೫. ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೨೩. ಏವಂ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ…ಪೇ॰… ಮಗಧೇಸೂತಿ ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಗಧಾ ನಾಮ ಜನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತೇ ಕೋಸಲಜನಪದವಣ್ಣನಾಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತನಯೋ ಯಥಾರಹಂ ನೇತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ – ಮಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧಾವನ್ತೀತಿ ಮಗಧಾ, ರಾಜಕುಮಾರಾ, ಮಂಸೇಸು ವಾ ಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಮಗಧಾ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ। ರುಳ್ಹಿತೋ, ಪಚ್ಚಯಲೋಪತೋ ಚ ತೇಸಂ ನಿವಾಸಭೂತೇಪಿ ಜನಪದೇ ವುದ್ಧಿ ನ ಹೋತೀತಿ ನೇರುತ್ತಿಕಾ। ಜನಪದನಾಮೇಯೇವ ಬಹುವಚನಂ, ನ ಜನಪದಸದ್ದೇ ಜಾತಿಸದ್ದತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಮಗಧೇಸು ಜನಪದೇ’’ತಿ। ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ‘‘ಮಗಧೇಸೂ’’ತಿ ಪದತೋ ಪರಂ ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ। ಪುರಿಮಸುತ್ತದ್ವಯೇತಿ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸೋಣದಣ್ಡಸುತ್ತದ್ವಯೇ। ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಆಗತಸದಿಸಂ ಇಧಾಗತಂ, ತಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾತೋ ವುತ್ತನಯಮೇವ, ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ತರುಣೋ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖೋ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾವಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಯಞ್ಞಾವಾಟಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಿ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾನಿ ಚ ಯಞ್ಞೂಪಕರಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಪಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮಹಾಯಞ್ಞೋ ಉಪಕ್ಖಟೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನೇತಂ ಉಪಕರಣಂ ತೇಸಂ ತಥಾ ಸಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ವಚ್ಛತರಸತಾನೀತಿ ಯುವಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಬಲವವಚ್ಛಸತಾನಿ। ವಚ್ಛಾನಂ ವಿಸೇಸಾತಿ ಹಿ ವಚ್ಛತರಾ, ತೇ ಪನ ವಚ್ಛಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ನ ದಮ್ಮಾ, ನ ಚ ಬಲೀಬದ್ದಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಚ್ಛಸತಾನೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ಆಚರಿಯಮತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೨೩)। ತರ-ಸದ್ದೋ ವಾ ಅನತ್ಥಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಚ್ಛಸತಾನೀ’’ತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ವಚ್ಛಪ್ಪಭೇದೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ। ಏತೇತಿ ಉಸಭಾದಯೋ ಉರಬ್ಭಪರಿಯೋಸಾನಾ। ಅನೇಕೇಸನ್ತಿ ಅನೇಕಜಾತಿಕಾನಂ। ಮಿಗಪಕ್ಖೀನನ್ತಿ ಮಹಿಂಸರುರುಪಸದಕುರುಙ್ಗಗೋಕಣ್ಣಮಿಗಾನಞ್ಚೇವ ಮೋರಕಪಿಞ್ಜರವಟ್ಟಕತಿತ್ತಿರ ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತಸತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸತ್ತಸತಾನಿ, ಸತ್ತಸತಾನಿ ಥೂಣನ್ತಿ ಯಞ್ಞೋಪಕರಣಾನಂ ಮಿಗಪಕ್ಖೀನಂ ಬನ್ಧನತ್ಥಮ್ಭಂ। ಯೂಪೋತಿಪಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೂಪಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ।
೩೨೮. ವಿಧಾತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿನೋದನಾ। ಯೋ ಹಿ ಯಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ, ತಸ್ಸ ವಿಧಮನತೋ ನಿವಾರಣತೋ ನಿರೋಧನತೋ ವಿಧಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿನೋದನಾ, ತಾ ಏವ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಠಪನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ। ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತೋ ಏವ ಹಿ ಉಪರೂಪರಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಪ್ಪವತ್ತೀತಿ। ಠಪನಾ ಚೇತಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಪವತ್ತಿಯಾ ತಿಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಿಟ್ಠಪನ’’ನ್ತಿ। ಪರಿಕ್ಖಾರಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಪರಿವಾರಪರಿಯಾಯೋ ‘‘ಪರಿಕರೋನ್ತಿ ಯಞ್ಞಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋಳಸಪರಿವಾರ’’ನ್ತಿ।
ಮಹಾವಿಜಿತರಾಜಯಞ್ಞಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೬. ಪುಬ್ಬೇ ಭೂತಂ ಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಯಥಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಚರಿತ’’ನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಸಮ್ಭೂತಂ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಭೂತಂ ಪುಞ್ಞಚರಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅನುಗಾಮಿನಿಧಿಸ್ಸ ಥಾವರನಿಧಿನಾ ನಿದಸ್ಸನಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ। ಸದ್ದವಿದೂ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಕಾಲಸತ್ತಮಿಯಾ ನೇಪಾತಿಕಪದ’’ನ್ತಿ। ಅತೀತಕಾಲೇತಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೇನ। ಮಹನ್ತಂ ಪಥವೀಮಣ್ಡಲಂ ವಿಜಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹನ್ತಂ ವಾ ವಿಜಿತಂ ಪಥವೀಮಣ್ಡಲಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅನ್ತೋರಟ್ಠೇತಿ ಯಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹಿ ವಿಜಿತಸದ್ದೋ ರಜ್ಜೇ ಪವತ್ತತಿ, ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಏಕರಾಜಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಭಾವಂ ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನತಾಅವಚನತೋ। ಪಾಳಿಯಂ ನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ತಕಮತ್ತೇನ ಅಡ್ಢತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಡ್ಢೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಹದ್ಧನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿ। ಅಡ್ಢತಾ ಹಿ ನಾಮ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಾ ಚ ತಂ ತದುಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ। ತಥಾ ಮಹದ್ಧನತಾಪೀತಿ ತಂ ಥಾಮಪ್ಪತ್ತಂ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿಮಾಣಸಙ್ಖ್ಯೇನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಕಾಮಾ ಇಧ ಭೋಗಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ಪಿಣ್ಡಪಿಣ್ಡವಸೇನಾತಿ ಭಾಜನಾಲಙ್ಕಾರಾದಿವಿಭಾಗಂ ಅಹುತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಖಣ್ಡಖಣ್ಡವಸೇನ।
ರೂಪಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಅನಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಮಾಸಪ್ಪಮಾಣೇನ ಕತೋ ಮಾಸಕೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಥಾಲಕಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅನೇಕಕೋಟಿಸಙ್ಖ್ಯೇನಾತಿ ಕಹಾಪಣಾನಂ
ತುಟ್ಠೀತಿ ಉಪಕರಣಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಪರಿಯಾಯೋ। ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಾನಾವಿಧಾಲಙ್ಕಾರಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದಿಭೇದ’’ನ್ತಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ವತ್ಥಸೇಯ್ಯಾವಸಥಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾವೇಳುರಿಯವಜಿರಪವಾಳಾನಿ ಸತ್ತ ರತನಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಯಥಾಹು –
‘‘ಸುವಣ್ಣಂ ರಜತಂ ಮುತ್ತಾ, ಮಣಿವೇಳುರಿಯಾನಿ ಚ।
ವಜಿರಞ್ಚ ಪವಾಳನ್ತಿ, ಸತ್ತಾಹು ರತನಾನಿಮೇ’’ತಿ॥
ಸಾಲಿವೀಹಿಆದಿ ಸತ್ತಧಞ್ಞಂ ಸಾನುಲೋಮಂ ಪುಬ್ಬನ್ನಂ ನಾಮ ಪುರೇಕ್ಖತಂ ಸಸ್ಸಫಲನ್ತಿ ಕತ್ವಾ। ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯತೋ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿ ತದವಸೇಸಂ ಅಪರನ್ನಂ ನಾಮ। ಅಪರನ್ನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಮನ್ನಂ ಪುಬ್ಬನ್ನಂ, ತತೋ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಪವತ್ತಮನ್ನಂ ಅಪರನ್ನಂ। ನ್ನ-ಕಾರಸ್ಸ ಪನ ಣ್ಣ-ಕಾರೇ ಕತೇ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ, ಅಪರಣ್ಣಞ್ಚಾತಿ ನೇರುತ್ತಿಕಾ। ಪುಬ್ಬಾಪರಭಾವೋ ಪನೇತೇಸಂ ಆದಿಕಪ್ಪೇ ಸಮ್ಭವಾಸಮ್ಭವವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪುರಿಮಂ ‘‘ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತೋ’’ತಿ ವಚನಂ ದೇವಸಿಕಂ ಪರಿಬ್ಬಯದಾನಗಹಣಾದಿವಸೇನ, ಪರಿವತ್ತನಧನಧಞ್ಞವಸೇನ ಚ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ‘‘ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೋ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿಧಾನಗತಧನವಸೇನ, ಸಙ್ಗಹಿತಧಞ್ಞವಸೇನ ಚಾತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ವೀಸಕಹಾಪಣಮ್ಬಣಾದಿದೇವಸಿಕವಳಞ್ಜನಮ್ಪಿ ಹಿ ಮಹಾಸಾಲಲಕ್ಖಣಂ।
ಇದಾನಿ ತಬ್ಬಿಪರೀತವಸೇನ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದುತಿಯನಯೋ ಆರದ್ಧೋ। ಇಮಿನಾ ಏವ ಹಿ ಪುರಿಮವಚನಂ ನಿಧಾನಗತಧನವಸೇನ, ಸಙ್ಗಹಿತಧಞ್ಞವಸೇನ ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಸಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞೋ’’ತಿ ವಚನಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾವಿಜಿತರಞ್ಞೋ। ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ದೇವಸಿಕಂ, ಭಾವನಪುಂಸಕಮೇತಂ। ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಾದೀನಂ ವೇತ್ತನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಯದಾನಂ। ಇಣಸೋಧನಾದಿವಸೇನ ಧನಧಞ್ಞಾನಮಾದಾನಂ ಗಹಣಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಇಣದಾನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಪರಿವತ್ತನಧನಧಞ್ಞವಸೇನಾತಿ ಕಯವಿಕ್ಕಯಕರಣೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಬ್ಬಾನಂ ಧನಧಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ। ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಸಮುಚ್ಚಯವಿರಹಿತಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಪರಿಬ್ಬಯದಾನಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಿವತ್ತನಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ತಾದಿಸೇನ ವಿಧಿನಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಂ ಧನಧಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಕೋಟ್ಠಂ ‘‘ಧಞ್ಞೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋ’’ತಿ। ಏವಂ ಸಾರಗಬ್ಭಂ ಕೋಸೋ, ಧಞ್ಞಟ್ಠಪನಟ್ಠಾನಂ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಸಿನೋ ತಿಕ್ಖಭಾವಪರಿಹಾರತೋ ಪರಿಚ್ಛದೋ ‘‘ಕೋಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಭಾವಪರಿಹಾರಕತ್ತಾ ಚತುರಙ್ಗಿನೀ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಕೋಸೋ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ೩೧೪) ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ವತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಗಾರಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಕುಪ್ಪಭಣ್ಡಟ್ಠಪನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ತಿವಿಧ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಜಾತರೂಪರಜತತೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಲೋಹಅಯದಾರುವಿಸಾಣವತ್ಥಾದಿಕಮಸಾರದಬ್ಬಂ ಗೋಪೇತಬ್ಬತೋ ಗ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕುಪ್ಪಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಜಾತರೂಪರಜತನಿಧಾನಂ ಧನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರತನಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಚರಣಂ ರತನವಿಲೋಕನಚಾರಿಕಾ। ಕಾಮಂ ತಮತ್ಥಂ ರಾಜಾ ಜಾನಾತಿ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೇನ ಪನ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ನಿಸ್ಸದ್ದಭಾವಾಪಾದನತ್ಥಮೇವ ಏವಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ತಥಾ ಕಥಾಪನೇ ಹಿ ಅಸತಿ ಪರಿಸಾ ಸದ್ದಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ಪರಮ್ಪರಾಗತಂ ಕುಲಧನಂ ವಿನಾಸೇತೀ’’ತಿ, ತತೋ ಚ ಪಕತಿಕ್ಖೋಭೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತಿ ಪನ ತಥಾ ಕಥಾಪನೇ ‘‘ಏತಂಕಾರಣಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸದ್ದಭಾವಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ತತೋ ಚ ಪಕತಿಕ್ಖೋಭೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮರಣವಸನ್ತಿ ಮರಣಸ್ಸ, ಮರಣಸಙ್ಖಾತಂ ವಾ ವಿಸಯಂ।
೩೩೭. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಮನ್ತಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ‘‘ಏಕೇನ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಧಾತ್ವತ್ಥಾನುವತ್ತಕೋ ಹೇತ್ಥ ಉಪಸಗ್ಗೋ, ಪಕರಣಾಧಿಗತೋ ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೋ ಯಥಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಞ್ಞಾತಬ್ಬಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಪರಿಪಞ್ಹಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೩೪)। ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಮಾನೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮೇನ। ಅಞ್ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೩೬)। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಮನ್ತಿತುಕಾಮೋಸಿ। ಜನಪದಸ್ಸ ಅನುಪದ್ದವತ್ಥಂ, ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಚಿರಾನಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ’’ತಿಆದಿ। ಆಹರನ್ತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಗೇಹಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅನಾದರೇ ವಾ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ।
೩೩೮. ಸತ್ತಾನಂ ‘‘ಕಣ್ಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚೋರಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಸಕಣ್ಟಕೋ’’ತಿ। ಯಥಾ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಘಾತಕಾ ಗಾಮಘಾತಕಾ ಅಭೇದವಸೇನ, ಉಪಚಾರೇನ ಚ ನಿಸ್ಸಯನಾಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತೇಪಿ ಪವತ್ತನತೋ, ಏವಂ ಪನ್ಥಿಕಾನಂ ದುಹನಾ ಬಾಧನಾ ಪನ್ಥದುಹಾ। ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಸ್ಸ ಅಯುತ್ತಸ್ಸ ಕರಣಸೀಲೋ ಅಧಮ್ಮಕಾರೀ, ಯೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತೇ ಜನಪದಾದೀನಂ ತತೋ ತತೋ ಅನತ್ಥತೋ ತಾಯನೇನ ಖತ್ತಿಯೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಧಮ್ಮೋ, ತಸ್ಸ ಅಕರಣಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಸ್ಸೂತಿ ಚೋರಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ದಂಸೇನ್ತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇನ್ತೀತಿ ಹಿ ದಸ್ಸವೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಲೋಪೇನ, ತೇ ಏವ ಖೀಲಸದಿಸತ್ತಾ ಖೀಲನ್ತಿ ದಸ್ಸುಖೀಲಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಖೇತ್ತೇ ಖೀಲಂ ಕಸನಾದೀನಂ ಸುಖಪ್ಪವತ್ತಿಂ, ಮೂಲಸನ್ತಾನೇನ ಸಸ್ಸಪರಿಬುದ್ಧಿಞ್ಚ ವಿಬನ್ಧತಿ, ಏವಂ ದಸ್ಸವೋಪಿ ರಜ್ಜೇ ರಾಜಾಣಾಯ ಸುಖಪ್ಪವತ್ತಿಂ, ಮೂಲವಿರುಳ್ಹಿಯಾ ಜನಪದಪರಿಬುದ್ಧಿಞ್ಚ ವಿಬನ್ಧನ್ತೀ। ಪಾಣಚಾಗಂ ‘‘ಮಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಹಿಂಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೋಟ್ಟನೇನಾ’’ತಿ। ವಧಸದ್ದೋ ಹಿ ಹಿಂಸನತ್ಥೋಪಿ ಹೋತಿ ‘‘ವಧತಿ ನ ರೋದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ॰ ೮೮೦) ವಿಯ, ಕಪ್ಪರಾದೀಹಿ ಪೋಥನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅದ್ದು ನಾಮ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೇನ ಕತೋ ಬನ್ಧನೋಪಕರಣವಿಸೇಸೋ, ತೇನ ಬನ್ಧನಂ ತಥಾ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನಘರಬನ್ಧನಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಹಾ-ಧಾತುಯಾ ಜಾನಿಪದನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಹಾನಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ, ಸಾ ಚ ಧನಹಾಯನಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದಿ।
ಪಞ್ಚಸಿಖಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಾಪನಂ ಪಞ್ಚಸಿಖಮುಣ್ಡಕರಣಂ। ತಂ ‘‘ಕಾಕಪಕ್ಖಕರಣ’’ನ್ತಿಪಿ ವೋಹರನ್ತಿ। ಸೀಸೇ ಛಕಣೋದಕಾವಸೇಚನಂ ಗೋಮಯಸಿಞ್ಚನಂ। ಕುದಣ್ಡಕೋ ನಾಮ ಚತುಹತ್ಥತೋ ಊನೋ ರಸ್ಸದಣ್ಡಕೋ, ಯೋ ‘‘ಗದ್ದುಲೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಬನ್ಧನಂ ಕುದಣ್ಡಕಬನ್ಧನಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಖುರಮುಣ್ಡಂ ಕರಿತ್ವಾ ಭಸ್ಮಪುಟವಧನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸಮ್ಮಾಸದ್ದೋ ಞಾಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹೇತುನಾ’’ತಿಆದಿ, ಪರಿಯಾಯವಚನಮೇತಂ। ಊಹನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಕತಪರಿಚಯತಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ‘‘ಅನುಪ್ಪದೇತೂ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅನು ಅನು ಪದೇತೂತಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದಿನ್ನೇ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಕಸಿಉಪಕರಣಭಣ್ಡಂ ಫಾಲಪಾಜನಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿ, ಇಮಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಬೀಜಭತ್ತಮೇವ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಕ್ಖಿಕರಣಪಣ್ಣಾರೋಪನನಿಬನ್ಧನಂ ‘‘ಸಕ್ಖಿಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನಾ’’ತಿ। ಸಕ್ಖಿನ್ತಿ ತದಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕಜನಂ। ಪಣ್ಣೇ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾತಿ ತಾಲಾದಿಪಣ್ಣೇ ಯಥಾಚಿಣ್ಣಂ ಲಿಖನವಸೇನ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಣ್ಣಾಕಾರೇಪಿ ಪಾಭತಸದ್ದೋ, ಇಧ ಪನ ಭಣ್ಡಮೂಲೇಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭಣ್ಡಮೂಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ಭಣ್ಡಮೂಲಞ್ಹಿ ಪಕಾರತೋ ಉದಯಭಣ್ಡಾನಿ ಆಭರತಿ ಸಂಹರತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಾಭತಂ। ಉದಯಧನತೋ ಪಗೇವ ಆಭತಂ ಪಾಭತನ್ತಿ ಸದ್ದವಿದೂ, ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಪನ ತಂ ತದತ್ಥಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೇಹಿ ಆಭರೀಯತೇತಿ ಪಾಭತಂ। ಪತ್ಥನತ್ಥಜೋತಕೋ ಹಿ ಅಯಂ ಪ-ಸದ್ದೋ।
‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಭತಸದ್ದಸ್ಸ ಮೂಲಭಣ್ಡತ್ಥತಂ ಚೂಳಸೇಟ್ಠಿಜಾತಕಪಾಠೇನ (ಜಾ॰ ೧.೧.೪) ಸಾಧೇತಿ। ತತ್ರಾಯಮಟ್ಠಕಥಾ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೪) ‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪೀತಿ ಥೋಕೇನಪಿ ಪರಿತ್ತಕೇನಪಿ। ಮೇಧಾವೀತಿ ಪಞ್ಞವಾ। ಪಾಭತೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಮೂಲೇನ। ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ವೋಹಾರಕುಸಲೋ। ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ಸಣ್ಠಾಪೇತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮಂ, ಯಥಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪರಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗೋಮಯಚುಣ್ಣಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಖವಾತೇನ ಧಮನ್ತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪಾಭತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಾನಾಉಪಾಯೇಹಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಧನಞ್ಚ ಯಸಞ್ಚ ವಡ್ಢೇತಿ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಚ
ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇವಸಿಕಂ। ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಾಸಿಕಂ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನುಪೋಸಥಿಕಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ। ಕುಸಲಾನುರೂಪೇನ, ಕಮ್ಮಾನುರೂಪೇನ ಸೂರಭಾವಾನುರೂಪೇನಾತಿ ದ್ವನ್ದತೋ ಪರಂ ಸುಯ್ಯಮಾನೋ ಅನುರೂಪಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಛೇಕಭಾವಾನುರೂಪತಾ ಚೇತ್ಥ ಕುಸಲಾನುರೂಪಂ। ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಚ ಜಾಣುಸೋಣಿಆದಿಕುಲಾನಮಿವ ಕುಲಾನುರೂಪಮ್ಪಿ ದಾತಬ್ಬತೋ ಯುಜ್ಜತೇವ। ಸೇನಾಪಚ್ಚಾದಿ ಠಾನನ್ತರಂ, ಇಮಿನಾ ಭತ್ತವೇತನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಮತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಕಕಮ್ಮಪಸುತತ್ತಾ, ಅನುಪದ್ದವತ್ತಾ ಚ ಧನಧಞ್ಞಾನಂ ರಾಸಿಕೋ ರಾಸಿಕಾರಭೂತೋ। ಖೇಮೇನ ಠಿತಾತಿ ‘‘ಅಭಯಾ’’ತಿ, ಕುತೋಚಿಪಿ ಭಯರಹಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೋದಾ ಮೋದಮಾನಾತಿ ಮೋದಾಯ ಮೋದಮಾನಾ, ಸೋಮನಸ್ಸೇನೇವ ಮೋದಮಾನಾ, ನ ಸಂಸನ್ದನಮತ್ತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೩೮೧) ಹಿ ಮುದಸದ್ದೋ ಸಂಸನ್ದನೇಪಿ ಪವತ್ತತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಮೋದಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪರೇಪಿ ಮೋದಮಾನಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಮುದಿತಚಿತ್ತಾತಿ, ಅಸಞ್ಞೋಗೇಪಿ ವತ್ತಿಚ್ಛಾಯೇವ ವುದ್ಧೀತಿ ದ್ವಿಧಾ ಪಾಠೋ ವುತ್ತೋ। ಇದ್ಧಫೀತಭಾವನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧವೇಪುಲ್ಲಭಾವಂ।
ಚತುಪರಿಕ್ಖಾರವಣ್ಣನಾ
೩೩೯. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿಚ್ಚೇ ಅನುಯನ್ತಿ ಅನುವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಯನ್ತಾ। ತೇಯೇವ ಆನುಯನ್ತಾ ಯಥಾ ‘‘ಅನುಭಾವೋ ಏವ ಆನುಭಾವೋ’’ತಿ, ‘‘ಆನುಯುತ್ತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿಚ್ಚೇ ಅನುಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಹಿ ಆನುಯುತ್ತಾ ವುತ್ತನಯೇನ। ಅಸ್ಸಾತಿ ರಞ್ಞೋ। ತೇತಿ ಆನುಯನ್ತಖತ್ತಿಯಾದಯೋ। ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಏತ್ಥ ಬಹಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನಾ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ನಿಬನ್ಧವಿಪುಲಾಯಾಗಮೋ ಗಾಮೋ ನಿಗಮೋ। ವಿವಡ್ಢಿತಮಹಾಆಯೋ ಮಹಾಗಾಮೋ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೩೮) ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಪಣೋ ನಿಗಮೋ, ಸಪಾಕಾರಾಪಣಂ ನಗರಂ, ತಂ ತಬ್ಬಿಪರೀತೋ ಗಾಮೋ’’ತಿ (ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೀ ಅಭಿನವಟೀಕಾಯಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡೇ ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ) ವಿನಯಟೀಕಾಸು। ಗಸನ್ತಿ ಮದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗಾಮೋ, ಸ್ವೇವ ಪಾಕಟೋ ಚೇ, ನಿಗಮೋ ನಾಮ ಅತಿರೇಕೋ ಗಾಮೋತಿ ಕತ್ವಾ। ಭುಸತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ನೀ-ಸದ್ದೋ, ಸಞ್ಞಾಸದ್ದತ್ತಾ ಚ ರಸ್ಸೋತಿ ಸದ್ದವಿದೂ। ಜನಪದತ್ಥೋ ವುತ್ತೋವ। ‘‘ಸಾಮ್ಯಾಮಚ್ಚೋ ಸಖಾ ಕೋಸೋ, ದುಗ್ಗಞ್ಚ ವಿಜಿತಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾಸು ಸತ್ತಸು ರಾಜಪಕತೀಸು ರಞ್ಞೋ ತದವಸೇಸಾನಂ ಛನ್ನಂ ವಸೇನ ಹಿತಸುಖಾತಿವುದ್ಧಿ, ತದೇಕದೇಸಾ ಚ ಆನುಯನ್ತಾದಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ತಂತಂಕಿಚ್ಚೇಸು ಅಮಚ್ಚಾ। ‘‘ಅಮಾವಾಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹಿ ಸಮಕಿರಿಯಾಯ ಅಮಾತಿ ಅಬ್ಯಯಪದಂ, ಚ-ಪಚ್ಚಯೇನ ತದ್ಧಿತಸಿದ್ಧೀತಿ ನೇರುತ್ತಿಕಾ। ರಜ್ಜಕಿಚ್ಚವೋಸಾಸನಕಾಲೇ ಪನ ತೇ ರಞ್ಞಾ ಪಿಯಾ, ಸಹಪವತ್ತನಕಾ ಚ ಭವನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಪಿಯಸಹಾಯಕಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸತಿ ಭವಾ ‘‘ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ। ಕೇ ಪನ ತೇತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇಸಾ ಆಣತ್ತಿಕಾರಕಾ’’ತಿ ‘‘ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಮಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಚ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಚ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಏತೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣದ್ವಯೇನ। ಅನುಮತಿಯಾತಿ ಅನುಜಾನನೇನ। ಪಕ್ಖಾತಿ ಸಪಕ್ಖಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭೂತಾ। ಯಞ್ಞಂ ಪರಿಕರೋನ್ತೀತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ, ಸಮ್ಭಾರಾ, ತೇ ಚ ತಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭೂತತ್ತಾ ಪರಿವಾರಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿವಾರಾ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ರಥೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಧಾನಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ನಿಸೇಧೇತಿ।
‘‘ರಥೋ ಸೇತಪರಿಕ್ಖಾರೋ, ಝಾನಕ್ಖೋ ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋ।
ಉಪೇಕ್ಖಾ ಧುರಸಮಾಧಿ, ಅನಿಚ್ಛಾ ಪರಿವಾರಣ’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೪)।
ಹಿ ಸಂಯುತ್ತಮಹಾವಗ್ಗಪಾಳಿ। ತತ್ಥ ರಥೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಯಾನಸಞ್ಞಿತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗರಥೋ। ಸೇತಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ। ‘‘ಸೀಲಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಝಾನಕ್ಖೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಝಾನಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಝಾನಮಯಅಕ್ಖೋ। ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋತಿ ವೀರಿಯಚಕ್ಕೋ। ಉಪೇಕ್ಖಾ ಧುರಸಮಾಧೀತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧುರಾನಂ ಸಮತಾ। ಅನಿಚ್ಛಾ ಪರಿವಾರಣನ್ತಿ ಅಲೋಭೋ ಸೀಹಧಮ್ಮಾದೀನಿ ವಿಯ ಪರಿವಾರಣಂ।
ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರವಣ್ಣನಾ
೩೪೦. ಉಭತೋ ಸುಜಾತಾದೀಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇಹಿ। ಯಸಸಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಆನುಭಾವೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಣಾಠಪನಸಮತ್ಥತಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಸದ್ಧೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ‘‘ದಾತಾದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಾನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ದಾನೇ ಸೂರೋತಿ ದಾನಸೂರೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಮುತ್ತಚಾಗೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಞಾಣಸ್ಸ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಸ ಹಿ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸದ್ದೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ದಾನಸೂರೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮಿವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಸೋ ಯಂ ದಾನಂ ದೇತೀತಿ ಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪರಸ್ಸ ದೇತಿ। ತಸ್ಸ ಪತಿ ಹುತ್ವಾತಿ ತಬ್ಬಿಸಯಂ ಲೋಭಂ ಸುಟ್ಠುಮಭಿಭವನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿ ಹುತ್ವಾ ನ ದಾಸೋ, ನ ಸಹಾಯೋ।
ತದೇವತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ, ಅನ್ವಯತೋ ಚ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಧಾನಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಹಿ ದಾಸಾದಿದ್ವಯಸ್ಸ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದಸ್ಸನಂ। ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾದೀಸು ಮಧುರಸ್ಸೇವ ಪಣೀತತ್ತಾ ‘‘ಮಧುರಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ವಾ ಏತಂ, ಪಣೀತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸಬ್ಯತಂ ಉಪಗತತ್ತಾ। ಸಹಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ ತಸ್ಸ ಪಿಯಭಾವಾನಿಸ್ಸಜ್ಜನತೋ। ಸಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ ತತ್ಥ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಪವತ್ತನತೋ। ಯಂ ಪನೇತಂ ಆಚರಿಯೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗಸದಿಸಾ’’ತಿ, (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೪೦) ತಂ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯಮತಿಕ್ಕನ್ತತಾಸಾಮಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ವಿಯ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ದಾನಂ ದಾನಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪಮಾದಲಿಖಿತಮೇತಂ। ತಾದಿಸೋತಿ ದಾನಸಾಮಿಸಭಾವೋ।
ಸಮಿತಪಾಪಸಮಣಬಾಹಿತಪಾಪಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನೇತ್ಥ ವುತ್ತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತಸಮಣಜಾತಿಮತ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಕಪಣಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ದುಗ್ಗತಾತಿ ದುಕ್ಕರಂ ಜೀವಿಕಮುಪಗತಾ ಕಸಿರವುತ್ತಿಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಪಥಾವಿನೋತಿ ಮಗ್ಗಗಾಮಿನೋ। ವಣಿಬ್ಬಕಾತಿ ದಾಯಕಾನಂ ಗುಣಕಿತ್ತನವಸೇನ, ಕಮ್ಮಫಲಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಚ ಯಾಚನಕಾ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಗ್ಗಚರಿಯಾದಯೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಇಟ್ಠಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತದುಭಯೇನೇವ ಹಿ ದಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಥೋಮನಾ ಸಮ್ಭವತಿ। ಯೇ ವಿಚರನ್ತಿ, ತೇ ವಣಿಬ್ಬಕಾ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪಸತಮತ್ತನ್ತಿ ವೀಹಿತಣ್ಡುಲಾದಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಸರಾವಮತ್ತನ್ತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿವಸೇನ। ಓಪಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಪಾತಬ್ಬತೋ ನದೀತಳಾಕಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಂ ತಿತ್ಥಂ, ಓಪಾನಮಿವಭೂತೋತಿ ಓಪಾನಭೂತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉದಪಾನಭೂತೋ’’ತಿಆದಿ। ಹುತ್ವಾತಿ ಭಾವತೋ। ಸುತಮೇವ ಸುತಜಾತನ್ತಿ ಜಾತಸದ್ದಸ್ಸ ಅನತ್ಥನ್ತರವಾಚಕತ್ತಮಾಹ ಯಥಾ ‘‘ಕೋಸಜಾತ’’ನ್ತಿ।
ಅತೀತಾದಿಅತ್ಥಚಿನ್ತನಸಮತ್ಥತಾ ನಾಮ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅನುಮಾನವಸೇನ, ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾವಸೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಿಯ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಕ್ಖದಸ್ಸಿತಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತೀತೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಾನಿಸಂಸಚಿನ್ತನಞ್ಚೇತ್ಥ ಪಕರಣಾಧಿಗತವಸೇನ ಪುಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಯಞ್ಞಪುಞ್ಞಸ್ಸ। ದಾಯಕಚಿತ್ತಮ್ಪೀತಿ ದಾಯಕಾನಂ, ದಾಯಕಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ, ದಾತುಕಮ್ಯತಾಚಿತ್ತಮ್ಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇಸು ಪನ ಅಟ್ಠಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಅಡ್ಢತಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ತಾವ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಹೋನ್ತು ತೇಹಿ ವಿನಾ ತಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ ‘‘ಏತೇ ಹಿ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಚ ಕೇಚಿ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಯಥಾ ಅಡ್ಢತಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಏಕಂಸತೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ, ನ ಏವಂ ಸುಜಾತತಾ, ಸುರೂಪತಾ ಚ, ತದುಭಯಂ ಪನ ಅನೇಕಂಸತೋವ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ದೀಪೇತುಂ ಅರುಚಿಸೂಚಕಸ್ಸ ಕಿರಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಕತ’’ನ್ತಿ। ತೇ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ದುಜ್ಜಾತೋತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅನೇಕಂಸಿಕತಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ತಥಾ ವದನ್ತಿ, ತಯಿದಂ ಅಸಾರಂ। ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಹೇತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭಾವದಸ್ಸನಂ ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಥಾ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಅವಕಾಸಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಏವಂ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತದುಭಯಸಾಧಾರಣವಸೇನೇವ ಅನೇಕಂಸತೋ ಅಙ್ಗಭಾವಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನತೋ ಚ। ಕಿರಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿನ್ತಿತಾಕಾರಸೂಚನತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಮನೇನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಕಿರಸದ್ದೇನ ತಸ್ಸ ಚಿನ್ತಿತಾಕಾರೋ ಸೂಚಿತೋ ಹೋತಿ। ಏವಮಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಅಯಂ ವಿರೂಪೋ ಕಿತ್ತಕಂ…ಪೇ॰… ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ದಲಿದ್ದೋ, ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧೋ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ, ನ ಅತ್ಥಞ್ಞೂ, ನ ಮೇಧಾವೀ ಕಿತ್ತಕಂ…ಪೇ॰… ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಚತುಪರಿಕ್ಖಾರಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೪೧. ‘‘ಸುಜಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋಣದಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೩೧೧-೩೧೩) ವುತ್ತೇಸು ದ್ವೀಸು ವಿಕಪ್ಪೇಸು ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪಂ ನಿಸೇಧೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಯಾಗ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತೇನ ಚ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಸಯಮೇವ ಕಟಚ್ಛುಗ್ಗಹಣಜೋತನೇನ ಏವಂ ಸಹತ್ಥಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಾನೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ದುಜ್ಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸುಜಾತತಾಯ ಅನೇಕಂಸತೋ ಅಙ್ಗಭಾವದಸ್ಸನಮೇವಿದ’’ನ್ತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಹಿ ‘‘ಏವಂ ಅನಜ್ಝಾಯಕಸ್ಸ…ಪೇ॰… ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ…ಪೇ॰… ದುಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ತಸ್ಮಾತಿ ತದುಭಯಕಾರಣತೋ।
ತಿಸ್ಸೋವಿಧಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೨. ತಿಣ್ಣಂ ಠಾನಾನನ್ತಿ ದಾನಸ್ಸ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಭೂಮೀನಂ, ಅವತ್ಥಾನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಲನ್ತೀತಿ ಕಮ್ಪನ್ತಿ ಪುರಿಮಾಕಾರೇನ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಕರಣತ್ಥೇತಿ ತತಿಯಾವಿಭತ್ತಿಅತ್ಥೇ। ಕರಣೀಯಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಹಿ ಕತ್ತರಿ ಏವ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ, ನ ಕರಣೇ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ‘‘ಪುಬ್ಬ…ಪೇ॰… ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಚಲಾತಿ ದಳ್ಹಾ ಕೇನಚಿ ಅಸಂಹೀರಾ। ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನೂಪಾಯಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನೇನ ಹಿ ಯಥಾ ತಂ ದಾನಂ ಸಮ್ಪತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ನಿಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ವಿಪುಲಫಲತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನ ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಯಜಮಾನಯಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಸು। ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ…ಪೇ॰… ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮುಞ್ಚಚೇತನಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾ, ತಸ್ಸಾ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೋ ನಾಮ ಮುತ್ತಚಾಗತಾ ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಉಳಾರಭಾವೋ। ಪಚ್ಛಾಸಮನುಸ್ಸರಣಚೇತನಾತಿ ಪರಚೇತನಾ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೋ ‘‘ಅಹೋ ಮಯಾ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ದಾನಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತದುಭಯಚೇತನಾನಂ ನಿಚ್ಚಲಕರಣೂಪಾಯಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾ…ಪೇ॰… ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತಥಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮುಞ್ಚಚೇತನಂ, ಪಚ್ಛಾಸಮನುಸ್ಸರಣಚೇತನಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಲಮಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ, ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ನಾಪಿ ಉಳಾರೇಸು ಭೋಗೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನಮತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಚ್ಛಾಸಮನುಸ್ಸರಣಚೇತನಾಯ ಏವ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ನಿಚ್ಚಲಕರಣೂಪಾಯದಸ್ಸನಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠನಿದಸ್ಸನಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಳಾರೇಸು ಭೋಗೇಸೂತಿ ಖೇತ್ತವಿಸೇಸೇ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಲದ್ಧೇಸುಪಿ ಉಳಾರೇಸು ಭೋಗೇಸು। ನಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ಯಥಾ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾರೋರುವ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ವತ್ಥು ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ, (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೩೧) ಮಯ್ಹಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೬.ಮಯ್ಹಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ಚ ಆಗತಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ
ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದಾತುಂ ಪನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಅಯಂ ಪದುಮವತಿಯಾ ದೇವಿಯಾ ತತಿಯಪುತ್ತೋ ತಗರಸಿಖೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾಯ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ನಗರವಾಸೀನಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಸಾದಿಕೇಹಿ ಅಭಿಕ್ಕಮನಾದೀಹಿ ಸಂಯುತ್ತವರಲಞ್ಛಕೇ –
‘‘ಯಂ ಖೋ ಸೋ ಮಹಾರಾಜ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ ‘ವರಮೇತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಸಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ಭತ್ತಭೋಗಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ವತ್ಥಭೋಗಾಯ, ಯಾನಭೋಗಾಯ, ನಾಸ್ಸುಳಾರಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಭೋಗಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೩೧)।
ಮಯ್ಹಕಜಾತಕೇಪಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಇತಿ ಮಹಾರಾಜ ಆಗನ್ತುಕಸೇಟ್ಠಿ ತಗರಸಿಖಿಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಚ್ಚಯೇನ ಬಹುಂ ಧನಂ ಲಭಿ
ಭಾತು ಪನೇಸ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ (ಧ॰ ಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೫೪) ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಂ ವೋರೋಪೇಸಿ, ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ಥ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ ಅಪುತ್ತಕೋ ಜಾತೋ, ಇದಾನಿಪಿ ತೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಮಹಾರೋರುವಂ ಉಪಪನ್ನೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾರೋರುವಂ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಗಹಪತಿನೋ ವಿಯಾ’’ತಿ, ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಕಾ ಹಿ ಚೇತನಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನ ದೇತೀತಿ।
ದಸಆಕಾರವಣ್ಣನಾ
೩೪೩. ಆಕರೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪತಾಯ ಸಮರಿಯಾದಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಆಕಾರೋ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ। ಮರಿಯಾದತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ಆ-ಸದ್ದೋ। ನ ದುಸ್ಸೀಲೇಸ್ವೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸೀಲವನ್ತೇಸುಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ। ತದುಭಯೇಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಹಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಬಲವತರಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ದುಬ್ಬಲೋ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮತೋ, ಪರಿವಾರಜನತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಂ। ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಮ್ಪಿ ವಿನೋದೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀನಮೇವ। ಯಜನಂ ನಾಮೇತ್ಥ ದಾನಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಅಗ್ಗಿಜುಹನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೇತು ಭವ’’ನ್ತಿ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜತೂತಿ ಮುತ್ತಚಾಗವಸೇನ ಚಜತು। ಅಬ್ಭನ್ತರನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಕಸನ್ತಾನೇ।
ಸೋಳಸಾಕಾರವಣ್ಣನಾ
೩೪೪. ಅನುಮತಿಪಕ್ಖಾದಯೋ ಏವ ಹೇಟ್ಠಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಳಸಪರಿಕ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಸನ್ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಅನುಮೋದನಾಯ ಆರದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹೀ’’ತಿ। ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ದೇಸನಾನುಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮಿವ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ಅನೇಕವಾರಂ ಪನ ದಸ್ಸನತೋ ‘‘ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಬ್ಯಾಪನವಚನಂ, ತದೇವ ಆಭುಸೋ ಮೇಡನಟ್ಠೇನ ಆಮೇಡಿತವಚನನ್ತಿ ಆಚರಿಯೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೪೪) ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಮತ್ಥನ್ತಿ ದಾನಫಲವಸೇನ ಕಮ್ಮಫಲಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ಥಂ। ಸಮಾದಪೇತ್ವಾತಿ ಸುತಮತ್ತಂ ಅಕತ್ವಾ ಯಥಾ ರಾಜಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಆದಿಯತಿ ಚಿತ್ತೇ ಕರೋನ್ತೋ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಥಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಆದಾಪೇತ್ವಾ।
‘‘ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಿನೋದನೇನಾ’’ತಿ ‘‘ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಧಮ್ಮತೋತಿ ಸಚ್ಚತೋ। ತದತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಚ್ಚಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ, ಉಪಸಮಚರಿಯಭಾವತೋ ಸಮಂ, ಯುತ್ತಭಾವೇನ ಕಾರಣನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ।
೩೪೫. ತಸ್ಮಿಂ ಯಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖತಿಣಚ್ಛೇದೋಪಿ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಕುತೋ ಪಾಣವಧೋತಿ ಪಾಣವಧಾಭಾವಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹೇಹಿ ಅವಿದೂಸಿತತಾದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನೇವ ಗಾವೋ ಹಞ್ಞಿಂಸೂ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಯೇ ಯೂಪನಾಮಕೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತ್ಥಾಯ। ವನಮಾಲಾಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ವನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಗನ್ಧಿತಮಾಲಾನಿಯಾಮೇನ। ಏವಂ ಆಚರಿಯೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೪೫) ವುತ್ತಂ, ವನಪನ್ತಿಆಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಪತ್ಥರನ್ತೀತಿ ವೇದಿಭೂಮಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತ್ಥರನ್ತಿ। ಮನ್ತಾದಿನಾ ಹಿ ಪರಿಸಙ್ಖತಾ ಭೂಮಿ ವಿನ್ದತಿ ಅಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ವೇದೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇಪಿ ರುಕ್ಖಾ ತೇಪಿ ದಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಮ್ಮಕತ್ತಾ ಚೇತಂ ದ್ವಯಂ, ಅಭಿಹಿತಕಮ್ಮಂ ವಾ। ವತ್ತಿಚ್ಛಾಯ ಹಿ ಯಥಾಸತ್ತಿಂ ಕಾರಕಾ ಭವನ್ತಿ। ವುತ್ತನಯೇನ ಪಾಣವಧಾಭಾವಸ್ಸ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ, ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹೇನ ಅವಿದೂಸಿತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಕಿಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಅನ್ತೋಗೇಹದಾಸೋ ಅನ್ತೋಜಾತೋ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಧನಕ್ಕೀತಕರಮರಾನೀತಸಾಮಂದಾಸಬ್ಯೂಪಗತಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಪುಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಭತಿಕರಣತೋ ಪಗೇವ। ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ಭತ್ತವೇತನನ್ತಿ ದೇವಸಿಕಂ ಭತ್ತಞ್ಚೇವ ಮಾಸಿಕಾದಿಪರಿಬ್ಬಯಞ್ಚ। ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋ। ತಜ್ಜಿತಾತಿ ಸನ್ತಜ್ಜಿತಾ। ಪರಿಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗಿಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರೇನೇವಾತಿ ಇಟ್ಠವಚನೇನೇವ। ಯಥಾನಾಮವಸೇನೇವಾತಿ ಪಾಕಟನಾಮಾನುರೂಪೇನೇವ। ಸಪ್ಪಿತೇಲನವನೀತದಧಿಮಧುಫಾಣಿತೇನ ಚೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ತೇನ ಪಣೀತಪಣೀತಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾದೀನಞ್ಚೇವ ವತ್ಥಯಾನಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸೇಯ್ಯಾವಸಥಾದೀನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಪಣೀತೇಹಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇಹೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಸ ಅನುರೂಪೇಹಿ ಯಾಗು…ಪೇ॰… ಪಾನಕಾದೀಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಪ್ಪಿಆದೀನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ।
೩೪೬. ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬತೋ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಚ ಸಂ ನಾಮ ಧನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಪತೀತಿ ಸಪತಿ ನಿಗ್ಗಹಿತಲೋಪೇನ, ಧನವಾ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಹಿತಾವಹತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ‘‘ಪಹೂತಂ ಧನ’’ನ್ತಿ। ಅಕ್ಖಯಧಮ್ಮಮೇವಾತಿ ಅಖಯಸಭಾವಮೇವ। ಗಾಮಭಾಗೇನಾತಿ ಸಂಕಿತ್ತನವಸೇನ ಗಾಮೇ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಭಾಗೇನ, ಏವಂ ಆಚರಿಯೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೪೬) ವುತ್ತಂ, ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸಭಾಗಗಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೩೪೭. ಯಞ್ಞಾವಾಟೋತಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ’’ತಿಆದಿನಾ। ತಂ ಪನ ಠಾನಂ ರಞ್ಞೋ ದಾನಸಾಲಾಯ ನಾತಿದೂರೇ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಯತೋ ತತ್ಥ ಪಾತರಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಕಿಲನ್ತರೂಪಾಯೇವ ಸಾಯನ್ಹೇ ರಞ್ಞೋ ದಾನಸಾಲಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ‘‘ದಕ್ಖಿಣೇನ ಯಞ್ಞಾವಾಟಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾತಿ ಹಿ ಯಾಗುಸೀಸೇನ ಪಾತರಾಸಭೋಜನಮಾಹ।
೩೪೮. ಮಧುರನ್ತಿ ಸಾದುರಸಂ। ಉಪರಿ ವತ್ತಬ್ಬಮತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಅಪಿಚ ಮೇ ಭೋ ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುಚ್ಚಮಾನಮತ್ಥಂ। ಪರಿಹಾರೇನಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಅಗಾರವಪರಿಹಾರೇನ, ಉಜುಕಭಾವಾಪನಯನೇನ ವಾ, ಉಜುಕವುತ್ತಿಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ವಙ್ಕವುತ್ತಿಯಾವ ಯಥಾಚಿನ್ತಿತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಜುಕಮೇವ ಪುಚ್ಛಯಮಾನೋ ಅಗಾರವೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ನಿಚ್ಚದಾನಅನುಕುಲಯಞ್ಞವಣ್ಣನಾ
೩೪೯. ಉಟ್ಠಾಯಾತಿ ದಾನೇ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಮಾಹ, ಸಮುಟ್ಠಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಂ। ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ದಲಿದ್ದಿಯಾದಿಅನತ್ಥಾಪತ್ತಿಯಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪ್ಪಸಮ್ಭಾರತರೋ ಚೇವ ಮಹಪ್ಫಲತರೋ ಚಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಪ್ಪತ್ಥತರೋ ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರೋ ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರೋ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರೋ ಚಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ। ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸಮ್ಭಾರತರೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪರಿತ್ತಸಮ್ಭಾರೋ, ಅಸಮಾರಬ್ಭಿಯಸಮ್ಭಾರೋ। ಅಪ್ಪತ್ಥತರೋತಿ ಪನ ಅತಿವಿಯ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೋ, ಅತ್ಥೋ ಚೇತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಂ, ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಟ್ಠತರೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸಮ್ಮಾ ಆರಭೀಯತಿ ಯಞ್ಞೋ ಏತೇನಾತಿ ಸಮಾರಮ್ಭೋ, ಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಸತ್ತಪೀಳಾ, ಅಪ್ಪೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಥಾ, ಅಯಂ ಪನಾತಿಸಯೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರೋ। ವಿಪಾಕಸಞ್ಞಿತಂ ಮಹನ್ತಂ ಸದಿಸಂ ಫಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಪ್ಫಲೋ, ಅಯಂ ಪನಾತಿಸಯೇನಾತಿ ಮಹಪ್ಫಲತರೋ। ಉದಯಸಞ್ಞಿತಂ ಮಹನ್ತಂ ನಿಸ್ಸನ್ದಾದಿಫಲಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ, ಅಯಂ ಪನಾತಿಸಯೇನಾತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸತರೋ। ಧುವದಾನಾನೀತಿ ಧುವಾನಿ ಥಿರಾನಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬದಾನಾನಿ। ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಭತ್ತಸೀಸೇನ ಚತುಪಚ್ಚಯಗ್ಗಹಣಂ। ಅನುಕುಲಯಞ್ಞಾನೀತಿ ಅನುಕುಲಂ ಕುಲಾನುಕ್ಕಮಂ ಉಪಾದಾಯ ದಾತಬ್ಬದಾನಾನಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಯಾನಿ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಿ, ತಾನಿ ಅನುಕುಲಯಞ್ಞಾನಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ನಿಬದ್ಧದಾನಾನೀತಿ ನಿಬನ್ಧೇತ್ವಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಪವೇಣೀವಸೇನ ಪವತ್ತಿತದಾನಾನಿ।
ಹತ್ಥಿದನ್ತೇನ ಕತಾ ದನ್ತಮಯಸಲಾಕಾ, ಯತ್ಥ ದಾಯಕಾನಂ ನಾಮಂ ಅಙ್ಕನ್ತಿ, ಇಮಿನಾ ತಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಸಲಾಕದಾನವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ಕುಲನ್ತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಕುಲಂ। ದಾಲಿದ್ದಿಯೇನಾತಿ ದಲಿದ್ದಭಾವೇನ। ‘‘ಏಕಸಲಾಕತೋ ಉದ್ಧಂ ದಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಏಕೇನಪಿ ಸಲಾಕದಾನೇನ ನಿಬದ್ಧದಾನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತುಮದತ್ವಾ ಅನುರಕ್ಖಣಮಾಹ। ರಞ್ಞೋತಿ ಸೇತವಾಹನರಞ್ಞೋ।
ಆದೀನಿ ವತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸೇನೋ ವಿಯ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಮಸಮದಾನೇ ಉಸ್ಸುಕ್ಕನವಚನಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಗಲಗ್ಗಾಹಾತಿ ಗಲಗ್ಗಹಣಾ। ‘‘ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೋಕಾಸಾದಾನಮ್ಪಿ ಪೀಳಾಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಾರಮ್ಭಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಪೀಳನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೀಳಾಸಙ್ಖಾತೋ ಸಮಾರಮ್ಭೋ’’ತಿ। ಪುಬ್ಬಚೇತನಾಮುಞ್ಚಚೇತನಾಅಪರಚೇತನಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದಾಯಕವಸೇನ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ವೀತರಾಗತಾವೀತದೋಸತಾವೀತಮೋಹತಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚ ತೀಣೀತಿ ಏವಂ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ, ಛಳಙ್ಗುತ್ತರೇ ನನ್ದಮಾತಾಸುತ್ತಞ್ಚ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೩೭) ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ। ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚೇತನಾವಸೇನ ಮಹಾನದೀ ವಿಯ, ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಚ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅಭಿಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತೋ ಪುಞ್ಞಮೇವ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ। ತಥಾವಿಧನ್ತಿ ಪಮಾಣಸ್ಸ ಕಾತುಂ ಅಸುಕರತ್ತಮಾಹ। ಕಾರಣಮಹತ್ತೇನ ಫಲಮಹತ್ತಮ್ಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಉಪರಿ ನಜ್ಜಾ ವುಟ್ಠಿಯಾ ಮಹೋಘೋ ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ।
೩೫೦. ನವನವೋತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಅಭಿನವೋ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದಾಯಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರಾಪಜ್ಜನತೋ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಥಾರದ್ಧಸ್ಸ ಆವಾಸಸ್ಸ ಕತಿಪಯೇನಾಪಿ ಕಾಲೇನ ಪರಿಸಮಾಪೇತಬ್ಬತೋ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಣ್ಣಸಾಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಮಹಾವಿಹಾರೇಪಿ ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕವಾರಂ ಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸವಸುತ್ತನ್ತಾದಿಪಾಳಿನಯೇನ। ನವಾನಿಸಂಸಾತಿ ಸೀತಪಟಿಘಾತಾದಯೋ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮಪರಿಯೋಸಾನಾ ಯಥಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಗಣಿತಾ ನವ ಉದಯಾ, ಅಪ್ಪಮತ್ತತಾಯ ಚೇತೇ ವುತ್ತಾ।
ಯಸ್ಮಾ ಸಂಯುತ್ತಾಗಮವರಲಞ್ಛಕೇ ‘‘ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬದದೋ ಹೋತಿ ಯೋ ದದಾತಿ ಉಪಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೪೨), ಸದಾ ಪುಞ್ಞಪವಡ್ಢನೂಪಾಯಞ್ಚ ಏತಂ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥೇವ ‘‘ಯೇ ದದನ್ತಿ ಉಪಸ್ಸಯಂ, ತೇಸಂ ದಿವಾ
ಖನ್ಧಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೯೪) ಆಗತವಿನಯಪಾಳಿನಯೇನ। ತತ್ಥ ಹಿ ಆಗತಾ –
‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನ್ತಿ, ತತೋ ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚ।
ಸರೀಸಪೇ ಚ ಮಕಸೇ, ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋ॥
ತತೋ ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ।
ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ, ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಂ॥
ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಂ ಬುದ್ಧೇನ ವಣ್ಣಿತಂ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ॥
ವಿಹಾರೇ
ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ॥
ದದೇಯ್ಯ
ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪನೂದನಂ।
ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ॥ –
ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಾದೀನಂ ವಿಹಾರದಾನೇನ ಅನುಮೋದನಾಗಾಥಾಯೋ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಾ। ತತ್ಥ ಸೀತಂ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಉತುವಿಸಭಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಸಿರೋತಿ ಸಮ್ಫುಸಿತಕವಾತೋ ವುಚ್ಚತಿ। ವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಉಜುಕಮೇಘವುಟ್ಠಿಯೋ ಏವ। ಏತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ‘‘ಪಟಿಹನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ।
ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ವಿಹಾರೇನ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ। ಲೇಣತ್ಥನ್ತಿ ನಿಲೀಯನತ್ಥಂ। ಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ಸೀತಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಂ। ‘‘ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯಂ ‘‘ಸುಖತ್ಥಞ್ಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ ವಿಹಾರದಾನಂ, ಕತಮಸುಖತ್ಥಂ? ಝಾಯಿತುಂ, ವಿಪಸ್ಸಿತುಞ್ಚ ಯಂ ಸುಖಂ ತದತ್ಥಂ। ಅಥ ವಾ ಪರಪದೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ – ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಞ್ಚ ವಿಹಾರದಾನಂ, ‘‘ಇಧ ಝಾಯಿಸ್ಸತಿ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದದತೋ ವಿಹಾರದಾನಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಬುದ್ಧೇನ ವಣ್ಣಿತಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬದದೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ದದಾತಿ ಉಪಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೪೨)।
ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಗ್ಗಂ ವಣ್ಣಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋತಿ ಗಾಥಾ। ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಹಾರೇ ಪರಿಯತ್ತಿಬಹುಸ್ಸುತೇ ಚ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತೇ ಚ ವಾಸೇಯ್ಯ। ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಯಂ ತೇಸಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ ವತ್ಥಾನಿ ಚ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇಸು ಉಜುಭೂತೇಸು ಅಕುಟಿಲಚಿತ್ತೇಸು। ದದೇಯ್ಯಾತಿ ನಿದಹೇಯ್ಯ। ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ, ನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಂ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ। ಏವಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೋ।
ಅಯಂ ಪನ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೩೫೦) ಚೇವ ಆಚರಿಯಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೩.೨೯೫) ಚ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಟೀಕಾನಯೋ – ಸೀತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಂ, ತಸ್ಸ ವನಡಾಹಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಟಿಹನ್ತೀತಿ ಪಟಿಬಾಧತಿ ಯಥಾ ತದುಭಯವಸೇನ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಬಾಧನಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ। ಸೀತುಣ್ಹಬ್ಭಾಹತೇ ಹಿ ಸರೀರೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಪದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಾಳಮಿಗಾನೀತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿಚಣ್ಡಮಿಗೇ ಸರೀಸಪೇತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸರನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೀಘಜಾತಿಕೇ ಸಪ್ಪಾದಿಕೇ। ಮಕಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ, ಟಂಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಏತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಿಸಿರೇತಿ ಸಿಸಿರಕಾಲವಸೇನ, ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಿಸಿರಸಮ್ಫಸ್ಸೇ। ವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಯದಾ ತದಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿಯೋ ಪಟಿಹನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋತಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದೀನಂ ಉಮ್ಮೂಲಭಞ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸರಜಅರಜಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ಚೇವ ಗಿಮ್ಹಪರಿಳಾಹಸಮಯೇಸು ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸೂರಿಯಾತಪೋ ಚ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಪಟಿಬಾಹೀಯತಿ। ಲೇಣತ್ಥನ್ತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥಂ। ಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಂ। ಝಾಯಿತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತುಂ। ವಿಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ।
ವಿಹಾರೇತಿ ಪತಿಸ್ಸಯೇ। ಕಾರಯೇತಿ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ। ರಮ್ಮೇತಿ ಮನೋರಮೇ ನಿವಾಸಸುಖೇ। ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇತಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಏತ್ಥ ವಿಹಾರೇ ಬಹುಸ್ಸುತೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ, ತೇ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಪನ ತೇಸಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕಿಲಮಥೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ ದದೇಯ್ಯ ಉಜುಭೂತೇಸು ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪನ್ನೇಸು ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಾನಂ, ರತನತ್ತಯಗುಣಾನಞ್ಚ ಸದ್ದಹನೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ।
ಇದಾನಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೂಪಕಾರಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಪನೂದನಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ। ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮನೇನ ಅನಾಸವೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಏಕಾದಸಗ್ಗಿವೂಪಸಮೇನ ಸೀತಿ ಭವತೀತಿ।
ಸೀತಪಟಿಘಾತಾದಿಕಾ ಸತ್ತರಸ ಆನಿಸಂಸಾ ವುತ್ತಾ।
ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಾನಂ ವಿಹಾರವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಫಲಾನುರೂಪಮ್ಪಿ ದಾಯಕಾನಂ ವಿಹಾರದಾನಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕಫಲಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರಮೇವ ಪಧಾನವಸೇನ ವದತಿ, ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರೋ ನಾಮೇಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕೋ ನಾಮ ವಿಹಾರೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ’’ತಿ। ಯತ್ಥ ಹಿ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕರೀಯತಿ, ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಯೇವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತುರತನಿಕಾಪಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಹೋತು, ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತವಿಹಾರೋತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ।
೩೫೧. ಲೋಭಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ದುಪ್ಪರಿಚ್ಚಜಾ। ‘‘ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ’ತಿಆದಿ ಉಪಾಸಕಾನಂ ತಥಾ ಸಮಾದಾನೇ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ದಳ್ಹತರಂ ಸಮಾದಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ, ಸರಣಂ ಪನ ತೇಸಂ ಸಾಮಂ ಸಮಾದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಯೋಜನಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಯಥಾಗಹಿತೇ ಸರಣೇ, ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಯಥಾಗಹಿತಸರಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನತ್ಥಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತ್ತಬ್ಬತಾತಿ ವಿಞ್ಞೂಜಾತಿಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವಿಞ್ಞೂಜಾತಿಕಾನಮೇವ ಹಿ ಸರಣಾದಿಅತ್ಥಕೋಸಲ್ಲಾನಂ ಸುವಣ್ಣಘಟೇ ಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಅಕುಪ್ಪಂ ಸರಣಗಮನಂ ತಿಟ್ಠತಿ। ‘‘ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಚಾಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಚ ಇದಂ ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಸರಣಂ ನ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ತಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ ಕಾಮಂ ಕೋಚಿ ತಿಣ್ಹೇನ ಸತ್ಥೇನ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ‘‘ನೇವಾಹಂ ಬುದ್ಧಂ ‘ನ ಬುದ್ಧೋ’ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ‘ನ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಸಙ್ಘಂ ‘ನ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ ದಳ್ಹತರಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಸರಣಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತೀ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ। ಫಲಾನಿಸಂಸಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಸರಣಗಮನವಣ್ಣನಾಯಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೫೦ ಸರಣಗಮನಕಥಾ) ವುತ್ತಾನೇವ।
೩೫೨. ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವೇರಹೇತುತಾಯ ವೇರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮೋ, ತಂ ಮಣತಿ ‘‘ಮಯಿ ಇಧ ಠಿತಾಯ ಕಥಮಾಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇನ್ತೀ ವಿಯ ನಿವಾರೇತೀತಿ ವೇರಮಣೀ, ತತೋ ವಾ ಪಾಪಧಮ್ಮತೋ ವಿರಮತಿ ಏತಾಯಾತಿ ‘‘ವಿರಮಣೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಇ-ಕಾರಸ್ಸ ಏ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವೇರಮಣೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಖುದ್ದಕಪಾಠಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನಾಹ ‘‘ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ವಿರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸಾಧಾರಣವಿಭಾವನಾ) ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವೇತ್ಥ ವಿರತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಯಞ್ಞಾಧಿಕರಣತೋ। ಅಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತತೋ ಯಥೂಪಟ್ಠಿತವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬವತ್ಥುತೋ ವಿರತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ। ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಿರತಿ ಸಮಾದಾನವಿರತಿ। ಸೇತು ವುಚ್ಚತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಘಾತನಪ್ಪವತ್ತಾ ವಿರತಿ ಸೇತುಘಾತವಿರತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ‘‘ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತೀ’’ತಿಪಿ ವುತ್ತಾ। ಇದಾನಿ ತಾ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಜಾತಿ…ಪೇ॰… ದೀನೀತಿ ಅಪದಿಸಿತಬ್ಬಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಾದೀನಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ವಯಬಾಹುಸಚ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಪರಿಹರತೀತಿ ಅವೀತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸೀಹಳದೀಪೇ ಚಕ್ಕನಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
‘‘ಪಾಣಂ ನ ಹನಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಆದಯತ್ಥೇನ ಇತಿ-ಸದ್ದೇನ, ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೇನ ವಾ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಿಯಾಮಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವಿರಮಾಮಿ, ವೇರಮಣಿಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಪಚ್ಚೇಕಮತ್ಥಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ ಮಿಚ್ಚೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮಾದಿಯಾಮೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯಾಮಿ, ಅವೀತಿಕ್ಕಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ಅಖಣ್ಡಾ’ ಛಿದ್ದಾ’ ಕಮ್ಮಾಸಾ’ ಸಬಲಕಾರಿತಾಯ ಚ ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉತ್ತರವಡ್ಢಮಾನಪಬ್ಬತವಾಸಿಉಪಾಸಕಸ್ಸ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೮೯ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಣ್ಣನಾ; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.೧೦೯-೧೧೧; ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಣ್ಣನಾ) ವಿಯ ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾದಿಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ। ಇದಾನಿ ತತ್ಥಾ ತತ್ಥಾಗತೇಸು ಧಮ್ಮತೋ, ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ, ಆರಮ್ಮಣತೋ, ವೇದನಾತೋ, ಮೂಲತೋ, ಆದಾನತೋ, ಭೇದತೋತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕಧಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮಾದಾನವಿರತಿಯೋ। ‘‘ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿವತ್ಥೂ’’ತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಪಾಣೋ ವುತ್ತೋ, ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಾದಿವತ್ಥೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಸತ್ತೇಯೇವ ಆರಭಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ, ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಚ ವಿರಮತೀ’’ತಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಏಕತಾನಾನತಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯ) ಖುದ್ದಕಾಗಮಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತೀತಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮನಚೇತನಾಸಙ್ಖಾತವಿರಮಿತಬ್ಬವತ್ಥುತೋ ವಿರಮಣವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಪಚ್ಛಿಮಾತಿ ಸೇತುಘಾತವಿರತಿ। ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಾವ ತಥಾಪಿ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನತೋ। ಇಮಿನಾ ಪನ ತತ್ಥೇವ ಆಗತೇಸು ತೀಸು ಆಚರಿಯವಾದೇಸು ದ್ವೇ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸೇವಾನುಜಾನನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
‘‘ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ, ಹಿ ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ಚ ಯದೇವ ಪಜಹತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಮೇವಾರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ಯತೋ ವಿರಮತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರೇಸಂ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಮೇವಾಲಮ್ಬಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ। ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ ಪನ ಯತೋ ವಿರಮತಿ, ತೇಸಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಆಲಮ್ಬಣಾನೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಅಪರೇ। ‘‘ದ್ವಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಯತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲತೋ ವಿರಮತಿ, ತೇಸಮಾರಮ್ಮಣಭೂತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬವತ್ಥುಮೇವಾಲಮ್ಬಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ। ಪುರಿಮಪುರಿಮಪದತ್ಥಞ್ಹಿ ವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಮಾಲಮ್ಬಣಂ
ಏತ್ಥಾಹ – ಯಜ್ಜೇತಂ ವಿರತಿದ್ವಯಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬವತ್ಥುಮೇವಾಲಮ್ಬಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ತಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯ’ಮನಧಿಪ್ಪೇತೋ ಅತ್ಥೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ನ ಹಿ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಞ್ಚ ಪಜಹತಿ, ತಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೋವ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ಏವಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಮ್ಪೇತಂ ವಿರತಿದ್ವಯಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾನಿ ಪಜಹತಿ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –
‘‘ಆರಭಿತ್ವಾನ
ನಿದಸ್ಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ಭವೇ, ಮಗ್ಗಟ್ಠೋರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ॥ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಏಕತಾನಾನತಾವಿನಿಚ್ಛಯ)।
ಇದಾನಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಆದಾನತೋ, ಭೇದತೋ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕತೋ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏತಾಸಂ ಪಞ್ಚವಿಧತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾದಿನ್ನತ್ತಾ। ನ ಹಿ ತದಾ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತ್ತಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯಂ ತು ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ತೇನೇವ ಕಮ್ಮಬದ್ಧೋ। ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಾದಿಯಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಏಕೇಕಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ‘‘ವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಚ ಇದಂ ಸಮಾಸಭಾವೇನ ಖುದ್ದಕಪಾಠಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸಾಧಾರಣವಿಭಾವನಾ) ವುತ್ತಂ, ಪಾಳಿಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ವೇರಮಣಿ’’ನ್ತಿ ನಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಮೇವ ಬ್ಯಾಸಭಾವೇನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಗಹಟ್ಠವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪನ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಸಮಾದಾನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿತೋ। ಇತಿ ಏಕಜ್ಝಂ, ಪಚ್ಚೇಕಞ್ಚ ಸಮಾದಾನೇ ವಿಸೇಸೋ ಇಧ ವುತ್ತೋ, ಖುದ್ದಕಾಗಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾದಿಯತೋ ಏಕಾಯೇವ ವಿರತಿ ಏಕಾವ
ಸೇತುಘಾತವಿರತಿಯಾ ಪನ ಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಅಕುಪ್ಪಸಭಾವತ್ತಾ। ತದೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಭವನ್ತರೇಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಭವನ್ತರೇಪೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋಪೀತಿ ಅತ್ಥಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ। ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ, ಪಗೇವ ಅಞ್ಞಹೇತು। ‘‘ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಸುರಂ ಪಿವತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಮಜ್ಝೇಪೇಯ್ಯಾಲನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ಮಿಗಪದವಳಞ್ಜನನಯೇನ ವಾ ವುತ್ತಂ ಸುರನ್ತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ನ ಕರೋತಿ। ‘‘ಮಜ್ಜನ್ತಿ ತದೇವ ಉಭಯಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸುರಾಸವವಿನಿಮುತ್ತಂ ಮದನೀಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೫.೧೧೩೪) ಸಂಯುತ್ತಮಹಾವಗ್ಗಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಖುದ್ದಕಪಾಠಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ತದುಭಯಮೇವ ಮದನೀಯಟ್ಠೇನ ಮಜ್ಜಂ, ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ಮದನೀಯಂ, ಯೇನ ಪೀತೇನ ಮತ್ತೋ ಹೋತಿ ಪಮತ್ತೋ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಜ್ಜ’’ನ್ತಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪುರಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸಚೇ ಪಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥೇವ ವಿಸೇಸದಸ್ಸನಂ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಖೀರಮೇವ ಮುಖಂ ಪವಿಸತಿ, ನ ಸುರಾ, ಪಗೇವ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ। ಕೋಞ್ಚಸಕುಣಾನನ್ತಿ ಕುನ್ತಸಕುಣಾನಂ। ಸಚೇಪಿ ಮುಖೇ ಖೀರಮಿಸ್ಸಕೇ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ನ ಚೇತ್ಥ ಉಪಮೋಪಮೇಯ್ಯಾನಂ ಸಮ್ಬದ್ಧತಾ ಸಿಯಾ ಕೋಞ್ಚಸಕುಣಾನಂ ಯೋನಿಸಿದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ ಕೋಚಿ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಯೋನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಉದ್ಧಂ ತಿರಿಯಮೇವ ದೀಘತಾ ವಿಯ, ಬಕಾನಂ ಮೇಘಸದ್ದೇನ, ಕುಕ್ಕುಟೀನಂ ವಾತೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ವಿಯ ಚ ಜಾತಿಸಿದ್ಧಂ, ಇತಿ ಕೋಚಿ ವದೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಚೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠಂ ವತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ಧಮ್ಮತಾಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಸೀಲಂ ವಿಯ, ವಿಜಾತೇ ತಸ್ಸಾ ದಿವಙ್ಗಮನಂ ವಿಯ ಚ ಸಭಾವೇನ ಸಿದ್ಧಂ, ಮಗ್ಗಧಮ್ಮತಾಯ ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದಿಟ್ಠಿಜುಕರಣಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯಂ ದುಕ್ಕರಂ, ತಸ್ಮಾ ಸರಣಗಮನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಾದಾನತೋ ಮಹಟ್ಠತರಮೇವ, ನ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಆದರಂ ಗಾರವಮಕತ್ವಾ ಸಮಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ಸಾಧುಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸೀಲಾನಿ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರಮೇವ, ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಞ್ಚ, ನ ದಿಗುಣಂ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಕರಣೀಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸೀಲಂ ಇಧ ಅಭಯದಾನತಾಯ ದಾನಂ, ಅನವಸೇಸಂ ವಾ ಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ದಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ದಾನಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಟ್ಠಕಥಾಮುತ್ತಕನಯೋ – ಸರಣಂ ಉಪಗತೇನ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವತ್ಥುತ್ತಯಪೂಜಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ತತ್ಥ ಚ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಸಾಧುಕಂ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬೋ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪನ ಸಮಾದಾನಮತ್ತಂ, ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುತೋ ವಿರಮಣಮತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಸರಣಗಮನತೋ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರತಾ, ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರತಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತದಾನಾದಿನಾ ದಣ್ಡನಿಧಾನತೋ, ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರ ಗುಣಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಚಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲತರತಾ, ಮಹಾನಿಸಂಸತರತಾ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ।
ತಮತ್ಥಂ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಗ್ಗಾನೀ’’ತಿ ಞಾತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾನಿ। ಚಿರರತ್ತತಾಯ ಞಾತತ್ತಾ ರತ್ತಞ್ಞಾನಿ। ‘‘ಅರಿಯಾನಂ ಸಾಧೂನಂ ವಂಸಾನೀ’’ತಿ ಞಾತತ್ತಾ ವಂಸಞ್ಞಾನಿ। ಪುರಿಮಕಾನಂ ಆದಿಪುರಿಸಾನಂ ಏತಾನೀತಿ ಪೋರಾಣಾನಿ। ಸಬ್ಬಸೋ ಕೇನಚಿಪಿ ಪಕಾರೇನ ಸಾಧೂಹಿ ನ ಕಿಣ್ಣಾನಿ ನ ಛಡ್ಡಿತಾನೀತಿ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾನಿ। ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ನೇಸಂ ಯಥಾ ಅತೀತೇ, ಏವಂ ಏತರಹಿ, ಅನಾಗತೇ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಅತೀತೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಭಾವಸ್ಸ ‘‘ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ನ ಸಙ್ಕಿಯನ್ತೀ’’ತಿ, ಅನಾಗತೇ ‘‘ನ ಸಙ್ಕಿಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಅತೋಯೇವ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾನಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ। ನ ಹಿ ಕದಾಚಿಪಿ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹಿಂಸಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮಂ ಅನುಜಾನನ್ತಿ। ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದೇತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಭೂತೇಸು ನಿಹಿತದಣ್ಡತ್ತಾ ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯಸ್ಸ ಭಯಾಭಾವಂ ದೇತಿ। ನ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಯಂ ಹೋತಿ। ಅವೇರನ್ತಿ ವೇರಾಭಾವಂ। ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝನ್ತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖತಂ। ‘‘ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸನಂ, ಹೇತುಮ್ಪಿ ಚೇತ್ಥ ತ್ವಾ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಾತರಂ ಸರಿತ್ವಾ ರೋದತೀ’’ತಿ।
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಜನಲಕ್ಖಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಯಞ್ಞೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ನ ನು ಚ ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಂ। ಅಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕಾಲೇಪಿ ಹಿ ವಿಞ್ಞೂ ತಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತಿ, ನ ಚ ಏಕನ್ತತೋ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಂ ಬಾಹಿರಕಾನಮ್ಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನತ್ತಾ। ಸರಣಗಮನಂ ಪನ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಹೇತುಕಂ, ಏಕನ್ತತೋ ಚ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಂ, ಕಥಂ ತತ್ಥ ಸರಣಗಮನತೋ ಪಞ್ಚಸೀಲಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಜೇಟ್ಠಕನ್ತಿ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವೇನ ಉತ್ತಮಂ। ‘‘ಸರಣಗಮನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಸರಣಗಮನೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖತತ್ತಾ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತಂ, ತಥಾ ಅನಭಿಸಙ್ಖತಸ್ಸ ಚ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪಫಲತಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
೩೫೩. ಈದಿಸಮೇವಾತಿ ಏವಂ ಸಂಕಿಲೇಸಪಟಿಪಕ್ಖಮೇವ ಹುತ್ವಾ। ನನು ಚ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಯಞ್ಞಾಯೇವ ‘‘ತಿವಿಧ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಿವಿಧಸೀಲಪಾರಿಪೂರಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಹಿ ನೇಸಂ ಯಞ್ಞಾನಂ ಅಪ್ಪಟ್ಠತರತಾ, ಮಹಪ್ಫಲತರತಾ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮತ್ತಾ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇಸನಂ ಆರಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇಹಿ ಗುಣೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೧) ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಸರಣಗಮನಂ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಗುಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ನ ಕಿಲಮತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ತಾನೀತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿ। ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಪಣೀತಾನಮೇವ ಝಾನಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ಮನ್ತವಾ ‘‘ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ, ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಮಹಾಕಪ್ಪವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಹೀನಂ ಪನ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಸ್ಸ ತತಿಯಭಾಗಂ ಆಯುಂ ದೇತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಪ್ಪಂ। ಹೀನಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾನಿ, ಮಜ್ಝಿಮಂ ಚತ್ತಾರೀತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ನೇತಬ್ಬೋ। ಅಪಿಚ ಯಸ್ಮಾ ಪಣೀತಾನಿಯೇವೇತ್ಥ ಝಾನಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ ಮಹಪ್ಫಲತರಭಾವದಸ್ಸನಪರತ್ತಾ ದೇಸನಾಯ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಏಕಂ ಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಣೀತಾನೇವ ಝಾನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ತದೇವಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ। ಚತುಕ್ಕನಯೇನ ಹಿ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಆರುಪ್ಪತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದಿಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಭಾವಿತ’’ನ್ತಿ, ತಥಾ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ ಆರುಪ್ಪಂ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾದೀನಿ ಆಯುಂ ದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಯಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಮತಿ। ಅಥ ವಾ ತದೇವಾತಿ ಆರುಪ್ಪಸಙ್ಖಾತಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ, ತಂ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ವೀಸತಿಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾದೀನಿ ಆಯುಂ ದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದಿಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಭಾವಿತ’’ನ್ತಿ, ತಥಾ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಏವಂ ದೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪರೋ ನಯೋ ‘‘ತದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಾದಿಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಭಾವಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ, ತಥಾ ಭಾವಿತಂ ಅಙ್ಗಸಮತಾಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಆರುಪ್ಪಜ್ಝಾನಮೇವಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಮ್ಮದೇವ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯೇ ಏವ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇ ಸಮಾನೇನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸಮಾವಹತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಸದಿಸಸ್ಸ ಪನ ಸುಖಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ। ಯಥಾಹ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಧಮ್ಮಪದೇ –
‘‘ಯತೋ
ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೭೪)।
ಯಸ್ಮಾ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಉಪರಿಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಸಮಾನರೂಪನಿಮ್ಮಾನಂ ನಾಮ ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ…ಪೇ॰… ಮಹಪ್ಫಲಾ’’ತಿ। ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿವಿವಿಧರೂಪಕರಣಂ ವಿಕುಬ್ಬನಂ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥತಾಯ। ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತೋ ಖನ್ಧಪದೇಸೋ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತಿ…ಪೇ॰… ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ। ಸಮಾಪೇನ್ತೋತಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇನ್ತೋ।
ಕೂಟದನ್ತಉಪಾಸಕತ್ತಪಟಿವೇದನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೪-೮. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿ ದೇಸನಾಯ ಪಸಾದವಚನಂ, ‘‘ಏಸಾಹಂ ಭವನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ ಪನ ಸರಣಗಮನವಚನನ್ತಿ ತದುಭಯಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದೇಸನಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತನೂತಿ ಮನ್ದೋ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಸಮುಪಬ್ಯೂಹತೋ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಾಣಯೋತಿ ‘‘ಸತ್ತ ಚ ಉಸಭಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಾಣಿನೋ। ತಂ ಪವತ್ತಿನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಾಣೀನಂ ಮೋಚನಾಕಾರಂ। ಆಕುಲಭಾವೋತಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುತತ್ತಾ ಪಾಣೀಸು ಅನುದ್ದಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಯಾ ತಾವ ಬಹೂ ಪಾಣಿನೋ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಬನ್ಧಾಪಿತಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಬ್ಯಾಕುಲಭಾವೋ, ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ದೇಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ, ‘‘ಉದಪಾದೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸುತ್ವಾತಿ ‘‘ಮುತ್ತಾ ಭೋ ತೇ ಪಾಣಯೋ’’ತಿ ಆರೋಚಿತವಚನಂ ಸುತ್ವಾ। ಚಿತ್ತಚಾರೋತಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿ। ‘‘ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ಮುದುಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪದಪಞ್ಚಕಂ ಸನ್ಧಾಯ‘‘ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿಆದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಯ ಆನುಭಾವೇನ। ಕಾಮಚ್ಛನ್ದವಿಗಮೇನ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತತಾ ಅರೋಗಚಿತ್ತತಾ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿಗಮೇನ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಮುದುಚಿತ್ತತಾ ಅಕಥಿನಚಿತ್ತತಾ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಗಮೇನ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತತಾ ತೇಹಿ ಅಮಲೀನಚಿತ್ತತಾ, ಥಿನಮಿದ್ಧವಿಗಮೇನ ಸಮ್ಪಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತತಾ ಅಮಲೀನಚಿತ್ತತಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಿಗಮೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅವಿಮುತ್ತತಾಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತತಾ ಅನಾವಿಲಚಿತ್ತತಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾನುಭಾವೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತನೀವರಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇತಿ
ಕೂಟದನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।