇಸಬಹುಲಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಛ ಆದೀನವಾ ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗೇ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಹೋತಿ ಪಾನಸಖಾ ನಾಮ,
ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಿಯಸಮ್ಮಿಯೋ।
ಯೋ ಚ ಅತ್ಥೇಸು ಜಾತೇಸು,
ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ ಸೋ ಸಖಾ॥
‘‘ಉಸ್ಸೂರಸೇಯ್ಯಾ ಪರದಾರಸೇವನಾ,
ವೇರಪ್ಪಸವೋ ವೇರಪ್ಪಸಙ್ಗೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಚ ಅನತ್ಥತಾ ಚ।
ಪಾಪಾ ಚ ಮಿತ್ತಾ ಸುಕದರಿಯತಾ ಚ,
ಏತೇ ಛ ಠಾನಾ ಪುರಿಸಂ ಧಂಸಯನ್ತಿ॥
‘‘ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪಾಪಸಖೋ,
ಪಾಪಆಚಾರಗೋಚರೋ।
ಅಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪರಮ್ಹಾ ಚ,
ಉಭಯಾ ಧಂಸತೇ ನರೋ॥
‘‘ಅಕ್ಖಿತ್ಥಿಯೋ ವಾರುಣೀ ನಚ್ಚಗೀತಂ,
ದಿವಾ ಸೋಪ್ಪಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಅಕಾಲೇ।
ಪಾಪಾ ಚ ಮಿತ್ತಾ ಸುಕದರಿಯತಾ ಚ,
ಏತೇ ಛ ಠಾನಾ ಪುರಿಸಂ ಧಂಸಯನ್ತಿ॥
‘‘ಅಕ್ಖೇಹಿ ದಿಬ್ಬನ್ತಿ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಿ,
ಯನ್ತಿತ್ಥಿಯೋ ಪಾಣಸಮಾ ಪರೇಸಂ।
ನಿಹೀನಸೇವೀ ನ ಚ ವುದ್ಧಸೇವೀ ವುದ್ಧಿಸೇವೀ (ಸ್ಯಾ॰), ಬುದ್ಧಿಸೇವೀ (ಕ॰),
ನಿಹೀಯತೇ ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದೋ॥
‘‘ಯೋ ವಾರುಣೀ ಅದ್ಧನೋ ಅಕಿಞ್ಚನೋ,
ಪಿಪಾಸೋ ಪಿವಂ ಪಪಾಗತೋ ಪಿಪಾಸೋಸಿ ಅತ್ಥಪಾಗತೋ (ಸ್ಯಾ॰), ಪಿಪಾಸೋಪಿ ಸಮಪ್ಪಪಾಗತೋ (ಕ॰)।
ಉದಕಮಿವ ಇಣಂ ವಿಗಾಹತಿ,
ಅಕುಲಂ ಆಕುಲಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಕಾಹಿತಿ ಖಿಪ್ಪಮತ್ತನೋ॥
‘‘ನ ದಿವಾ ಸೋಪ್ಪಸೀಲೇನ, ರತ್ತಿಮುಟ್ಠಾನದೇಸ್ಸಿನಾ ರತ್ತಿನುಟ್ಠಾನದಸ್ಸಿನಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ರತ್ತಿನುಟ್ಠಾನಸೀಲಿನಾ (?)।
ನಿಚ್ಚಂ ಮತ್ತೇನ ಸೋಣ್ಡೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಆವಸಿತುಂ ಘರಂ॥
‘‘ಅತಿಸೀತಂ ಅತಿಉಣ್ಹಂ, ಅತಿಸಾಯಮಿದಂ ಅಹು।
ಇತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಅತ್ಥಾ ಅಚ್ಚೇನ್ತಿ ಮಾಣವೇ॥
‘‘ಯೋಧ ಸೀತಞ್ಚ ಉಣ್ಹಞ್ಚ, ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ।
ಕರಂ ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಸೋ ಸುಖಂ ಸುಖಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ನ ವಿಹಾಯತೀ’’ತಿ॥
ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕಾ
೨೫೪. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಅಮಿತ್ತಾ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ವಚೀಪರಮೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣೀ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅಪಾಯಸಹಾಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೫೫. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
‘‘ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪೇನ ಬಹುಮಿಚ್ಛತಿ ।
ಭಯಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಸೇವತಿ ಅತ್ಥಕಾರಣಾ॥
‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೫೬. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ವಚೀಪರಮೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅತೀತೇನ ಪಟಿಸನ್ಥರತಿ ಪಟಿಸನ್ಧರತಿ (ಕ॰), ಅನಾಗತೇನ ಪಟಿಸನ್ಥರತಿ, ನಿರತ್ಥಕೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಬ್ಯಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ವಚೀಪರಮೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೫೭. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣೀ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಾಪಕಂಪಿಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂಪಿಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰) ಅನುಜಾನಾತಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂಪಿಸ್ಸ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣೀ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೫೮. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅಪಾಯಸಹಾಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ । ಸುರಾಮೇರಯ ಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ, ವಿಕಾಲ ವಿಸಿಖಾ ಚರಿಯಾನುಯೋಗೇ ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ, ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣೇ ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ, ಜೂತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗೇ ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಪಾಯಸಹಾಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
೨೫೯. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಮಿತ್ತೋ, ಯೋ ಚ ಮಿತ್ತೋ ವಚೀಪರೋ ವಚೀಪರಮೋ (ಸ್ಯಾ॰)।
ಅನುಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಯೋ ಆಹ, ಅಪಾಯೇಸು ಚ ಯೋ ಸಖಾ॥
ಏತೇ ಅಮಿತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ।
ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಭಯಂ ಯಥಾ’’ತಿ॥
ಸುಹದಮಿತ್ತೋ
೨೬೦. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ , ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಮಿತ್ತಾ ಸುಹದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಪಕಾರೋ ಉಪಕಾರಕೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅತ್ಥಕ್ಖಾಯೀ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೬೧. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಉಪಕಾರೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಮತ್ತಂ ರಕ್ಖತಿ, ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ರಕ್ಖತಿ, ಭೀತಸ್ಸ ಸರಣಂ ಹೋತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ತದ್ದಿಗುಣಂ ಭೋಗಂ ಅನುಪ್ಪದೇತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಉಪಕಾರೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೬೨. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಗುಯ್ಹಮಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಗುಯ್ಹಮಸ್ಸ ಪರಿಗೂಹತಿ, ಆಪದಾಸು ನ ವಿಜಹತಿ, ಜೀವಿತಂಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೬೩. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅತ್ಥಕ್ಖಾಯೀ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪಾಪಾ ನಿವಾರೇತಿ, ಕಲ್ಯಾಣೇ ನಿವೇಸೇತಿ, ಅಸ್ಸುತಂ ಸಾವೇತಿ, ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅತ್ಥಕ್ಖಾಯೀ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೨೬೪. ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಭವೇನಸ್ಸ ನ ನನ್ದತಿ, ಭವೇನಸ್ಸ ನನ್ದತಿ, ಅವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನಂ ನಿವಾರೇತಿ, ವಣ್ಣಂ ಭಣಮಾನಂ ಪಸಂಸತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಮಿತ್ತೋ ಸುಹದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
೨೬೫. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ, ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಉಪಕಾರೋ ಚ ಯೋ ಮಿತ್ತೋ, ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖದುಕ್ಖೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಚ ಯೋ ಸಖಾ ಯೋ ಚ ಮಿತ್ತೋ ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇ (ಸೀ॰ ಪೀ॰)।
ಅತ್ಥಕ್ಖಾಯೀ ಚ ಯೋ ಮಿತ್ತೋ, ಯೋ ಚ ಮಿತ್ತಾನುಕಮ್ಪಕೋ॥
‘‘ಏತೇಪಿ ಮಿತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ।
ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ವ ಓರಸಂ।
ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಜಲಂ ಅಗ್ಗೀವ ಭಾಸತಿ॥
‘‘ಭೋಗೇ ಸಂಹರಮಾನಸ್ಸ, ಭಮರಸ್ಸೇವ ಇರೀಯತೋ।
ಭೋಗಾ ಸನ್ನಿಚಯಂ ಯನ್ತಿ, ವಮ್ಮಿಕೋವುಪಚೀಯತಿ॥
‘‘ಏವಂ ಭೋಗೇ ಸಮಾಹತ್ವಾ ಸಮಾಹರಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ॰), ಅಲಮತ್ತೋ ಕುಲೇ ಗಿಹೀ।
ಚತುಧಾ ವಿಭಜೇ ಭೋಗೇ, ಸ ವೇ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತಿ॥
‘‘ಏಕೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ।
ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
ಛದ್ದಿಸಾಪಟಿಚ್ಛಾದನಕಣ್ಡಂ
೨೬೬. ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಛದ್ದಿಸಾಪಟಿಚ್ಛಾದೀ ಹೋತಿ? ಛ ಇಮಾ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ದಿಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಆಚರಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಪುತ್ತದಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ದಿಸಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೨೬೭. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಪುತ್ತೇನ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ಭತೋ ನೇ ನೇಸಂ (ಬಹೂಸು) ಭರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ನೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಲವಂಸಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮಿ, ಅಥ ವಾ ಪನ ಪೇತಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅನುಪ್ಪದಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪುತ್ತೇನ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಪಾಪಾ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ಕಲ್ಯಾಣೇ ನಿವೇಸೇನ್ತಿ, ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಪತಿರೂಪೇನ ದಾರೇನ ಸಂಯೋಜೇನ್ತಿ, ಸಮಯೇ ದಾಯಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತಿ (ಕ॰ ಸೀ॰)। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪುತ್ತೇನ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ।
೨೬೮. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿನಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಆಚರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ಉಟ್ಠಾನೇನ ಉಪಟ್ಠಾನೇನ ಸುಸ್ಸುಸಾಯ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಿಪ್ಪಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ (ಸ್ಯಾ॰), ಸಿಪ್ಪಉಗ್ಗಹಣೇನ (ಕ॰)। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿನಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಆಚರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ – ಸುವಿನೀತಂ ವಿನೇನ್ತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಸ್ಸುತಂ ಸಮಕ್ಖಾಯಿನೋ ಭವನ್ತಿ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಸು ಪಟಿಯಾದೇನ್ತಿ ಪಟಿವೇದೇನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ॰), ದಿಸಾಸು ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿನಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಆಚರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ।
೨೬೯. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಭರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ಸಮ್ಮಾನನಾಯ ಅನವಮಾನನಾಯ ಅವಿಮಾನನಾಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಅನತಿಚರಿಯಾಯ ಇಸ್ಸರಿಯವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಅಲಙ್ಕಾರಾನುಪ್ಪದಾನೇನ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಭರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸಾಮಿಕಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ – ಸುಸಂವಿಹಿತಕಮ್ಮನ್ತಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಗಹಿತಪರಿಜನಾ ಸುಸಙ್ಗಹಿತಪರಿಜನಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಚ, ಅನತಿಚಾರಿನೀ ಚ, ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ಅನುರಕ್ಖತಿ, ದಕ್ಖಾ ಚ ಹೋತಿ ಅನಲಸಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಭರಿಯಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಸಾಮಿಕಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ।
೨೭೦. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ದಾನೇನ ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜೇನ ವಿಯವಜ್ಜೇನ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰) ಅತ್ಥಚರಿಯಾಯ ಸಮಾನತ್ತತಾಯ ಅವಿಸಂವಾದನತಾಯ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ – ಪಮತ್ತಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಭೀತಸ್ಸ ಸರಣಂ ಹೋನ್ತಿ, ಆಪದಾಸು ನ ವಿಜಹನ್ತಿ, ಅಪರಪಜಾ ಚಸ್ಸ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ।
೨೭೧. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಅಯ್ಯಿರಕೇನ ಅಯಿರಕೇನ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ದಿಸಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ಯಥಾಬಲಂ ಕಮ್ಮನ್ತಸಂವಿಧಾನೇನ ಭತ್ತವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನೇನ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನೇನ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಂ ರಸಾನಂ ಸಂವಿಭಾಗೇನ ಸಮಯೇ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಯ್ಯಿರಕೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ದಿಸಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಯ್ಯಿರಕಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ – ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಪಾತಿನೋ ಚ, ದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋ ಚ, ಸುಕತಕಮ್ಮಕರಾ ಚ, ಕಿತ್ತಿವಣ್ಣಹರಾ ಚ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಯ್ಯಿರಕೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ದಿಸಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಯ್ಯಿರಕಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ।
೨೭೨. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ – ಮೇತ್ತೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮೇನ ಮೇತ್ತೇನ ವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಮೇತ್ತೇನ ಮನೋಕಮ್ಮೇನ ಅನಾವಟದ್ವಾರತಾಯ ಆಮಿಸಾನುಪ್ಪದಾನೇನ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಛಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ – ಪಾಪಾ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ಕಲ್ಯಾಣೇ ನಿವೇಸೇನ್ತಿ, ಕಲ್ಯಾಣೇನ ಮನಸಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ, ಅಸ್ಸುತಂ ಸಾವೇನ್ತಿ, ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಾಪೇನ್ತಿ, ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇಹಿ ಛಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಏಸಾ ಉಪರಿಮಾ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ಖೇಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಾ’’ತಿ।
೨೭೩. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –
‘‘ಮಾತಾಪಿತಾ ದಿಸಾ ಪುಬ್ಬಾ, ಆಚರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ।
ಪುತ್ತದಾರಾ ದಿಸಾ ಪಚ್ಛಾ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಚ ಉತ್ತರಾ॥
‘‘ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಹೇಟ್ಠಾ, ಉದ್ಧಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ।
ಏತಾ ದಿಸಾ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಲಮತ್ತೋ ಕುಲೇ ಗಿಹೀ॥
‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಣ್ಹೋ ಚ ಪಟಿಭಾನವಾ।
ನಿವಾತವುತ್ತಿ ಅತ್ಥದ್ಧೋ, ತಾದಿಸೋ ಲಭತೇ ಯಸಂ॥
‘‘ಉಟ್ಠಾನಕೋ ಅನಲಸೋ, ಆಪದಾಸು ನ ವೇಧತಿ।
ಅಚ್ಛಿನ್ನವುತ್ತಿ ಮೇಧಾವೀ, ತಾದಿಸೋ ಲಭತೇ ಯಸಂ॥
‘‘ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಮಿತ್ತಕರೋ, ವದಞ್ಞೂ ವೀತಮಚ್ಛರೋ।
ನೇತಾ ವಿನೇತಾ ಅನುನೇತಾ, ತಾದಿಸೋ ಲಭತೇ ಯಸಂ॥
‘‘ದಾನಞ್ಚ ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜಞ್ಚ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಚ ಯಾ ಇಧ।
ಸಮಾನತ್ತತಾ ಚ ಧಮ್ಮೇಸು, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾರಹಂ।
ಏತೇ ಖೋ ಸಙ್ಗಹಾ ಲೋಕೇ, ರಥಸ್ಸಾಣೀವ ಯಾಯತೋ॥
‘‘ಏತೇ ಚ ಸಙ್ಗಹಾ ನಾಸ್ಸು, ನ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಕಾರಣಾ।
ಲಭೇಥ ಮಾನಂ ಪೂಜಂ ವಾ, ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ತಕಾರಣಾ॥
‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಙ್ಗಹಾ ಸಙ್ಗಹೇ (ಕ॰) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಇಚ್ಛಿತಪಾಠೋ ಏತೇ, ಸಮ್ಮಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಸಮವೇಕ್ಖನ್ತಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ಪಣ್ಡಿತಾ।
ತಸ್ಮಾ ಮಹತ್ತಂ ಪಪ್ಪೋನ್ತಿ, ಪಾಸಂಸಾ ಚ ಭವನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ॥
೨೭೪. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸಿಙ್ಗಾಲಕೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ। ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಂಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।
ಸಿಙ್ಗಾಲಸುತ್ತಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋವಾದಸುತ್ತನ್ತಂ (ಪೀ॰) ನಿಟ್ಠಿತಂ ಅಟ್ಠಮಂ।