೪. ರಾಜವಗ್ಗೋ
೧. ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಚರಿಯಂ ಚರಮಾನೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವುತ್ಥಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಜೋತಿಪಾಲೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಘಟಿಕಾರೋ ನಾಮ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ಇಧ ಏಕಂ ಸುಕಾರಣಂ ಕತಂ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಕೋವ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ, ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮನ್ದಹಸಿತಂ ಹಸಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾ ಉರಂ ಪಹರನ್ತಾ – ‘‘ಕುಹಂ ಕುಹ’’ನ್ತಿ ಹಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಹಸಿತಂ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ।
ಹಸಿತಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ತೇರಸಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಅಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ, ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸತಿ, ಸೇಕ್ಖಾ ಅಕುಸಲತೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವಾ ಚತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಏಕೇನ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ। ತೇಸುಪಿ ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ದ್ವೀಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಲಾರಮ್ಮಣೇ ದುಹೇತುಕಚಿತ್ತದ್ವಯೇನ ಚ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಂ ಹಸಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ।
ತಂ
ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ – ‘‘ಏತ್ಥ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದಿ, ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಂ ಅಕಾಸಿ, ಭಗವತೋಪಿ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಮಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ದ್ವೀಹಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ।
೨೮೩. ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣಕೇನಾತಿ ಮುಣ್ಡಂ ಮುಣ್ಡೋತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಸಮಣೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉಗ್ಗಹಿತವೋಹಾರವಸೇನೇವ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಸೋತ್ತಿಸಿನಾನಿನ್ತಿ ಸಿನಾನತ್ಥಾಯ ಕತಸೋತ್ತಿಂ। ಸೋತ್ತಿ ನಾಮ ಕುರುವಿನ್ದಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಾನಿ ಲಾಖಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಗುಳಿಕಕಲಾಪಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕುರುವಿನ್ದಕಸುತ್ತಿಯಾ ನಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೪೩) ವುತ್ತಂ। ತಂ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಘಂಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಸಮ್ಮಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಚೇತಿಯವನ್ದನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ನಟಸಮಜ್ಜಾದಿದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಪನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥೇವ
೨೮೪. ಜೋತಿಪಾಲಂ ಮಾಣವಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ಪಠಮತರಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ತಂ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನಂ ಕೇಸೇ ವೋದಕೇ ಕುರುಮಾನಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ಅಯನ್ತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ। ಓವಟ್ಟಿಕಂ ವಿನಿವಟ್ಠೇತ್ವಾತಿ ನಾಗಬಲೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಈಸಕಂ ಪರಿವತ್ತಮಾನೋವ ತೇನ ಗಹಿತಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಸೇಸು ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ
ಇತ್ತರಜಚ್ಚೋತಿ ನ ವತಿದನ್ತಿ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಂ ನ ವತ ಓರಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಖುದ್ದಕಂ, ಮಹನ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ನ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹಿ, ಸತ್ಥು ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹೀತಿ ಗಹಣಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಯಾವತಾದೋಹಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ದೋಕಾರಹಿಕಾರಪಿಕಾರಾ ನಿಪಾತಾ, ಯಾವತುಪರಿಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ವಾಚಾಯ ಆಲಪನಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಗಹಣಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಂ ಪಯೋಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
೨೮೫. ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಇಧ ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವಾ, – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ತ್ವಂ ನ ಲಾಮಕಟ್ಠಾನಂ ಓತಿಣ್ಣಸತ್ತೋ, ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಓತಿಣ್ಣೋಸಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಮಾದವಿಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ। ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ಯಥಾ ಅಹಂ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಾಮಿ, ಏವಮೇವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಮಣಗಣಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಿಸ್ಸಸಿ। ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ತಯಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಏವಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸೀತಿ।
೨೮೬. ಅಲತ್ಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಮಕಾಸಿ? ಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ। ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಇತ್ತರಸತ್ತಾ ವಿಯ ಪತಿತಸಿಙ್ಗಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪನ ಸುಪತಿಟ್ಠಾಯ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರಯಮಾನಾ
೨೮೭. ಅಡ್ಢಮಾಸುಪಸಮ್ಪನ್ನೇತಿ ಕುಲದಾರಕಞ್ಹಿ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ಅವಸಿತ್ವಾ ಗತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸೋಕೋ ನ
ಪಣ್ಡುಪುಟಕಸ್ಸ ಸಾಲಿನೋತಿ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪಿತಸ್ಸ ರತ್ತಸಾಲಿನೋ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸಾಲಿನೋ ವಪ್ಪಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಂ ಪರಿಹಾರೋ – ಕೇದಾರಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಸಿಞ್ಚಿಂಸು, ವಪ್ಪಕಾಲೇ ವಿತಾನಂ ವಿಯ ಉಪರಿ ವತ್ಥಕಿಲಞ್ಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಕಾಲೇ ವೀಹಿಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಯೋತ್ತಬದ್ಧೇ ವೇಹಾಸಂಯೇವ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಪೂರೇತ್ವಾ ತತಿಯೇ ವಸ್ಸೇ ವಿವರಿಂಸು। ಏವಂ ತಿವಸ್ಸಂ ಪರಿವುತ್ಥಸ್ಸ ಸುಗನ್ಧರತ್ತಸಾಲಿನೋ ಅಪಗತಕಾಳಕೇ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕವಿಕತಿಮ್ಪಿ ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಯಾದಿಯಿಂಸು। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ…ಪೇ॰… ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸೀತಿ।
೨೮೮. ಅಧಿವುಟ್ಠೋ ಮೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ? ವೇಗಳಿಙ್ಗತೋ ಅಹುದೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಹು ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಮಾಸಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ನಿಯಾಮೇನ ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಲತ್ಥನ್ತಿ ಅಲಾಭಂ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ ಚಿತ್ತದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ। ಕಸ್ಮಾ? ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ। ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕುಪಿತೇ ವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉರಚ್ಛದಂ ನಾಮ ಧೀತರಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ರಾಜಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುಂ। ಕೇ ಇಮೇ ಚಾತಿ
ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತೋ। ಅಥ ನಂ ಪಠಮತರಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧೀತು ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು। ರಾಜಾ ಪನ ಧೀತು ಜಾತಕಾಲೇಯೇವ ವರಂ ಅದಾಸಿ। ತಸ್ಸಾ ‘‘ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಅಥಸ್ಸಾ ರಾಜಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ। ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭೋಜಯಮಾನಾ ರಾಜಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ। ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಘಾತೋ ನತ್ಥಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ।
ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಹರತೂತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಾಜನಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ
೨೮೯. ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ। ಕುಮ್ಭಿಯಾತಿ ಉಕ್ಖಲಿತೋ। ಪರಿಯೋಗಾತಿ ಸೂಪಭಾಜನತೋ। ಪರಿಭುಞ್ಜಾತಿ ಭುಞ್ಜ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ? ಘಟಿಕಾರೋ ಕಿರ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸೂಪಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಡ್ಢಮಾನಕಂ ಭತ್ತಸೂಪಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಆಧಾರಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅಭಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಪೀತಿಸುಖಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ನ ನಿರನ್ತರಂ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಖೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ – ‘‘ಸದೇವಕೇ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಹತ್ಥೇನ ಆಮಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ।
೨೯೦. ಕಳೋಪಿಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿತೋ। ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ। ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಚ ಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೇಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ರಾಜಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇತಂ। ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ‘‘ದೇವತಾ ಕಿರ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
೨೯೧. ಹರಥ, ಭನ್ತೇ, ಹರಥ ಭದ್ರಮುಖಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸತ್ಥು ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಓವಸ್ಸಕಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪುತ್ತೇ ಅಪರಾಧಸಞ್ಞಿನೋ ಗಹಣೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು।
ತೇಮಾಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಾನಂ ಮಾಸಾನಂ ಏಕಂ ಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಣಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ಆಕಾಸಂ ಛದನಮಸ್ಸಾತಿ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ। ನ ದೇವೋತಿವಸ್ಸೀತಿ ಕೇವಲಂ ನಾತಿವಸ್ಸಿ, ಯಥಾ ಪನೇತ್ಥ
೨೯೨. ತಣ್ಡುಲವಾಹಸತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಕಟಾನಿ ಏಕೋ ವಾಹೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತದುಪಿಯಞ್ಚ ಸೂಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೂಪತ್ಥಾಯ ತದನುರೂಪಂ ತೇಲಫಾಣಿತಾದಿಂ। ವೀಸತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ತೇಮಾಸತ್ಥಾಯ ಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿರ ಸಞ್ಞಾಯ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಅಲಂ ಮೇ ರಞ್ಞೋವ ಹೋತೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ? ಅಧಿಗತಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ನಾಹಂ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ। ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗತೋ, ಅದ್ಧಾ ಸೋ ರಞ್ಞೋ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಮ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಗುಣಕಥಾಯ ಲದ್ಧಲಾಭೋ ಪನ ನಟೇನ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ವಿಯ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ। ಸೋ ಕಿರ ಜನಪದೋ ನಿಚ್ಚಸಸ್ಸೋ ಸದಾ ಬೀಜಭಣ್ಡಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಖಲಭಣ್ಡಂ ಪವಿಸತಿ। ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಕೋಟ್ಠಾ ನಿಚ್ಚಪೂರಾವ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ।
೨೯೪. ರಟ್ಠಪಾಲೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋ? ಭಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಪಾಲೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ರಟ್ಠಪಾಲೋ। ಕದಾ ಪನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ। ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ। ಇತೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾಯುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ
‘‘ನಗರಂ ಹಂಸವತೀ ನಾಮ, ಆನನ್ದೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ।
ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ಜನಿಕಾ, ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ’’ತಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೧೨.೧೯)।
ಪದುಮುತ್ತರೇ ಪನ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಹಂಸವತಿಯಾ ದ್ವೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಕಪಣದ್ಧಿಕಯಾಚಕಾದೀನಂ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪಯಿಂಸು। ತದಾ ಪಬ್ಬತವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ತಾಪಸಾ ಹಂಸವತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ। ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ತಾಪಸಗಣಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ
ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇಸು ಏಕೋ ಸಕ್ಕಭವನಂ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ನಾಗಭವನೇ ಪಾಲಿತನಾಗರಾಜಾ ನಾಮ। ತಂ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಾಗಯೋನಿಯಂ ಅಭಿರಮಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ನಾಭಿರಮಾಮೀತಿ ಆಹ। ತೇನ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ
‘‘ಸರಾಜಿಕಂ
ರಟ್ಠಪಾಲಕುಲಂ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಜಾಯಿಸ್ಸತೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ –
ಏವಂ ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಏತದಹೋಸೀತಿ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿ? ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋತಿಆದಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಅಹಂ ಖೋ ಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲೀನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ವಿಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ॰… ಚರಿತುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸಞ್ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।
ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಅನುಟ್ಠಿತೇಸು ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಪನ ತ್ವಂ, ರಟ್ಠಪಾಲ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ।
೨೯೫. ಅಮ್ಮತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಮ್ಮಾತಿ ಮಾತರಂ ಆಲಪತಿ, ತಾತಾತಿ ಪಿತರಂ। ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ಏಕೋವ ಪುತ್ತಕೋ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಪುತ್ತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಿಯೋತಿ ಪೀತಿಜನಕೋ। ಮನಾಪೋತಿ ಮನವಡ್ಢನಕೋ। ಸುಖೇಧಿತೋತಿ ಸುಖಪರಿಭತೋತಿ ಸುಖೇನ ಪರಿಭತೋ, ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಧಾತೀಹಿ ಅಙ್ಕತೋ ಅಙ್ಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಧಾರಿಯಮಾನೋ ಅಸ್ಸಕರಥಕಾದೀಹಿ ಬಾಲಕೀಳನಕೇಹಿ ಕೀಳಯಮಾನೋ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜಯಮಾನೋ ಸುಖೇನ ಪರಿಹಟೋ। ನ ತ್ವಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾನಾಸೀತಿ ತ್ವಂ ಮರಣೇನಪಿ ತೇ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಚೇಪಿ ತವ ಅಮ್ಹೇಸು ಜೀವಮಾನೇಸು ಮರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನ ತೇ ಮರಣೇನಪಿ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾ ಅನಿಚ್ಛಕಾ ನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಪನ ಕಿಂ ನಾಮ ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮ। ಅಥ ವಾ ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೨೯೬. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯತ್ಥ ನಂ ಠಿತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾನುಜಾನಿಂಸು, ತತ್ಥೇವ ಠಾನೇ। ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥರಣೇನ ಅನತ್ಥತಾಯ। ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚಾರೇಹಿ ಸಞ್ಚಾರೇಹಿ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪನೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ। ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ದಾನಪ್ಪದಾನಾದೀನಿ ಸುಗತಿಮಗ್ಗಸಂಸೋಧಕಾನಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ। ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಕಥಾನುಪ್ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ನಿರಾಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಥ ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ…ಪೇ॰… ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾನಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ನ ಕೋಚಿ ಗುಣೋ ಉದ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಉದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ, ಯಥಾ ತಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ।
೨೯೯. ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಉಚ್ಛಾದನಾದೀಹಿ ಚ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಕಾಯಬಲಂ ಜನೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾತಿ। ಭಗವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ
ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋತಿ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ। ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಞ್ಞವಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಸಮಾನೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ।
ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಮಾನಾ – ‘‘ತಯಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಜಾನಿಂಸು, ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಖೋ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಅಹಞ್ಚ ಯೇನಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಮೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೇ ಗತೇ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮನಸಿ ಅಕಾಸಿ। ತತೋ ‘‘ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ತಂ ಮದ್ದಿತು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಯಥಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ…ಪೇ॰… ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ।
ಮಿಗಚೀರೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಉಯ್ಯಾನೇ। ತಞ್ಹಿ ರಞ್ಞಾ – ‘‘ಅಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಇದಂ, ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಮನುಞ್ಞಾತಮೇವ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ – ‘‘ಮಮ ಆಗತಭಾವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೇ ಮೇ ಪಾದಧೋವನಉಣ್ಹೋದಕಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲಾದೀನಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಾವಿಸಿ।
ಮಜ್ಝಿಮಾಯಾತಿ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ। ಉಲ್ಲಿಖಾಪೇತೀತಿ ಕಪ್ಪಕೇನ ಕೇಸೇ ಪಹರಾಪೇತಿ। ಏತದವೋಚಾತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಯಪುತ್ತಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಯ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ದಸ್ಸಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಫರುಸಕಾರಕಾ ಏತೇ ಪುನ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಏತ್ತೋವ ನಿಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಾ ಏತೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮುಣ್ಡಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ಞಾತಿದಾಸೀತಿ ಞಾತಕಾನಂ ದಾಸೀ। ಆಭಿದೋಸಿಕನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಭೂತಂ। ತತ್ಥಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ಪೂತಿಭಾವದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಭಿದೋಸೋ, ಅಭಿದೋಸೋವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ। ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಸಞ್ಞಾ ಏಸಾ ಯದಿದಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ, ತಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ। ಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಯವಕುಮ್ಮಾಸಂ। ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕಾರಾನಂ ಗೋರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಕಚವರಂ ವಿಯ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಸಚೇತನ್ತಿ ಸಚೇ ಏತಂ। ಭಗಿನೀತಿ ಅರಿಯವೋಹಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ಧಾತಿಂ ಞಾತಿದಾಸಿಂ ಆಲಪತಿ। ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಸಭಾವಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಭಗಿನಿ ಏತಂ ಸಚೇ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹಂ, ಇಧ ಮೇ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಾಹೀ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ
ಹತ್ಥಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣತ್ಥಂ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮಯತೋ ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಪಭುತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಾನಂ। ಪಾದಾನನ್ತಿ ನಿವಾಸನನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾದಾನಂ। ಸರಸ್ಸಾತಿ ಸಚೇ ತಂ ಭಗಿನೀತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರಯತೋ ಸರಸ್ಸ ಚ। ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ – ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಪಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸಾ ಇಮಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ, ಹರಿತಾಲವಟ್ಟಿಯೋ ವಿಯ ಸುವಟ್ಟಿತಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ, ಮಧುರೋ ಸರೋ’’ತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪುಬ್ಬಂ ಆಕಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಸಞ್ಜಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಹಾಯಸ್ಮತೋ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾನಿ ಅರಞ್ಞಾವಾಸಞ್ಚೇವ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾದಿಸೋ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ನಂ ಸಾ ಞಾತಿದಾಸೀ ದಿಸ್ವಾವ ನ ಸಞ್ಜಾನಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ।
೩೦೦. ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತಧಾತೀಪಿ ಸಮಾನಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಭಾವಪ್ಪತ್ತೇನ ಸಾಮಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ – ‘‘ತ್ವಂ ನು ಖೋ, ಮೇ ಭನ್ತೇ, ಪುತ್ತೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚ। ಯಗ್ಘೇತಿ ಆರೋಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸಚೇ ಜೇ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜೇತಿ ಆಲಪನೇ ನಿಪಾತೋ। ಏವಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ದಾಸಿಜನಂ ಆಲಪನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಹಿ, ಭೋತಿ ದಾಸಿ, ಸಚೇ ಸಚ್ಚಂ ಭಣಸೀ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಮಹಾಕುಲೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ಗರಹಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಇದಞ್ಚ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಕಿಚ್ಚಂ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ದೇಸೇ ದಾನಪತೀನಂ ಘರೇಸು ಸಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆಸನಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ ಉದಕಕಞ್ಜಿಯಂ। ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ
ಅತ್ಥಿ ನಾಮ ತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೇ, ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ ಮಞ್ಞನತ್ಥೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ। ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ, ನನು ಮಯಂ ನಿದ್ಧನಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ। ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ, ನನು ಮಯಂ ಮತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ। ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ತವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧೋ ಸಮಣಗುಣೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸುಭೋಜನರಸಸಂವಡ್ಢಿತೋಪಿ ಇಮಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೇಯ್ಯಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಅಮತಮಿವ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ। ಸೋ ಪನ ಗಹಪತಿ ದುಕ್ಖಾಭಿತುನ್ನತಾಯ ಏತಮತ್ಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಾಮ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವಚ। ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವದನ್ತಿ – ಅನೋಕಪ್ಪನಾಮರಿಸನತ್ಥವಸೇನೇತಂ ಕುತೋ ನೋ ಗಹಪತೀತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಕುತೋ ನೋತಿ ಕುತೋ ನು। ನೇವ ದಾನನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ನೇವ ದಾನಂ ಅಲತ್ಥಮ್ಹ। ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿಸಿ ಅಪ್ಪಕಿಲಮಥೇನ ಆಗತೋ, ನ ತಾವ ತಾತ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದಿಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ನ ಅಲತ್ಥಮ್ಹ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ? ಪಿತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಯಥಾ ಏಸ ಮಂ ವದತಿ
ಏಹಿ ತಾತಾತಿ ತಾತ ತುಯ್ಹಂ ಘರಂ ಮಾ ಹೋತು, ಏಹಿ ಘರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದತಿ। ಅಲನ್ತಿ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಏಕಾಸನಿಕತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಸ್ವಾತನಾಯಭಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಮಾತು ಕಿರಸ್ಸ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ರೋದನೇನೇವ ಪಕ್ಕಕ್ಖಿ ವಿಯ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹದಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಫಾಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏಕಂ ಹಿರಞ್ಞಸ್ಸ, ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೇ ಪುಞ್ಜೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ। ಕೀವಮಹನ್ತಾ ಪನ ಪುಞ್ಜಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ। ಯಥಾ ಓರತೋ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪಾರತೋ ಠಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂಮಹನ್ತಾ।
೩೦೧. ಇದಂ ತೇ ತಾತಾತಿ ಕಹಾಪಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ। ಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಾತಿತೋ ಆಗತಂ, ಇದಂ ತೇ ಮಾತಾಮಹಿಯಾ ಮಾತು ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಪಿತು ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ಅಞ್ಞಂಯೇವ, ನಿಹಿತಞ್ಚ ಪಯುತ್ತಞ್ಚ ಅತಿವಿಯ ಬಹು। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಿತಾಮಹ’’ನ್ತಿ ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಪೇತಾಮಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸಕ್ಕಾ ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಧನಹೇತು ಧನಪಚ್ಚಯಾ। ತಂ ತಂ ಧನಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಚ ರಾಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ಧನಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸೋಕಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆನೇಸಿಂ, ಸೋ ದಾನಿ ಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ಅಯಂ ನ ಮೇ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ಓರೋಧಾನಂ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ವೋ ಸಾಮಿಕೋ, ಗಚ್ಛಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸುವಯೇ ಠಿತಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏಕೇಕಮ್ಹಿ ಪಾದೇ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ।
ಕೀದಿಸಾ ನಾಮ ತಾ ಅಯ್ಯಪುತ್ತ ಅಚ್ಛರಾಯೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು? ತದಾ ಕಿರ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೇಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏತೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥಞ್ಞೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ದೇವಚ್ಛರಾದೇವನಾಟಕಾನಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ। ಸಾ ಕಥಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ಅಥ ಥೇರೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನ ಖೋ ಮಯಂ ಭಗಿನೀತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಿಂಸೂತಿ ತಂ ಭಗಿನಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಬಹಿ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೋ ದಾರಕಾ ನ ಲದ್ಧಾ, ಯೇಸಂ ಆನುಭಾವೇನ ಜೀವೇಯ್ಯಾಮ, ಇತೋ ಚಮ್ಹಾ ಪರಿಹೀನಾ ಅಞ್ಞತೋ ಚ। ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನಾಮ ಅತ್ತನೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಂ ಅನಾಥಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋವ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ – ‘‘ಅನತ್ಥಿಕೋ ದಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಾ ಸಯಿತದಾರಿಕಾ ವಿಯ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಿಂಸು, ಪತಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಾ ನೋ ವಿಹೇಠೇಥಾತಿ ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ಧನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ಚ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠಯಿತ್ಥ, ವಿಹೇಸಾ ಹೇಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅನುಗ್ಗಹೇನ। ಸೋ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ತಯೋ ಜನಾ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ದೇತಿ। ಥೇರೋ – ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಆಹಾರನ್ತರಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಏತೇ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಏವಮಾಹ।
೩೦೨. ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀತಿ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ। ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಂ। ಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ। ಅರುಕಾಯನ್ತಿ ಸಮುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ನವಹಿ ನ್ಹಾರುಸತೇಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನವಹಿ ಮಂಸಪೇಸಿಸತೇಹಿ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಉಸ್ಸಿತಂ। ಆತುರನ್ತಿ ಜರಾತುರತಾಯ ರೋಗಾತುರತಾಯ ಕಿಲೇಸಾತುರತಾಯ ಚ ನಿಚ್ಚಾತುರಂ। ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಪತ್ಥನಾಸಙ್ಕಪ್ಪೇಹಿ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಮಾಯಾಮರೀಚಿಫೇಣಪಿಣ್ಡ ಉದಕಪುಪ್ಫುಳಾದೀನಂ ವಿಯ ಏಕಂಸೇನೇವ ಠಿತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾವ ನಿಯತಾ।
ತಚೇನ ಓನದ್ಧನ್ತಿ ಅಲ್ಲಮನುಸ್ಸಚಮ್ಮೇನ ಓನದ್ಧಂ। ಸಹ ವತ್ಥೇಭಿ ಸೋಭತೀತಿ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಹಿ ಚ ಚಿತ್ತಕತಮ್ಪಿ ರೂಪಂ ವತ್ಥೇಹಿ ಸಹೇವ ಸೋಭತಿ, ವಿನಾ ವತ್ಥೇಹಿ ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಹೋತಿ ಅನೋಲೋಕನಕ್ಖಮಂ।
ಅಲತ್ತಕಕತಾತಿ ಅಲತ್ತಕೇನ ರಞ್ಜಿತಾ। ಚುಣ್ಣಕಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಸಾಸಪಕಕ್ಕೇನ ಮುಖಪೀಳಕಾದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಲೋಣಮತ್ತಿಕಾಯ ದುಟ್ಠಲೋಹಿತಂ ವಿಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ ತಿಲಪಿಟ್ಠೇನ ಲೋಹಿತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಕಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಮುಖಂ ಪಹರನ್ತಿ, ತೇನೇಸ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ।
ಅಟ್ಠಾಪದಕತಾತಿ ಅಞ್ಜನೀತಿ ಅಞ್ಜನನಾಳಿಕಾ।
ಓದಹೀತಿ ಠಪೇಸಿ। ಪಾಸನ್ತಿ ವಾಕರಾಜಾಲಂ। ನಾಸದಾತಿ ನ ಘಟ್ಟಯಿ। ನಿವಾಪನ್ತಿ ನಿವಾಪಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಿವಾಪತಿಣಸದಿಸಭೋಜನಂ। ಕನ್ದನ್ತೇತಿ ವಿರವಮಾನೇ ಪರಿದೇವಮಾನೇ। ಇಮಾಯ ಹಿ ಗಾಥಾಯ ಥೇರೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಿಗಲುದ್ದಕೇ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಅವಸೇಸಞಾತಕೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕಪರಿಸಂ ವಿಯ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಾಕರಾಜಾಲಂ ವಿಯ, ಅತ್ತನಾ ಭುತ್ತಭೋಜನಂ ನಿವಾಪತಿಣಂ ವಿಯ, ಅತ್ತಾನಂ ಮಹಾಮಿಗಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಮಿಗೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ನಿವಾಪತಿಣಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಠಾನಂ ಗತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾನಂ ಪರಿದೇವನ್ತಾನಂಯೇವ ವಾಕರಂ ಅಘಟ್ಟಯಮಾನೋವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘನಚ್ಛಾಯಸ್ಸ ಛತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮನ್ದಮನ್ದೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಆಗತಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ಥೇರೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗಚೀರೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಸಿ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋತಿ। ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ತಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಅಗ್ಗಳಂ
೩೦೩. ಮಿಗವೋತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಸೋಧೇನ್ತೋತಿ ಉಯ್ಯಾನಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಉಯ್ಯಾನೇ ತಚ್ಛಿತಬ್ಬಯುತ್ತಟ್ಠಾನಾನಿ ತಚ್ಛಾಪೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಪೇನ್ತೋ ವಾಲುಕಾಓಕಿರಣ-ಪುಪ್ಫವಿಕಿರಣ-ಪುಣ್ಣಘಟಟ್ಠಪನ-ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಠಪನಾದೀನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನ ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಸದಾ ಇಮಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಏತಂ, ಆಗತಭಾವಂ ಪನಸ್ಸ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮಹಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ।
ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಬಲಮಜ್ಝೇಪಿ ನಾಟಕಮಜ್ಝೇಪಿ – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪುನನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅನಪಲೋಕೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಏವಮಾಹ। ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾತಿ ವತ್ವಾತಿ ಓರೋಧಮಹಾಮತ್ತಬಲಕಾಯಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಯಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ದಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಸ್ಸಟಾಯ ಉಸ್ಸಟಾಯಾತಿ ಉಸ್ಸಿತಾಯ ಉಸ್ಸಿತಾಯ, ಮಹಾಮತ್ತಮಹಾರಟ್ಠಿಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತಮೇವ ಪರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಧ ಭವಂ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಹತ್ಥತ್ಥರೇ ನಿಸೀದತೂತಿ ಹತ್ಥತ್ಥರೋ ತನುಕೋ ಬಹಲಪುಪ್ಫಾದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ।
೩೦೪. ಪಾರಿಜುಞ್ಞಾನೀತಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞಭಾವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಾ। ಜಿಣ್ಣೋತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ। ವುಡ್ಢೋತಿ ವಯೋವುಡ್ಢೋ। ಮಹಲ್ಲಕೋತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ। ಅದ್ಧಗತೋತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ। ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಪಬ್ಬಜತೀತಿ ಧುರವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ದಹರಕಾಲೇ
ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಅರೋಗೋ। ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋತಿ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾತಿ ಸಮವಿಪಾಚನಿಯಾ। ಗಹಣಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತುಯಾ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಭುತ್ತಭುತ್ತೋ ಆಹಾರೋ ಜೀರತಿ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಪುಟಭತ್ತಂ ವಿಯ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಉಭೋಪೇತೇ ನ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಭುತ್ತಕಾಲೇ ಭತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ, ಅಯಂ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಚ್ಚುಣ್ಹಾಯಾತಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಚ್ಚುಣ್ಹಾಯ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ರಾಜಾನೋ ವಾ ಹರನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ। ದುತಿಯವಾರೇ ರಾಜಭಯಚೋರಭಯಛಾತಕಭಯಾದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ।
೩೦೫. ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ। ಉಪನಿಯ್ಯತೀತಿ ಜರಾಮರಣಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ತತ್ಥ ನಿಯ್ಯತಿ। ಅದ್ಧುವೋತಿ ಧುವಟ್ಠಾನವಿರಹಿತೋ। ಅತಾಣೋತಿ ತಾಯಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ವಿರಹಿತೋ। ಅನಭಿಸ್ಸರೋತಿ ಅಸರಣೋ ಅಭಿಸರಿತ್ವಾ ಅಭಿಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ವಿರಹಿತೋ। ಅಸ್ಸಕೋತಿ ನಿಸ್ಸಕೋ ಸಕಭಣ್ಡವಿರಹಿತೋ। ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯನ್ತಿ ಸಕಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಲೋಕೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ತಣ್ಹಾದಾಸೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸೋ।
೩೦೬. ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೇ। ಕತಾವೀತಿ ಊರುಬಲೀತಿ ಊರುಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಫಲಕಞ್ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸೇನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನ್ನಂ ಭಿನ್ದತೋ ಭಿನ್ನಂ ಸನ್ಧಾರಯತೋ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ರಜ್ಜಂ ಆಹರಿತುಂ ಊರುಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಊರುಬಲೀ ನಾಮ। ಬಾಹುಬಲೀತಿ ಬಾಹುಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ। ಅಲಮತ್ತೋತಿ ಸಮತ್ಥಅತ್ತಭಾವೋ।
ಪರಿಯೋಧಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪ್ಪದ್ದವಂ ಓಧಾಯ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ।
ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಭೋ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಪಹೂತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸೋ ರಾಜಾ ಉಪರಿ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಆಹರನ್ತೋ ಆಹ।
ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾನಂ ಅನುಗೀತಿಂ ಅವೋಚ।
೩೦೭. ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋವ ಕಾಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಯನ್ತೀತಿ ಏಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಏವಂ ಉತ್ತರುತ್ತರಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಪತ್ಥಯನ್ತಿಯೇವ।
ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಸಪತ್ತಗಣಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ। ಸಸಾಗರನ್ತನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಗರನ್ತೇನ। ಓರಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಓರತೋ ಸಕರಟ್ಠಂ, ತೇನ ಅತಿತ್ತರೂಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಹತ್ಥೀತಿ ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ।
ಅಹೋ ವತಾ ನೋತಿ ಅಹೋ ವತ ನು, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಅಮರಾತಿ ಚಾಹೂತಿ ಅಮರಂ ಇತಿ ಚ ಆಹು। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ಮತಂ ಞಾತೀ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಿ, ತಂ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾತಾ ಮತೋ, ಪುತ್ತೋ ಮತೋ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ವದನ್ತಿ।
ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಮರಣಫಸ್ಸಂ ಫುಸನ್ತಿ। ತಥೇವ ಫುಟ್ಠೋತಿ ಯಥಾ ಬಾಲೋ, ಧೀರೋಪಿ ತಥೇವ ಮರಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠೋ, ಅಫುಟ್ಠೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ। ಬಾಲೋ ಚ ಬಾಲ್ಯಾ ವಧಿತೋವ ಸೇತೀತಿ ಬಾಲೋ ಬಾಲಭಾವೇನ ಮರಣಫಸ್ಸಂ ಆಗಮ್ಮ ವಧಿತೋವ ಸೇತಿ ಅಭಿಹತೋವ ಸಯತಿ। ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದಿವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ಚಲತಿ ವೇಧತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ। ಧೀರೋ ಚ ನ ವೇಧತೀತಿ ಧೀರೋ ಸುಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ।
ಯಾಯ ವೋಸಾನಂ ಇಧಾಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚವೋಸಾನಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಸಾವ ಧನತೋ ಉತ್ತಮತರಾ। ಅಬ್ಯೋಸಿತತ್ತಾತಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತತ್ತಾ, ಅರಹತ್ತಪತ್ತಿಯಾ, ಅಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭವಾಭವೇಸೂತಿ ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇಸು ಭವೇಸು।
ಉಪೇತಿ ಗಬ್ಭಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕನ್ತಿ ತೇಸು ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಂಸಾರಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಉಪೇತಿ। ತಸ್ಸಪ್ಪಪಞ್ಞೋತಿ ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋ ಅಭಿಸದ್ದಹನ್ತೋ।
ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮವಸೇನ ‘‘ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಲೇತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಹಿ ಹಞ್ಞತಿ। ಪೇಚ್ಚ ಪರಮ್ಹಿ ಲೋಕೇತಿ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಮ್ಹಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ।
ವಿರೂಪರೂಪೇನಾತಿ ಕಾಮಗುಣೇಸೂತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಸು ಸಬ್ಬಕಾಮಗುಣೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ। ದಹರಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಲಲಮತ್ತಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ತರುಣಾ। ವುಡ್ಢಾತಿ ವಸ್ಸಸತಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ। ಅಪಣ್ಣಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಅದ್ವಜ್ಝಗಾಮಿಂ ಏಕನ್ತನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ, ಉತ್ತರಿತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸ್ಮಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತ್ವಂ ವದಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ, ಇದಂ ದಿಸ್ವಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸ್ಮೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಘದೇವಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮಘದೇವಅಮ್ಬವನೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ತಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿ। ತೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಪಲುಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ರೋಪೇಸುಂಯೇವ। ತಂ ಪನ ಪಠಮವೋಹಾರವಸೇನ ಮಘದೇವಮ್ಬವನನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ವಸಿತಪುಬ್ಬಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಹಂ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿಂ, ಏತ್ಥೇವ
ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಧಮ್ಮೇನ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ। ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಸಮಂ ಚರತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸೂತಿ ಯೋಪಿ ಸೋ ಪುಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿನ್ನಪರಿಹಾರೋ, ತಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ಗಹಪತಿಕಾನಂ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಪಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ। ಅಟ್ಠಮೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಸತ್ತಮಿಯಞ್ಚ ನವಮಿಯಞ್ಚ, ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸಾನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ತೇರಸಿಯಞ್ಚ ಪಾಟಿಪದೇ ಚಾತಿ ಇಮೇ ದಿವಸಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇಸುಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಿ।
೩೦೯. ದೇವದೂತಾತಿ ದೇವೋತಿ ಮಚ್ಚು, ತಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ದೇವದೂತಾ। ಸಿರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಿತಾನಿ ಮಚ್ಚುದೇವಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ದೇವಾ ವಿಯ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ದೇವತಾಬ್ಯಾಕರಣಸದಿಸಮೇವ ದೇವದೂತಾ। ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿತಮತಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಜಿಣ್ಣಞ್ಚ
ಮತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಗತಮಾಯುಸಙ್ಖಯಂ।
ಕಾಸಾಯವತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ,
ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ರಾಜಾ’’ತಿ॥
ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಲಿತಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತತ್ತಾ ದೇವದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।
ಕಪ್ಪಕಸ್ಸ ಗಾಮವರಂ ದತ್ವಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಗಾಮಂ ದತ್ವಾ। ಕಸ್ಮಾ ಅದಾಸಿ? ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸತ್ತಾ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಞ್ಜಲಿಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತಾನಿ ಪಲಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಞ್ಞಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಸಿರೇ
ಸಂವೇಗಂ ಅಲಭೀ ಧೀರೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮರೋಚಯೀ’’ತಿ॥
ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಉತ್ತಮಙ್ಗರುಹಾ ಮಯ್ಹಂ, ಇಮೇ ಜಾತಾ ವಯೋಹರಾ।
ಪಾತುಭೂತಾ ದೇವದೂತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಯೋ ಮಮಾ’’ತಿ॥
ಪುರಿಸಯುಗೇತಿ ವಂಸಸಮ್ಭವೇ ಪುರಿಸೇ। ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಪಠಮಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಡ್ಢಿತೇ ಕೇಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಜಟಾಕಲಾಪಧರಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪನ ಅನೇಸನಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಕುಮಾರಕೀಳಿತಂ ಕೀಳೀತಿ ಅಙ್ಕೇನ ಅಙ್ಕಂ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಕೀಳಿ। ಮಾಲಾಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಹಿ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ರಞ್ಞೋ ಮಘದೇವಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ಮಘದೇವರಞ್ಞೋ ಮತಕಭತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬಜಿತಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಛತ್ತುಸ್ಸಾಪನಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಜ್ಜಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಉನ್ನಙ್ಗಲಮಹೋಸಿ।
೩೧೧. ಪುತ್ತಪಪುತ್ತಕಾತಿ ಪುತ್ತಾ ಚ ಪುತ್ತಪುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಾ। ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ – ‘‘ಪವತ್ತತಿ ನು ಖೋ ತಂ ಮಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಹತಂ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತತಿ, ಇದಾನಿ ನ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಪವೇಣಿಯಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಂಸೇ ಜಾತರಞ್ಞೋಯೇವ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಸ್ಸ ನೇಮಿಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ನಿಮೀತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಇತಿ ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತರಾಜೂನಂ
೩೧೨. ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾನಂ। ತೇ ಕಿರ ದೇವಾ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನ’’ನ್ತಿ।
ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಉಪರಿಗತೋ ದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ದಾನಂ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತಂ ಉದಾಹು ಸೀಲಂ, ಯದಿ ದಾನಂ ಮಹನ್ತಂ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ದಾನಮೇವ ದಸ್ಸಾಮಿ। ಅಥ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಮೇವ ಪೂರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಮಹನ್ತಂ ಇದಂ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಕ್ಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ॰… ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪಞ್ಹಞ್ಚ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ
ರಾಜಾ
‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ।
ದಾನಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ, ಕತಮಂ ಸು ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ॥ –
ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ದಾನಂ ನಾಮ ಕಿಂ, ಸೀಲಮೇವ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ಮಹನ್ತಂ। ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸನ್ನಂ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯತೋ ನ ಮುತ್ತೋ, ಸೀಲವನ್ತಾ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –
‘‘ಹೀನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಖತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ।
ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದೇವತ್ತಂ, ಉತ್ತಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ॥
ನ ಹೇತೇ ಸುಲಭಾ ಕಾಯಾ, ಯಾಚಯೋಗೇನ ಕೇನಚಿ।
ಯೇ ಕಾಯೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅನಾಗಾರಾ ತಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೪೨೯-೪೩೦)।
ಏವಂ ಲಾಭಾ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಅಭಾಯಮಾನೋ। ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಂ ಕುಸಲಂ ಸಮಾದಪೇಮಿ, ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗತೇನ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಸುಖಂ ಕಥೇತುಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ।
೩೧೩. ಏವಂ ಭದ್ದನ್ತವಾತಿ ಏವಂ ಹೋತು ಭದ್ದಕಂ ತವ ವಚನನ್ತಿ ವತ್ವಾ। ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯುಗೇ ಸಹಸ್ಸಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೇ
ಅಭಿರುಹ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ರಾಜಾ – ‘‘ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಮೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ನ ತಾವದೇವ ಅಭಿರುಹಿ, ನಾಗರಾನಂ ಪನ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ತಾತಾ, ಯಂ ಮೇ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ದಿಬ್ಬರಥೋ ಪೇಸಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ನ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ ವಾ ಕುಲಪ್ಪದೇಸಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಪೇಸಿತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಅಪಿಚ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಕತಮೇನಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೋ ದೇವಲೋಕಂ, ತೇಸು ತಂ ಕತಮೇನ ನೇಮಿ। ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಜಾತಕೇಪಿ –
‘‘ಕೇನ ತಂ ನೇಮಿ ಮಗ್ಗೇನ, ರಾಜಸೇಟ್ಠ ದಿಸಮ್ಪತಿ।
ಯೇನ ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾ ಚ ಯೇ ನರಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೪೫೦) –
ಗಾಥಾಯ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹ –
‘‘ನಿರಯೇ ತಾವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಆವಾಸೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನಂ।
ಠಾನಾನಿ ಲುದ್ದಕಮ್ಮಾನಂ, ದುಸ್ಸೀಲಾನಞ್ಚ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೪೫೧)।
ಉಭಯೇನೇವ ಮಂ ಮಾತಲಿ ನೇಹೀತಿ ಮಾತಲಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಂ ನೇಹಿ, ಅಹಂ ನಿರಯಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ದೇವಲೋಕಮ್ಪೀತಿ। ಪಠಮಂ ಕತಮೇನ ನೇಮೀತಿ। ಪಠಮಂ ನಿರಯಮಗ್ಗೇನ ನೇಹೀತಿ। ತತೋ ಮಾತಲಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚದಸ ಮಹಾನಿರಯೇ ದಸ್ಸೇಸಿ। ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ –
‘‘ದಸ್ಸೇಸಿ
ಕುಥಿತಂ ಖಾರಸಂಯುತ್ತಂ, ತತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೪೫೨) –
ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ನಿರಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೀರಣೀದೇವಧೀತಾಯ ಸೋಣದಿನ್ನದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಣದೇವಪುತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಮಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದೇವಲೋಕಂ ನೇಸಿ। ತತ್ರಾಪಿ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ –
‘‘ಯದಿ ತೇ ಸುತಾ ಬೀರಣೀ ಜೀವಲೋಕೇ,
ಆಮಾಯದಾಸೀ ಅಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ।
ಸಾ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಅತಿಥಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ,
ಮಾತಾವ
ಸಂಯಮಾ ಸಂವಿಭಾಗಾ ಚ,
ಸಾ ವಿಮಾನಸ್ಮಿ ಮೋದತೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೫೦೭) –
ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏವಂ ಗಚ್ಛತೋ ಪನ ತಸ್ಸ ರಥನೇಮಿ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚಿತ್ತಕೂಟದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪಹತಮತ್ತೇವ ದೇವನಗರೇ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಏಕಕಂಯೇವ ಓಹಾಯ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಮಕಾಸಿ, ತಂ ದೇವತಾನಂ ಆದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ – ‘‘ಅಭಿರಮ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇಸು ದೇವಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅಜ್ಜ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ದೇವಗಣಂ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಮಕಾಸಿ। ಸಚೇ ಏಕಂ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಂ ದೇವಾ ಓಲೋಕೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಉಸೂಯಮಾನೋ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸಿತುಂ ಪುಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಞ್ಞೇನ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ ಜರಸಕ್ಕೋ ಮನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ಪರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಣ್ಡಕಂ ಅಲಂ ಮಾರಿಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಜಾತಕೇಪಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಯಾನಂ, ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಧನಂ।
ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇ ತಂ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ।
ನ ಚಾಹಮೇತಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೫೮೫-೫೮೬) –
ಸಬ್ಬಂ
೩೧೪. ತತ್ಥೇವ ಮಿಥಿಲಂ ಪಟಿನೇಸೀತಿ ಪಟಿನೇತ್ವಾ ಪಕತಿಸಿರಿಗಬ್ಭೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
೩೧೫. ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಕಳಾರದನ್ತತಾಯ ಪನ ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ವುತ್ತೋ। ನ ಸೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಮೇವ ನ ಅಕಾಸಿ, ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ।
೩೧೬. ಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತಂ ಕೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಕೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಕೋ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಸೀಲವಾ ಭಿಕ್ಖು
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಧುರಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಉಜ್ಜೇನಿಕರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಚ। ಮಧುರಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ। ಗುನ್ದಾವನೇತಿ ಕಣ್ಹಕಗುನ್ದಾವನೇ ಅವನ್ತಿಪುತ್ತೋತಿ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ। ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅರಹಾ ಚಾತಿ ದಹರಂ ಅರಹನ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಥಾ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಹಲ್ಲಕಂ, ಥೇರೋ ಪನ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅಹೋಸಿ ಅರಹಾ ಚ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಲದ್ಧಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋತಿಆದೀಸು ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದೀನಂ ಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀನೋ ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಇತರೇ ತಯೋ ವಣ್ಣಾ ಹೀನಾ ಲಾಮಕಾತಿ ವದತಿ। ಸುಕ್ಕೋತಿ ಕಣ್ಹೋತಿ ಕಾಳಕೋ। ಸುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದಿಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಜ್ಝನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾ। ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾತಿ ಉರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಉರೇ ಕತ್ವಾ ಸಂವದ್ಧಿತಾತಿ ವಾ ಓರಸಾ। ಬ್ರಹ್ಮಜಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ। ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಾದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ದಾಯಾದಾ। ಘೋಸೋಯೇವ ಖೋ ಏಸೋತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವೇತಂ।
೩೧೮. ಇಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಯತ್ತಕಾನಿ ಧನಾದೀನಿ ಪತ್ಥೇಯ್ಯ, ತತ್ತಕೇಹಿಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ಪೂರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖತ್ತಿಯೋಪಿಸ್ಸಾಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯೋಪಿ ಅಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ ಅಸ್ಸ। ನೇಸಂ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ನ ಏತೇಸಂ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ।
೩೨೨. ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಇಧ ನಿಸೀದಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮ। ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮ। ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ ವಾಚಾಯ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ। ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಮಮಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಹಿ ವಾಚಾಯ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ। ಚೀವರಾದಿವೇಕಲ್ಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ತಾನಿ ದೇನ್ತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿನ್ತಿ ರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಆವರಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ
ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸಕ್ಕಾರೇನ ಸಮೇ ಸಮಾನೇ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೨೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಕೋಕನದೋತಿ ಕೋಕನದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದುಮಂ। ಸೋ ಚ ಮಙ್ಗಲಪಾಸಾದೋ ಓಲೋಕನಕಪದುಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಕನದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಲಭಿ।
೩೨೫. ಯಾವ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಸೋಪಾನಫಲಕಂ ವುತ್ತಂ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋತಿ ಓಲೋಕನತ್ಥಂಯೇವ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ ಅದ್ದಸ। ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಾಯ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಅಯಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೋ ಕತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುತ್ತಪತ್ಥನಾಯ ಕತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಸೋ ಹಿ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಪುತ್ತಕೋ, ಸುತಞ್ಚಾನೇನ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಮ ಚೇಲಪ್ಪಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ। ನೋ ಚೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇಸಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಏತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ।
ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ವಸಮಾನೋ ಸಮಚ್ಛನ್ದೇನ ಸಕುಣಪೋತಕೇ ಖಾದಿ। ಸಚಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಞ್ಞೋವ ಭವೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಂ ಲಭೇಯ್ಯ। ಉಭೋಹಿ ಪನ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೇಹಿ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತೇನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ದುಸ್ಸೇ ಪನ ಅಕ್ಕನ್ತೇ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥಿತಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಲೋಕೇ ಅನುಸ್ಸವೋ, ಮಯಾ ಚ ಮಹಾಅಭಿನೀಹಾರೋ ಕತೋ, ನ ಚ ಪುತ್ತಂ ಲಭಾಮಿ, ತುಚ್ಛಂ ಇದಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಹಣಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಾನಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ, ಚೇಲಪ್ಪಟಿಕಂ ಮದ್ದನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೀ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯುಂ
೩೨೬. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ತಥಾಗತೋ ಅನುಕಮ್ಪತೀತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ವುತ್ತೇಸು ಕಾರಣೇಸು ತತಿಯಂ ಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ನ ಖೋ ಸುಖೇನ ಸುಖನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ।
೩೨೭. ಸೋ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿ ‘‘ಯಾವ ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಯಾಮೇ’’ತಿ ತಾವ ಮಹಾಸಚ್ಚಕೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೬೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಪರಂ ಯಾವ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಆಸವಕ್ಖಯಾ ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩೪೩. ಅಙ್ಕುಸಗಯ್ಹೇ ಸಿಪ್ಪೇತಿ ಅಙ್ಕುಸಗಹಣಸಿಪ್ಪೇ। ಕುಸಲೋ ಅಹನ್ತಿ ಛೇಕೋ ಅಹಂ। ಕಸ್ಸ
ಸಾ
ಸೋ ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಕ್ಕೋಸನಸಿಪ್ಪಂ ಪಯೋಜೇಸಿ। ಜೇಟ್ಠಕಹತ್ಥೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖನ್ಧಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಗತೋ ಯುದ್ಧಸಮತ್ಥೇ ತರುಣಹತ್ಥೀ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಮುದ್ದಿಕಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಜನಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಛತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅಸದ್ದಹನ್ತಾನಂ ಕಮ್ಬಲಞ್ಚ ಮುದ್ದಿಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಹತ್ಥಿವಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸುನ್ದರೋ ಹತ್ಥೀ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ
೩೪೪. ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಪಧಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದಹನಭಾವೋ, ಪಧಾನಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಧಾನಿಯೋ। ಪಧಾನಿಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಙ್ಗಾನೀತಿ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ। ಸದ್ಧೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಾ ಪನೇಸಾ ಆಗಮನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಪಟಿವೇಧೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ವುತ್ತೇ ಅಚಲಭಾವೇನ ಓಕಪ್ಪನಂ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಪಸಾದುಪ್ಪತ್ತಿ ಪಸಾದಸದ್ಧಾ ನಾಮ, ಇಧ ಪನ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಬೋಧಿನ್ತಿ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣಂ। ತಂ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ಸದ್ದಹತಿ, ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತಂ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಅಙ್ಗೇನ ತೀಸುಪಿ ರತನೇಸು ಸದ್ಧಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪಸಾದೋ ಬಲವಾ, ತಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ವೀರಿಯಂ ಇಜ್ಝತಿ।
ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಅರೋಗೋ। ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ। ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾತಿ ಸಮವಿಪಾಚನಿಯಾ। ಗಹಣಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತುಯಾ। ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಾಚ್ಚುಣ್ಹಾಯಾತಿ ಅತಿಸೀತಗಹಣಿಕೋ ಹಿ ಸೀತಭೀರೂ ಹೋತಿ, ಅಚ್ಚುಣ್ಹಗಹಣಿಕೋ ಉಣ್ಹಭೀರೂ, ತೇಸಂ ಪಧಾನಂ ನ ಇಜ್ಝತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಗಹಣಿಕಸ್ಸ ಇಜ್ಝತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಧಾನಕ್ಖಮಾಯಾ’’ತಿ। ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕತ್ತಾತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತಾ। ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಉದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಗನ್ತುಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಯ, ಏತೇನ ಪಞ್ಞಾಸಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಂ ವುತ್ತಂ। ಅರಿಯಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯಾತಿ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬೇ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಯ। ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾತಿ
೩೪೫. ಸಾಯಮನುಸಿಟ್ಠೋ ಪಾತೋ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಪಾತಮನುಸಿಟ್ಠೋ ಸಾಯನ್ತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ। ಅಯಞ್ಚ ಪನ ದೇಸನಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ವುತ್ತಾ। ದನ್ಧಪಞ್ಞೋ ಹಿ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲೋ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಏಕದಿವಸೇನ, ಸೇಸದಿವಸೇ ಮಜ್ಝಿಮಪಞ್ಞಾವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಹೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾನಂ ಉಳಾರತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾಯ ಪಾತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ವಿಮ್ಹಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ।
೩೪೬. ಕುಚ್ಛಿಮತೀತಿ ಯೋ ಮೇ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಚ್ಛಿಗತೋತಿ ಕಿಂ ಪನೇವಂ ಸರಣಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ। ನ ಹೋತಿ। ಅಚಿತ್ತಕಸರಣಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಆರಕ್ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋವ ಹೋತಿ। ಅಥ ನಂ ಯದಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ, – ‘‘ತಾತ, ಕುಚ್ಛಿಗತಮೇವ ತಂ ಸರಣಂ ಗಣ್ಹಾಪಯಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಾರೇನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಉಪಾಸಕೋ’’ತಿ ಸತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತದಾ ಸರಣಂ ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೪೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಮಾಲಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಧಾರೇತಿ? ಆಚರಿಯವಚನೇನ। ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –
ಅಯಂ ಕಿರ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಮನ್ತಾಣಿಯಾ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಸಕಲನಗರೇ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿಂಸು, ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಸಕುನ್ತೋಪಿ ಸಿರಿಸಯನೇ ಠಪಿತಾ ಅಸಿಲಟ್ಠಿಪಿ
ರಾಜಾ ‘‘ಕುತೋ, ಮೇ ಆಚರಿಯ, ಸುಖಸೇಯ್ಯಾ? ಮಯ್ಹಂ ಮಙ್ಗಲಾವುಧಂ ಪಜ್ಜಲಿ, ರಜ್ಜಸ್ಸ ವಾ ಜೀವಿತಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ। ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯ್ಹಂ ಘರೇ ಕುಮಾರೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ನ ಕೇವಲಂ ತುಯ್ಹಂ ನಿವೇಸನೇ, ಸಕಲನಗರೇಪಿ ಆವುಧಾನಿ ಪಜ್ಜಲಿತಾನೀತಿ। ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಆಚರಿಯಾತಿ? ಚೋರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ। ಕಿಂ ಏಕಚೋರಕೋ, ಉದಾಹು ರಜ್ಜದೂಸಕೋ ಚೋರೋತಿ? ಏಕಚೋರಕೋ ದೇವಾತಿ। ಏವಂ ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಮನಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ಮಾರೇಥ ನಂ ದೇವಾ’’ತಿ। ಏಕಚೋರಕೋ ಸಮಾನೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ? ಕರೀಸಸಹಸ್ಸಖೇತ್ತೇ ಏಕಸಾಲಿಸೀಸಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಪಟಿಜಗ್ಗಥ ನನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಸಯನೇ ಠಪಿತಮಙ್ಗಲಅಸಿಲಟ್ಠಿ, ಛದನೇ ಠಪಿತಾ ಸರಾ, ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಮ್ಹಿ ಅಹಿಂಸಕೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ತಂ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸೀಲಂ ಪೇಸಯಿಂಸು।
ಸೋ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವೀ ಮನಾಪಚಾರೀ ಪಿಯವಾದೀ ಅಹೋಸಿ। ಸೇಸಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಬಾಹಿರಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ – ‘‘ಅಹಿಂಸಕಮಾಣವಕಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯಾಮ, ಕಥಂ ನಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ? ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮನ್ತಯನ್ತಾ
ಆಚರಿಯೋ
ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಏಹಿ ತಾತ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸಂ ಘಾತೇಹಿ, ಏವಂ ತೇ ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಮಯಂ ಅಹಿಂಸಕಕುಲೇ ಜಾತಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಆಚರಿಯಾತಿ। ಅಲದ್ಧುಪಚಾರಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಫಲಂ ನ ದೇತಿ ತಾತಾತಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚಾವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ। ಅಟವಿಂ ಪವಿಸನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅಟವಿಮಜ್ಝೇಪಿ ಅಟವಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಟ್ಠಾನೇಪಿ ಠತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಘಾತೇತಿ। ವತ್ಥಂ ವಾ ವೇಠನಂ ವಾ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏಕೋ ದ್ವೇತಿ ಗಣಿತಮತ್ತಮೇವ ಕರೋನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಣನಮ್ಪಿ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಕತಿಯಾಪಿ ಪಞ್ಞವಾ ಏಸ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಗಣನಮ್ಪಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ, ಏಕೇಕಂ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಪೇತಿ। ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಮಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇಸಿ, ತೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ। ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಅರಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸಞ್ಚಾರಮಕಾಸಿ, ದಾರುಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ರತ್ತಿಭಾಗೇ
ತಂದಿವಸಞ್ಚ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಏತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಗಾಮಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಠಿತೋ ಚತುಪ್ಪದಿಕಂ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾತರಿ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅನುದ್ಧರಣೀಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ತಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
೩೪೮. ಸಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ವಗ್ಗವಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ। ಹತ್ಥತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಹತ್ಥೇ ಅತ್ಥಂ ವಿನಾಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ಅಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾತಿ? ಅಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ। ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಹಿ ಭಗವಾ
ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸೀತಿ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉಮ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಕ್ಕಮತಿ, ಓರಭಾಗೇ ವಲಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ಸರಕ್ಖೇಪಮತ್ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಭಗವಾ ಪುರತೋ ಮಹನ್ತಂ ಅಙ್ಗಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಜ್ಝೇ ಹೋತಿ, ಚೋರೋ ಅನ್ತೇ। ಸೋ ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಧಾವತಿ। ಭಗವಾ ಅಙ್ಗಣಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತೇ ಮಿಗಮ್ಪೀತಿ ಮಿಗಂ ಕಸ್ಮಾ ಗಣ್ಹಾತಿ? ಛಾತಸಮಯೇ ಆಹಾರತ್ಥಂ। ಸೋ ಕಿರ ಏಕಂ ಗುಮ್ಬಂ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಿಗೇ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ। ತತೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಂ ಮಿಗಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ। ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನಾಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಠಿತೋ ನಾಮ
೩೪೯. ನಿಧಾಯಾತಿ ಯೋ ವಿಹಿಂಸನತ್ಥಂ ಭೂತೇಸು ದಣ್ಡೋ ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ತಂ ನಿಧಾಯ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಅವಿಹಿಂಸಾಯ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಠಿತೋ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತುವಮಟ್ಠಿತೋಸೀತಿ ಪಾಣೇಸು ಅಸಞ್ಞತತ್ತಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಘಾತೇನ್ತಸ್ಸ ತವ ಮೇತ್ತಾ ವಾ ಖನ್ತಿ ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ವಾ ಅವಿಹಿಂಸಾ ವಾ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತುವಂ ಅಟ್ಠಿತೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಠಿತೋಪಿ ನಿರಯೇ ಧಾವಿಸ್ಸಸಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಅಸುರಕಾಯೇ ವಾ ಧಾವಿಸ್ಸಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತತೋ ಚೋರೋ – ‘‘ಮಹಾ ಅಯಂ ಸೀಹನಾದೋ, ಮಹನ್ತಂ ಗಜ್ಜಿತಂ, ನ ಇದಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಮಾಯಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಸಮಣರಞ್ಞೋ ಏತಂ ಗಜ್ಜಿತಂ, ದಿಟ್ಠೋ ವತಮ್ಹಿ ಮಞ್ಞೇ ತಿಖಿಣಚಕ್ಖುನಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ, ಸಙ್ಗಹಕರಣತ್ಥಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಮಹಿತೋತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾದೀಹಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಪೂಜಾಯ ಪೂಜಿತೋ। ಪಚ್ಚುಪಾದೀತಿ ಚಿರಸ್ಸಂ ಪಹಾಯ ಪಾಪನ್ತಿ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಪಾಪಂ।
ಇತ್ವೇವಾತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾಯೇವ। ಆವುಧನ್ತಿ ಸೋಬ್ಭೇತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಛಿನ್ನೇ। ಪಪಾತೇತಿ ಏಕತೋ ಛಿನ್ನೇ। ನರಕೇತಿ ಫಲಿತಟ್ಠಾನೇ। ಇಧ ಪನ ತೀಹಿಪಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅರಞ್ಞಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಕಿರೀತಿ ಖಿಪಿ ಛಡ್ಡೇಸಿ।
ತಮೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತದಾ ಅವೋಚಾತಿ ಭಗವತೋ ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ಕುಹಿಂ ಸತ್ಥಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಹಿಂ ಪತ್ತಚೀವರನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಕಮ್ಮಂ ಪನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕಸ್ಸ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಸಹ ವಚನೇನೇವ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಲಭಿ। ತಾವದೇವಸ್ಸ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಸಮಣಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ।
‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ವಾಸಿ ಸೂಚಿ ಚ ಬನ್ಧನಂ।
ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥ –
ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಸರೀರಪಟಿಬದ್ಧಾವ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ಏಸೇವ ತಸ್ಸ ಅಹು ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋತಿ ಏಸ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಅಹೋಸಿ, ನ ಹಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಸುಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ।
೩೫೦. ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನಾತಿ ಭಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ, ತೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಉಸಭಮತ್ತೇನ ಠಾನೇನ ಅನ್ತರಿತಾ, – ‘‘ತಾತ, ಅಹಿಂಸಕ ಕತ್ಥ ಠಿತೋಸಿ, ಕತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋಸಿ, ಕುಹಿಂ ಗತೋಸಿ? ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಥೇಸಿ ತಾತಾ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ಆಹಿಣ್ಡಿತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸಮಾನಾ ಏತ್ತೋವ ಗತಾ।
ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಸತೇಹೀತಿ ಸಚೇ ಚೋರಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವೇಗೇನ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ಬಲೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ ಯೇನ ಆರಾಮೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ? ಸೋ ಕಿರ ಚೋರಸ್ಸ ಭಾಯತಿ, ಚಿತ್ತೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಗರಹಾಭಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ ‘ಕಸ್ಮಾ ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಸೀ’ತಿ। ಅಥಾಹಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭಗವಾ ಹಿ ಮಂ ನ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನೇವ ಅತ್ಥೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇನಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವ। ಸೋ ಸಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಧಿವಾಸೇಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ‘ಕಿಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಂ ಚೋರಂ ಆರಬ್ಭ ಗಮನೇನಾ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ। ತತೋ
ಕುತೋ ಪನಸ್ಸಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಅಪಿ ನಾಮ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾತಿ ಭಗವತೋ ಪರಿಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಆಹ। ರಞ್ಞೋತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರಞ್ಞೋಯೇವ ಭಯಂ ಅಹೋಸಿ, ಅವಸೇಸೋಪಿ ಮಹಾಜನೋ ಭೀತೋ ಫಲಕಾವುಧಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇವ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಅಟ್ಟಾಲಕೇ ಆರುಯ್ಹ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏವಞ್ಚ ಅವೋಚ – ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ‘ರಾಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ರಾಜಾ ತೇನ ಗಹಿತೋ, ಮಯಂ ಪನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ। ನತ್ಥಿ ತೇ ಇತೋ ಭಯನ್ತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಇದಾನಿ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಜೀವಿತಾ ನ ವೋರೋಪೇತಿ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಭಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಥಂ ಗೋತ್ತೋತಿ? ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ಪಬ್ಬಜಿತಂ ದಾರುಣಕಮ್ಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಾರಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಹಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಥೇನ್ತೋಯೇವ ಚ ಉದರೇ ಬದ್ಧಸಾಟಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇಸಿ।
೩೫೧. ಆರಞ್ಞಿಕೋತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನಿ। ಥೇರೇನ ಪನ ತೇರಸಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಲನ್ತಿ ಆಹ। ಯಞ್ಹಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ? ‘‘ಹತ್ಥಿಮ್ಪಿ ಧಾವನ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತಹತ್ಥಾದಯೋ ಸೋ ಏವಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ರಾಜಾಪಿ – ‘‘ಹತ್ಥೀಹಿಯೇವ ನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥ, ಅಸ್ಸೇಹೇವ, ರಥೇಹೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ
ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ನ ಇದಂ ಪಠಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ಇತ್ಥಿದಸ್ಸನದಿವಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ದೇವಸಿಕಮ್ಪಿ ಪನೇಸ ಪವಿಸತೇವ, ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉತ್ತಸನ್ತಿಪಿ ಪಲಾಯನ್ತಿಪಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಥಕೇನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋತಿ ಸುತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ವಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಘರಂ ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಥಕೇನ್ತಿ। ಪಲಾಯಿತುಂ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಕಾರುಞ್ಞಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ। ಏಕೇನ ಊನಮನುಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಘಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಾರುಞ್ಞಂ ನಾಹೋಸಿ, ಗಬ್ಭಮೂಳ್ಹಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ದಸ್ಸನಮತ್ತೇನೇವ ಕಥಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ? ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಬಲೇನ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಬಲಞ್ಹಿ ಏತಂ।
ತೇನ ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾತಿ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲ, ಏತಂ ತ್ವಂ ಮಾ ಗಣ್ಹಿ, ನೇಸಾ ತವ ಜಾತಿ। ಗಿಹಿಕಾಲೋ ಏಸ, ಗಿಹೀ ನಾಮ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನನ್ತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಿಪಿ ಕರೋನ್ತಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ತೇ ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಜಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ‘‘ಯತೋ ಅಹಂ, ಭಗಿನಿ, ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಚೇ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಸಿ, ತೇನ ಹಿ ‘‘ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವದಾಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।
ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪುರಿಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ। ಥೇರೋ ಕಿಂ ಕರೋಸೀತಿ? ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಕರಣತ್ಥಾಯ ಆಗತೋತಿ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ। ತತೋ ತೇ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ಪೀಠಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ। ಥೇರೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ – ‘‘ಯತೋ ಅಹಂ ಭಗಿನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಸಹ ಸಚ್ಚವಚನೇನೇವ ಧಮಕರಣತೋ ಮುತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ದಾರಕೋ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಮಾತಾಪುತ್ತಾನಂ ಸೋತ್ಥಿ ಅಹೋಸಿ। ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಪರಿತ್ತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ನ ಮದ್ದತಿ, ಮಹಾಪರಿತ್ತಂ ನಾಮೇತನ್ತಿ
ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಥೇರಂ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ? ನ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಥೇರಞ್ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಭೀತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ। ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರೇನ ಕಿಲಮತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕಾರೇಸಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿರ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿಆದಿ ವತ್ಥಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೮೦) ವಿತ್ಥಾರಿತಂ।
೩೫೨. ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಲೇಡ್ಡು ಖಿತ್ತೋತಿ ಕಾಕಸುನಖಸೂಕರಾದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಾಪನತ್ಥಾಯ ಸಮನ್ತಾ ಸರಕ್ಖೇಪಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಸೇನಾತಿ ಮಹಾಚಮ್ಮಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅಟ್ಠಿಮರಿಯಾದಾ ಭಿನ್ನೇನ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಆಹ। ಯಸ್ಸ ಖೋ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನಾತಿ ಇದಂ ಸಭಾಗದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಕರಿಯಮಾನಮೇವ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪೂರೇತಿ। ಸತ್ತಸು ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ। ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ, ನಾಹೋಸಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ತಿಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅತ್ಥಸಾಧಿಕಾ ಸತ್ತಮಜವನಚೇತನಾ ಉಪಪಜ್ಜವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ತಂ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ। ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಂ ಅಹೋಸಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಪಞ್ಚಜವನಚೇತನಾ ಅಪರಾಪರಿಯವೇದನೀಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ಅನಾಗತೇ ಯದಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ತದಾ ಯಸ್ಸ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಯಾದಿಸಸ್ಸ ಖೋ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಮೇತಂ, ಅಬ್ಭಾ ಮಹಿಕಾ ಧೂಮೋ ರಜೋ ರಾಹೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮುತ್ತೋ ಚನ್ದಿಮಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಏವಂ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಚನ್ದಿಮಾ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಏವಂ ಪಮಾದಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ವಿಹತಕಿಲೇಸನ್ಧಕಾರಂ ಕರೋತಿ।
ಕುಸಲೇನ ಪಿಧೀಯತೀತಿ ಮಗ್ಗಕುಸಲೇನ ಪಿಧೀಯತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಕರೀಯತಿ। ಯುಞ್ಜತಿ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇತಿ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ಚ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಉದಾನಗಾಥಾ ನಾಮ।
ದಿಸಾ ಹಿ ಮೇತಿ ಇದಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಾಣಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ। ತತ್ಥ ದಿಸಾ ಹಿ ಮೇತಿ ಮಮ ಸಪತ್ತಾ। ಯೇ ಮಂ ಏವಂ ಉಪವದನ್ತಿ – ‘‘ಯಥಾ ಮಯಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೇನ ಮಾರಿತಾನಂ ಞಾತಕಾನಂ ವಸೇನ ದುಕ್ಖಂ ವೇದಿಯಾಮ, ಏವಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋಪಿ ವೇದಿಯತೂ’’ತಿ, ತೇ ಮಯ್ಹಂ ದಿಸಾ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯುಞ್ಜನ್ತೂತಿ ಕಾಯವಾಚಾಮನೇಹಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತು। ಯೇ ಧಮ್ಮಮೇವಾದಪಯನ್ತಿ ಸನ್ತೋತಿ ಯೇ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಆದಪೇನ್ತಿ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಮನುಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಪತ್ತಾ ಭಜನ್ತು ಸೇವನ್ತು ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅವಿರೋಧಪ್ಪಸಂಸೀನನ್ತಿ ಸುಣನ್ತು ಧಮ್ಮಂ ಕಾಲೇನಾತಿ ಖಣೇ ಖಣೇ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾಪಟಿಸಙ್ಖಾಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತು। ತಞ್ಚ ಅನುವಿಧೀಯನ್ತೂತಿ ತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಕರೋನ್ತು ಪೂರೇನ್ತು।
ನ ಹಿ ಜಾತು ಸೋ ಮಮಂ ಹಿಂಸೇತಿ ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ದಿಸೋ, ಸೋ ಮಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ನ ಹಿಂಸೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ನನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಮಂ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪನ ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ। ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ತಸಥಾವರೇತಿ ತಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಸತಣ್ಹಾ, ಥಾವರಾ ನಿತ್ತಣ್ಹಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ತಸಥಾವರಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದಿಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣನ್ತು, ಏವಂ ಮಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ನ ಹಿಂಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ। ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಆಹ।
ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋವ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಉದಕಞ್ಹಿ ನಯನ್ತಿ ನೇತ್ತಿಕಾತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ನೇತ್ತಿಕಾತಿ ಯೇ ಮಾತಿಕಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ನಯನ್ತಿ। ಉಸುಕಾರಾತಿ ಉಸುಕಾರಕಾ। ನಮಯನ್ತೀತಿ ತೇಲಕಞ್ಜಿಕೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಳೇ ತಾಪೇತ್ವಾ ಉನ್ನತುನ್ನತಟ್ಠಾನೇ ನಮೇನ್ತಾ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತೇಜನನ್ತಿ ಕಣ್ಡಂ। ತಞ್ಹಿ ಇಸ್ಸಾಸೋ ತೇಜಂ ಕರೋತಿ, ಪರಞ್ಚ ತಜ್ಜೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಜನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅತ್ತಾನಂ ದಮಯನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ನೇತ್ತಿಕಾ ಉಜುಮಗ್ಗೇನ ಉದಕಂ ನಯನ್ತಿ, ಉಸುಕಾರಾ ತೇಜನಂ, ತಚ್ಛಕಾ ಚ ದಾರುಂ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಮೇನ್ತಿ ಉಜುಕಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕರೋನ್ತಿ।
ತಾದಿನಾತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾದೀಸು ನಿಬ್ಬಿಕಾರೇನ – ‘‘ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಭಗವಾ ತಾದೀ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ತಾದೀ, ವನ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ಚತ್ತಾವೀತಿ ತಾದೀ, ತಿಣ್ಣಾವೀತಿ ತಾದೀ, ತನ್ನಿದ್ದೇಸಾತಿ ತಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೩೮; ೧೯೨) ಏವಂ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತೇನ ಸತ್ಥಾರಾ। ಭವನೇತ್ತೀತಿ ಭವರಜ್ಜು, ತಣ್ಹಾಯೇತಂ ನಾಮಂ। ತಾಯ ಹಿ ಗೋಣಾ ವಿಯ ಗೀವಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ, ಸತ್ತಾ ಹದಯೇ ಬದ್ಧಾ ತಂ ತಂ ಭವಂ ನೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭವನೇತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಫುಟ್ಠೋ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ। ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾಯ ಅಣಣೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಜಾತೋ, ನ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಅಣಣೋ। ಭುಞ್ಜಾಮೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪರಿಭೋಗಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಸೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಥೇನೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಥೇಯ್ಯಾಯ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡೋ ಭುತ್ತೋ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೯೫)। ಸೀಲವತೋ ಪನ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ
ಕಾಮರತಿಸನ್ಥವನ್ತಿ ದುವಿಧೇಸುಪಿ ಕಾಮೇಸು ತಣ್ಹಾರತಿಸನ್ಥವಂ ಮಾ ಅನುಯುಞ್ಜಥ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ। ನಯಿದಂ ದುಮ್ಮನ್ತಿತಂ ಮಮಾತಿ ಯಂ ಮಯಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮನ್ತಿತಂ, ತಂ ಮಮ ಮನ್ತಿತಂ ನ ದುಮ್ಮನ್ತಿತಂ। ಸಂವಿಭತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅಹಂ ಸತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಂವಿಭತ್ತಾ, ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯಂ ಸೇಟ್ಠಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತದೇವ ಅಹಂ ಉಪಗಮಂ ಉಪಗತೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಇದಂ ಆಗಮನಂ ಸ್ವಾಗತಂ ನಾಮ ಗತನ್ತಿ। ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಪಞ್ಞಾ। ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನನ್ತಿ ಯಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಕತಂ। ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ನವಹಿ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ದೇಸನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸೀತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನೇವ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತೀತಿ ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನ ಪನ ನ ಪಟಿಭನ್ತಿ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ನ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ನ ರುಚ್ಚತಿ। ಆಳಾಹನನ್ತಿ ಸುಸಾನಂ। ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ವಿವಣ್ಣತಾಯ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಪಿಯಜಾತಿಕಾತಿ ಪಿಯತೋ ಜಾಯನ್ತಿ। ಪಿಯಪ್ಪಭಾವಿಕಾತಿ ಪಿಯತೋ ಪಭವನ್ತಿ।
೩೫೫. ಸಚೇ ತಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಯಮಾನಾಪಿ ಸತ್ಥರಿ ಸದ್ಧಾಯ ಏವಂ ವದತಿ। ಚರ ಪಿರೇತಿ ಅಪೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರೇ, ಅನಜ್ಝತ್ತಿಕಭೂತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಚರ ಪಿರೇತಿ ಪರತೋ ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೫೬. ದ್ವಿಧಾ ಛೇತ್ವಾತಿ ಅಸಿನಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕರೋನ್ತೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಅತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಫಾಲೇಸೀತಿ ತೇನೇವ ಅಸಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಉದರಂ ಫಾಲೇಸಿ। ಯದಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸಾ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಘಾತೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಸಾ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರಲೋಕೇಪಿ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಙ್ಗಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಏವಮಕಾಸಿ।
೩೫೭. ಪಿಯಾ ತೇ ವಜಿರೀತಿ ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ, ‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ’ತಿಆದಿಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಂ, ‘ಕೋ ತೇ ಏವಂ ಅಕಾಸಿ, ಅಪೇಹಿ ನತ್ಥಿ ಏತ’ನ್ತಿ ಮಂ ಪಟಿಸೇಧೇಯ್ಯ, ವತ್ತಮಾನೇನೇವ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮರಣವಸೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೋ, ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗಮನವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ವಾಸಭಾಯಾತಿ ವಾಸಭಾ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಏಕಾ ದೇವೀ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ।
ಪಿಯಾ ತೇ ಅಹನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಆಹ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಮಯ್ಹಂ ಕುಪಿತೋ, ಸಚಾಹಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ‘ಪಿಯಾ ತೇ ಅಹ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ‘ನ ಮೇ ತ್ವಂ ಪಿಯಾ, ಚರ ಪಿರೇ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಥಾ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಥಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಪುಚ್ಛಿ। ಕಾಸಿಕೋಸಲೇಸು ಛಡ್ಡಿತಭಾವೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೋ, ಪಟಿರಾಜೂನಂ ಹತ್ಥಗಮನವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಆಚಮೇಹೀತಿ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಪಿಯಜಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕಂ ನಾಗನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಹತ್ಥಿಂ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಫಾಸುಕಾನಂ ಉಪರಿ ತಾಲಫಲಮತ್ತಂ ಪಣ್ಡರಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಸಿರಿವಡ್ಢಂ ಮಹಾಮತ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಕಥಾಫಾಸುಕತ್ಥಂ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏವಂನಾಮಕಂ ಮಹಾಮತ್ತಂ। ಆಯಸ್ಮಾನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋತಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ನಿಪಾತೋ। ಮಹಾಮತ್ತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಧಾರಣಾಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ।
೩೫೯. ಓಪಾರಮ್ಭೋತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ದೋಸಂ ಆರೋಪನಾರಹೋ। ಕಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸುನ್ದರಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಮಿದಂ ಸುತ್ತಂ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಮಯಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಇದಂ ಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಹೇನ ಪರಿಪೂರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಮ್ಹಾ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಏವಂ ವದನ್ತೇನ ಪರಿಪೂರಿತಂ।
೩೬೦. ಅಕುಸಲೋತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೋ। ಸಾವಜ್ಜೋತಿ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೋತಿ ಸದುಕ್ಖೋ। ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೋತಿ ಇಧ ನಿಸ್ಸನ್ದವಿಪಾಕೋ ಕಥಿತೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಏವಂ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಕಾಯಸಮಾಚಾರಸ್ಸ।
ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮಪಹೀನೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಂ ವಣ್ಣೇತೀತಿ। ಆಮ ವಣ್ಣೇತೀತಿ ವುತ್ತೇ ಯಥಾ ಪುಚ್ಛಾ, ತಥಾ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಪನ ನ ಭಾರಿಯಂ। ಅಪ್ಪಹೀನಅಕುಸಲೋಪಿ ಹಿ ಪಹಾನಂ ವಣ್ಣೇಯ್ಯ, ಭಗವಾ ಪನ ಪಹೀನಾಕುಸಲತಾಯ ಯಥಾಕಾರೀ ತಥಾವಾದೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ। ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೩೬೨. ಬಾಹಿತಿಕಾತಿ ಬಾಹಿತಿರಟ್ಠೇ ಉಟ್ಠಿತವತ್ಥಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಸೋಳಸಸಮಾ ಆಯಾಮೇನಾತಿ ಆಯಾಮೇನ ಸಮಸೋಳಸಹತ್ಥಾ। ಅಟ್ಠಸಮಾ ವಿತ್ಥಾರೇನಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸಮಅಟ್ಠಹತ್ಥಾ।
೩೬೩. ಭಗವತೋ ಪಾದಾಸೀತಿ ಭಗವತೋ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ। ದತ್ವಾ ಚ ಪನ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಬಾಹಿತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮೇದಾಳುಪನ್ತಿ ನಾಮೇತಂ ತಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಗಮಸ್ಸ ಮೇದವಣ್ಣಾ ಪಾಸಾಣಾ ಕಿರೇತ್ಥ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಮೇದಾಳುಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ಸೇನಾಸನಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನಿಯತಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ವುತ್ತಂ। ನಗರಕನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ನಿಗಮಂ। ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ನ ಅಞ್ಞೇನ ಕರಣೀಯೇನ, ಅಯಂ ಪನ ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿಂ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ, ತಂದಿವಸಞ್ಚಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೇ ‘‘ಸೇನಾಪತಿ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಅದಂಸು। ಸಾ ಪಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖಸಾಸನಂ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ರಞ್ಞಾ ಅಯ್ಯೇ ಸೇನಾಪತಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಗಹಾಪಿತೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಮಹಾಜನಗತಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾತಿ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಪಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕಾ ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿ ನೀಹರಿತಾ, ಸಾ ಉಮ್ಮಾರೇ ಆಹಚ್ಚ ಭಿನ್ನಾ, ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ – ‘‘ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಯಾ ಭಿನ್ನಪಚ್ಚಯಾ ನ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಪಣ್ಣಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ
ದೀಘಂ ಕಾರಾಯನನ್ತಿ ದೀಘಕಾರಾಯನೋ ನಾಮ ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಮಾತುಲೋ ಅದೋಸಕಾರಕೋ ನಿಕ್ಕಾರಣೇನ ಘಾತಿತೋ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಮಹಚ್ಚಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಪಾಸಾದಿಕಾನೀತಿ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಸಹ ರಞ್ಜನಕಾನಿ। ಪಸಾದನೀಯಾನೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಪಾಸಾದಿಕಾನೀತಿ ಪಸಾದಜನಕಾನಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದಾನೀತಿ ನಿಸ್ಸದ್ದಾನಿ। ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಾನೀತಿ ಅವಿಭಾವಿತತ್ಥೇನ ನಿಗ್ಘೋಸೇನ ರಹಿತಾನಿ। ವಿಜನವಾತಾನೀತಿ ವಿಗತಜನವಾತಾನಿ। ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಾನೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರಹಸ್ಸಕಮ್ಮಾನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ, ರಹಸ್ಸಮನ್ತಂ ಮನ್ತೇನ್ತಾನಂ ಅನುರೂಪಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಾನೀತಿ ನಿಲೀಯನಭಾವಸ್ಸ ಏಕೀಭಾವಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ। ಯತ್ಥ ಸುದಂ ಮಯನ್ತಿ ನ ತೇನ ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಪುಬ್ಬೋ, ತಾದಿಸೇಸು ಪನ ಪಯಿರುಪಾಸಿತಪುಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಾದಿಸೇಸು ಸುದಂ ಮಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೇನಾಪತಿ ‘‘ರಾಜಾ ಭಗವನ್ತಂ ಮಮಾಯತೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಮಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಹಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಅದನ್ಧಾಯನ್ತೇನ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಚರಪುರಿಸೇ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಞತ್ವಾವ ವಿಹರತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಆರಾಮಂ ಪಾವಿಸೀತಿ ಬಹಿನಿಗಮೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರಾಯನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾವಿಸಿ।
೩೬೬. ವಿಹಾರೋತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಂಸು। ಆಳಿನ್ದನ್ತಿ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಕಾಸಿತಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ। ಅಗ್ಗಳನ್ತಿ ಕವಾಟಂ। ಆಕೋಟೇಹೀತಿ ಅಗ್ಗನಖೇನ ಈಸಕಂ ಕುಞ್ಚಿಕಚ್ಛಿದ್ದಸಮೀಪೇ ಕೋಟೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದ್ವಾರಂ ಕಿರ ಅತಿಉಪರಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ, ಅತಿಹೇಟ್ಠಾ ದೀಘಜಾತಿಕಾ ಕೋಟೇನ್ತಿ। ತಥಾ ಅಕೋಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ। ಖಗ್ಗಞ್ಚ ಉಣ್ಹೀಸಞ್ಚಾತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ,
ವಾಲಬೀಜನಿಮುಣ್ಹೀಸಂ, ಖಗ್ಗಂ ಛತ್ತಞ್ಚುಪಾಹನಂ।
ಓರುಯ್ಹ ರಾಜಾ ಯಾನಮ್ಹಾ, ಠಪಯಿತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛದನ್ತಿ॥ –
ಆಗತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚಪಿ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಅದಾಸಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಅದಾಸೀತಿ। ಅತಿಗರುನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ರಹಾಯತೀತಿ ರಹಸ್ಸಂ ಕರೋತಿ ನಿಗೂಹತಿ। ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಯಂ ರಾಜಾ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣಮನ್ತಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತುಲಂ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಚತುಕ್ಕಣ್ಣಮನ್ತಂ ಮನ್ತೇತುಕಾಮೋ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಕೋಪವಸೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ।
ವಿವರಿ ಭಗವಾ ದ್ವಾರನ್ತಿ ನ ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿ, ವಿವರತೂತಿ ಪನ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ। ತತೋ – ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನೇಕೇಸು ಕಪ್ಪಕೋಟೀಸು ದಾನಂ ದದಮಾನೇಹಿ ನ ಸಹತ್ಥಾ ದ್ವಾರವಿವರಣಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸಯಮೇವ ದ್ವಾರಂ ವಿವಟಂ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಮನೇನ ವಿವಟಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿವರಿ ಭಗವಾ ದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ಕಾರಾಯನೋ ಪಞ್ಚ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಛತ್ತಂ ಸಮ್ಮ ಉಸ್ಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಕಿಂ ಗತೋತಿ? ಪಿತರಂ ಮಾ ಪುಚ್ಛ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ನ ಉಸ್ಸಾಪೇಸಿ, ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಹಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಮೀತಿ। ‘‘ಉಸ್ಸಾಪೇಮಿ ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಕಾರಾಯನೋ ರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಞ್ಚ ಅಸಿಞ್ಚ ಏಕಮೇವ ಚ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ರಾಜಾ ಜೀವಿತೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಮಾ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಗತೋ।
೩೬೭. ಧಮ್ಮನ್ವಯೋತಿ ಇಧ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಪಾಣೋತಿ ಜೀವಿತಂ, ತಂ ಮರಿಯಾದಂ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ, ಮರಣಸಮಯೇಪಿ ಚರನ್ತಿಯೇವ, ತಂ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಅಪಾಣಕೋಟಿಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಆಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇತಿ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾಯ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನತಾಯ ಚ ಏತಂ ಏವಂ ಹೋತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಗವತಿ ಧಮ್ಮನ್ವಯೋ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
೩೬೯. ನ ವಿಯ ಮಞ್ಞೇ ಚಕ್ಖುಂ ಬನ್ಧನ್ತೇತಿ ಚಕ್ಖುಂ ಅಬನ್ಧನ್ತೇ ವಿಯ। ಅಪಾಸಾದಿಕಞ್ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುನ ಓಲೋಕನಕಿಚ್ಚಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಚಕ್ಖುಂ ನ ಬನ್ಧತಿ ನಾಮ। ಪಾಸಾದಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕನಕಿಚ್ಚಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಚಕ್ಖುಂ ಬನ್ಧತಿ ನಾಮ। ಇಮೇ ಚ ಅಪಾಸಾದಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಬನ್ಧುಕರೋಗೋ ನೋತಿ ಕುಲರೋಗೋ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ಜಾತಾ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಉಳಾರನ್ತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಂ। ಪುಬ್ಬೇನಾಪರನ್ತಿ ಪುಬ್ಬತೋ ಅಪರಂ ವಿಸೇಸಂ। ತತ್ಥ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ನಾಮ, ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪದಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬತೋ ಅಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ ನಾಮ।
೩೭೦. ಘಾತೇತಾಯಂ ವಾ ಘಾತೇತುನ್ತಿ ಘಾತೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಘಾತೇತುಂ। ಜಾಪೇತಾಯಂ ವಾ ಜಾಪೇತುನ್ತಿ ಧನೇನ ವಾ ಜಾಪೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾಪೇತುಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಧನಂ ಕಾತುಂ। ಪಬ್ಬಾಜೇತಾಯಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುನ್ತಿ ರಟ್ಠತೋ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ।
೩೭೩. ಇಸಿದತ್ತಪುರಾಣಾತಿ ಮಮಭತ್ತಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಭತ್ತಂ ಮಮಯಾನಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಯಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಮಯಾನಾ। ಜೀವಿಕಾಯ ದಾತಾತಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ದಾತಾ। ವೀಮಂಸಮಾನೋತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೋ। ತದಾ ಕಿರ ರಾಜಾ ನಿದ್ದಂ ಅನೋಕ್ಕನ್ತೋವ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥ ತೇ ಥಪತಯೋ ‘‘ಕತರಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಯೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ತೇನ ಸೀಸೇ ಕತೇ ರಾಜಾ ಪಾದತೋ ಹೋತಿ। ಯೇನ ರಾಜಾ, ತೇನ ಸೀಸೇ ಕತೇ ಸತ್ಥಾ ಪಾದತೋ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ತತೋ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ರಾಜಾ ಕುಪ್ಪಮಾನೋ ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇತಿ, ತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ। ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಸಕ್ಕೋಮ ಜಾನಮಾನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಾದತೋ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪಾದತೋ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ।
೩೭೪. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಾರಾಯನಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ, ತಂ ತತ್ಥ ಅದಿಸ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ರಾಜಾ – ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಏಕಕೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಣಾಜಕಭತ್ತಞ್ಚೇವ
ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಾನೀತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತೀಕಾರವಚನಾನಿ। ತೀಸು ಹಿ ರತನೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚಿತ್ತೀಕಾರೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತಿ ಚಿತ್ತೀಕಾರೇ ಕತೇ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಕತೋವ ಹೋತೀತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಾನೀ’’ತಿ ಆಹ। ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಾನೀತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾನಿ, ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಭೂತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೭೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಉರುಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಉರುಞ್ಞಾತಿ ತಸ್ಸ ರಟ್ಠಸ್ಸಪಿ ನಗರಸ್ಸಪಿ ಏತದೇವ ನಾಮಂ, ಭಗವಾ ಉರುಞ್ಞಾನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲೇ ಮಿಗದಾಯೇತಿ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಂ ನಾಮ ಏಕೋ ರಮಣೀಯೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಮಿಗಾನಂ ಅಭಯತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಮಿಗದಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲೇ ಮಿಗದಾಯೇ। ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ನ ಅಞ್ಞೇನ, ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಕರಣೀಯೇನೇವ। ಸೋಮಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಸಕುಲಾ ಚ ಭಗಿನೀತಿ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಭಗಿನಿಯೋ ರಞ್ಞೋ ಪಜಾಪತಿಯೋ। ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೇತಿ ಭತ್ತಂ ಅಭಿಹರಣಟ್ಠಾನೇ। ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಓರೋಧಾ ಕಟಚ್ಛುಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾಪಿ ತಥೇವ ಅಗಮಂಸು।
೩೭೬. ಕಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ರಞ್ಞೋ ಗರಹಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಪರಿಸಾ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಆಗಚ್ಛಮಾನೋವ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತಿ, ಮಯಂ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತೋತಿ ಮಞ್ಞಾಮ, ಅಯಂ ಪನ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಮಾತುಗಾಮದಾಸೋ ಮಞ್ಞೇ, ಏಸ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಇಮಿನಾವ ಕಾರಣೇನ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಪುಚ್ಛಿತೋ ಪನ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅಯಂ ಗರಹಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಗರಹಮೋಚನತ್ಥಂ ಏವಮಾಹ।
೩೭೮. ಅಬ್ಭುದಾಹಾಸೀತಿ ಸಕಿದೇವ ಸಬ್ಬಂ ಉಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಂ ದಕ್ಖಿತೀತಿ ಯೋ ಏಕಾವಜ್ಜನೇನ ಏಕಚಿತ್ತೇನ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಸ್ಸತಿ ವಾ ದಕ್ಖಿತಿ ವಾ, ಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕೇನ ಹಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅತೀತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಅತೀತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏಕದೇಸಮೇವ ಜಾನಾತಿ। ಅನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಇತರೇಸು। ಏವಂ ಏಕಚಿತ್ತವಸೇನಾಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋ। ಹೇತುರೂಪನ್ತಿ ಹೇತುಸಭಾವಂ ಕಾರಣಜಾತಿಕಂ। ಸಹೇತುರೂಪನ್ತಿ ಸಕಾರಣಜಾತಿಕಂ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಗುಣಂ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ।
೩೭೯. ಪಞ್ಚಿಮಾನೀತಿ ಪಧಾನವೇಮತ್ತತನ್ತಿ ಪಧಾನನಾನತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಾದಿಸಮೇವ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಅರಹತೋ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಅಸೀತಿಮಹಾಸಾವಕಾನಂ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ, ಅಞ್ಞಾದಿಸಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಧಾನವೇಮತ್ತತಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ದನ್ತಕಾರಣಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಂ ಅಕೂಟಕರಣಂ, ಅನವಚ್ಛಿನ್ದನಂ ದನ್ತಭೂಮಿನ್ತಿ ದನ್ತೇಹಿ ಗನ್ತಬ್ಬಭೂಮಿಂ। ಅಸ್ಸದ್ಧೋತಿಆದೀಸು ಪುಥುಜ್ಜನಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸದ್ಧಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಹತೋ ಸದ್ಧಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ, ಆಬಾಧೋ ಅರಹತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಬಹ್ವಾಬಾಧಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಪನ ಸಠೋ ಮಾಯಾವೀತಿ ನಾಮಂ ನತ್ಥಿ। ತೇನೇವ ಥೇರೋ – ‘‘ಪಞ್ಚ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಿ ಕಥಿತಾನೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತನ್ತೇ ಪನ – ‘‘ತಯೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕೇ ತಯೋ ಚ ಪುರಿಸಖಳುಙ್ಕೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೪೧) ಏತ್ಥ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಬೋಧಿನಾಮಂ ಆಗತಂ
ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಿಯ ಹಿ ಮಗ್ಗಪಧಾನರಹಿತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ। ದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗಪಧಾನವಾ। ಯಥಾ ಅದನ್ತಾ ಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಕೂಟಾಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧುರಂ ಅಪಾತೇತ್ವಾ ದನ್ತಗಮನಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ ದನ್ತಭೂಮಿಂ ವಾ ಪತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಮಗ್ಗಪಧಾನರಹಿತೋ ಮಗ್ಗಪಧಾನವತಾ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಂ ಗುಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ದನ್ತಹತ್ಥಿಆದಯೋ ಕೂಟಾಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧುರಂ ಅಪಾತೇತ್ವಾ ದನ್ತಗಮನಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ ದನ್ತಭೂಮಿಂ ವಾ ಪತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ
೩೮೦. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಮಗ್ಗಪಧಾನೇನ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ। ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ವದಾಮಿ ಯದಿದಂ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಇತರಸ್ಸ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಆರಬ್ಭ ನಾನಾಕರಣಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಚ್ಚಿಯಾ ವಾ ಅಚ್ಚಿನ್ತಿ ಅಚ್ಚಿಯಾ ವಾ ಅಚ್ಚಿಮ್ಹಿ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ತ್ವಂ? ‘‘ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ, ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ತಾವತಿಂಸಾ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತಿನೋ, ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ತತುತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ದೇವಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಯೇನ ಏವಂ ವದೇಸೀತಿ। ತತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಾನಾಮಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಪನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯದಿ ವಾ ತೇ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾತಿ ಸದುಕ್ಖಾ, ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾ। ಆಗನ್ತಾರೋತಿ ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ಆಗನ್ತಾರೋ। ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನದುಕ್ಖಾ। ಅನಾಗನ್ತಾರೋತಿ ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ।
೩೮೧. ಪಹೋತೀತಿ
ದಸ್ಸನಾಯಪಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರೇ ತಾವ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇ ದೇವೇ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ದೇವಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯಪಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅರಹತೋ ತತ್ಥ ಠಾನಾಭಾವತೋ। ರೂಪಾವಚರೇ ಪನ ಏಕವಿಮಾನಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚ ನಿಸೀದನ್ತಿ ಚಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಪಹೋನ್ತಿ, ಏತೇಹಿ ದಿಟ್ಠಂ
೩೮೨. ಕೋ ನಾಮೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಸಂಸಿತುಕಾಮತಾಯ। ಆನನ್ದರೂಪೋತಿ ಆನನ್ದಸಭಾವೋ। ಬ್ರಹ್ಮಪುಚ್ಛಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಸಾ ಕಿರ ಕಥಾ ವಿಟಟೂಭೇನೇವ ಕಥಿತಾ, ತೇ ‘‘ತಯಾ ಕಥಿತಾ, ತಯಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ ಕುಪಿತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಕಾಯಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕಲಹಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಸೋ ರಾಜಪುರಿಸೋ ಏತದವೋಚ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಅಯಂ ಪನ ದೇಸನಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಟ್ಠಿತಾತಿ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಕಣ್ಣಕತ್ಥಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।