೩. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಗ್ಗೋ
೧. ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕೇತಿ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸೇತಮ್ಬರುಕ್ಖೋ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ ಏಕೋ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕೋ। ಏತದಹೋಸೀತಿ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಹೋಸಿ। ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಪಕತಿಯಾ ಆಗತಪುಬ್ಬತಂ ಉಪಾದಾಯ। ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಧ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ಸೇಸಂ ಜೀವಕಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೫೧ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯಮೇವ। ನ ಮೇ ತೇತಿ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, – ‘‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ನಾನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಹಿ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಜಾನಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
೧೮೬. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಿಂ ಖೀಣಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪುನ ಖೇಪೇತಬ್ಬಾಭಾವಾ ಯಾವದೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ। ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಭಗವಾ ಅತೀತಜಾನನಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇನ
ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಂ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ನಿಕನ್ತಿಂ। ನತ್ಥಿ ಖೋ ವಚ್ಛಾತಿ ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯೇಪಿ ಹಿ ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತೋ ಉಗ್ಗಸೇನೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ವೀತಸೋಕದಾರಕೋತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ತೇಪಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಕನ್ತಿಂ
ಸೋಪಾಸಿ ಕಮ್ಮವಾದೀತಿ ಸೋಪಿ ಕಮ್ಮವಾದೀ ಅಹೋಸಿ, ಕಿರಿಯಮ್ಪಿ ನ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ಥ। ತಞ್ಹಿ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ। ತದಾ ಕಿರ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಾಸಣ್ಡಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ತಸ್ಸಪಿ ಪಾಸಣ್ಡಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಲಭಾವಂ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿ ಪಠಮವಾರೇ ನಾಹಂ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ವದತಿ, ದುತಿಯೇ ನಾಹಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ। ಏವಂ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದೋ। ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೧೮೯. ಸದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖೇನ ಚೇವ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖೇನ ಚ ಸದುಕ್ಖಂ। ಸವಿಘಾತನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಸಉಪಘಾತಕಂ। ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಸಉಪಾಯಾಸಂ। ಸಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಸಪರಿಳಾಹಂ।
ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಕಾಚಿ ಏಕಾ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಪನೀತನ್ತಿ ನೀಹಟಂ ಅಪವಿದ್ಧಂ। ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಟ್ಠಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯವಯಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ। ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಾನನ್ತಿ ಮಥಿತಾನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವೇವಚನಂ। ಇದಾನಿ ತಾನಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಅಹಂಕಾರ-ಮಮಂಕಾರ-ಮಾನಾನುಸಯಾನನ್ತಿ ಆಹ। ಏತ್ಥ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ।
೧೯೦. ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಉಚ್ಛೇದಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಪನ ಸಸ್ಸತಮೇವ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಅನಾಲಮ್ಬೋ ಹೋತು, ಸುಖಪವೇಸನಟ್ಠಾನಂ ಮಾ ಲಭತೂ’’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಅಲನ್ತಿ ಸಮತ್ಥಂ ಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ। ಅಞ್ಞತ್ರಯೋಗೇನಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಯೋಗೇನ। ಅಞ್ಞತ್ರಾಚರಿಯಕೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೇನ।
೧೯೧. ತೇನ ಹಿ ವಚ್ಛಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮೋಹಮಾಪಾದಿನ್ತಿ ವದಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅನಾಹಾರೋ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ನಿಬ್ಬುತೋ।
೧೯೨. ಯೇನ ರೂಪೇನಾತಿ ಯೇನ ರೂಪೇನ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ತಥಾಗತಂ ರೂಪೀತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ। ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಗುಣಗಮ್ಭೀರೋ। ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋತಿ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ। ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋತಿ ದುಓಗಾಹೋ ದುಜ್ಜಾನೋ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಏವಮೇವ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ। ತಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ಕಥಂ? ಯಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಗತೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏವಂ।
ಅನಿಚ್ಚತಾತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ। ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಹಕಥೀತಿ ಸದ್ಧಿಂವಾದೋ, ಬಹುಂ ಮಯಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಕಥಂ ಸಾರೇತಿ ಮೇತ್ತಿಂ ಘಟೇತಿ। ಪುರಿಮಾನಿ ಹಿ ದ್ವೇ ಸುತ್ತಾನಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಕಥಿತಾನಿ, ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಅಬ್ಯಾಕತಸಂಯುತ್ತಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೪೧೬ ಆದಯೋ) ನಾಮ ಏತಸ್ಸೇವ ಕಥಿತಂ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಮೂಲವಸೇನ ಸಂಖಿತ್ತದೇಸನಂ, ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ। ಮೂಲವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತಿಸಂಖಿತ್ತಾ ದೇಸನಾ, ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಸಂಖಿತ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರಸದಿಸಾ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಪಕರಣೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಖಿತ್ತಮೇವ। ತಸ್ಮಾ ಮೂಲವಸೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನಾಪಿ ಸಂಖಿತ್ತಮೇವ ದೇಸೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೧೯೪. ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಕುಸಲನ್ತಿಆದೀಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ತಯೋ ಚತುಭೂಮಿಕಾಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ।
ಯತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಪನ ಜೀವಕಸುತ್ತೇ ಚ ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತೇ ಚ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೧೯೫. ಅತ್ಥಿ ಪನಾತಿ ಕಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ? ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸತ್ಥಾವ ಅರಹಾ ಹೋತಿ, ಸಾವಕೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ। ಸಮಣೋ ಚ ಗೋತಮೋ ‘ಯತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖುನೋ’ತಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಕಥೇತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ। ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತೂತಿ ಭವಂ ತಾವ ಗೋತಮೋ ತಿಟ್ಠತು, ಭವಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಅರಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಾಕತೇ ಉತ್ತರಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಆದೀನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
೧೯೬. ಆರಾಧಕೋತಿ ಸಮ್ಪಾದಕೋ ಪರಿಪೂರಕೋ।
೧೯೭. ಸೇಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲತ್ತಯಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ವದತಿ। ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನಾಹ – ‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಾ? ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿ ಚ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನೀ’’ತಿ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೦೨೩) ವಚನತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋಪಿ ಅನೇನ ಪತ್ತೋಯೇವ। ಫಲಂ ಪನ ಅಪತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಉತ್ತರಿ ಯೋಗಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ। ಸೋ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ –
‘‘ಯೋ
ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ।
ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ,
ಸ ವೇ ಠಿತತ್ತೋತಿ ನರೋ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೫)।
ಅನಾಗಾಮಿಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸೇಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ತತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಬಹುಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕೋ ಹೋತೂತಿ ಚೇ। ಏತಂ ನ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಚ ಅತ್ಥೋ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಠತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಕೇವಲಂ ಸುದ್ಧಅರಹತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ಏವಮಯಂ ಸಮಥೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತಿ
೧೯೮. ಸತಿ ಸತಿಆಯತನೇತಿ ಸತಿ ಸತಿಕಾರಣೇ। ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಅಭಿಞ್ಞಾ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಅವಸಾನೇ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨೦೦. ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮೇ ಭಗವಾತಿ ಸತ್ತ ಹಿ ಸೇಖಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿಚರನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೇನ ಭಗವಾ ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ। ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ನ ಜಾನಿಂಸು, ಅಜಾನನ್ತಾವ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ದೇವತಾತಿ ತೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಲಾಭೀ ದೇವತಾ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ದೀಘನಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ದೀಘನಖಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸೂಕರಖತಾಯನ್ತಿ ಸೂಕರಖತಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಲೇಣೇ। ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ತಂ ಲೇಣಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಪಥವಿಯಾ ವಡ್ಢಮಾನಾಯ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಗತಂ ಜಾತಂ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಸೂಕರೋ ತಸ್ಸ ಛದನಪರಿಯನ್ತಸಮೀಪೇ ಪಂಸುಂ ಖಣಿ। ದೇವೇ ವುಟ್ಟೇ ಪಂಸುಧೋತೋ ಛದನಪರಿಯನ್ತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಲೇಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಂಸುಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಲೇಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕುಟ್ಟಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತ-ಸುಧಾಕಮ್ಮಚಿತ್ತಕಮ್ಮರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾಯ ವಾಲುಕಾಯ ಸನ್ಥತಪರಿವೇಣಂ ಲೇಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ। ಲೇಣಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅಹೋಸಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತಬ್ಬಂ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।
ದೀಘನಖೋತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಪಬ್ಬಜಿತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತುಲೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಸಣ್ಡಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಸ್ಸ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಜಾತೋ। ಪವತ್ತಿಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಸುಣಾಮಿ, ಓಜವನ್ತಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಮಾತುಲೇ
ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ಸಬ್ಬಾ ಮೇ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ನಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನಕ್ಖಮನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ। ಏತ್ತಾವತಾನೇನ ‘‘ಉಚ್ಛೇದವಾದೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರೇ ತಾವ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಾಪಿ ಖೋ ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಏಸಾಪಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಿ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ಏಸಾಪಿ ತೇ ಪಠಮಂ ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ ನಕ್ಖಮತೀತಿ। ಏಸಾ ಚೇ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಿಟ್ಠಿ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಮಯ್ಹಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಯಾ ಏಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಖಮೇಯ್ಯ। ಯಂ ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಾದಿಸಮೇವ। ಯಥಾ ಸಬ್ಬಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾಪಿ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಖಮತಿ, ಏವಮೇವಂ ತಮ್ಪಿ ಖಮೇಯ್ಯ ಅತೋ ಖೋ ತೇ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ,…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ। ತತ್ಥ ಅತೋತಿ ಪಜಹನಕೇಸು ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ಯೇ ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಯೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚಿಯನ್ತಿ, ತೇವ ಬಹುತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಹೂ ಹಿ ಬಹುತರಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಬಹೂ ಬಹುತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರತೋ ತನೂ ಹಿ ತನುತರಾತಿ ಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯೇ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಯೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ। ತಞ್ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಮೂಲದಸ್ಸನಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಪರದಸ್ಸನಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸಸ್ಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಉಚ್ಛೇದಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ, ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ। ಮೂಲಸಸ್ಸತಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹಾಯ
ದುತಿಯವಾರೇ ಅತೋತಿ ಅಪ್ಪಜಹನಕೇಸು ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ಯೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇಹಿ, ಯೇ ಪಜಹನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚಿಯನ್ತಿ, ತೇವ ತನುತರಾ ಅಪ್ಪತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಞ್ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ತಞ್ಚ ಮೂಲದಸ್ಸನಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಕಥಂ? ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ‘‘ರೂಪಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತತ್ಥ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಓಳಾರಿಕಮೇತಂ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಪಜಹತಿ ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ರೂಪಂ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ದಸ್ಸನಮೇವ ಓಳಾರಿಕಂ, ವೇದನಾಪಿ ಸಸ್ಸತಾ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ದಸ್ಸನಂ ಓಳಾರಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ
ಸನ್ತಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನಾತಿ
ಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿಆದೀಸು ರಾಗವಸೇನ ವಟ್ಟೇ ರಜ್ಜನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನೇನ ವಟ್ಟಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ। ಅಭಿನನ್ದನಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನೇವ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯನಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ಚ ಆಸನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿಆದೀಸು ವಟ್ಟೇ ಅರಜ್ಜನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸಸ್ಸತದಸ್ಸನಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ದನ್ಧವಿರಾಗಂ, ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಖಿಪ್ಪವಿರಾಗಂ। ಕಥಂ? ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಹಿ ಇಧಲೋಕಂ ಪರಲೋಕಞ್ಚ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಫಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಕುಸಲಂ ಕರೋತಿ, ಅಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಾಯತಿ, ವಟ್ಟಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಅಭಿನನ್ದತಿ। ಬುದ್ಧಾನಂ
೨೦೨. ಸೋ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಉಕ್ಕಂಸೇತಿ ಮೇ ಭವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಕಞ್ಜಿಯೇನೇವ ತಿತ್ತಕಾಲಾಬು, ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನೇನೇವ ಪೂರಿತೋ, ಸೋ ತತ್ರಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ವಿಗ್ಗಹೋತಿ ಕಲಹೋ। ಏವಮೇತಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಹಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಗ್ಗಹಾದಿಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ ವಿಗ್ಗಹಾದಿನಾ’’ತಿ ತಂ ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಪಜಹತಿ।
೨೦೫. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ವಮಿತಕಞ್ಜಿಯೇ ಲಾಬುಮ್ಹಿ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಹದಯೇ ಅಮತೋಸಧಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಕಾಯೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ। ಅನಿಚ್ಚತೋತಿಆದೀನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ। ಯೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಛನ್ದೋತಿ ಯಾ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ತಣ್ಹಾ। ಸ್ನೇಹೋತಿ ತಣ್ಹಾಸ್ನೇಹೋವ। ಕಾಯನ್ವಯತಾತಿ ಕಾಯಾನುಗಮನಭಾವೋ, ಕಾಯಂ ಅನುಗಚ್ಛನಕಕಿಲೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಪುನ ತಾಸಂಯೇವ ವೇದನಾನಂ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಸಮಯೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ ಸುಖಾಪಿ ಖೋತಿಆದಿ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ।
ನ ಕೇನಚಿ ಸಂವದತೀತಿ ತಸ್ಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಂವದತಿ, ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಿವದತಿ। ಏವಂ ತಯೋಪಿ ವಾದಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ। ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ಕಥಿತಂ ವೋಹರಿತಂ, ತೇನ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಾಮಾಸಗ್ಗಾಹೇನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಯೋ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಕತಾವೀ,
ಖೀಣಾಸವೋ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧಾರೀ।
ಅಹಂ
ಮಮಂ ವದನ್ತೀತಿಪಿ ಸೋ ವದೇಯ್ಯ।
ಲೋಕೇ ಸಮಞ್ಞಂ ಕುಸಲೋ ವಿದಿತ್ವಾ,
ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ಸೋ ವೋಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೫)।
ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಾ ಖೋ ಚಿತ್ತ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಯೋ ಲೋಕವೋಹಾರಾ ಲೋಕಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಯಾಹಿ ತಥಾಗತೋ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೦)।
೨೦೬. ಅಭಿಞ್ಞಾಪಹಾನಮಾಹಾತಿ ಸಸ್ಸತಾದೀಸು ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಪಹಾನಮಾಹ, ಉಚ್ಛೇದಂ, ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವದತಿ। ರೂಪಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ರೂಪಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವದತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇನ ನಿರುದ್ಧೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚೇಸ ಪರಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಖುದಂ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಸ್ಸ
ಭಗವಾ ಪನ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಸೂರಿಯೇ ಧರಮಾನೇಯೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಓರುಯ್ಹ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಮಕಾಸಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ। ತತ್ರಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ – ಮಾಘನಕ್ಖತ್ತೇನ ಯುತ್ತೋ ಪುಣ್ಣಮಉಪೋಸಥದಿವಸೋ, ಕೇನಚಿ ಅನಾಮನ್ತಿತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಿ ಅಡ್ಢತೇಲಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ, ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನ-ಸಕದಾಗಾಮಿ-ಅನಾಗಾಮಿ-ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕ-ಅರಹನ್ತೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾವ, ಏಕೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ಥಕೇನ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೋಯೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ದೀಘನಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇತಿ ಅಗ್ಗಿಹೋಮಸಾಲಯಂ। ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇತಿ ದ್ವೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಮಾತುಲೋ ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಚ। ತೇಸು ಮಾತುಲೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋಪಿ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತಂದಿವಸಮೇವ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ದಾರಕದಾರಿಕಾಹಿ ಓಕಿಣ್ಣಂ ಅವಿವಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಮ್ಪಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ವಾಸತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ಉಪಗಚ್ಛತಿ।
ಅದ್ದಸಾ ಖೋ…ಪೇ॰… ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾವ ಅಗಮಾಸಿ। ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ। ಪರೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಕರಣತ್ಥಮೇವ ಹಿ ಮಯಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾವ ಅಗಮಾಸಿ।
ಸಮಣಸೇಯ್ಯಾನುರೂಪಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಇಮಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ। ನ ಚ ಅಸಞ್ಞತಸಮಣಸ್ಸ ನಿವುತ್ಥಟ್ಠಾನಮೇತಂ। ತಥಾಹೇತ್ಥ ಹತ್ಥೇನ ಆಕಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಪಾದೇನ ಆಕಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸೀಸೇನ ಪಹಟಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅನಾಕುಲೋ ಅನಾಕಿಣ್ಣೋ ಅಭಿನ್ನೋ ಭೂನಹುನೋತಿ ಹತವಡ್ಢಿನೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕಸ್ಸ। ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ವಡ್ಢಿಪಞ್ಞಾಪನಲದ್ಧಿಕತ್ತಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ – ಚಕ್ಖು ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ, ಅದಿಟ್ಠಂ ದಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ದಿಟ್ಠಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ। ಸೋತಂ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ, ಅಸುತಂ
‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸೋತೇನ ಸಂವರೋ।
ಘಾನೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಂವರೋ॥
ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ।
ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ।
ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೬೦-೩೬೧) –
ಛಸು
ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲೇತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಕಾರಣಧಮ್ಮೇ ಅನವಜ್ಜೇ। ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಉಗ್ಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸಿನೋ ಉಪರಿ ವಾಚಂ ಭಾಸಮಾನೇನ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋ ಏವಞ್ಹಿ ನೋ ಸುತ್ತೇ ಓಚರತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುತ್ತೇ ಏವಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮಯಂ ಮುಖಾರುಳ್ಹಿಚ್ಛಾಮತ್ತಂ ವದಾಮ, ಸುತ್ತೇ ಚ ನಾಮ ಆಗತಂ ವದಮಾನಾ ಕಸ್ಸ ಭಾಯೇಯ್ಯಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ನಂ ವದೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ಮಮ ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಅವಾವಟೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುತ್ತೋವ ನಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತೋವ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಜಮ್ಬೂಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಅಪೂರಯಮಾನೋ ಮಯಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನ ಭವಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವದೇಯ್ಯ, ವದಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೦೮. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋತಿ ಸತ್ಥಾ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಂ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ಅದ್ದಸ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ಸದ್ದಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸೋಸಿ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತೋ। ಸಂವಿಗ್ಗೋತಿ ಪೀತಿಸಂವೇಗೇನ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಚಲಿತೋ ಕಮ್ಪಿತೋ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನೇವ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ, ನ ಮಯಾ। ಅಮ್ಹೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಏತ್ಥ ತತಿಯೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಸುತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ದೋ ತಿಖಿಣಸೋತೇನ ಪುರಿಸೇನಾ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನವನವುತಿಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಾನಿ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪಭಿನ್ನಮುಖಂ ವಿಯ ಬೀಜಂ ಪರಿಪಾಕಗತಂ ಞಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ನಿಸೀದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಮಾನೋ ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
೨೦೯. ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ಮಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ಚಕ್ಖುಂ ಖೋ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ರೂಪಾರಾಮಂ। ರೂಪೇ ರತನ್ತಿ ರೂಪರತಂ। ರೂಪೇನ ಚಕ್ಖು ಆಮೋದಿತಂ ಪಮೋದಿತನ್ತಿ ರೂಪಸಮುದಿತಂ। ದನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ। ಗುತ್ತನ್ತಿ ಗೋಪಿತಂ। ರಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಠಪಿತರಕ್ಖಂ। ಸಂವುತನ್ತಿ ಪಿಹಿತಂ। ಸಂವರಾಯಾತಿ ಪಿಧಾನತ್ಥಾಯ।
೨೧೦. ಪರಿಚಾರಿತಪುಬ್ಬೋತಿ ಅಭಿರಮಿತಪುಬ್ಬೋ। ರೂಪಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ರೂಪಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪರಿಳಾಹಂ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ಕಿಮಸ್ಸ ವಚನೀಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತಯಾ ಕಿಂ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ, ವುಡ್ಢಿಹತೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕೋತಿ ಇದಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ನ ಕಿಞ್ಚಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೨೧೧. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತಯಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಹಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ। ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕೋತಿಆದೀಸು ಯತ್ಥ ಸುಖಂ ಹೋತಿ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ವಸ್ಸಿಕೋ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕೋ ಪಾಸಾದೋ ನಾತಿಉಚ್ಚೋ ಹೋತಿ ನಾತಿನೀಚೋ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿಪಿಸ್ಸ ನಾತಿತನೂನಿ ನಾತಿಬಹೂನಿ, ಭೂಮತ್ಥರಣಪಚ್ಚತ್ಥರಣಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾನಿಪೇತ್ಥ ಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಥಮ್ಭಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಯೋಪಿ ನೀಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ತನುಕಾನಿ ಸುಖುಮಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ। ಉಣ್ಹಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಭಿತ್ತಿನಿಯೂಹಾನಿ ನೀಹರೀಯನ್ತಿ। ಭೂಮತ್ಥರಣಪಚ್ಚತ್ಥರಣನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಉಣ್ಹವೀರಿಯಾನಿ ಕಮ್ಬಲಾದೀನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಂ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಕಟುಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ। ಗಿಮ್ಹಿಕೇ ಥಮ್ಭಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಯೋಪಿ ಉಚ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ। ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಬಹೂನಿ ವಿಪುಲಜಾಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಭೂಮತ್ಥರಣಾದೀನಿ ದುಕೂಲಮಯಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾನಿ ಮಧುರರಸಸೀತವೀರಿಯಾನಿ। ವಾತಪಾನಸಮೀಪೇಸು ಚೇತ್ಥ ನವ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀಹಿ ಸಞ್ಛಾದೇನ್ತಿ। ತೇಸು ತೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಉದಕಯನ್ತಾನಿ
ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಟ್ಠಸತಸುವಣ್ಣಘಟೇ ಚ ರಜತಘಟೇ ಚ ಗನ್ಧೋದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಗಚ್ಛಕೇ ಕತ್ವಾ ಸಯನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು। ಮಹನ್ತೇಸು ಲೋಹಕಟಾಹೇಸು
ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತ್ತಾರೋ ಸರಾ ಹೋನ್ತಿ। ದಿವಾಕಾಲೇ ನಾನಾವಣ್ಣಸಕುಣಗಣಾ ಪಾಚೀನಸರತೋ
ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹೀತಿ ಪುರಿಸವಿರಹಿತೇಹಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ತೂರಿಯಾನೇವ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನೇವ ತಾಯ ರತಿಯಾ ರಮಮಾನೋತಿ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
೨೧೨. ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತ್ಥನಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾ ಚ ನೇಸಂ ಪಪಞ್ಚೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮನ್ತೇಹಿ ಅತಿತ್ತಾ ಮನ್ತೇ ಗವೇಸನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಗಹಪತಿನೋ ಪನ ಮುದ್ದಾಗಣನಮತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂಯೇವ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾನುಸಕಕಾಮಹೇತು ಆವಟ್ಟೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠತರಾ। ಪಣೀತತರಾತಿ ಅತಪ್ಪಕತರಾ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಕುಸಗ್ಗೇನುದಕಮಾದಾಯ, ಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಮಿನೇ।
ಏವಂ ಮಾನುಸಕಾ ಕಾಮಾ, ದಿಬ್ಬಕಾಮಾನ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೩೮೯) –
ಸಮಧಿಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತರಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ।
ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಇತ್ಥಿಮಜ್ಝೇ ಮೋದನಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಸುಚರಿತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಕಾಲೋ
೨೧೩. ಸುಖೀತಿ ಪಠಮಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖಿತೋ ಅಸ್ಸ। ಸೇರೀತಿ ಪಠಮಂ ವೇಜ್ಜದುತಿಯಕೋ ಪಚ್ಛಾ ಸೇರೀ ಏಕಕೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಸಯಂವಸೀತಿ ಪಠಮಂ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತಮಾನೋ ವೇಜ್ಜೇನ ನಿಸೀದಾತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಸೀದಿ, ನಿಪಜ್ಜಾತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಭುಞ್ಜಾತಿ ವುತ್ತೇ ಭುಞ್ಜಿ, ಪಿವಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪಿವಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂವಸೀ ಜಾತೋ। ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗಮೋತಿ ಪಠಮಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಲತ್ಥ, ಪಚ್ಛಾ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ವನದಸ್ಸನ-ಗಿರಿದಸ್ಸನ-ಪಬ್ಬತದಸ್ಸನಾದೀಸುಪಿ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಮೋ ಜಾತೋ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೇವ ಗನ್ತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ।
ಏತ್ಥಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಿಕಾಲೋ ವಿಯ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನಕಾಲೋ, ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಂ ವಿಯ ಏಕಂ ಕಾಮವತ್ಥು, ದ್ವೇ ಕಪಲ್ಲಾನಿ ವಿಯ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪನ ದೇವರಞ್ಞೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕೋಟಿಯಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಾನಿ ವಿಯ ಅಡ್ಢತಿಯನಾಟಕಕೋಟಿಯೋ, ನಖೇಹಿ ವಣಮುಖಾನಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲೇ ಪರಿತಾಪನಂ ವಿಯ ವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಂ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಗಮ್ಮ ಅರೋಗಕಾಲೋ ವಿಯ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಬುದ್ಧಭೂತಕಾಲೇ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಯಾ ವೀತಿವತ್ತನಕಾಲೋ, ಅಞ್ಞಂ ಕುಟ್ಠಿಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಾಯ ರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಹೀನಜನರತಿಯಾ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋತಿ।
೨೧೪. ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಉಪಹತಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ತೇ ಯಥಾ ಸೋ ಉಪಹತಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಕುಟ್ಠೀ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಿಂ ಸುಖಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಲತ್ಥ, ಏವಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಹತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೇಸ್ವೇವ ಕಾಮೇಸು ಸುಖಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಲತ್ಥುಂ।
೨೧೫. ಅಸುಚಿತರಾನಿ ಚೇವಾತಿಆದೀಸು ಪಕತಿಯಾವ ತಾನಿ ಅಸುಚೀನಿ ಚ ದುಗ್ಗನ್ಧಾನಿ ಚ ಪೂತೀನಿ ಚ, ಇದಾನಿ ಪನ ಅಸುಚಿತರಾನಿ ಚೇವ ದುಗ್ಗನ್ಧತರಾನಿ ಚ ಪೂತಿತರಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ಕಾಚೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಣ್ಡೂವನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಾಣಕಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸನ್ತಿ, ದುಟ್ಠಲೋಹಿತದುಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಪಗ್ಘರನ್ತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತಾ ಹೋತಿ।
ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಗಮನೇನೇವ ಅಮತಗಾಮೀನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಖೇಮೋ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಖೇಮತರೋ ಖೇಮಂ ಅಮತಗಾಮಿನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖೇಮನ್ತಿಪಿ ಅಮತನ್ತಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ। ಯಾವತಾ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ಖೇಮಗಾಮಿನೋ ಚ ಅಮತಗಾಮಿನೋ ಚಾತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಗಹಿತಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ತೇಸಂ ಖೇಮಅಮತಗಾಮೀನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
೨೧೬. ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯಾನಞ್ಚ। ಸಮೇತೀತಿ ಅನೋಮಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಣಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತಾರೇನ್ತೋ ಮಜ್ಜತಿ – ‘‘ಇದಂ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಆರೋಗ್ಯಂ, ಇದಂ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಸೀಸಂ ಕಾಲೇನ ಉರಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
೨೧೭. ಛೇಕನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಸಾಹುಳಿಚೀರೇನಾತಿ ಕಾಳಕೇಹಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಕತಥೂಲಚೀರೇನ। ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಕೇನಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಲೇನ ದಸಾಯ ಕಾಲೇನ ಅನ್ತೇ ಕಾಲೇನ ಮಜ್ಝೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ, ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬಕೇಹೇಸಾತಿ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಏಸಾ। ವಿಪಸ್ಸೀಪಿ ಹಿ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವಾ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ, ‘‘ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಗಾಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ। ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ। ತೇ ಪೋತ್ಥಕಗತಂ ಕತ್ವಾ ಪದದ್ವಯಮೇವ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು। ತೇನಾಹ – ಸಾ ಏತರಹಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಗಾಥಾತಿ।
೨೧೮. ರೋಗೋವ ಭೂತೋತಿ ರೋಗಭೂತೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅರಿಯಂ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಞ್ಚೇವ ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಚ। ಪಹೋತೀತಿ ಸಮತ್ಥೋ। ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಉದ್ಧಂವಿರೇಚನಂ ಅಧೋವಿರೇಚನಂ ಅಞ್ಜನಞ್ಚಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ।
೨೧೯. ನ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅನ್ತರಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದಿಪಲಿವೇಠೇನ
೨೨೦. ದುತಿಯವಾರೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೋತಿ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿತ್ತಾದಿಪಲಿವೇಠೇನ ಅನ್ಧೋ। ಅಮುಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇ। ಅಮಿತ್ತತೋಪಿ ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅಮಿತ್ತೋ ಮೇ ಅಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅಮಿತ್ತತೋ ಠಪೇಯ್ಯ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ವಟ್ಟೇ ಅನುಗತಚಿತ್ತೇನ। ತಸ್ಸ ಮೇ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏಕಸನ್ಧಿ ದ್ವಿಸಙ್ಖೇಪೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಕಥಿತೋ, ವಟ್ಟಂ ವಿಭಾವಿತಂ।
೨೨೧. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ। ಇಮೇ ರೋಗಾ ಗಣ್ಡಾ ಸಲ್ಲಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾತಿ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸನ್ದಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಿಲಕ್ಖಗುಹಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಗುಹಾಯ ದ್ವಾರೇ ಪಿಲಕ್ಖರುಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಿಲಕ್ಖಗುಹಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ವಿವೇಕತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ। ದೇವಕತಸೋಬ್ಭೋತಿ ವಸ್ಸೋದಕೇನೇವ ತಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಜಾತೋ ಮಹಾಉದಕರಹದೋ। ಗುಹಾದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಗುಹಾತಿ ಪಂಸುಗುಹಾ। ಸಾ ಉನ್ನಮೇ
ಉನ್ನಾದಿನಿಯಾತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾಯ। ತೇಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯವತ್ತಂ ವಾ ಬೋಧಿವತ್ತಂ ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ। ತೇನ ತೇ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಬಾಲಾತಪೇ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಸಾಯಂ ವಾ ಕಥಾಯ ಫಾಸುಕತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಸೋಭಣೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಾದೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಿ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಕದಾರಿಕಾವಣ್ಣೇ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಾಮಸ್ಸಾದಭವಸ್ಸಾದಾದಿವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಕಥಾದಿಅನೇಕವಿಧಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಸಾ ಹಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾ ಕಥಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ। ತತ್ಥ ರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ಮನ್ಧಾತಾ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೋ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ರಾಜಕಥಾ। ಏಸ ನಯೋ ಚೋರಕಥಾದೀಸು।
ತೇಸು ‘‘ಅಸುಕೋ ರಾಜಾ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ
ಞಾತಿಕಥಾದೀಸುಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಚರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಪಿ ನೋ ಞಾತಕಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ। ಗಾಮಕಥಾಪಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಸುಭಿಕ್ಖದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾತಿ ನಿಗಮನಗರಜನಪದಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತ್ಥಿಕಥಾಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಸೂರಕಥಾಪಿ ವಿಸಿಖಾಕಥಾಪಿ ಅಸುಕಾ ವಿಸಿಖಾ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ ಇಚ್ಚೇವಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾತಿ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಉದಕತಿತ್ಥಕಥಾ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ ವಾ। ಸಾಪಿ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಗಾಯಿತುಂ ಛೇಕಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಾ। ತತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಞಾತಿಕಥಾಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ನಾನತ್ತಕಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾವಿಮುತ್ತಾ ಅವಸೇಸಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ। ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾತಿ
ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ನಾಮ ಕಸ್ಮಾ ಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ, ಸಾಗರದೇವೇನ ಖಣಿತತ್ತಾ ಸಾಗರೋ, ಖತೋ ಮೇತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ನಿವೇದಿತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಕಥಾ। ಇತಿ ಭವೋ, ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ। ಭವೋತಿ ವಡ್ಢಿ, ಅಭವೋತಿ
ತತೋ ಸನ್ದಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಮೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಮಯಞ್ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸನ್ದಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ…ಪೇ॰… ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಸಣ್ಠಪೇಸೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ, ವಜ್ಜಮಸ್ಸಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ। ಯಥಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಠಪೇಸಿ। ಯಥಾ ನಾಮ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ನಿವಾಸನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಪಾರುಪನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ರಜೋಕಿಣ್ಣಟ್ಠಾನಂ ಪುಞ್ಛತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದಾ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ಯಥಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮಾತಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಕಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಏಕಕಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಯಾಪೇನ್ತಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದವಿನೀತಾತಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನ ನಿರವೇನ ಬುದ್ಧೇನ ವಿನೀತಾ। ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದಿನೋತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ। ತಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದಿನೋ। ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಇಧಾಗನ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀತಿ। ಅತ್ತನೋ ವುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸನ್ದಕಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ನಿಸೀದಿಂಸು।
೨೨೪. ಸ್ವಾಗತಂ ಭೋತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸಾತಿ ಸುಆಗಮನಂ ಭೋತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ। ಭವನ್ತೇ ಹಿ ನೋ ಆಗತೇ ಆನನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಸೋಕೋತಿ ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋತಿ ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರವಚನಮೇತಂ। ಥೇರೋ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಚಾರಿಕತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುರಿಮಗಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ನ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತಂ ಆಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆಸನೇನ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸೀದತು ಭವಂ ಆನನ್ದೋ, ಇದಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಆಹ।
ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ವೋ ಆರಮ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಮಮಾಗಮನಪಚ್ಚಯಾ ಕತಮಾ ಕಥಾ ಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಗತಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಅಥ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ನಿರತ್ಥಕಕಥಾವ ಏಸಾ ನಿಸ್ಸಾರಾ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುರತೋ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತೇಸಾ, ಭೋತಿಆದಿಮಾಹ। ನೇಸಾ ಭೋತೋತಿ ಸಚೇ ಭವಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಾಪೇಸಾ ಕಥಾ ನ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನಿಮಾಯ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ। ಭೋತೋ ಪನ ಆಗಮನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞದೇವ ಸುಕಾರಣಂ ಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮಮ್ಹಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಸಾಧು ವತ ಭವನ್ತಂ ಯೇ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಆಚರಿಯಕೇತಿ ಆಚರಿಯಸಮಯೇ। ಅನಸ್ಸಾಸಿಕಾನೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸವಿರಹಿತಾನಿ। ಸಸಕ್ಕನ್ತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಏಕಂಸೇನೇವ ವಸನ್ತೋ ಚ ನಾರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ನ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಕಾರಣಭೂತಂ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ।
೨೨೫. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ। ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೦) ವುತ್ತಾನಿ। ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ। ಪಥವೀ ಪಥವೀಕಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು ಬಾಹಿರಪಥವೀಧಾತುಂ। ಅನುಪೇತೀತಿ ಅನುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ಉಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಿ। ಆಸನ್ದಿಪಞ್ಚಮಾತಿ ನಿಪನ್ನಮಞ್ಚೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಮಞ್ಚೋ ಚೇವ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾವಾಳಾಹನಾತಿ ಯಾವ ಸುಸಾನಾ। ಪದಾನೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತಕವಣ್ಣಾನಿ, ಪಾರಾವತಪಕ್ಖವಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಭಸ್ಸನ್ತಾತಿ ಭಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಳಿ। ಆಹುತಿಯೋತಿ ಯಂ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರಾದಿಭೇದಂ ದಿನ್ನದಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛಾರಿಕಾವಸಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಫಲದಾಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದತ್ತುಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ದತ್ತೂಹಿ ಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಬಾಲೇಹಿ ಅಬುದ್ಧೀಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮಿದಂ ದಾನಂ, ನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ। ಬಾಲಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ಥಿಕವಾದನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ ದಿನ್ನಫಲನ್ತಿ ಇಮಂ ಅತ್ಥಿಕವಾದಂಯೇವ ವದನ್ತಿ ತೇಸಂ ತುಚ್ಛಂ ವಚನಂ ಮುಸಾವಿಲಾಪೋ। ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚಾತಿ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ।
ಅಕತೇನ ಮೇ ಏತ್ಥ ಕತನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕತೇನೇವ ಸಮಣಕಮ್ಮೇನ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅವುಸಿತೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವುಸಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ। ಸಮಸಮಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಸಮಾ, ಸಮೇನ ವಾ ಗುಣೇನ ಸಮಾ। ಸಾಮಞ್ಞಂ ಪತ್ತಾತಿ ಸಮಾನಭಾವಂ ಪತ್ತಾ।
೨೨೬. ಕರತೋತಿಆದೀನಿ ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ। ತಥಾ ನತ್ಥಿ ಹೇತೂತಿಆದೀನಿ।
೨೨೮. ಚತುತ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೇ ಅಕಟಾತಿ ಅಕತಾ। ಅಕಟವಿಧಾತಿ ಅಕತವಿಧಾನಾ, ಏವಂ ಕರೋಹೀತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಾಪಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾಪಿ ನ ನಿಮ್ಮಿತಾ। ಅನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪಿತಾ। ಕೇಚಿ ಅನಿಮ್ಮಿತಬ್ಬಾತಿ ಪದಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ವಞ್ಝಾತಿ ವಞ್ಝಪಸುವಞ್ಝತಾಲಾದಯೋ ವಿಯ ಅಫಲಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಅಜನಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ಪಥವೀಕಾಯಾದೀನಂ ರೂಪಾದಿಜನಕಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಪಬ್ಬತಕೂಟಾ ವಿಯ ಠಿತಾತಿ ಕೂಟಟ್ಠಾ। ಈಸಿಕಟ್ಠಾಯಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಮುಞ್ಜೇ ಈಸಿಕಾ ವಿಯ ಠಿತಾ। ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಮಿದಂ ಜಾಯತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಜತೋ ಈಸಿಕಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ। ‘‘ಏಸಿಕಟ್ಠಾಯಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿಪಿ ನ ಇಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಚಲನ್ತಿ। ನ ವಿಪರಿಣಾಮೇನ್ತೀತಿ ಪಕತಿಂ ನ ಜಹನ್ತಿ। ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಉಪಹನನ್ತಿ। ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಾ।
ಪಥವೀಕಾಯೋತಿಆದೀಸು ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಜೀವಸತ್ತಮೇಸು ಕಾಯೇಸು। ನತ್ಥಿ ಹನ್ತಾ ವಾತಿ ಹನ್ತುಂ ವಾ ಘಾತೇತುಂ ವಾ ಸೋತುಂ ವಾ ಸಾವೇತುಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ವಾ ಜಾನಾಪೇತುಂ ವಾ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸತ್ತನ್ನಂತ್ವೇವ ಕಾಯಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀಸು ಪಹಟಂ ಸತ್ಥಂ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀನಂ ಅನ್ತರೇನ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಾಯಾನಂ ಅನ್ತರೇನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿವರೇನ ಸತ್ಥಂ ಪವಿಸತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಮೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೋನಿಪಮುಖಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಮುಖಯೋನೀನಂ ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮುನೋ ಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಸತಾನಿ ಚ, ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕಮತ್ತಕೇನ ನಿರತ್ಥಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇತಿ। ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಭಣತಿ। ತೀಣೀತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನಾತಿ। ಕಮ್ಮೇ ಚ ಅಡ್ಢಕಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮನ್ತಿ। ದ್ವಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಪಟಿಪದಾತಿ ವದತಿ। ದ್ವಟ್ಠನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಛಳಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ।
ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ಮನ್ದಭೂಮಿ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ವೀಮಂಸಕಭೂಮಿ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ಸಮಣಭೂಮಿ
ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಸತೇತಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವವುತ್ತಿಸತಾನಿ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಸತಾನಿ। ನಾಗಾವಾಸಸತೇತಿ ನಾಗಮಣ್ಡಲಸತಾನಿ। ವೀಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತೇತಿ ವೀಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತಾನಿ। ತಿಂಸೇ ನಿರಯಸತೇತಿ ತಿಂಸ ನಿರಯಸತಾನಿ। ರಜೋಧಾತುಯೋತಿ ರಜಓಕಿರಣಟ್ಠಾನಾನಿ। ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಅಜಪಸುಮಿಗಮಹಿಂಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಅಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಮುಗ್ಗಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ನಿಗಣ್ಠಿಗಬ್ಭಾತಿ ನಿಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಜಾತಗಬ್ಭಾ, ಉಚ್ಛುವೇಳುನಳಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ದೇವಾತಿ ಬಹೂ ದೇವಾ, ಸೋ ಪನ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಮಾನುಸಾಪಿ ಸತ್ತ ಪಿಸಾಚಾತಿ ಪಿಸಾಚಾ ಮಹನ್ತಾ, ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ।
ಸರಾತಿ ಮಹಾಸರಾ। ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡ-ರಥಕಾರ-ಅನೋತತ್ತ-ಸೀಹಪಪಾತಕುಳಿರ-ಮುಚಲಿನ್ದ-ಕುಣಾಲದಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ। ಪವುಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾ। ಪಪಾತಾತಿ ಮಹಾಪಪಾತಾ। ಪಪಾತಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಪಪಾತಸತಾನಿ। ಸುಪಿನಾತಿ ಮಹಾಸುಪಿನಾ। ಸುಪಿನಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಸುಪಿನಸತಾನಿ। ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ। ಏತ್ಥ ಏಕಮ್ಹಾ ಸರಾ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಏಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಮ್ಹಿ ಸರೇ ನಿರುದಕೇ ಕತೇ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋತಿ ವದತಿ। ಏವರೂಪಾನಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ। ಪಣ್ಡಿತೋಪಿ ಕಿರ ಅನ್ತರಾ ಸುಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬಾಲೋಪಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ।
ಸೀಲೇನಾತಿ ವತೇನಾತಿ ತಾದಿಸೇನ ವತೇನ। ತಪೇನಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮೇನ। ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಹೇವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ। ತಞ್ಹಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ದೋಣಮಿತೇತಿ ದೋಣೇನ ಮಿತಂ ವಿಯ। ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಂ। ಪರಿಯನ್ತಕತೇತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಪರಿಯನ್ತೋ। ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನೇತಿ ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಿ। ನ ಸಂಸಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಾಯತಿ, ನ ಬಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸಾ, ಹಾಪನವಡ್ಢನಾನಮೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ। ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗುಳೇತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಗುಳಂ। ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಪಲೇತೀತಿ ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಪಮಾಣೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುತ್ತೇ ಖೀಣೇ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಮೇವಂ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೨೯. ಕಿಮಿದನ್ತಿ ಕಿಮಿದಂ ತವ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಕಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞು ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನಿಯತಿವಾದೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಸುಞ್ಞಂ ಮೇ ಅಗಾರನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
೨೩೦. ಅನುಸ್ಸವಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಸ್ಸವನಿಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ಅನುಸ್ಸವಸಚ್ಚೋತಿ ಸವನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೋ। ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ವಗ್ಗಪಣ್ಣಾಸಕಾಯ ಪಿಟಕಗನ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ।
೨೩೨. ಮನ್ದೋತಿ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ। ಮೋಮೂಹೋತಿ ಅತಿಮೂಳ್ಹೋ। ವಾಚಾವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವಾಚಾಯ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಕೀದಿಸಂ? ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಯನ್ತವಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ
ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋತಿಆದೀಸು ಇದಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ಕಿಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ಉಭಯತೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ತಿವಿಧೇನಾಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ತೇ ಲದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನೋತಿಪಿ ಮೇ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ಏಸ ಸತ್ಥಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಪುರಿಮೇಸುಪಿ ಅನಸ್ಸಾಸಿಕೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ।
೨೩೪. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಭೂತೋ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂ ತಿಲತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀನಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನನು ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ
೨೩೬. ಪುತ್ತಮತಾಯ ಪುತ್ತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಜೀವಕಾ ಮತಾ ನಾಮಾತಿ ಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಆಜೀವಕಾ ಮತಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಮತಾ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಆಜೀವಕಾ ಪುತ್ತಮತಾಯ ಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇತಿ ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಸನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮೋರನಿವಾಪೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮೋರಾನಂ ಅಭಯಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಅದಂಸು। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಠಾನಂ ಮೋರನಿವಾಪೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ಅನ್ನಭಾರೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಥಾ ವರಧರೋತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಇಮೇ ತಯೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬಹೂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ। ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಇಧ ಅಪ್ಪಸದ್ದವಿನೀತೋತಿ ಅವತ್ವಾವ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಿನೀತೋತಿ।
೨೩೮. ಪುರಿಮಾನೀತಿ ಹಿಯ್ಯೋದಿವಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಪುರಿಮಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮತರಾನಿ। ಕುತೂಹಲಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಕುತೂಹಲಸಾಲಾ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಸಾಲಾ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಪನ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾನಾವಿಧಂ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ, ಸಾ ಬಹೂನಂ – ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ವದತಿ ಲಾಭಾತಿ ಯೇ ಏವರೂಪೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ದಟ್ಠುಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ
ಸಙ್ಘಿನೋತಿಆದೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘಿನೋ। ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣಿನೋ। ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾತಿ ಗಣಾಚರಿಯಾ। ಞಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ। ಯಥಾಭುಚ್ಚಗುಣೇಹಿ ಚೇವ ಅಯಥಾಭೂತಗುಣೇಹಿ ಚ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಯಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಸಸ್ಸಿನೋ। ಪೂರಣಾದೀನಞ್ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಸೋ ಸಮುಗ್ಗತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಯಥಾಭೂತಗುಣೇಹಿ। ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ಲದ್ಧಿಕರಾ। ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾತಿ ಇಮೇ ಸಾಧೂ ಸುನ್ದರಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ। ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಚೇವ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಿಭಾವಿನೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತಜನಸ್ಸ। ತತ್ಥ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಬಾಲಜನಸ್ಸ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ, ತಥಾಗತೋ ಪಣ್ಡಿತಜನಸ್ಸ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಸಙ್ಘೀತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ವಿಭಜನ್ತೋ ಬಹೂನಿ ನಿಬ್ಬಾನಓತರಣತಿತ್ಥಾನಿ ಅಕಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಿತ್ಥಕರೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಕಸ್ಮಾ
೨೩೯. ವಾದಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ವಾದೇ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ। ಅಪಕ್ಕನ್ತಾತಿ, ಅಪಗತಾ, ಕೇಚಿ ದಿಸಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಕೇಚಿ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ಕೇಚಿ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಆಗತಾ। ಸಹಿತಂ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಸಹಿತಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸಹಿತಂ ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಅಸಹಿತಂ। ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ತೇ ವಿಪರಾವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ತುಯ್ಹಂ ದೀಘರತ್ತಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಸುಪ್ಪಗುಣಂ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಏಕವಚನೇನೇವ ವಿಪರಾವತ್ತಂ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆರೋಪಿತೋ ತೇ ವಾದೋತಿ ಮಯಾ ತವ ವಾದೇ ದೋಸೋ ಚರ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾಯಾತಿ ದೋಸಮೋಚನತ್ಥಂ ಚರ ವಿಚರ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀತಿ ಅಥ ಸಯಂ ಪಹೋಸಿ, ಇದಾನೇವ ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ। ಧಮ್ಮಕ್ಕೋಸೇನಾತಿ ಸಭಾವಕ್ಕೋಸೇನ।
೨೪೦. ತಂ ನೋ ಸೋಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ। ಖುದ್ದಮಧುನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತಂ ದಣ್ಡಕಮಧುಂ। ಅನೇಲಕನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅಪಗತಮಚ್ಛಿಕಣ್ಡಕಂ। ಪೀಳೇಯ್ಯಾತಿ ದದೇಯ್ಯ। ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನರೂಪೋತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನು ಖೋ ನೋ ಭೋಜನಂ ದಸ್ಸತೀತಿ ಭಾಜನಹತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ। ಸಮ್ಪಯೋಜೇತ್ವಾತಿ
೨೪೧. ಇತರೀತರೇನಾತಿ ಲಾಮಕಲಾಮಕೇನ। ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಕಾಯವಿವೇಕಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತೋವ।
೨೪೨. ಕೋಸಕಾಹಾರಾಪೀತಿ ದಾನಪತೀನಂ ಘರೇ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಠಪನತ್ಥಂ ಖುದ್ದಕಸರಾವಾ ಹೋನ್ತಿ, ದಾನಪತಿನೋ ಅಗ್ಗಭತ್ತಂ ವಾ ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಂ ಭತ್ತಂ ತಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ। ತಂ ಸರಾವಕಂ ಕೋಸಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಚ ಏಕೇನೇವ ಭತ್ತಕೋಸಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಕೋಸಕಾಹಾರಾತಿ। ಬೇಲುವಾಹಾರಾತಿ ಬೇಲುವಮತ್ತಭತ್ತಾಹಾರಾ। ಸಮತಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಓಟ್ಠವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖಾಸಮಂ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಧಮ್ಮೇನ। ಏತ್ಥ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನೇವ ಭಗವಾ ಅನಪ್ಪಾಹಾರೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಅಪ್ಪಾಹಾರೋವ ಅಹೋಸಿ, ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಪತ್ಥೋದನೇನೇವ ಯಾಪೇಸಿ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕವನಸಣ್ಡೇ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಭಿಸಮುಳಾಲೇಹೇವ ಯಾಪೇಸಿ। ಇಧ
ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾತಿ ಲೂಖಚೀವರಧರಾತಿ ಸತ್ಥಸುತ್ತಲೂಖಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಧಾರಯಮಾನಾ। ನನ್ತಕಾನೀತಿ ಅನ್ತವಿರಹಿತಾನಿ ವತ್ಥಖಣ್ಡಾನಿ, ಯದಿ ಹಿ ನೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಿಲೋತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ। ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಥಿರಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ। ಅಲಾಬುಲೋಮಸಾನೀತಿ ಅಲಾಬುಲೋಮಸದಿಸಸುತ್ತಾನಿ ಸುಖುಮಾನೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಚೀವರಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಅತಿಮುತ್ತಕಸುಸಾನತೋ ಹಿಸ್ಸ ಪುಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾತಿತಸಾಣಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಹಣದಿವಸೇ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿ। ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ।
ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾತಿ ಸಪದಾನಚಾರಿನೋತಿ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಸಪದಾನಚಾರಾ। ಉಞ್ಛಾಸಕೇ ವತೇ ರತಾತಿ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಸಙ್ಖಾತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕತಿವತೇ ರತಾ, ಉಚ್ಚನೀಚಘರದ್ವಾರಟ್ಠಾಯಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಕಬರಮಿಸ್ಸಕಂ ಭತ್ತಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ಉಮ್ಮಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತರಘರಂ, ಇಧ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಯ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಸಾದಯಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ।
ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾತಿ ಛನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಾ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಾತಿ ಛನ್ನಞ್ಚ ರುಕ್ಖಮೂಲಞ್ಚ ಅಟ್ಠಮಾಸೇತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಿಕೇ ಮಾಸೇ। ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಚೀವರಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಛನ್ನಂ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೋ
ಆರಞ್ಞಿಕಾತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸರನ್ತೀತಿ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಕಥಿತಂ, ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಪನ ವಸನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ನೋ ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಿಯಿತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೬೨; ೫೬೫) ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪವಿವೇಕೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಿಯಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ। ಮಮಂ ಸಾವಕಾತಿ ಮಂ ಸಾವಕಾ।
೨೪೪. ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ। ಕಿಂ ಪನ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ದೇಸೇತೀತಿ। ನೋ ನ ದೇಸೇತಿ, ಸಹೇತುಕಂ ಪನ ತಂ ದೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಹೇತುಕನ್ತಿ। ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ, ಸಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ವತಾತಿ ಏತ್ಥ ವತಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ।
೨೪೫. ಅನಾಗತಂ ವಾದಪಥನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಠಪೇತ್ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ವಾ ಮಾಸೇ ವಾ ಸಂವಚ್ಛರೇ ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಗಮನವಾದಪಥಂ। ನ ದಕ್ಖತೀತಿ ಯಥಾ ಸಚ್ಚಕೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವದನ್ತೋ ನ ಅದ್ದಸ, ಏವಂ ನ ದಕ್ಖತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಕಾರಣೇನ। ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಂ ಓಪಾತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮಮ ಕಥಾವಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಉದಾಯೀತಿ, ಉದಾಯಿ, ಅಹಂ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸೋಣದಣ್ಡಕೂಟದನ್ತಸಚ್ಚಕನಿಗಣ್ಠಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾವಾದೇ ವತ್ತಮಾನೇಪಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಏಕಸಾವಕೋಪಿ ಉಪಮಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾವಕೇಸು ಅನುಸಾಸನಿಂ ನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ। ಮಮಯೇವಾತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಾವಕಾ ಮಮಯೇವ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಓವಾದಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ।
೨೪೬. ತೇಸಾಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಮೀತಿ ತೇಸಂ ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಸಮ್ಪಾದೇಮಿ ಪರಿಪೂರೇಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಬ್ಯಾಕರೋಮಿ, ಅಮ್ಬಂ ಪುಟ್ಠೋ ಲಬುಜಂ ವಿಯ ಲಬುಜಂ ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅಮ್ಬಂ ವಿಯ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಧಿಸೀಲೇ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಬುದ್ಧಸೀಲಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ, ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನೇ
೨೪೭. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾನಂ ಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪುನ ಚಪರಂ ಉದಾಯೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಮೀಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ।
ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇತಿ ಉಪಾಯಪಧಾನೇ। ಛನ್ದಂ ಜನೇತೀತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ। ವಾಯಮತೀತಿ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ। ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ವೀರಿಯಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ। ಪದಹತೀತಿ ಉಪಾಯಪಧಾನಂ ಕರೋತಿ। ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ವಡ್ಢಿಯಾ ಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ। ಅಪಿಚೇತ್ಥ – ‘‘ಯಾ ಠಿತಿ, ಸೋ ಅಸಮ್ಮೋಸೋ…ಪೇ॰… ಯಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ, ಸಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೪೦೬) ಏವಂ ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಇಮೇಹಿ ಪನ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ? ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಸಾವಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತತ್ಥ –
‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ
ಏತ್ಥ
ತತ್ಥ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಆವಿಭಾವತ್ಥಮಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ‘‘ಮಹಾಚೇತಿಯಞ್ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಞ್ಚ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನಾ ಭಣ್ಡಗಾಹಕಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದತೋ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಪರಿವೇಣಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಮಾನೇ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನತ್ಥಾಯ ನ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಖೀಣಾಸವಾನಞ್ಹಿ ತೀಸು ರತನೇಸು ಮಹನ್ತಂ ಗಾರವಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಯಮಾಸಭುತ್ತವೇಲಾಯಂ ಸಾಮಣೇರಮ್ಪಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಕೋವ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸಾಮಣೇರೋ
ಮಹಾಥೇರೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಪೀತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದತಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ಥೇರಸ್ಸ ವನ್ದನಾಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ವನ್ದತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಥೇರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಠಿತೋ। ಸಾಮಣೇರೋ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಕದಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ। ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನಾ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ಥ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಪೂಜೇಯ್ಯಾಥಾತಿ? ಆಮ ಸಾಮಣೇರ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚೇತಿಯೇ ವಿಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏತ್ತಕಂ ಧಾತೂನಂ ನಿಧಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ಅಸದಿಸಂ ಮಹಾಥೂಪಂ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೋ ನ ಪೂಜೇಯ್ಯಾತಿ। ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಧಿವಾಸೇಥ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಾವದೇವ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಣ್ಣಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಪುಪ್ಫಾನಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೇ ದಕ್ಖಿಣಮುಖತೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಮುಖಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪೂಜೇಥ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ ಆಹ
ಥೇರೋ
ಥೇರೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಞ್ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಞ್ಚ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕುಟೇಳಿತಿಸ್ಸಮಹಾವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಕತರಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಥ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ
ಸಾಮಣೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪದುಮಸರತೀರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಣಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ। ಸಾಪಿ ಸಾಮಣೇರಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏಸ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಕ್ಕಮ ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ। ಇತರಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸಾ ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಘರಾವಾಸೇ ಆದೀನವಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೇ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ
ಸೋ ಪೇಸಕಾರಕಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪೇಸಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಲಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪಾತೋವ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಹರಿಂಸು, ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ನ ತಾವ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಸೋ ಇತರೇಸು ಕಮ್ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಮಾನೇಸು ತಸರಂ ವಟ್ಟೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಸಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಅತಿಚಿರೇನ
ಅಪರಮ್ಪಿ ವತ್ಥು – ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಲ್ಯಾಣಿಮಹಾಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟವಿಮಗ್ಗೇನ ಮಹಾಮಗ್ಗಂ ಓತರಮಾನಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಝಾಮಖೇತ್ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಅದ್ದಸಂಸು। ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಮಸಿಮಕ್ಖಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಮಸಿಮಕ್ಖಿತಂಯೇವ ಏಕಂ ಕಾಸಾವಂ ಕಚ್ಛಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಂ, ಓಲೋಕಿಯಮಾನೋ ಝಾಮಖಾಣುಕೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ಸೋ ದಿವಸಭಾಗೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಜ್ಝಾಯಮಾನಾನಂ ದಾರೂನಂ ಕಲಾಪಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾಮಣೇರಾ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ, – ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ತುಯ್ಹಂ ಮಹಾಪಿತಾ
ದಹರಸಾಮಣೇರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಉಪಾಸಕೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪರಿಹಸಥ, ಏತ್ತಕೇನೇವ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಮ್ಹಾತಿ ಮಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಥ। ಅಹಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸೋವ ಸಮಣೋ ಅಹೋಸಿಂ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ
ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಕಾಮಾಸವೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನುಪ್ಪನ್ನಂ ಭುತ್ವಾವಿಗತುಪ್ಪನ್ನಂ, ಓಕಾಸಕತುಪ್ಪನ್ನಂ, ಭೂಮಿಲದ್ಧುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಸಮಙ್ಗಿನೋ, ಇದಂ ವತ್ತಮಾನುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ಕಮ್ಮೇ ಪನ ಜವಿತೇ ಆರಮ್ಮಣರಸಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧವಿಪಾಕೋ ಭುತ್ವಾ ವಿಗತಂ ನಾಮ। ಕಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಂ ಭವಿತ್ವಾ ವಿಗತಂ ನಾಮ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಭುತ್ವಾವಿಗತುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಕತೇ ಓಕಾಸೇ ವಿಪಾಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಓಕಾಸಕರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಇದಂ ಓಕಾಸಕತುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಭೂಮಿ ನಾಮ। ತೇ ಅತೀತಾದಿಭೇದಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸು ಅನುಸಯಿತಕಿಲೇಸಾ ಪನ ಅತೀತಾ ವಾ ಅನಾಗತಾ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಅತೀತಖನ್ಧೇಸು ಅನುಸಯಿತಾಪಿ ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಅನಾಗತಖನ್ಧೇಸು, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಖನ್ಧೇಸು ಭೂಮಿಲದ್ಧುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ – ‘‘ತಾಸು ತಾಸು ಭೂಮೀಸು ಅಸಮುಗ್ಘಾತಿತಕಿಲೇಸಾ ಭೂಮಿಲದ್ಧುಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ।
ಅಪರಮ್ಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಮುದಾಚಾರುಪ್ಪನ್ನಂ, ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಗಹಿತುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಮುಗ್ಘಾತಿತುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತಿ ವತ್ತಮಾನಂಯೇವ ಸಮುದಾಚಾರುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ಸಕಿಂ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಗಹಿತೇ ಅನುಸ್ಸರಿತಾನುಸ್ಸರಿತಕ್ಖಣೇ ಕಿಲೇಸಾ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಗಹಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಕಸ್ಮಾ? ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಸಚೇ ಖೀರರುಕ್ಖೇ ಕುಠಾರಿಯಾ ಆಹನೇಯ್ಯುಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಖೀರಂ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ। ಇದಂ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ। ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಗ್ಘಾತಿತಕಿಲೇಸಾ ಪನ ಭವಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ಅಸಮುಗ್ಘಾತಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ।
ಇಮೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ವತ್ತಮಾನುಪ್ಪನ್ನಂ ಭುತ್ವಾವಿಗತುಪ್ಪನ್ನಂ ಓಕಾಸಕತುಪ್ಪನ್ನಂ ಸಮುದಾಚಾರುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ, ಭೂಮಿಲದ್ಧುಪ್ಪನ್ನಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಗಹಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಮುಗ್ಘಾತಿತುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ। ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಏತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ। ಸೋ ಯೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ತೇ ಅತೀತಾ ವಾ ಅನಾಗತಾ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಹಞ್ಚಿ ಅತೀತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ತೇನ ಹಿ ಖೀಣಂ ಖೇಪೇತಿ, ನಿರುದ್ಧಂ ನಿರೋಧೇತಿ, ವಿಗತಂ ವಿಗಮೇತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇತಿ। ಅತೀತಂ ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಪಜಹತಿ। ಹಞ್ಚಿ ಅನಾಗತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ತೇನ ಹಿ ಅಜಾತಂ ಪಜಹತಿ, ಅನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅಪಾತುಭೂತಂ ಪಜಹತಿ। ಅನಾಗತಂ ಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಪಜಹತಿ, ಹಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ತೇನ ಹಿ ರತ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ
ಇತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಜಾತಫಲರುಕ್ಖೋ ಆಗತೋ, ಜಾತಫಲರುಕ್ಖೇನ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಸಫಲೋ ತರುಣಮ್ಬರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಸೇಸಾನಿ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಯೋ ಪೂರೇಯ್ಯುಂ
ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮಗ್ಗೋ ಕಿಲೇಸೇಯೇವ ಪಜಹತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಯೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕಕ್ಖನ್ಧಾ, ತೇಪಿ ಪಜಹತಿಯೇವ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ ಸತ್ತ ಭವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ಏತ್ಥೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳನಿ॰ ೬) ವಿತ್ಥಾರೋ। ಇತಿ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಾದಿನ್ನಅನುಪಾದಿನ್ನತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ। ಭವವಸೇನ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಪಾಯಭವತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸುಗತಿಭವೇಕದೇಸತೋ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸುಗತಿಕಾಮಭವತೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ
ಅಥ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಕಥಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ, ಕಥಂ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಠಿತಿಯಾತಿ। ಮಗ್ಗಪ್ಪವತ್ತಿಯಾಯೇವ। ಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ। ಅನಾಗತಪುಬ್ಬಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನನುಭೂತಪುಬ್ಬಂ ವಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ವತ್ತಾರೋ ಭವನ್ತಿ ‘‘ಅನಾಗತಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಮ್ಹಾ, ಅನನುಭೂತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅನುಭವಾಮಾ’’ತಿ। ಯಾ ಚಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ, ಅಯಮೇವ ಠಿತಿ ನಾಮಾತಿ ಠಿತಿಯಾ ಭಾವೇತೀತಿಪಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು ಉಪಸಮಗಾಮೀ। ಸಮ್ಬುಜ್ಝಮಾನಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಧತ್ಥಾಯ ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀ।
ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾಸವಸಂವರೇ ವುತ್ತಾನಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನಾಯಂ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾ।
೨೪೮. ವಿಮೋಕ್ಖಕಥಾಯಂ ವಿಮೋಕ್ಖೇತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಮೋಕ್ಖಾ, ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೇನ। ಕೋ ಪನಾಯಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ ನಾಮ? ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸುಟ್ಠು ಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಮುಚ್ಚನಟ್ಠೋ, ಪಿತುಅಙ್ಕೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಸಯನಂ ವಿಯ ಅನಿಗ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ನಿರಾಸಙ್ಕತಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಪಚ್ಛಿಮವಿಮೋಕ್ಖೇ ನತ್ಥಿ, ಪುರಿಮೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಅತ್ಥಿ। ರೂಪೀ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಕೇಸಾದೀಸು ನೀಲಕಸಿಣಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ರೂಪಜ್ಝಾನಂ ರೂಪಂ, ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರೂಪೀ। ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ನೀಲಕಸಿಣಾದೀನಿ ರೂಪಾನಿ ಝಾನಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝತ್ತ
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ನ ರೂಪಸಞ್ಞೀ, ಅತ್ತನೋ ಕೇಸಾದೀಸು ಅನುಪ್ಪಾದಿತರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಉಪ್ಪಾದಿತಜ್ಝಾನಸ್ಸ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ಸುಭನ್ತೇವ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುವಿಸುದ್ಧೇಸು ನೀಲಾದೀಸು ವಣ್ಣಕಸಿಣೇಸು ಝಾನಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನ್ತೋಅಪ್ಪನಾಯಂ ಸುಭನ್ತಿ
ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನನ್ತಿಆದೀಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಮೇವ। ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ ಅಯಂ ಚತುನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ
೨೪೯. ಅಭಿಭಾಯತನಕಥಾಯಂ ಅಭಿಭಾಯತನಾನೀತಿ ಅಭಿಭವನಕಾರಣಾನಿ। ಕಿಂ ಅಭಿಭವನ್ತಿ? ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿಪಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವನ್ತಿ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಞಾಣುತ್ತರಿತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ನೀಲಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕೇಸೇ ವಾ ಪಿತ್ತೇ ವಾ ಅಕ್ಖಿತಾರಕಾಯ ವಾ ಕರೋತಿ, ಪೀತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮೇದೇ ವಾ ಛವಿಯಾ ವಾ ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲೇಸು ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಪೀತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ, ಲೋಹಿತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮಂಸೇ ವಾ ಲೋಹಿತೇ ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ರತ್ತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ, ಓದಾತಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ವಾ ದನ್ತೇ ವಾ ನಖೇ ವಾ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೇತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಕರೋತಿ। ತಂ ಪನ ಸುನೀಲಂ ಸುಪೀತಕಂ ಸುಲೋಹಿತಕಂ ಸುಓದಾತಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಸುವಿಸುದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ।
ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸೇತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಬಹಿದ್ಧಾ, ಸೋ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಅಪ್ಪನಾಯ ವಸೇನ – ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪರಿತ್ತಾನೀತಿ ಅವಡ್ಢಿತಾನಿ। ಸುವಣ್ಣದುಬ್ಬಣ್ಣಾನೀತಿ ಸುವಣ್ಣಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತು ದುಬ್ಬಣ್ಣಾನಿ ವಾ, ಪರಿತ್ತವಸೇನೇವ ಇದಮಭಿಭಾಯತನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಸಮ್ಪನ್ನಗಹಣಿಕೋ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಂ ಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ್ಥ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏಕಕಬಳಮೇವ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಞಾಣುತ್ತರಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸದಞಾಣೋ – ‘‘ಕಿಮೇತ್ಥ ಪರಿತ್ತಕೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ನಾಯಂ ಮಮ ಭಾರೋ’’ತಿ ತಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಸಹ ನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನೇವೇತ್ಥ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಸ್ಸ ಆಭೋಗೋ ಕಥಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ, ನ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ। ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತೀತಿ ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಝಾನಸಞ್ಞಾಯಪಿ ಏವಂಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ। ಅಭಿಭವಸಞ್ಞಾ ಹಿಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಆಭೋಗಸಞ್ಞಾ ಪನ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ।
ಅಪ್ಪಮಾಣಾನೀತಿ ವಡ್ಢಿತಪ್ಪಮಾಣಾನಿ, ಮಹನ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಥಾ ಮಹಗ್ಘಸೋ
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀತಿ ಅಲಾಭಿತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತರೂಪೇ ಪರಿಕಮ್ಮಸಞ್ಞಾವಿರಹಿತೋ। ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ನಿಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸೋ ಏವಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇವ ಅಪ್ಪನಾಯ ಚ ವಸೇನ – ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅರೂಪಸಞ್ಞೀ ಏಕೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚತುತ್ಥಾಭಿಭಾಯತನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಪರಿತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕಚರಿತವಸೇನ ಆಗತಂ, ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಮೋಹಚರಿತವಸೇನ, ಸುವಣ್ಣಂ ದೋಸಚರಿತವಸೇನ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರಾಗಚರಿತವಸೇನ। ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಏತಾನಿ ಸಪ್ಪಾಯಾನಿ। ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯತಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇಚರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಾ।
ಪಞ್ಚಮಅಭಿಭಾಯತನಾದೀಸು ನೀಲಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ನೀಲವಣ್ಣಾನೀತಿ ವಣ್ಣವಸೇನ। ನೀಲನಿದಸ್ಸನಾನೀತಿ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ। ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನವಿವರಾನಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಾನಿ ಏಕನೀಲಾನೇವ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ನೀಲನಿಭಾಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಓಭಾಸವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನೀಲೋಭಾಸಾನಿ ನೀಲಪಭಾಯುತ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ನೇಸಂ ಸುವಿಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಸುದ್ಧವಣ್ಣವಸೇನೇವ ಹಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಭಿಭಾಯತನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ। ಉಮಾಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಏತಞ್ಹಿ ಪುಪ್ಫಂ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಮುದುಂ ದಿಸ್ಸಮಾನಮ್ಪಿ ನೀಲಮೇವ ಹೋತಿ। ಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಪನ ದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಸೇತಧಾತುಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇದಮೇವ ಗಹಿತಂ, ನ ತಾನಿ। ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭವಂ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಕಪ್ಪಾಸೋಪಿ ಮುದು, ಸುತ್ತಕನ್ತಿಕಾಯೋಪಿ ತನ್ತವಾಯಾಪಿ ಛೇಕಾ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಸುಚಿ ಸಿನಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಮಟ್ಠಂ ಮುದು ಸಿನಿದ್ಧಂ ಖಾಯತಿ। ಪೀತಾನೀತಿಆದೀಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಮೇವ।
ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀಸು ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಾವ
೨೫೦. ಕಸಿಣಕಥಾಯಂ ಸಕಲಟ್ಠೇನ ಕಸಿಣಾನಿ, ತದಾರಮ್ಮಣಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಖೇತ್ತಟ್ಠೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವಾ ಆಯತನಾನಿ। ಉದ್ಧನ್ತಿ ಉಪರಿ ಗಗನತಲಾಭಿಮುಖಂ। ಅಧೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೂಮಿತಲಾಭಿಮುಖಂ। ತಿರಿಯನ್ತಿ ಖೇತ್ತಮಣ್ಡಲಮಿವ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಉದ್ಧಮೇವ ಕಸಿಣಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಧೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮನ್ತತೋ। ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ಪಸಾರೇತಿ ಆಲೋಕಮಿವ ರೂಪದಸ್ಸನಕಾಮೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಥವೀಕಸಿಣಮೇಕೋ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ಉದ್ಧಂಅಧೋತಿರಿಯ’’ನ್ತಿ। ಅದ್ವಯನ್ತಿ ದಿಸಾಅನುದಿಸಾಸು ಅದ್ವಯಂ। ಇದಂ ಪನ ಏಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಭಾವಾನುಪಗಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಉದಕಮೇವ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಫರಣಅಪ್ಪಮಾಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಚೇತಸಾ ಫರನ್ತೋ ಸಕಲಮೇವ ಫರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಆದಿ, ಇದಂ ಮಜ್ಝನ್ತಿ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ। ವಿಞ್ಞಾಣಕಸಿಣನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾನೇವ। ಇಧಾಪಿ ಚಿಣ್ಣವಸಿಭಾವೇನೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಇತೋ ಅನನ್ತರೇಸು ಚತೂಸು ಝಾನೇಸು। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಅಸ್ಸಪುರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ।
೨೫೨. ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ಪನ ರೂಪೀತಿಆದೀನಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಏತ್ಥ ಸಿತಮೇತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ ಕಾಯೇ ನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಪಟಿಬದ್ಧಞ್ಚ। ಸುಭೋತಿ ಸುನ್ದರೋ। ಜಾತಿಮಾತಿ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಆಕರಸಮುಟ್ಠಿತೋ। ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಕತಪರಿಕಮ್ಮೋ ಅಪನೀತಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರೋ। ಅಚ್ಛೋತಿ ತನುಚ್ಛವಿ। ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋತಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ। ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಧೋವನ ವೇಧನಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ। ನೀಲನ್ತಿಆದೀಹಿ
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಮಣಿ ವಿಯ ಹಿ ಕರಜಕಾಯೋ। ಆವುತಸುತ್ತಂ
ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಆವಿಭೂತಂ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ। ಞಾಣಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಪನ ಆವಿಭಾವತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಆವಿಭೂತಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾವಾರೇ ಆರದ್ಧೇ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾವಾರೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಅಕತಸಮ್ಮಸನಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಸುಣನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಭೇರವೇ ಖನ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರತೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಭೇರವರೂಪಂ
೨೫೩. ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿಯಂ ಮನೋಮಯನ್ತಿ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ಅವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಇದ್ಧಿಮತಾ ನಿಮ್ಮಿತರೂಪಞ್ಹಿ ಸಚೇ ಇದ್ಧಿಮಾ ಓದಾತೋ, ತಮ್ಪಿ ಓದಾತಂ। ಸಚೇ ಅವಿದ್ಧಕಣ್ಣೋ, ತಮ್ಪಿ ಅವಿದ್ಧಕಣ್ಣನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇಹಿ ತೇನ ಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ। ಮುಞ್ಜಮ್ಹಾ ಈಸಿಕನ್ತಿಆದಿ ಉಪಮತ್ತಯಮ್ಪಿ ತಂ ಸದಿಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಮುಞ್ಜಸದಿಸಾ ಏವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಈಸಿಕಾ ಹೋತಿ। ಕೋಸಸದಿಸೋಯೇವ ಅಸಿ, ವಟ್ಟಾಯ ಕೋಸಿಯಾ ವಟ್ಟಂ ಅಸಿಮೇವ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಪತ್ಥಟಾಯ ಪತ್ಥಟಂ।
ಕರಣ್ಡಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಹಿಕಞ್ಚುಕಸ್ಸ ನಾಮಂ, ನ ವಿಲೀವಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ। ಅಹಿಕಞ್ಚುಕೋ ಹಿ ಅಹಿನಾ ಸದಿಸೋವ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಅಹಿಂ ಕರಣ್ಡಾ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಉದ್ಧರಮಾನೋ ವಿಯ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೇನೇವಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅಹಿ ನಾಮ ಸಜಾತಿಯಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಪಮಾಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ಇಧ ಅಧಿಕಂ।
ತತ್ಥ ಛೇಕಕುಮ್ಭಕಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಮತ್ತಿಕಾದಯೋ ವಿಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಭಾಜನವಿಕತಿಆದಿಕರಣಂ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಇಧಾಪಿ ಚಿಣ್ಣವಸಿತಾವಸೇನೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಇತೋ ಪರಾಸು ಚತೂಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು।
೨೫೫. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಧಮೋತಿ ಸಙ್ಖಧಮಕೋ। ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವಾತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೇನೇವ। ವಿಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾನಾಪೇಯ್ಯ। ತತ್ಥ ಏವಂ ಚಾತುದ್ದಿಸಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೇ ಸಙ್ಖಧಮಕೇ ‘‘ಸಙ್ಖಸದ್ದೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವವತ್ಥಾಪೇನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಸದ್ದಸ್ಸ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ದೂರಸನ್ತಿಕಭೇದಾನಂ ದಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇವ ಮಾನುಸಕಾನಞ್ಚ ಸದ್ದಾನಂ ಆವಿಭೂತಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೨೫೬. ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣ-ಉಪಮಾಯಂ ದಹರೋತಿ ತರುಣೋ। ಯುವಾತಿ ಯೋಬ್ಬನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಮಣ್ಡನಕಜಾತಿಕೋತಿ ಯುವಾಪಿ ಸಮಾನೋ ನ ಅಲಸಿಯೋ ಕಿಲಿಟ್ಠವತ್ಥಸರೀರೋ, ಅಥ ಖೋ ಮಣ್ಡನಕಪಕತಿಕೋ, ದಿವಸಸ್ಸ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥ-ಪರಿದಹನ-ಅಲಙ್ಕಾರಕರಣಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಕಣಿಕನ್ತಿ
೨೫೯. ಅಯಂ ಖೋ ಉದಾಯಿ ಪಞ್ಚಮೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏಕೂನವೀಸತಿ ಪಬ್ಬಾನಿ ಪಟಿಪದಾವಸೇನ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಉಗ್ಗಾಹಮಾನೋತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಸುಮನೋತಿ ಪಕತಿನಾಮಂ। ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪನ ಉಗ್ಗಹಿತುಂ ಉಗ್ಗಾಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ಉಗ್ಗಾಹಮಾನೋತಿ ನಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ಸಮಯಂ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಠಾನೇ ಚಙ್ಕೀತಾರುಕ್ಖಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಪ್ಪಭುತಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಿಗಣ್ಠಾಚೇಲಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದಯೋ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯಂ ಪವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಆರಾಮೋ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸ್ವೇವ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಿಮ್ಬರೂಸಕರುಕ್ಖಪನ್ತಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಠಮಂ ಏಕಾ ಸಾಲಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಂ ಪೋಟ್ಠಪಾದಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹೂ ಸಾಲಾ ಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಮೇವ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ಏಕಸಾಲಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಪನ ಪಸೇನದಿರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ಉಯ್ಯಾನಭೂತೋ ಸೋ ಪುಪ್ಫಫಲಸಞ್ಛನ್ನೋ ಆರಾಮೋತಿ ಕತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯಪ್ಪವಾದಕೇ ತಿನ್ದುಕಾಚೀರೇ ಏಕಸಾಲಕೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಆರಾಮೇ। ಪಟಿವಸತೀತಿ ವಾಸಫಾಸುತಾಯ ವಸತಿ। ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ ನಾಮ ಮಜ್ಝನ್ಹಾತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸಸ್ಸಪಿ ದಿವಾಭೂತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋತಿ ತತೋ ತತೋ ರೂಪಾದಿಗೋಚರತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಲೀನೋ, ಝಾನರತಿಸೇವನವಸೇನ ಏಕೀಭಾವಂ ಗತೋ। ಮನೋಭಾವನೀಯಾನನ್ತಿ ಮನವಡ್ಢನಕಾನಂ, ಯೇ ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕಾ। ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಅಯಂ ತೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಏಕೋ ಸಾವಕೋ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾತಿ ತಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಆಹ। ಪತ್ಥನಾಕಾರಣಂ ಪನ ಸನ್ದಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಮೇವ।
೨೬೧. ಏತದವೋಚಾತಿ ದನ್ದಪಞ್ಞೋ ಅಯಂ ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏತಂ ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ದಸ್ಸೇಮಿ ಠಪೇಮಿ। ಸಮ್ಪನ್ನಕುಸಲನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕುಸಲಂ। ಪರಮಕುಸಲನ್ತಿ ಉತ್ತಮಕುಸಲಂ। ಅಯೋಜ್ಝನ್ತಿ ವಾದಯುದ್ಧೇನ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚಾಲೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಅಚಲಂ ನಿಕ್ಕಮ್ಪಂ ಥಿರಂ। ನ ಕರೋತೀತಿ ಅಕರಣಮತ್ತಮೇವ
ನೇವ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ವದನ್ತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ನಾಭಿನನ್ದಿ। ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸೀತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ವಿಯ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ವಿಯ ವದತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ।
೨೬೨. ಯಥಾ ಉಗ್ಗಾಹಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಕುಮಾರೋ ಅಯೋಜ್ಝಸಮಣೋ ಥಿರಸಮಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಂ ಪನ ಏವಂ ನ ವದಾಮಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ಕಾಯೋತಿಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಸಕಕಾಯೋ ಪರಕಾಯೋತಿಪಿ ವಿಸೇಸಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಫನ್ದಿತಮತ್ತಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ವಲಿಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ವಾ ಮಙ್ಗುಲದಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಾಯಫನ್ದನಮತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯೇನ ಕರಣಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇನೇವ ಹೋತಿ। ವಾಚಾತಿಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾತಿಪಿ ನಾನತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ। ರೋದಿತಮತ್ತಾತಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಪರೇತಸ್ಸ ಪನ ರೋದಿತಮತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇನೇವ। ಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿಪಿ ನಾನತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ। ವಿಕೂಜಿತಮತ್ತಾತಿ ವಿಕೂಜಿತಮತ್ತಂ ರೋದನಹಸಿತಮತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಹರಕುಮಾರಕಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಂ ಪವತ್ತತಿ, ನಿರಯತೋ ಆಗತಾ ನಿರಯದುಕ್ಖಂ ಸರಿತ್ವಾ ರೋದನ್ತಿ, ದೇವಲೋಕತೋ ಆಗತಾ ಹಸನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇನೇವ ಹೋತಿ। ಆಜೀವೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾಜೀವೋತಿಪಿ ನಾನತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಾತುಥಞ್ಞಾತಿ ಥಞ್ಞಚೋರದಾರಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತರಿ ಖೀರಂ ಪಾಯನ್ತಿಯಾ ಅಪಿವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಾಲೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಿವನ್ತಿ। ಏತ್ತಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ನತ್ಥಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೨೬೩. ಏವಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಯಂ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಂ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಮಧಿಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ನ ಕಾಯೇನ ಪಾಪ ಕಮ್ಮನ್ತಿಆದೀಸು ನ ಕೇವಲಂ ಅಕರಣಮತ್ತಮೇವ, ಭಗವಾ ಪನ ಏತ್ಥ ಸಂವರಪ್ಪಹಾನಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ತಂ ನ ಚೇವ ಸಮ್ಪನ್ನಕುಸಲನ್ತಿಆದಿ ಪನ ಖೀಣಾಸವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಇದಾನಿ ದಸಹಿ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೀಣಿ ಪದಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವೇ ಪಠಮಚತುಕ್ಕಾ ಠಪಿತಾ, ಏಕಂ ಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಚತುಕ್ಕಾ। ಅಯಂ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಯಂ ಮಾತಿಕಾ।
೨೬೪. ಇದಾನಿ ತಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ಕತಮೇ ಚ ಥಪತಿ ಅಕುಸಲಸೀಲಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸರಾಗನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಂ। ಸದೋಸನ್ತಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತದ್ವಯಂ। ಸಮೋಹನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛುದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಚಿತ್ತದ್ವಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಚಿತ್ತಾನಿಪಿ। ಮೋಹೋ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಇತೋಸಮುಟ್ಠಾನಾತಿ ಇತೋ ಸರಾಗಾದಿಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತೋಸಮುಟ್ಠಾನಾ।
ಕುಹಿನ್ತಿ ಕತರಂ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ಏತ್ಥೇತೇತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಞ್ಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ। ಅಕುಸಲಸೀಲನ್ತಿ ಚ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಕುಸಲಾನಂ ಸೀಲಾನಂ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಫಲಪತ್ತೇ ಪನ ತೇ ನಿರೋಧಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
೨೬೫. ವೀತರಾಗನ್ತಿಆದೀಹಿ
ಸೀಲವಾ ಹೋತೀತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ। ನೋ ಚ ಸೀಲಮಯೋತಿ ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ನತ್ಥಿ ಇತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏವಂ ಸೀಲಮಯೋ ನ ಹೋತಿ। ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇತಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಅರಹತ್ತಫಲಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಅಕುಸಲಸೀಲಂ ಅಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ।
ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಫಲಪತ್ತೇ ಪನ ತೇ ನಿರೋಧಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
೨೬೬. ಕಾಮಸಞ್ಞಾದೀಸು
ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಪಠಮಜ್ಝಾನಂ। ಏತ್ಥೇತೇತಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಅನಾಗಾಮಿಫಲಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಅಕುಸಲಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ।
ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಫಲಪತ್ತೇ ಪನ ತೇ ನಿರೋಧಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾದಯೋ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಅಟ್ಠಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಸಹಜಾತಸಞ್ಞಾವ।
೨೬೭. ಏತ್ಥೇತೇತಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಭುಮ್ಮಂ। ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕಂ ಅರಹತ್ತಫಲಞ್ಹಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಕುಸಲಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ। ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಫಲಪತ್ತೇ ಪನ ತೇ ನಿರೋಧಿತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಚೂಳಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚೂಳಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯದಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸಾಲಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ।
೨೭೧. ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ಸಚೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮೋ, ತುಯ್ಹೇವೇತ್ಥ ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾತು। ಯಥಾ ಮಂ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಮ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಏತೇನ ಹಿ ಕಾರಣೇನ ಕಥಾಯ ಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ಸುಖಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಸೋ ಕಿರ ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ಭಗವಾ ಇಧ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ದೀಪಸಹಸ್ಸಂ ವಿಯ ಉಜ್ಜಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪಾಕಟಂ ಅಕರಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ದಸಬಲಂಯೇವ ಅನುಸ್ಸರಿ। ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಹೋ ನೂನಾತಿ ಅನುಸ್ಸರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತದ್ವಯಂ। ತೇನ ತಸ್ಸ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಅಹೋ ನೂನ ಭಗವಾ ಅಹೋ ನೂನ ಸುಗತೋ’’ತಿ। ಯೋ ಇಮೇಸನ್ತಿ ಯೋ ಇಮೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ। ಸುಕುಸಲೋತಿ ಸುಟ್ಠು
ತಸ್ಸ ವಾಹಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಂ ಆರಬ್ಭಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ, ಸೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ತ್ವಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಜಾನನ್ತೋ
ಸೋ ವಾ ಮಂ ಅಪರನ್ತನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಇಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಇತರಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಧಮ್ಮಂ ತೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ। ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ? ಏತಂ ಪಗೇವ ನ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ಪನಸ್ಸ ವಾಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ।
ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕನ್ತಿ ಅಸುಚಿಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಿಸಾಚಂ। ಸೋ ಹಿ ಏಕಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಕಾಯೋ ಹೋತಿ। ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕಾ ಕಿರ ಯಕ್ಖಿನೀ ದ್ವೇ ದಾರಕೇ ಥೂಪಾರಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಆಹಾರಪರಿಯೇಸನತ್ಥಂ ನಗರಂ ಗತಾ। ದಾರಕಾ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಂಸು, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತಾ ಅನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ತಸ್ಸಾ ವದೇಯ್ಯಾಥ ‘ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಲದ್ಧಕಂ, ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛ, ದಾರಕಾ ತೇ ಜಿಘಚ್ಛಿತಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’’ತಿ। ತಮಹಂ ಕಥಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ? ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಏಕಂ ಮೂಲಖಣ್ಡಂ ಅದಂಸು। ಥೇರಸ್ಸ ಅನೇಕಾನಿ ಯಕ್ಖಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು, ಸೋ ದಾರಕೇಹಿ ದಿನ್ನಸಞ್ಞಾಣೇನ ತಂ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ಅದ್ದಸ ವಿರೂಪಂ ಬೀಭಚ್ಛಂ ಕೇವಲಂ ವೀಥಿಯಂ ಗಬ್ಭಮಲಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಂ। ದಿಸ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ ನ ಪಕ್ಖಾಯತೀತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ।
೨೭೨. ದೀಘಾಪಿ ಖೋ ತೇ ಏಸಾತಿ ಉದಾಯಿ ಏಸಾ ತವ ವಾಚಾ ದೀಘಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಅತ್ಥಂ ದೀಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪ್ಪಾಟಿಹೀರಕತನ್ತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಅಮೂಲಕಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ತಂ ವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ ಠಪಿತೋ। ಏವಂವಣ್ಣೋ ಅತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಸೋ ಸುಭಕಿಣ್ಹದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮತಕಾಲೇ ಅತ್ತಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಾ ವಿಯ ಜೋತೇತೀ’’ತಿ ವದತಿ।
೨೭೩. ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಉಭಿನ್ನನ್ತಿ ಸೋ ಕಿರ ಯಸ್ಮಾ ಮಣಿಸ್ಸ ಬಹಿ ಆಭಾ ನ ನಿಚ್ಛರತಿ, ಖಜ್ಜೋಪನಕಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ನಿಚ್ಛರತಿ, ಮಹಾಖಜ್ಜೋಪನಕಸ್ಸ ಪನ ಖಳಮಣ್ಡಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಛರತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ।
ವಿದ್ಧೇತಿ ಉಬ್ಬಿದ್ಧೇ, ಮೇಘವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಗತವಲಾಹಕೇತಿ ಅಪಗತಮೇಘೇ। ದೇವೇತಿ ಆಕಾಸೇ। ಓಸಧಿತಾರಕಾತಿ ಅಭಿದೋ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯನ್ತಿ ಅಭಿನ್ನೇ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ। ಇಮಿನಾ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಠಿತಚನ್ದಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಭಿದೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅತೋ ಖೋತಿ ಯೇ ಅನುಭೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಬಹುತರಾ, ಬಹೂ ಚೇವ ಬಹುತರಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಭಾ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ಓಭಾಸಂ ನ ವಳಞ್ಜನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೋಭಾಸೇನೇವ ಆಲೋಕಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ।
೨೭೪. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಪುಚ್ಛಾಮೂಳ್ಹೋ ಪನ ಜಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಭಗವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಂ ಸರಾಪೇನ್ತೋ ಕಿಂ ಪನ, ಉದಾಯಿ, ಅತ್ಥಿ ಏಕನ್ತಸುಖೋ ಲೋಕೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಆಕಾರವತೀತಿ ಕಾರಣವತೀ। ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಪನ ತಪೋಗುಣನ್ತಿ ಅಚೇಲಕಪಾಳಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಸುರಾಪಾನವಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೭೫. ಕತಮಾ ಪನ ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಾರವತೀ ಪಟಿಪದಾ ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ವದಾಮ, ಪಟಿಪದಂ ಪನ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ ವದಾಮ। ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪದಾಯಪಿ ಏಕನ್ತಸುಖಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಸತ್ಥು ಕಥಾವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ಸತ್ಥಾರಂಯೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಏತ್ಥ ಮಯಂ ಅನಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಮಯಂ ಅನಸ್ಸಾಮ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಮಾಹಂಸು? ತೇ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪನ ಕಾಲೇ ಉತ್ತರಿತರನ್ತಿ ಇತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪಟಿಪದಂ ವಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಲೋಕಂ ವಾ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾತಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೇ ನಿಸ್ಸದ್ದೇ ಕತ್ವಾ।
೨೭೬. ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಪಟಿಲಾಭಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ। ತತ್ಥ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಲೋಕೇ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಸಮಾನಾಯುವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ನಾಮ। ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನೇನ ಸುಭಕಿಣ್ಹಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸಲ್ಲಪತಿ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಅಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ನಾಮ। ತಾಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಆಕಾರವತೀ ಪಟಿಪದಾ ನಾಮ। ತಞ್ಹಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ, ನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ। ಇತಿ ದುವಿಧಮ್ಪೇತಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಏತಸ್ಸ ನೂನ, ಭನ್ತೇ, ಏಕನ್ತಸುಖಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಹೇತೂ’’ತಿ ಆಹ।
೨೭೭. ಉದಞ್ಚನಿಕೋತಿ ಅನ್ತರಾಯಮಕಾಸೀತಿ ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಉಪದ್ದುತಮಕಾಸಿ ಯಥಾ ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಿಪನ್ನಂ। ಅಯಂ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಮಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಾಸನೇ ಅನಭಿರತೋ, ‘‘ಆವುಸೋ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ
ಸೋ ಭಗವತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಧಮ್ಮಾಸೋಕರಾಜಕಾಲೇ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಅಸ್ಸಗುತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾನುಭಾವೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು, ಥೇರೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತನಿಸೇನಾಸನೇ ಆವಸಿ, ತಿಂಸಯೋಜನಮತ್ತಾ ಅಟವೀ ಏಕಂ ಪಧಾನಘರಂ ಅಹೋಸಿ। ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ। ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮ್ಪಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಮದಂಸು। ಧಮ್ಮಾಸೋಕರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸುತ್ವಾ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಹಿಣಿ। ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದಮ್ಮೀತಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ನ ಗತೋತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಚೂಳಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ವೇಖನಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ವೇಖನಸಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವೇಖನಸೋತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ಸಕುಲುದಾಯಿಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ, ಸೋ ‘‘ಸಕುಲುದಾಯೀ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪರಮವಣ್ಣಪಞ್ಹೇ ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಸೋ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹಾಪಿತೋ, ತೇನಾಪಿ ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹಿತಂ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪರಾಜಿತೋ, ಹನ್ದಾಹಂ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪರಮವಣ್ಣಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಗಹತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ಠಿತಕೋವ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಸದಿಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨೮೦. ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಅಗಾರಿಯೋಪಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಕಾಮಗರುಕೋ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಗರುಕೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಚ ಏಕಚ್ಚೋ ಕಾಮಗರುಕೋ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಗರುಕೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಕಾಮಗರುಕೋ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಸೋ ಇಮಾಯ ಕಥಾಯ ಕಥಿಯಮಾನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತತ್ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ಕಾಮಗ್ಗಸುಖನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ।
೨೮೧. ಪಾಪಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಜಾನನಭಾವಂ ಪಾಪಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ನಾಮಕಂಯೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿರತ್ಥಕವಚನಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಿಟ್ಠತು ಪುಬ್ಬನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತು ಅಪರನ್ತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ತುಯ್ಹಂ ಅತೀತಕಥಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ಅನಾಗತಕಥಾಯ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ತಿಟ್ಠತೂತಿ ಆಹ। ಸುತ್ತಬನ್ಧನೇಹೀತಿ ಸುತ್ತಮಯಬನ್ಧನೇಹಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಚೇವ ಗೀವಾಯ ಚ ಸುತ್ತಕಾನಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ। ತಾನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪನಸ್ಸ ತಾನಿ ಸಯಂ ವಾ ಪೂತೀನಿ ಹುತ್ವಾ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಹರನ್ತಿ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಇಮಿನಾ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ದಹರಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸುತ್ತಬನ್ಧನಾನಂ ಅಜಾನನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಿಮಾಯ ಕೋಟಿಯಾ ಅಜಾನನಂ, ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪುರಿಮಕೋಟಿ ಞಾತುಂ, ಮೋಚನಕಾಲೇ ಜಾನನಸದಿಸಂ ಪನ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ವೇಖನಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।