॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥

ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ

ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸಪಾಳಿ

೧. ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಕನ್ದರಕಸುತ್ತಂ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಚಮ್ಪಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಗಗ್ಗರಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಅಥ ಖೋ ಪೇಸ್ಸೋ ಪೇಯೋ (ಕ॰) ಚ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಕನ್ದರಕೋ ಚ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಕನ್ದರಕೋ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ಸಾರಾಣೀಯಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ ಪೀ॰) ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಕನ್ದರಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ , ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ! ಯೇಪಿ ತೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ತೇಪಿ ಭಗವನ್ತೋ ಏತಪರಮಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಪಾದೇಸುಂ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ತೇಪಿ ಭಗವನ್ತೋ ಏತಪರಮಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ’’ತಿ।

೨. ‘‘ಏವಮೇತಂ , ಕನ್ದರಕ, ಏವಮೇತಂ, ಕನ್ದರಕ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಕನ್ದರಕ, ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ತೇಪಿ ಭಗವನ್ತೋ ಏತಪರಮಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಪಾದೇಸುಂ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಮಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಕನ್ದರಕ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ತೇಪಿ ಭಗವನ್ತೋ ಏತಪರಮಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಏತರಹಿ ಮಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಟಿಪಾದಿತೋ।

‘‘ಸನ್ತಿ ಹಿ, ಕನ್ದರಕ, ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನಾ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾ। ಸನ್ತಿ ಹಿ, ಕನ್ದರಕ, ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸೇಕ್ಖಾ ಸನ್ತತಸೀಲಾ ಸನ್ತತವುತ್ತಿನೋ ನಿಪಕಾ ನಿಪಕವುತ್ತಿನೋ; ತೇ ಚತೂಸು ನಿಪಕವುತ್ತಿನೋ ಚತೂಸು (ಸೀ॰) ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಸುಪಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ವಿಹರನ್ತಿ। ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಇಧ, ಕನ್ದರಕ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ।

೩. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ ಚಿಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಾನಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ। ಮಯಮ್ಪಿ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಹರಾಮ। ಇಧ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಾಮ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಸತಿಮನ್ತೋ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಾಮ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಸತಿಮನ್ತೋ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಾಮ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಸತಿಮನ್ತೋ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಾಮ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಸತಿಮನ್ತೋ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಗಹನೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಕಸಟೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಸಾಠೇಯ್ಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಾತಿ। ಗಹನಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಮನುಸ್ಸಾ; ಉತ್ತಾನಕಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಪಸವೋ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಹೋಮಿ ಹತ್ಥಿದಮ್ಮಂ ಸಾರೇತುಂ। ಯಾವತಕೇನ ಅನ್ತರೇನ ಚಮ್ಪಂ ಗತಾಗತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಸಾಠೇಯ್ಯಾನಿ ಕೂಟೇಯ್ಯಾನಿ ವಙ್ಕೇಯ್ಯಾನಿ ಜಿಮ್ಹೇಯ್ಯಾನಿ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾವ ಕಾಯೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ಅಞ್ಞಥಾವ ವಾಚಾಯ ಅಞ್ಞಥಾವ ನೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಗಹನೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಕಸಟೇ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಸಾಠೇಯ್ಯೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಜಾನಾತಿ। ಗಹನಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಮನುಸ್ಸಾ; ಉತ್ತಾನಕಞ್ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಪಸವೋ’’ತಿ।

೪. ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಪೇಸ್ಸ, ಏವಮೇತಂ, ಪೇಸ್ಸ। ಗಹನಞ್ಹೇತಂ , ಪೇಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಮನುಸ್ಸಾ; ಉತ್ತಾನಕಞ್ಹೇತಂ, ಪೇಸ್ಸ, ಯದಿದಂ ಪಸವೋ। ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಪೇಸ್ಸ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಪೇಸ್ಸ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಇಧ ಪನ, ಪೇಸ್ಸ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಇಧ ಪನ, ಪೇಸ್ಸ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ; ಇಧ ಪನ, ಪೇಸ್ಸ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ। ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸೀತಿಭೂತೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ। ಇಮೇಸಂ, ಪೇಸ್ಸ, ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಕತಮೋ ತೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಯ್ವಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋಪಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ , ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋಪಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋ ಚ ಖೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ – ಅಯಮೇವ ಅಯಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಮೇ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತೀ’’ತಿ।

೫. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ, ಪೇಸ್ಸ, ಇಮೇ ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯ್ವಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಸೋ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಆತಾಪೇತಿ ಪರಿತಾಪೇತಿ – ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋಪಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಸೋ ಪರಂ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಆತಾಪೇತಿ ಪರಿತಾಪೇತಿ – ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋಪಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಸೋ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ಸುಖಕಾಮೇ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲೇ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಆತಾಪೇತಿ ಪರಿತಾಪೇತಿ – ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ನಾರಾಧೇತಿ। ಯೋ ಚ ಖೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ। ಇಮಿನಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ವಿಹರತಿ; ಸೋ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಸುಖಕಾಮಂ ದುಕ್ಖಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ನೇವ ಆತಾಪೇತಿ ನ ಪರಿತಾಪೇತಿ – ಇಮಿನಾ ವಿಹರತಿ। ಇಮಿನಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಮೇ ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತಿ। ಹನ್ದ, ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮ; ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ಪೇಸ್ಸ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

೬. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಪೇಸ್ಸೇ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ; ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ। ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ ಯಾವಸ್ಸಾಹಂ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಮಹತಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ। ಅಪಿ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಪೇಸ್ಸೋ ಹತ್ಥಾರೋಹಪುತ್ತೋ ಮಹತಾ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ಏತಸ್ಸ, ಭಗವಾ, ಕಾಲೋ, ಏತಸ್ಸ, ಸುಗತ, ಕಾಲೋ, ಯಂ ಭಗವಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಭಜೇಯ್ಯ। ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೭. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋ ಹತ್ಥಾವಲೇಖನೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ನಏಹಿಭದ್ದನ್ತಿಕೋ ನತಿಟ್ಠಭದ್ದನ್ತಿಕೋ ನಏಹಿಭದನ್ತಿಕೋ, ನತಿಟ್ಠಭದನ್ತಿಕೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰); ನಾಭಿಹಟಂ ನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ನ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯತಿ; ಸೋ ನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ಕಳೋಪಿಮುಖಾ ಖಳೋಪಿಮುಖೋ (ಸೀ॰) ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ಏಳಕಮನ್ತರಂ ನ ದಣ್ಡಮನ್ತರಂ ನ ಮುಸಲಮನ್ತರಂ ನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಾನಂ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ ನ ಪಾಯಮಾನಾಯ ನ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾಯ ನ ಸಙ್ಕಿತ್ತೀಸು ನ ಯತ್ಥ ಸಾ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ ನ ಯತ್ಥ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೀ; ನ ಮಚ್ಛಂ ನ ಮಂಸಂ ನ ಸುರಂ ನ ಮೇರಯಂ ನ ಥುಸೋದಕಂ ಪಿವತಿ। ಸೋ ಏಕಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಏಕಾಲೋಪಿಕೋ, ದ್ವಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ದ್ವಾಲೋಪಿಕೋ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾಲೋಪಿಕೋ; ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ದತ್ತಿಯಾ ಯಾಪೇತಿ, ದ್ವೀಹಿಪಿ ದತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಹಿಪಿ ದತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ; ಏಕಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ದ್ವೀಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ – ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಿಕಂ ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಸಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಾಮಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ನೀವಾರಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ದದ್ದುಲಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಹಟಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಕಣಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಆಚಾಮಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಪಿಞ್ಞಾಕಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತಿಣಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ, ಗೋಮಯಭಕ್ಖೋ ವಾ ಹೋತಿ; ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಯಾಪೇತಿ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜೀ। ಸೋ ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಮಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಛವದುಸ್ಸಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ತಿರೀಟಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಅಜಿನಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಕುಸಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ವಾಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಫಲಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ವಾಳಕಮ್ಬಲಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ, ಉಲೂಕಪಕ್ಖಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ; ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚಕೋಪಿ ಹೋತಿ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಉಬ್ಭಟ್ಠಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಆಸನಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಉಕ್ಕುಟಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ, ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಪಸ್ಸ ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೫ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇ; ಸಾಯತತಿಯಕಮ್ಪಿ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ – ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

೮. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓರಬ್ಭಿಕೋ ಹೋತಿ ಸೂಕರಿಕೋ ಸಾಕುಣಿಕೋ ಮಾಗವಿಕೋ ಲುದ್ದೋ ಮಚ್ಛಘಾತಕೋ ಚೋರೋ ಚೋರಘಾತಕೋ ಗೋಘಾತಕೋ ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕೋ ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

೯. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರಾಜಾ ವಾ ಹೋತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಮಹಾಸಾಲೋ। ಸೋ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಸನ್ಧಾಗಾರಂ (ಟೀಕಾ) ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಖರಾಜಿನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲೇನ ಕಾಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗವಿಸಾಣೇನ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಕಣ್ಡುವಮಾನೋ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹೇಸಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಚ ಪುರೋಹಿತೇನ। ಸೋ ತತ್ಥ ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಾಯ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ಏಕಿಸ್ಸಾಯ ಗಾವಿಯಾ ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯ ಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ರಾಜಾ ಯಾಪೇತಿ, ಯಂ ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಮಹೇಸೀ ಯಾಪೇತಿ, ಯಂ ತತಿಯಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಯಾಪೇತಿ , ಯಂ ಚತುತ್ಥಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹತಿ, ಅವಸೇಸೇನ ವಚ್ಛಕೋ ಯಾಪೇತಿ। ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಉಸಭಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ವಚ್ಛತರಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ವಚ್ಛತರಿಯೋ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ಅಜಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ಉರಬ್ಭಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, (ಏತ್ತಕಾ ಅಸ್ಸಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ) ( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಪೋತ್ಥಕೇಸು, ಏತ್ತಕಾ ರುಕ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತು ಯೂಪತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ದಬ್ಭಾ ಲೂಯನ್ತು ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ ಪರಿಹಿಂ ಸತ್ಥಾಯ (ಕ॰)। ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ವಾ ತೇಪಿ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

೧೦. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ। ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ। ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ। ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ। ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ । ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ , ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ, ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ।

೧೧. ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ನಿಹಿತದಣ್ಡೋ ನಿಹಿತಸತ್ಥೋ, ಲಜ್ಜೀ ದಯಾಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ವಿಹರತಿ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ದಿನ್ನಾದಾಯೀ ದಿನ್ನಪಾಟಿಕಙ್ಖೀ, ಅಥೇನೇನ ಸುಚಿಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ। ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಹಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಹೋತಿ ಆರಾಚಾರೀ ವಿರತೋ ಮೇಥುನಾ ಗಾಮಧಮ್ಮಾ। ಮುಸಾವಾದಂ ಪಹಾಯ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ ಥೇತೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ ಅವಿಸಂವಾದಕೋ ಲೋಕಸ್ಸ। ಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ನ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ನ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ – ಇತಿ ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾ ಸಹಿತಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ ಸಮಗ್ಗರತೋ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ। ಫರುಸಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ ಪೇಮನೀಯಾ ಹದಯಙ್ಗಮಾ ಪೋರೀ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಂ ಪಹಾಯ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ಅತ್ಥವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ ವಿನಯವಾದೀ, ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಕಾಲೇನ ಸಾಪದೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತವತಿಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ। ಸೋ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ ರತ್ತೂಪರತೋ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ; ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಧಾರಣಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಜಾತರೂಪರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಆಮಕಮಂಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಅಜೇಳಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಹತ್ಥಿಗವಸ್ಸವಳವಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿಣಗಮನಾನುಯೋಗಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಕಯವಿಕ್ಕಯಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ತುಲಾಕೂಟಕಂಸಕೂಟಮಾನಕೂಟಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಉಕ್ಕೋಟನವಞ್ಚನನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗಾ ಸಾವಿಯೋಗಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಸಾಚಿ ಕುಟಿಲಪರಿಯಾಯೋ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಛೇದನವಧಬನ್ಧನವಿಪರಾಮೋಸಆಲೋಪಸಹಸಾಕಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸ ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೩ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ।

‘‘ಸೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ। ಸೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಡೇತಿ, ಸಪತ್ತಭಾರೋವ ಡೇತಿ; ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ। ಸೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ । ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅನವಜ್ಜಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ।

೧೨. ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಸೇಕಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ।

‘‘ಸೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಅಸಿತೇ ಪೀತೇ ಖಾಯಿತೇ ಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ।

೧೩. ‘‘ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, (ಇಮಾಯ ಚ ಅರಿಯಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ,) ಪಸ್ಸ ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೬ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ। ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ಸೋ ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ, ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ಥೀನಮಿದ್ಧಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಥೀನಮಿದ್ಧೋ ವಿಹರತಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಥೀನಮಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ಅನುದ್ಧತೋ ವಿಹರತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಪಹಾಯ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಹರತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ।

‘‘ಸೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ ; ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ।

೧೪. ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ – ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ। ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ।

೧೫. ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ; ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ। ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ।

೧೬. ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಅಯಂ ಆಸವಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ । ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ। ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ। ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ । ಸೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ।

ಕನ್ದರಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಠಮಂ।

೨. ಅಟ್ಠಕನಾಗರಸುತ್ತಂ

೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಬೇಲುವಗಾಮಕೇ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰)। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ। ಅಥ ಖೋ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತರಹಿ ವಿಹರತಿ? ದಸ್ಸನಕಾಮಾ ಹಿ ಮಯಂ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಬೇಲುವಗಾಮಕೇ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ತಂ ಕರಣೀಯಂ ತೀರೇತ್ವಾ ಯೇನ ವೇಸಾಲೀ ಯೇನ ಬೇಲುವಗಾಮಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।

೧೮. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಮುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಚ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ , ಅನನುಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ?

‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಮುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಚ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನನುಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ।

‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಮುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಚ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನನುಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ?

೧೯. ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಇದಮ್ಪಿ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಮುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಚ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನನುಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

೨೦. ‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ…ಪೇ॰… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ …ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ ಚತುತ್ಥಿಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰)। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰), ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ (ಕ॰) ಅಙ್ಗುತ್ತರತಿಕನಿಪಾತಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಮೇತ್ತಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಾ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ…ಪೇ॰… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಾ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಾ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ…ಪೇ॰… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಾ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ…ಪೇ॰… ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತಿ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಾ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ತದನಿಚ್ಚಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಏಕಧಮ್ಮೋ ಅಕ್ಖಾತೋ ಯತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಮುತ್ತಞ್ಚೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಚ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನನುಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ।

೨೧. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಪುರಿಸೋ ಏಕಂವ ನಿಧಿಮುಖಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಸಕಿದೇವ ಏಕಾದಸ ನಿಧಿಮುಖಾನಿ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಅಮತದ್ವಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಸಕಿದೇವ ಸಕಿಂ ದೇವ (ಕ॰) ಏಕಾದಸ ಅಮತದ್ವಾರಾನಿ ಅಲತ್ಥಂ ಭಾವನಾಯ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಗಾರಂ ಏಕಾದಸದ್ವಾರಂ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅಗಾರೇ ಆದಿತ್ತೇ ಏಕಮೇಕೇನಪಿ ದ್ವಾರೇನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕಾತುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಅಮತದ್ವಾರಾನಂ ಏಕಮೇಕೇನಪಿ ಅಮತದ್ವಾರೇನ ಸಕ್ಕುಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕಾತುಂ। ಇಮೇಹಿ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಕಿಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಪನಾಹಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪೂಜಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ! ಅಥ ಖೋ ದಸಮೋ ಗಹಪತಿ ಅಟ್ಠಕನಾಗರೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಞ್ಚ ವೇಸಾಲಿಕಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ, ಏಕಮೇಕಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದುಸ್ಸಯುಗೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಞ್ಚ ಆನನ್ದಂ ತಿಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಚ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸತವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸೀತಿ।

ಅಟ್ಠಕನಾಗರಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ।

೩. ಸೇಖಸುತ್ತಂ

೨೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುವಾಸೀನಂ (ಕ॰) ಸಕ್ಯಾನಂ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಅಚಿರಕಾರಿತಂ ಹೋತಿ ಅನಜ್ಝಾವುಟ್ಠಂ ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನ। ಅಥ ಖೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಅಚಿರಕಾರಿತಂ ಅಚಿರಕಾರಿತಂ ಹೋತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಅನಜ್ಝಾವುಟ್ಠಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನ। ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತು। ಭಗವತಾ ಪಠಮಂ ಪರಿಭುತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತದಸ್ಸ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ । ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ। ಅಥ ಖೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಸನ್ಥತಂ (ಕ॰) ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉದಕಮಣಿಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಸನ್ಥತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥಾಗಾರಂ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಉದಕಮಣಿಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತೋ, ತೇಲಪ್ಪದೀಪೋ ಆರೋಪಿತೋ। ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಭನ್ತೇ , ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಯೇನ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಥಮ್ಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಖೋ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ। ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾಪಿ ಖೋ ಸಕ್ಯಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಾಭಿಮುಖಾ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವೇ ಸಕ್ಯೇ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಆನನ್ದ, ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋ ಪಟಿಪದೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰)। ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ; ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ।

೨೩. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಧ , ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ।

೨೪. ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾನಾಮ , ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ । ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ – ‘ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯ; ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ । ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’ತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ, ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಯಾಮಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಯಾಮಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ।

೨೫. ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ। ಹಿರಿಮಾ ಹೋತಿ, ಹಿರೀಯತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ, ಹಿರೀಯತಿ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ। ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಹೋತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ, ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ। ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ ಸುತಧರೋ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ। ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ ಸಾತ್ಥಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಭಿವದನ್ತಿ ತಥಾರೂಪಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಬಹೂ ಸುತಾ (?) ಹೋನ್ತಿ ಧಾತಾ ಧತಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ। ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ವಿಹರತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಥಾಮವಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಸತಿಮಾ ಹೋತಿ, ಪರಮೇನ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚಿರಕತಮ್ಪಿ ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾ। ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ।

೨೬. ‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ।

೨೭. ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋ ಅಪುಚ್ಚಣ್ಡತಾಯ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಭಬ್ಬೋ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾಯ, ಭಬ್ಬೋ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ, ಭಬ್ಬೋ ಅನುತ್ತರಸ್ಸ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅಣ್ಡಾನಿ ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ದ್ವಾದಸ ವಾ ತಾನಾಸ್ಸು ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಅಧಿಸಯಿತಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಸೇದಿತಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಭಾವಿತಾನಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ನ ಏವಂ ಇಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ – ‘ಅಹೋ ವತಿಮೇ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಭಬ್ಬಾವ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿಜ್ಜಿತುಂ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಯತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೇಖೋ ಪಾಟಿಪದೋ ಅಪುಚ್ಚಣ್ಡತಾಯ ಸಮಾಪನ್ನೋ , ಭಬ್ಬೋ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾಯ, ಭಬ್ಬೋ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ, ಭಬ್ಬೋ ಅನುತ್ತರಸ್ಸ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ।

೨೮. ‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ॰… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಹೋತಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ…ಪೇ॰… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯಾಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಹೋತಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ತತಿಯಾಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಹೋತಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ।

೨೯. ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಯಮ್ಪಿ ಖೋ (ಕ॰), ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸತ್ತಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಚರಣಸ್ಮಿಂ।

‘‘ಯಞ್ಚ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ॰… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ; ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ…ಪೇ॰… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ। ಯಮ್ಪಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ।

‘‘ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ।

೩೦. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪೇಸಾ, ಮಹಾನಾಮ, ಸನಙ್ಕುಮಾರೇನ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತಾ –

‘ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ, ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋ।

ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇ’ತಿ॥

‘‘ಸಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ, ಮಹಾನಾಮ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸನಙ್ಕುಮಾರೇನ ಗಾಥಾ ಸುಗೀತಾ ನೋ ದುಗ್ಗೀತಾ, ಸುಭಾಸಿತಾ ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ ನೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಾ, ಅನುಮತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆನನ್ದ, ಸಾಧು ಖೋ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾನಂ ಸಕ್ಯಾನಂ ಸೇಖಂ ಪಾಟಿಪದಂ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ। ಸಮನುಞ್ಞೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ। ಅತ್ತಮನಾ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವಾ ಸಕ್ಯಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ।

ಸೇಖಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ತತಿಯಂ।

೪. ಪೋತಲಿಯಸುತ್ತಂ

೩೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸು ವಿಹರತಿ ಆಪಣಂ ನಾಮ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪಾನಂ ನಿಗಮೋ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಆಪಣಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಆಪಣೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನಞ್ಞತರೋ ವನಸಣ್ಡೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ। ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಗಹೇತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಅಜ್ಝೋಗಾಹಿತ್ವಾ (ಪೀ॰ ಕ॰) ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ। ಪೋತಲಿಯೋಪಿ ಖೋ ಗಹಪತಿ ಸಮ್ಪನ್ನನಿವಾಸನಪಾವುರಣೋ ಪಾಪುರಣೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಛತ್ತುಪಾಹನಾಹಿ ಛತ್ತುಪಾಹನೋ (ಕ॰) ಜಙ್ಘಾವಿಹಾರಂ ಅನುಚಙ್ಕಮಮಾನೋ ಅನುವಿಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಸೋ ವನಸಣ್ಡೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಪೋತಲಿಯಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಆಸನಾನಿ; ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪೋತಲಿಯೋ ಗಹಪತಿ ‘‘ಗಹಪತಿವಾದೇನ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಮುದಾಚರತೀ’’ತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಪೋತಲಿಯಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಆಸನಾನಿ; ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪೋತಲಿಯೋ ಗಹಪತಿ ಗಹಪತಿವಾದೇನ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಮುದಾಚರತೀ’’ತಿ ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಚ್ಛನ್ನಂ, ತಯಿದಂ ನಪ್ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಗಹಪತಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರಸೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇ ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಆಕಾರಾ, ತೇ ಲಿಙ್ಗಾ , ತೇ ನಿಮಿತ್ತಾ ಯಥಾ ತಂ ಗಹಪತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ತಥಾ ಹಿ ಪನ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ವೋಹಾರಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ವೋಹಾರಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಂ ಅಹೋಸಿ ಧನಂ ವಾ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ರಜತಂ ವಾ ಜಾತರೂಪಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುತ್ತಾನಂ ದಾಯಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತಂ, ತತ್ಥಾಹಂ ಅನೋವಾದೀ ಅನುಪವಾದೀ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಪರಮೋ ವಿಹರಾಮಿ। ಏವಂ ಖೋ ಮೇ ಏವಞ್ಚ ಮೇ (ಸ್ಯಾ॰), ಏವಂ ಮೇ (ಕ॰), ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇ ವೋಹಾರಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಂ ವದಸಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ , ಭಗವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಪೋತಲಿಯೋ ಗಹಪತಿ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ।

೩೨. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಟ್ಠ ಖೋ ಇಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ; ದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ; ಸಚ್ಚವಾಚಂ ಸಚ್ಚಂ ವಾಚಂ (ಸ್ಯಾ॰) ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ; ಅಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ; ಅಗಿದ್ಧಿಲೋಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ; ಅನಿನ್ದಾರೋಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿನ್ದಾರೋಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ; ಅಕ್ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ; ಅನತಿಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವುತ್ತಾ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅವಿಭತ್ತಾ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಯೇ ಮೇ ಯೇ ಮೇ ಪನ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವುತ್ತಾ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅವಿಭತ್ತಾ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮೇ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ (ಕ॰) ವಿಭಜತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಪೋತಲಿಯೋ ಗಹಪತಿ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೩೩. ‘‘‘ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಅಹಞ್ಚೇ (?) ಖೋ ಪನ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಅನುವಿಚ್ಚ ವಿಞ್ಞೂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ। ಯೇ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೪. ‘‘‘ದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ। ಯೇ ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೫. ‘‘‘ಸಚ್ಚವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಮುಸಾವಾದೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಮುಸಾವಾದೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಮುಸಾವಾದಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಮುಸಾವಾದಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಮುಸಾವಾದಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಮುಸಾವಾದೋ । ಯೇ ಚ ಮುಸಾವಾದಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಸಚ್ಚವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೬. ‘‘‘ಅಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಪಿಸುಣವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ , ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಪಿಸುಣವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಪಿಸುಣವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ। ಯೇ ಚ ಪಿಸುಣವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಿಸುಣಾ ವಾಚಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೭. ‘‘‘ಅಗಿದ್ಧಿಲೋಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೋ। ಯೇ ಚ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಗಿದ್ಧಿಲೋಭಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅಗಿದ್ಧಿಲೋಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಿದ್ಧಿಲೋಭೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೮. ‘‘‘ಅನಿನ್ದಾರೋಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿನ್ದಾರೋಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ನಿನ್ದಾರೋಸೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಿನ್ದಾರೋಸೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ನಿನ್ದಾರೋಸಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ನಿನ್ದಾರೋಸಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ನಿನ್ದಾರೋಸಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ನಿನ್ದಾರೋಸೋ। ಯೇ ಚ ನಿನ್ದಾರೋಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಅನಿನ್ದಾರೋಸಿಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅನಿನ್ದಾರೋಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿನ್ದಾರೋಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೩೯. ‘‘‘ಅಕ್ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಪಚ್ಚಯಾ , ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ। ಯೇ ಚ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಅಕ್ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಿಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅಕ್ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೪೦. ‘‘‘ಅನತಿಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಹೇತು ಅತಿಮಾನೀ ಅಸ್ಸಂ, ತೇಸಾಹಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅತಿಮಾನೀ ಅಸ್ಸಂ, ಅತ್ತಾಪಿ ಮಂ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಅತಿಮಾನಪಚ್ಚಯಾ, ಅನುವಿಚ್ಚಾಪಿ ಮಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹೇಯ್ಯುಂ ಅತಿಮಾನಪಚ್ಚಯಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಅತಿಮಾನಪಚ್ಚಯಾ। ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಸಂಯೋಜನಂ ಏತಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಅತಿಮಾನೋ। ಯೇ ಚ ಅತಿಮಾನಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಅನತಿಮಾನಿಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ’। ‘ಅನತಿಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ – ಇತಿ ಯನ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ।

೪೧. ‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವುತ್ತಾ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಅವಿಭತ್ತಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ಯೇ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ; ನ ತ್ವೇವ ತಾವ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಪೋತಲಿಯೋ ಗಹಪತಿ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

ಕಾಮಾದೀನವಕಥಾ

೪೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಗಹಪತಿ, ಕುಕ್ಕುರೋ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತೋ ಗೋಘಾತಕಸೂನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ। ತಮೇನಂ ದಕ್ಖೋ ಗೋಘಾತಕೋ ವಾ ಗೋಘಾತಕನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ ಸುನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಮ್ಮಂಸಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ಉಪಸುಮ್ಭೇಯ್ಯ ಉಪಚ್ಛುಭೇಯ್ಯ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಉಪಚ್ಛೂಭೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಉಪಚ್ಚುಮ್ಭೇಯ್ಯ (ಕ॰)। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಸೋ ಕುಕ್ಕುರೋ ಅಮುಂ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ ಸುನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಮ್ಮಂಸಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ ಪಲೇಹನ್ತೋ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಪಟಿವಿನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’?

‘‘ಅದುಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ ಸುನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಮ್ಮಂಸಂ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತಂ। ಯಾವದೇವ ಪನ ಸೋ ಕುಕ್ಕುರೋ ಕಿಲಮಥಸ್ಸ ವಿಘಾತಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸಾತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ ಬಹೂಪಾಯಾಸಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ। ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾ ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋ ಲೋಕಾಮಿಸೂಪಾದಾನಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೩. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಗಿಜ್ಝೋ ವಾ ಕಙ್ಕೋ ವಾ ಕುಲಲೋ ವಾ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಆದಾಯ ಉಡ್ಡೀಯೇಯ್ಯ ಉಡ್ಡಯೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰)। ತಮೇನಂ ಗಿಜ್ಝಾಪಿ ಕಙ್ಕಾಪಿ ಕುಲಲಾಪಿ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ವಿತಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ವಿರಾಜೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಸಚೇ ಸೋ ಗಿಜ್ಝೋ ವಾ ಕಙ್ಕೋ ವಾ ಕುಲಲೋ ವಾ ತಂ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಮಂಸಪೇಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ। ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾ ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋ ಲೋಕಾಮಿಸೂಪಾದಾನಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೪. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಪುರಿಸೋ ಆದಿತ್ತಂ ತಿಣುಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಪಟಿವಾತಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಸಚೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಆದಿತ್ತಂ ತಿಣುಕ್ಕಂ ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಸಾ ಆದಿತ್ತಾ ತಿಣುಕ್ಕಾ ಹತ್ಥಂ ವಾ ದಹೇಯ್ಯ ಬಾಹುಂ ವಾ ದಹೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ದಹೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ದಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ತಿಣುಕ್ಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ। ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ…ಪೇ॰… ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೫. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಗಹಪತಿ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸಾ, ಪೂರಾ ಅಙ್ಗಾರಾನಂ ವೀತಚ್ಚಿಕಾನಂ ವೀತಧೂಮಾನಂ। ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ। ತಮೇನಂ ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಉಪಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಇತಿಚಿತಿಚೇವ ಕಾಯಂ ಸನ್ನಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’?

‘‘ವಿದಿತಞ್ಹಿ , ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇಮಞ್ಚಾಹಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಪಪತಿಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ। ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ…ಪೇ॰… ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೬. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಗಹಪತಿ, ಪುರಿಸೋ ಸುಪಿನಕಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಆರಾಮರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ ವನರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ। ಸೋ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸುಪಿನಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ…ಪೇ॰… ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೭. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಪುರಿಸೋ ಯಾಚಿತಕಂ ಭೋಗಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಯಾನಂ ವಾ ಯಾನಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಪೋರಿಸೇಯ್ಯಂ ಪೋರೋಸೇಯ್ಯಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰), ಓರೋಪೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಪವರಮಣಿಕುಣ್ಡಲಂ। ಸೋ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತಕೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ ಪರಿವುತೋ ಅನ್ತರಾಪಣಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತಮೇನಂ ಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಭೋಗೀ ವತ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋ, ಏವಂ ಕಿರ ಭೋಗಿನೋ ಭೋಗಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೀ’ತಿ। ತಮೇನಂ ಸಾಮಿಕಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಸಾನಿ ಹರೇಯ್ಯುಂ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಲಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’?

‘‘ಸಾಮಿನೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾನಿ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯಾಚಿತಕೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ…ಪೇ॰… ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೮. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಅವಿದೂರೇ ತಿಬ್ಬೋ ವನಸಣ್ಡೋ। ತತ್ರಸ್ಸ ರುಕ್ಖೋ ಸಮ್ಪನ್ನಫಲೋ ಚ ಉಪಪನ್ನಫಲೋ ಉಪ್ಪನ್ನಫಲೋ (ಸ್ಯಾ॰) ಚ, ನ ಚಸ್ಸು ಕಾನಿಚಿ ಫಲಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾನಿ। ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಫಲತ್ಥಿಕೋ ಫಲಗವೇಸೀ ಫಲಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ। ಸೋ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪನ್ನಫಲಞ್ಚ ಉಪಪನ್ನಫಲಞ್ಚ। ತಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ರುಕ್ಖೋ ಸಮ್ಪನ್ನಫಲೋ ಚ ಉಪಪನ್ನಫಲೋ ಚ, ನತ್ಥಿ ಚ ಕಾನಿಚಿ ಫಲಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾನಿ। ಜಾನಾಮಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರೋಹಿತುಂ ಆರುಹಿತುಂ (ಸೀ॰)। ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಞ್ಚ ಖಾದೇಯ್ಯಂ ಉಚ್ಛಙ್ಗಞ್ಚ ಪೂರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಞ್ಚ ಖಾದೇಯ್ಯ ಉಚ್ಛಙ್ಗಞ್ಚ ಪೂರೇಯ್ಯ। ಅಥ ದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಫಲತ್ಥಿಕೋ ಫಲಗವೇಸೀ ಫಲಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ ಕುಧಾರಿಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಆದಾಯ। ಸೋ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪನ್ನಫಲಞ್ಚ ಉಪಪನ್ನಫಲಞ್ಚ। ತಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ರುಕ್ಖೋ ಸಮ್ಪನ್ನಫಲೋ ಚ ಉಪಪನ್ನಫಲೋ ಚ, ನತ್ಥಿ ಚ ಕಾನಿಚಿ ಫಲಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾನಿ। ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಜಾನಾಮಿ ರುಕ್ಖಂ ಆರೋಹಿತುಂ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಮೂಲತೋ ಛೇತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಞ್ಚ ಖಾದೇಯ್ಯಂ ಉಚ್ಛಙ್ಗಞ್ಚ ಪೂರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಮೂಲತೋವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಮುಕೋ ಅಸು (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಯೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಠಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರೂಳ್ಹೋ ಸಚೇ ಸೋ ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಓರೋಹೇಯ್ಯ ತಸ್ಸ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ಪಪತನ್ತೋ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾದಂ ವಾ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ರುಕ್ಖಫಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’ತಿ। ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ನಾನತ್ತಾ ನಾನತ್ತಸಿತಾ ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಾಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಏಕತ್ತಾ ಏಕತ್ತಸಿತಾ ಯತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋ ಲೋಕಾಮಿಸೂಪಾದಾನಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ತಮೇವೂಪೇಕ್ಖಂ ಭಾವೇತಿ।

೪೯. ‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ॰… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ…ಪೇ॰… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಂಯೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ।

೫೦. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಅಪಿ ನು ತ್ವಂ ಏವರೂಪಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕೋ ಚ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದೋ! ಆರಕಾ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ವೋಹಾರಸಮುಚ್ಛೇದಾ। ಮಯಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಾತಿ ಅಮಞ್ಞಿಮ್ಹ, ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಭೋಜನಂ ಭೋಜಿಮ್ಹ, ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಠಾನೇ ಠಪಿಮ್ಹ; ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಾತಿ ಅಮಞ್ಞಿಮ್ಹ, ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಭೋಜನಂ ಭೋಜಿಮ್ಹ, ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಠಾನೇ ಠಪಿಮ್ಹ; ಇದಾನಿ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಾತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮ, ಅನಾಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಅನಾಜಾನೀಯಠಾನೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮ। ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಾತಿ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮ, ಆಜಾನೀಯೇವ ಸಮಾನೇ ಆಜಾನೀಯಠಾನೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮ। ಅಜನೇಸಿ ವತ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಪ್ಪೇಮಂ, ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಪ್ಪಸಾದಂ, ಸಮಣೇಸು ಸಮಣಗಾರವಂ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

ಪೋತಲಿಯಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಜೀವಕಸುತ್ತಂ

೫೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ । ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ ಆರಮ್ಭನ್ತಿ (ಕ॰), ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕಟಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ। ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ, ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋ ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ?

೫೨. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಜೀವಕ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ, ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ನ ಮೇ ತೇ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ಮಂ ತೇ ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನ। ತೀಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಅಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ। ದಿಟ್ಠಂ, ಸುತಂ, ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ , ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಅಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ। ತೀಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ। ಅದಿಟ್ಠಂ, ಅಸುತಂ, ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ।

೫೩. ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ। ಆಕಙ್ಖಮಾನೋವ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ । ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ। ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸತಿ। ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮಾಯಂ ಮಂ + ಅಯಂ = ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ! ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ ಅಗಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಜೀವಕ , ಅಪಿ ನು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ನನು ಸೋ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ। ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ’ತಿ। ತಂ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ; ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ’’ತಿ। ‘‘ಯೇನ ಖೋ, ಜೀವಕ, ರಾಗೇನ ಯೇನ ದೋಸೇನ ಯೇನ ಮೋಹೇನ ಬ್ಯಾಪಾದವಾ ಅಸ್ಸ ಸೋ ರಾಗೋ ಸೋ ದೋಸೋ ಸೋ ಮೋಹೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಅನಭಾವಕತೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಅನಭಾವಂಗತೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ। ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಜೀವಕ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ’’ ಭಾಸಿತನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ॰)।

೫೪. ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ। ಆಕಙ್ಖಮಾನೋವ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ। ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸತಿ। ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ! ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ। ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಜೀವಕ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ನನು ಸೋ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ। ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೀ’ತಿ। ತಂ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ; ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೀ’’ತಿ। ‘‘ಯೇನ ಖೋ, ಜೀವಕ, ರಾಗೇನ ಯೇನ ದೋಸೇನ ಯೇನ ಮೋಹೇನ ವಿಹೇಸವಾ ಅಸ್ಸ ಅರತಿವಾ ಅಸ್ಸ ಪಟಿಘವಾ ಅಸ್ಸ ಸೋ ರಾಗೋ ಸೋ ದೋಸೋ ಸೋ ಮೋಹೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ। ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಜೀವಕ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ಅನುಜಾನಾಮಿ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ’’।

೫೫. ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಜೀವಕ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭತಿ ಸೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಏವಮಾಹ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಅಮುಕಂ ನಾಮ ಪಾಣಂ ಆನೇಥಾ’ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಠಮೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಾಣೋ ಗಲಪ್ಪವೇಠಕೇನ ಗಲಪ್ಪವೇಧಕೇನ (ಬಹೂಸು) ಆನೀಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಇಮಿನಾ ದುತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಗಚ್ಛಥ ಇಮಂ ಪಾಣಂ ಆರಭಥಾ’ತಿ, ಇಮಿನಾ ತತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಾಣೋ ಆರಭಿಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ , ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ಆಸಾದೇತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ। ಯೋ ಖೋ, ಜೀವಕ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭತಿ ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಕಪ್ಪಿಯಂ ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇನ್ತಿ ; ಅನವಜ್ಜಂ ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇನ್ತಿ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

ಜೀವಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಉಪಾಲಿಸುತ್ತಂ

೫೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ನಾಥಪುತ್ತೋ (ಸೀ॰), ನಾತಪುತ್ತೋ (ಪೀ॰) ನಾಳನ್ದಾಯಂ ಪಟಿವಸತಿ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ। ಅಥ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ, ತಪಸ್ಸಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰), ಆಸನಾನಿ; ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಅಞ್ಞತರಂ ನೀಚಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿ ಪನ, ತಪಸ್ಸಿ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ‘ಕಮ್ಮಂ, ಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ; ‘ದಣ್ಡಂ, ದಣ್ಡ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಪೇತು’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕತಿ ಪನ, ತಪಸ್ಸಿ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ದಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ’’ತಿ?

‘‘ತೀಣಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ದಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಯದಣ್ಡಂ, ವಚೀದಣ್ಡಂ, ಮನೋದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ತಪಸ್ಸಿ, ಅಞ್ಞದೇವ ಕಾಯದಣ್ಡಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮನೋದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಅಞ್ಞದೇವ , ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ಕಾಯದಣ್ಡಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಚೀದಣ್ಡಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮನೋದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಇಮೇಸಂ ಪನ, ತಪಸ್ಸಿ, ತಿಣ್ಣಂ ದಣ್ಡಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಮಂ ದಣ್ಡಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ , ಯದಿ ವಾ ಕಾಯದಣ್ಡಂ, ಯದಿ ವಾ ವಚೀದಣ್ಡಂ, ಯದಿ ವಾ ಮನೋದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ತಿಣ್ಣಂ ದಣ್ಡಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾಯದಣ್ಡಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡಂ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮಿ’’।

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮಿ’’।

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಕಾಯದಣ್ಡನ್ತಿ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದಾಮೀ’’ತಿ।

ಇತಿಹ ಭಗವಾ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯಾವತತಿಯಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।

೫೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತ್ವಂ ಪನಾವುಸೋ ಗೋತಮ, ಕತಿ ದಣ್ಡಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ, ತಪಸ್ಸಿ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘ದಣ್ಡಂ, ದಣ್ಡ’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ; ‘ಕಮ್ಮಂ, ಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಖೋ, ತಪಸ್ಸಿ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಪೇತು’’ನ್ತಿ?

‘‘ತ್ವಂ ಪನಾವುಸೋ ಗೋತಮ, ಕತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ’’ತಿ?

‘‘ತೀಣಿ ಖೋ ಅಹಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಮನೋಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕಿಂ ಪನಾವುಸೋ ಗೋತಮ, ಅಞ್ಞದೇವ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮನೋಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಅಞ್ಞದೇವ, ತಪಸ್ಸಿ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞಂ ಮನೋಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಇಮೇಸಂ ಪನಾವುಸೋ ಗೋತಮ, ತಿಣ್ಣಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಯದಿ ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಯದಿ ವಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಯದಿ ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಂ ಏವಂ ಪಟಿವಿಸಿಟ್ಠಾನಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದಾಮಿ’’।

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ, ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದಾಮಿ’’।

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ , ಆವುಸೋ ಗೋತಮ, ವದೇಸಿ’’?

‘‘ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿ, ವದಾಮೀ’’ತಿ।

ಇತಿಹ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಭಗವನ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಯಾವತತಿಯಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ।

೫೮. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ಗಿಹಿಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಬಾಲಕಿನಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಉಪಾಲಿಪಮುಖಾಯ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ; ದಿಸ್ವಾನ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ, ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತೋ ಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಗಚ್ಛಾಮಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಹು ಪನ ತೇ, ತಪಸ್ಸಿ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ ? ‘‘ಅಹು ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ। ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ತೇ, ತಪಸ್ಸಿ, ಅಹು ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ತಪಸ್ಸಿ! ಯಥಾ ತಂ ಸುತವತಾ ಸಾವಕೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಆಜಾನನ್ತೇನ ಏವಮೇವ ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕತಂ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಛವೋ ಮನೋದಣ್ಡೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವಂ ಓಳಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾಯದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ! ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ’’ತಿ।

೫೯. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ತಪಸ್ಸೀ (ಸೀ॰ ಪೀ॰)! ಯಥಾ ತಂ ಸುತವತಾ ಸಾವಕೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಆಜಾನನ್ತೇನ ಏವಮೇವಂ ಭದನ್ತೇನ ತಪಸ್ಸಿನಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕತಂ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಛವೋ ಮನೋದಣ್ಡೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವಂ ಓಳಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾಯದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ! ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ। ಹನ್ದ ಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ಮೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ ಯಥಾ ಭದನ್ತೇನ ತಪಸ್ಸಿನಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಂ; ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ದೀಘಲೋಮಿಕಂ ಏಳಕಂ ಲೋಮೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಾಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ವಾದೇನ ವಾದಂ ಆಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಪರಿಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ । ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಕಮ್ಮಕಾರೋ ಮಹನ್ತಂ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಕಿಲಞ್ಜಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕರಹದೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಾಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ವಾದೇನ ವಾದಂ ಆಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಪರಿಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಧುತ್ತೋ ವಾಲಂ ಥಾಲಂ (ಕ॰) ಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಧುನೇಯ್ಯ ನಿದ್ಧುನೇಯ್ಯ ನಿಪ್ಫೋಟೇಯ್ಯ ನಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰), ನಿಚ್ಚೋಟೇಯ್ಯ (ಕ॰), ನಿಪ್ಪೋಠೇಯ್ಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಏವಮೇವಾಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ವಾದೇನ ವಾದಂ ಓಧುನಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿದ್ಧುನಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಪ್ಫೋಟೇಸ್ಸಾಮಿ । ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಕುಞ್ಜರೋ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನೋ ಗಮ್ಭೀರಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಸಾಣಧೋವಿಕಂ ನಾಮ ಕೀಳಿತಜಾತಂ ಕೀಳತಿ, ಏವಮೇವಾಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಸಾಣಧೋವಿಕಂ ಮಞ್ಞೇ ಕೀಳಿತಜಾತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ। ಹನ್ದ ಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಅಹಂ ವಾ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯಂ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ವಾ ನಿಗಣ್ಠೋ, ತ್ವಂ ವಾ’’ತಿ।

೬೦. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ರುಚ್ಚತಿ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯ। ಸಮಣೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾವೀ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಗಚ್ಛ, ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಅಹಂ ವಾ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯಂ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ವಾ ನಿಗಣ್ಠೋ, ತ್ವಂ ವಾ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ರುಚ್ಚತಿ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯ। ಸಮಣೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾವೀ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ತಪಸ್ಸಿ , ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಅಹಂ ವಾ ಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯಂ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ವಾ ನಿಗಣ್ಠೋ, ತ್ವಂ ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಗಮಾ ನು ಖ್ವಿಧ, ಭನ್ತೇ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ’’ತಿ?

‘‘ಆಗಮಾ ಖ್ವಿಧ, ಗಹಪತಿ, ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ’’ತಿ।

‘‘ಅಹು ಖೋ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ?

‘‘ಅಹು ಖೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ।

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಹು ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿದೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ?

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ।

೬೧. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ ತಪಸ್ಸೀ! ಯಥಾ ತಂ ಸುತವತಾ ಸಾವಕೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಆಜಾನನ್ತೇನ ಏವಮೇವಂ ದೀಘತಪಸ್ಸಿನಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಭಗವತೋ ಬ್ಯಾಕತಂ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಛವೋ ಮನೋದಣ್ಡೋ ಇಮಸ್ಸ ಏವಂ ಓಳಾರಿಕಸ್ಸ ಕಾಯದಣ್ಡಸ್ಸ ಉಪನಿಧಾಯ? ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಯ್ಯಾಸಿ ಸಿಯಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ; ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ।

೬೨. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಇಧಸ್ಸ ನಿಗಣ್ಠೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ ಸೀತೋದಕಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಉಣ್ಹೋದಕಪಟಿಸೇವೀ। ಸೋ ಸೀತೋದಕಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ, ಗಹಪತಿ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಕತ್ಥೂಪಪತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಮನೋಸತ್ತಾ ನಾಮ ದೇವಾ ತತ್ಥ ಸೋ ಉಪಪಜ್ಜತಿ’’।

‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’?

‘‘ಅಸು ಹಿ, ಭನ್ತೇ , ಮನೋಪಟಿಬದ್ಧೋ ಕಾಲಙ್ಕರೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಗಹಪತಿ ಗಹಪತಿ ಗಹಪತಿ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಗಹಪತಿ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ (ಕ॰), ಗಹಪತಿ ಗಹಪತಿ (ಪೀ॰), ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ। ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತಿ ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮಂ। ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ವಾಚಾ – ‘ಸಚ್ಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’’ತಿ। ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ’’ತಿ।

೬೩. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ , ಇಧಸ್ಸ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋ ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋ ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋ ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋ ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋ। ಸೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಬಹೂ ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಾದೇತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ, ಗಹಪತಿ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಕಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಅಸಞ್ಚೇತನಿಕಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ನೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ।

‘‘ಸಚೇ ಪನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಭನ್ತೇ, ಹೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಚೇತನಂ ಪನ, ಗಹಪತಿ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಮನೋದಣ್ಡಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ।

‘‘ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಗಹಪತಿ , ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ। ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತಿ ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮಂ। ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ವಾಚಾ – ‘ಸಚ್ಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ; ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’’ತಿ। ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ’’ತಿ।

೬೪. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಯಂ ನಾಳನ್ದಾ ಇದ್ಧಾ ಚೇವ ಫೀತಾ ಚ ಬಹುಜನಾ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ನಾಳನ್ದಾ ಇದ್ಧಾ ಚೇವ ಫೀತಾ ಚ ಬಹುಜನಾ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ।

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಇಧ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೋ। ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಯಾವತಿಕಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ನಾಳನ್ದಾಯ ಪಾಣಾ ತೇ ಏಕೇನ ಖಣೇನ ಏಕೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಪಹೋತಿ ನು ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಯಾವತಿಕಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ನಾಳನ್ದಾಯ ಪಾಣಾ ತೇ ಏಕೇನ ಖಣೇನ ಏಕೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ?

‘‘ದಸಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಾ, ವೀಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಾ, ತಿಂಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಾ, ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸಾ ನಪ್ಪಹೋನ್ತಿ ಯಾವತಿಕಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ನಾಳನ್ದಾಯ ಪಾಣಾ ತೇ ಏಕೇನ ಖಣೇನ ಏಕೇನ ಮುಹುತ್ತೇನ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕಾತುಂ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಏಕೋ ಛವೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ!

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ , ಇಧ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ। ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಇಮಂ ನಾಳನ್ದಂ ಏಕೇನ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಭಸ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಪಹೋತಿ ನು ಖೋ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಇಮಂ ನಾಳನ್ದಂ ಏಕೇನ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಭಸ್ಮಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ?

‘‘ದಸಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಾಳನ್ದಾ, ವೀಸಮ್ಪಿ ನಾಳನ್ದಾ, ತಿಂಸಮ್ಪಿ ನಾಳನ್ದಾ, ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ ನಾಳನ್ದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ನಾಳನ್ದಾ ಪಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಏಕೇನ ಮನೋಪದೋಸೇನ ಭಸ್ಮಂ ಕಾತುಂ। ಕಿಞ್ಹಿ ಸೋಭತಿ ಏಕಾ ಛವಾ ನಾಳನ್ದಾ’’ತಿ!

‘‘ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ। ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತಿ ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮಂ। ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ವಾಚಾ – ‘ಸಚ್ಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ; ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’’ತಿ।

‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಯದಣ್ಡೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಾಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ, ನೋ ತಥಾ ವಚೀದಣ್ಡೋ, ನೋ ತಥಾ ಮನೋದಣ್ಡೋ’’ತಿ।

೬೫. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಸುತಂ ತೇ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಂ ದಣ್ಡಕಾರಞ್ಞಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ಮೇಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುತಂ ಮೇ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತ’’ನ್ತಿ।

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಗಹಪತಿ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಸುತಂ ಕೇನ ತಂ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಸೀನಂ ಮನೋಪದೋಸೇನ ತಂ ದಣ್ಡಕೀರಞ್ಞಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಮಜ್ಝಾರಞ್ಞಂ ಮಾತಙ್ಗಾರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಂ ಅರಞ್ಞಭೂತ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ। ನ ಖೋ ತೇ ಸನ್ಧಿಯತಿ ಪುರಿಮೇನ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ವಾ ಪುರಿಮಂ। ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏಸಾ ವಾಚಾ – ‘ಸಚ್ಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ; ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’’ತಿ।

೬೬. ‘‘ಪುರಿಮೇನೇವಾಹಂ , ಭನ್ತೇ, ಓಪಮ್ಮೇನ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಮನೋ ಅಭಿರದ್ಧೋ। ಅಪಿ ಚಾಹಂ ಇಮಾನಿ ಭಗವತೋ ವಿಚಿತ್ರಾನಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಭಾನಾನಿ ಸೋತುಕಾಮೋ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅಮಞ್ಞಿಸ್ಸಂ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

೬೭. ‘‘ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕರೋಹಿ, ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಞಾತಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಧು ಹೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ಇಮಿನಾಪಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ಅಭಿರದ್ಧೋ ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕರೋಹಿ, ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಞಾತಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಧು ಹೋತೀ’ತಿ। ಮಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಾವಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ನಾಳನ್ದಂ ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯುಂ – ‘ಉಪಾಲಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಹಪತಿ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ’ತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕರೋಹಿ, ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಞಾತಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಧು ಹೋತೀ’ತಿ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

೬೮. ‘‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಓಪಾನಭೂತಂ ಕುಲಂ ಯೇನ ನೇಸಂ ಉಪಗತಾನಂ ಪಿಣ್ಡಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಇಮಿನಾಪಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅತ್ತಮನೋ ಅಭಿರದ್ಧೋ ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ – ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಓಪಾನಭೂತಂ ಕುಲಂ ಯೇನ ನೇಸಂ ಉಪಗತಾನಂ ಪಿಣ್ಡಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ। ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ಮಂ ಭಗವಾ ನಿಗಣ್ಠೇಸುಪಿ ದಾನೇ ಸಮಾದಪೇತಿ। ಅಪಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಕಾಲಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತತಿಯಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

೬೯. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಆನುಪುಬ್ಬೀಕಥಂ (ಸೀ॰), ಆನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ (ಪೀ॰), ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಕಥೇಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ, ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಯದಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಉಪಾಲಿಂ ಗಹಪತಿಂ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ಮುದುಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ, ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ, ಸಮುದಯಂ, ನಿರೋಧಂ, ಮಗ್ಗಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ ವಿದಿತಧಮ್ಮೋ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮೋ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಹನ್ದ ಚ ದಾನಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮ, ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಮಯಂ ಬಹುಕರಣೀಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ।

೭೦. ಅಥ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಸಕಂ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೋವಾರಿಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ, ಸಮ್ಮ ದೋವಾರಿಕ, ಆವರಾಮಿ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನಂ, ಅನಾವಟಂ ದ್ವಾರಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ। ಸಚೇ ಕೋಚಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಆಗಚ್ಛತಿ ತಮೇನಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ತಿಟ್ಠ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಪಾವಿಸಿ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ। ಆವಟಂ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನಂ, ಅನಾವಟಂ ದ್ವಾರಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ । ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಅತ್ಥೋ, ಏತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠ, ಏತ್ಥೇವ ತೇ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ।

೭೧. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ – ‘‘ಉಪಾಲಿ ಕಿರ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಕಿರ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ತಪಸ್ಸಿ , ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ । ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ …ಪೇ॰… ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಯಾವ ಜಾನಾಮಿ ಯದಿ ವಾ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ ಯದಿ ವಾ ನೋ’’ತಿ। ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ಜಾನಾಹಿ ಯದಿ ವಾ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ ಯದಿ ವಾ ನೋ’’ತಿ।

೭೨. ಅಥ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ಯೇನ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ದೀಘತಪಸ್ಸಿಂ ನಿಗಣ್ಠಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಿಟ್ಠ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಪಾವಿಸಿ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ। ಆವಟಂ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನಂ, ಅನಾವಟಂ ದ್ವಾರಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ । ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಅತ್ಥೋ, ಏತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠ, ಏತ್ಥೇವ ತೇ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂಯೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ। ಏತಂ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಲತ್ಥಂ ನ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ರುಚ್ಚತಿ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯ। ಸಮಣೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಗೋತಮೋ ಮಾಯಾವೀ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀತಿ। ಆವಟ್ಟೋ ಖೋ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಮಾಯಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ತಪಸ್ಸಿ, ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಠಾನಞ್ಚ ಖೋ ಏತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂಯೇವ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೀಘತಪಸ್ಸೀ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂಯೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಹನ್ದ ಚಾಹಂ , ತಪಸ್ಸಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಯಾವ ಚಾಹಂ ಸಾಮಂಯೇವ ಜಾನಾಮಿ ಯದಿ ವಾ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ ಯದಿ ವಾ ನೋ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಿಟ್ಠ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಪಾವಿಸಿ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೋ। ಆವಟಂ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನಂ, ಅನಾವಟಂ ದ್ವಾರಂ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ। ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಕೇನ ಅತ್ಥೋ, ಏತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠ, ಏತ್ಥೇವ ತೇ ಆಹರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ದೋವಾರಿಕ, ಯೇನ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿಂ ಗಹಪತಿಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ‘ನಿಗಣ್ಠೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ; ಸೋ ತೇ ದಸ್ಸನಕಾಮೋ’’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಿಗಣ್ಠೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ; ಸೋ ತೇ ದಸ್ಸನಕಾಮೋ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ದೋವಾರಿಕ, ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ದ್ವಾರಸಾಲಾಯ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ದ್ವಾರಸಾಲಾಯ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ದ್ವಾರಸಾಲಾಯ ಆಸನಾನಿ। ಯಸ್ಸದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ।

೭೩. ಅಥ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮಾ ದ್ವಾರಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಂ ತತ್ಥ ಆಸನಂ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಞ್ಚ ಉತ್ತಮಞ್ಚ ಪಣೀತಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಾಮಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೋವಾರಿಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ದೋವಾರಿಕ, ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ‘ಉಪಾಲಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಏವಮಾಹ – ಪವಿಸ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸೀ’’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ದೋವಾರಿಕೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಉಪಾಲಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಏವಮಾಹ – ‘ಪವಿಸ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸೀ’’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮಾ ದ್ವಾರಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ – ಯಂ ಸುದಂ ಪುಬ್ಬೇ ಯತೋ ಪಸ್ಸತಿ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾನ ತತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಯಂ ತತ್ಥ ಆಸನಂ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಞ್ಚ ಉತ್ತಮಞ್ಚ ಪಣೀತಞ್ಚ ತಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತಿ ಸೋ – ದಾನಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಆಸನಂ ಅಗ್ಗಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಞ್ಚ ಉತ್ತಮಞ್ಚ ಪಣೀತಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಾಮಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಸನಾನಿ; ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ನಿಸೀದಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಉಪಾಲಿಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತೋಸಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ದತ್ತೋಸಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ! ‘ಗಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹತಾಸಿ ವಾದಸಙ್ಘಾಟೇನ ಪಟಿಮುಕ್ಕೋ ಆಗತೋ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಪುರಿಸೋ ಅಣ್ಡಹಾರಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಬ್ಭತೇಹಿ ಅಣ್ಡೇಹಿ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸೇಯ್ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಗಹಪತಿ ಪುರಿಸೋ ಅಕ್ಖಿಕಹಾರಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಬ್ಭತೇಹಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ‘ಗಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹತಾಸಿ ವಾದಸಙ್ಘಾಟೇನ ಪಟಿಮುಕ್ಕೋ ಆಗತೋ। ಆವಟ್ಟೋಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಮಾಯಾಯಾ’’ತಿ।

೭೪. ‘‘ಭದ್ದಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಆವಟ್ಟನೀ ಮಾಯಾ; ಕಲ್ಯಾಣೀ, ಭನ್ತೇ, ಆವಟ್ಟನೀ ಮಾಯಾ; ಪಿಯಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ; ಪಿಯಾನಮ್ಪಿ ಮೇ ಅಸ್ಸ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ; ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಖತ್ತಿಯಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ; ಸಬ್ಬೇಸಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ; ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ…ಪೇ॰… ವೇಸ್ಸಾ…ಪೇ॰… ಸುದ್ದಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ; ಸಬ್ಬೇಸಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸುದ್ದಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ; ಸದೇವಕೋ ಚೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ; ಸದೇವಕಸ್ಸಪಿಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾತಿ। ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಉಪಮಾಯ ಪಿಧೇಕಚ್ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸಾ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನನ್ತಿ।

೭೫. ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ , ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಜಿಣ್ಣಸ್ಸ ವುಡ್ಢಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ದಹರಾ ಮಾಣವಿಕಾ ಪಜಾಪತೀ ಅಹೋಸಿ ಗಬ್ಭಿನೀ ಉಪವಿಜಞ್ಞಾ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇಹಿ, ಯೋ ಮೇ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ ಕೀಳಾಪನಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಮಾಣವಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಆಗಮೇಹಿ ತಾವ, ಭೋತಿ, ಯಾವ ವಿಜಾಯತಿ। ಸಚೇ ತ್ವಂ, ಭೋತಿ, ಕುಮಾರಕಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಸಾ ತೇ ಅಹಂ ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ತೇ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ ಕೀಳಾಪನಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತ್ವಂ, ಭೋತಿ, ಕುಮಾರಿಕಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಸಾ ತೇ ಅಹಂ ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಿಕಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾ ತೇ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಕೀಳಾಪನಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇಹಿ, ಯೋ ಮೇ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ ಕೀಳಾಪನಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾಯ ಸಾರತ್ತೋ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಮಾಣವಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ಭೋತಿ, ಆಪಣಾ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕೋ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಆನೀತೋ, ಯೋ ತೇ ಕುಮಾರಕಸ್ಸ ಕೀಳಾಪನಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಮಂ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ರತ್ತಪಾಣಿ ರಜತಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರತ್ತಪಾಣಿಂ ರಜಕಪುತ್ತಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಸಮ್ಮ ರತ್ತಪಾಣಿ, ಇಮಂ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಪೀತಾವಲೇಪನಂ ನಾಮ ರಙ್ಗಜಾತಂ ರಜಿತಂ ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠ’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ಮಾಣವಿಕಾಯ ಸಾರತ್ತೋ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ತಂ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ರತ್ತಪಾಣಿ ರಜಕಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರತ್ತಪಾಣಿಂ ರಜಕಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಸಮ್ಮ ರತ್ತಪಾಣಿ, ಇಮಂ ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕಂ ಪೀತಾವಲೇಪನಂ ನಾಮ ರಙ್ಗಜಾತಂ ರಜಿತಂ ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠ’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಪಾಣಿ ರಜಕಪುತ್ತೋ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ತೇ, ಮಕ್ಕಟಚ್ಛಾಪಕೋ ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಹಿ ಖೋ, ನೋ ಆಕೋಟನಕ್ಖಮೋ , ನೋ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮೋ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬಾಲಾನಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ವಾದೋ ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಹಿ ಖೋ ಬಾಲಾನಂ ನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ನೋ ಅನುಯೋಗಕ್ಖಮೋ, ನೋ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮೋ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ನವಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ರತ್ತಪಾಣಿ ರಜಕಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರತ್ತಪಾಣಿಂ ರಜಕಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಸಮ್ಮ ರತ್ತಪಾಣಿ, ಇಮಂ ನವಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಪೀತಾವಲೇಪನಂ ನಾಮ ರಙ್ಗಜಾತಂ ರಜಿತಂ ಆಕೋಟಿತಪಚ್ಚಾಕೋಟಿತಂ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮಟ್ಠ’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಪಾಣಿ ರಜಕಪುತ್ತೋ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಇದಂ ಖೋ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ನವಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ರಙ್ಗಕ್ಖಮಞ್ಚೇವ ಆಕೋಟನಕ್ಖಮಞ್ಚ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮಞ್ಚಾ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಾದೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ರಙ್ಗಕ್ಖಮೋ ಚೇವ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ನೋ ಬಾಲಾನಂ, ಅನುಯೋಗಕ್ಖಮೋ ಚ ವಿಮಜ್ಜನಕ್ಖಮೋ ಚಾ’’ತಿ।

‘‘ಸರಾಜಿಕಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪರಿಸಾ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋ’ತಿ। ಕಸ್ಸ ತಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಾವಕಂ ಧಾರೇಮಾ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸುಣೋಹಿ ಯಸ್ಸಾಹಂ ಸಾವಕೋ’’ತಿ –

೭೬.

‘‘ಧೀರಸ್ಸ ವಿಗತಮೋಹಸ್ಸ, ಪಭಿನ್ನಖೀಲಸ್ಸ ವಿಜಿತವಿಜಯಸ್ಸ।

ಅನೀಘಸ್ಸ ಸುಸಮಚಿತ್ತಸ್ಸ, ವುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಸಾಧುಪಞ್ಞಸ್ಸ।

ವೇಸಮನ್ತರಸ್ಸ ವೇಸ್ಸನ್ತರಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ವಿಮಲಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ಅಕಥಂಕಥಿಸ್ಸ ತುಸಿತಸ್ಸ, ವನ್ತಲೋಕಾಮಿಸಸ್ಸ ಮುದಿತಸ್ಸ।

ಕತಸಮಣಸ್ಸ ಮನುಜಸ್ಸ, ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರಸ್ಸ ನರಸ್ಸ।

ಅನೋಪಮಸ್ಸ ವಿರಜಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ಅಸಂಸಯಸ್ಸ ಕುಸಲಸ್ಸ, ವೇನಯಿಕಸ್ಸ ಸಾರಥಿವರಸ್ಸ।

ಅನುತ್ತರಸ್ಸ ರುಚಿರಧಮ್ಮಸ್ಸ, ನಿಕ್ಕಙ್ಖಸ್ಸ ಪಭಾಸಕಸ್ಸ ಪಭಾಸಕರಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰)।

ಮಾನಚ್ಛಿದಸ್ಸ ವೀರಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ನಿಸಭಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಸ್ಸ, ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಮೋನಪತ್ತಸ್ಸ।

ಖೇಮಙ್ಕರಸ್ಸ ವೇದಸ್ಸ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ಸಂವುತತ್ತಸ್ಸ।

ಸಙ್ಗಾತಿಗಸ್ಸ ಮುತ್ತಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ನಾಗಸ್ಸ ಪನ್ತಸೇನಸ್ಸ, ಖೀಣಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಮುತ್ತಸ್ಸ।

ಪಟಿಮನ್ತಕಸ್ಸ ಪಟಿಮನ್ತಸ್ಸ (ಕ॰) ಧೋನಸ್ಸ, ಪನ್ನಧಜಸ್ಸ ವೀತರಾಗಸ್ಸ।

ದನ್ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ಇಸಿಸತ್ತಮಸ್ಸ ಅಕುಹಸ್ಸ, ತೇವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಸ್ಸ।

ನ್ಹಾತಕಸ್ಸ ನಹಾತಕಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಪದಕಸ್ಸ, ಪಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ವಿದಿತವೇದಸ್ಸ।

ಪುರಿನ್ದದಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ಅರಿಯಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಸ್ಸ, ಪತ್ತಿಪತ್ತಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ।

ಸತಿಮತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ಅನಭಿನತಸ್ಸ ನೋ ಅಪನತಸ್ಸ।

ಅನೇಜಸ್ಸ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ ॥

‘‘ಸಮುಗ್ಗತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰) ಝಾಯಿಸ್ಸ, ಅನನುಗತನ್ತರಸ್ಸ ಸುದ್ಧಸ್ಸ।

ಅಸಿತಸ್ಸ ಹಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಅಪ್ಪಭೀತಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰), ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ।

ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತಾರಯನ್ತಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ಸನ್ತಸ್ಸ ಭೂರಿಪಞ್ಞಸ್ಸ, ಮಹಾಪಞ್ಞಸ್ಸ ವೀತಲೋಭಸ್ಸ।

ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುಗತಸ್ಸ, ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸಮಸ್ಸ।

ವಿಸಾರದಸ್ಸ ನಿಪುಣಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮಿ॥

‘‘ತಣ್ಹಚ್ಛಿದಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ವೀತಧೂಮಸ್ಸ ಅನುಪಲಿತ್ತಸ್ಸ।

ಆಹುನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ, ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತುಲಸ್ಸ।

ಮಹತೋ ಯಸಗ್ಗಪತ್ತಸ್ಸ, ಭಗವತೋ ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ॥

೭೭. ‘‘ಕದಾ ಸಞ್ಞೂಳ್ಹಾ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಇಮೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಂ ಮಹಾಪುಪ್ಫರಾಸಿ , ತಮೇನಂ ದಕ್ಖೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ವಾ ಮಾಲಾಕಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ವಿಚಿತ್ತಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಥೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಭಗವಾ ಅನೇಕವಣ್ಣೋ ಅನೇಕಸತವಣ್ಣೋ। ಕೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ವಣ್ಣಾರಹಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಸಹಮಾನಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛೀತಿ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಪೀ॰)।

ಉಪಾಲಿಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಸುತ್ತಂ

೭೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಲಿಯೇಸು ವಿಹರತಿ ಹಲಿದ್ದವಸನಂ ನಾಮ ಕೋಲಿಯಾನಂ ನಿಗಮೋ। ಅಥ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಚ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಅಚೇಲೋ ಚ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಚೇಲೋ ಪನ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರೋವ ಪಲಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಿಕುಣ್ಠಿತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತ್ವಾ (ಕ॰) ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ , ಭನ್ತೇ, ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಕೋ ಛಮಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ। ತಸ್ಸ ತಂ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಲಂ, ಪುಣ್ಣ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಕೋ ಛಮಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ। ತಸ್ಸ ತಂ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

೭೯. ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ನ ಲಭಾಮಿ। ಅಲಂ, ಪುಣ್ಣ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ; ಅಪಿ ಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಇಧ, ಪುಣ್ಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಕುಕ್ಕುರಸೀಲಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಕುಕ್ಕುರಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ , ಕುಕ್ಕುರಾಕಪ್ಪಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ। ಸೋ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಕುಕ್ಕುರಸೀಲಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಕುಕ್ಕುರಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಕುಕ್ಕುರಾಕಪ್ಪಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಕುಕ್ಕುರಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ತಪೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’ತಿ, ಸಾಸ್ಸ ಸಾಯಂ (ಕ॰) ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ (ಸೀ॰) ಖೋ ಅಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಗತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗತಿಂ ವದಾಮಿ – ನಿರಯಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ವಾ। ಇತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ಕುಕ್ಕುರಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪನೇತಿ, ವಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ನಿರಯ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಪರೋದಿ, ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಣ್ಣಂ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತಂ ಗೋವತಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತಂ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ನಾಲತ್ಥಂ। ಅಲಂ, ಪುಣ್ಣ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ರೋದಾಮಿ ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ; ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಕ್ಕುರವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ। ತಸ್ಸ ತಂ ಗೋವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಲಂ, ಸೇನಿಯ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ। ತಸ್ಸ ತಂ ಗೋವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ತಸ್ಸ ಕಾ ಗತಿ, ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ?

೮೦. ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ, ಸೇನಿಯ, ನ ಲಭಾಮಿ। ಅಲಂ, ಸೇನಿಯ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ; ಅಪಿ ಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಇಧ, ಸೇನಿಯ, ಏಕಚ್ಚೋ ಗೋವತಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗೋಸೀಲಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗೋಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗವಾಕಪ್ಪಂ ಗ್ವಾಕಪ್ಪಂ (ಕ॰) ಭಾವೇತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ। ಸೋ ಗೋವತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗೋಸೀಲಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗೋಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗವಾಕಪ್ಪಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಗುನ್ನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ – ‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ವಾ ವತೇನ ವಾ ತಪೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’ತಿ , ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಸೇನಿಯ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಗತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗತಿಂ ವದಾಮಿ – ನಿರಯಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ವಾ। ಇತಿ ಖೋ, ಸೇನಿಯ, ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಗೋವತಂ ಗುನ್ನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪನೇತಿ, ವಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ನಿರಯ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಪರೋದಿ, ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಚೇಲಂ ಸೇನಿಯಂ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತಂ ಖೋ ತೇ ಅಹಂ, ಸೇನಿಯ , ನಾಲತ್ಥಂ। ಅಲಂ, ಸೇನಿಯ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ; ಮಾ ಮಂ ಏತಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ರೋದಾಮಿ ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ; ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಗೋವತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ। ಏವಂ ಪಸನ್ನೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ; ಪಹೋತಿ ಭಗವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಯಥಾ ಅಹಂ ಚೇವಿಮಂ ಗೋವತಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಂ, ಅಯಞ್ಚೇವ ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ತಂ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಪುಣ್ಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

೮೧. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಾನಿ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಅತ್ಥಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ; ಅತ್ಥಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕ್ಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ; ಅತ್ಥಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ; ಅತ್ಥಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ಅಕಣ್ಹಅಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ? ಇಧ, ಪುಣ್ಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ। ಸೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ತಮೇನಂ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಸಮಾನಂ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಸೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇಹಿ ಫಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ ಏಕನ್ತದುಕ್ಖಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸತ್ತಾ ನೇರಯಿಕಾ । ಇತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಭೂತಾ ಭೂತಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ; ಯಂ ಕರೋತಿ ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಪನ್ನಮೇನಂ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಏವಂಪಾಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ‘ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಸತ್ತಾ’ತಿ ವದಾಮಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕ್ಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ? ಇಧ, ಪುಣ್ಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ। ಸೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ತಮೇನಂ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಸಮಾನಂ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಸೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇಹಿ ಫಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ ಏಕನ್ತಸುಖಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ದೇವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಾ। ಇತಿ ಖೋ , ಪುಣ್ಣ, ಭೂತಾ ಭೂತಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ; ಯಂ ಕರೋತಿ ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಪನ್ನಮೇನಂ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಏವಂಪಾಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ‘ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಸತ್ತಾ’ತಿ ವದಾಮಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಸುಕ್ಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ? ಇಧ, ಪುಣ್ಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ। ಸೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಙ್ಖರಿತ್ವಾ, ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ತಮೇನಂ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಸಮಾನಂ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾಪಿ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಸೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇಹಿಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇಹಿಪಿ ಫಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಮ್ಪಿ ವೇದನಂ ವೇದೇತಿ ವೋಕಿಣ್ಣಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ದೇವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಚ ವಿನಿಪಾತಿಕಾ। ಇತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಭೂತಾ ಭೂತಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ; ಯಂ ಕರೋತಿ ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಉಪಪನ್ನಮೇನಂ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ। ಏವಂಪಾಹಂ, ಪುಣ್ಣ, ‘ಕಮ್ಮದಾಯಾದಾ ಸತ್ತಾ’ತಿ ವದಾಮಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ , ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ಅಕಣ್ಹಅಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ತತ್ರ, ಪುಣ್ಣ, ಯಮಿದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಯಾ ಚೇತನಾ, ಯಮಿದಂ ಯಮ್ಪಿದಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಕಮ್ಮಂ ಸುಕ್ಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಯಾ ಚೇತನಾ, ಯಮಿದಂ ಯಮ್ಪಿದಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಕಮ್ಮಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಯಾ ಚೇತನಾ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಪುಣ್ಣ, ಕಮ್ಮಂ ಅಕಣ್ಹಂ ಅಸುಕ್ಕಂ ಅಕಣ್ಹಅಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ। ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನೀ’’ತಿ।

೮೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪುಣ್ಣೋ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೋ ಗೋವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ। ಅಚೇಲೋ ಪನ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಪಕಾಸಿತೋ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಲಭೇಯ್ಯಂ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಸೇನಿಯ , ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಕಙ್ಖತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಆಕಙ್ಖತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಸೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿವಸತಿ। ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ, ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ। ಅಪಿ ಚ ಮೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾ’’ತಿ।

‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಕಙ್ಖನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪರಿವಸನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ, ಅಹಂ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಪರಿವಸಿಸ್ಸಾಮಿ। ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತು, ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತು ಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯಾ’’ತಿ। ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಸೇನಿಯೋ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದಂ। ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಸೇನಿಯೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ। ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಸೇನಿಯೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ।

ಕುಕ್ಕುರವತಿಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತಂ

೮೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ಅಥ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅಭಯಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಏವಂ ತೇ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ – ‘ಅಭಯೇನ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ವಾದೋ ಆರೋಪಿತೋ’’’ತಿ। ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಯೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ‘ಭಾಸೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’ತಿ? ಸಚೇ ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ – ‘ಭಾಸೇಯ್ಯ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’ತಿ, ತಮೇನಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ನಾನಾಕರಣಂ? ಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಹಿ ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ – ‘ನ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’ತಿ, ತಮೇನಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಬ್ಯಾಕತೋ – ‘‘ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ನೇರಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ ದೇವದತ್ತೋ’’ತಿ? ತಾಯ ಚ ಪನ ತೇ ವಾಚಾಯ ದೇವದತ್ತೋ ಕುಪಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಅನತ್ತಮನೋ’ತಿ। ಇಮಂ ಖೋ ತೇ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಖಿತಿ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ ಓಗಿಲಿತುಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಯೋಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಕಣ್ಠೇ ವಿಲಗ್ಗಂ, ಸೋ ನೇವ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಓಗಿಲಿತುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ ತೇ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಖಿತಿ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ ಓಗಿಲಿತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।

೮೪. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಖೋ ಅಭಯಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಸೂರಿಯಂ ಸುರಿಯಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ಅಜ್ಜ ಭಗವತೋ ವಾದಂ ಆರೋಪೇತುಂ । ಸ್ವೇ ದಾನಾಹಂ ಸಕೇ ನಿವೇಸನೇ ಭಗವತೋ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಅತ್ತಚತುತ್ಥೋ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ। ಅಥ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಅಭಯಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಭುತ್ತಾವಿಂ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿಂ ಅಞ್ಞತರಂ ನೀಚಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।

೮೫. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭಾಸೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖ್ವೇತ್ಥ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಏಕಂಸೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ಏತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಅನಸ್ಸುಂ ನಿಗಣ್ಠಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘ಏತ್ಥ , ಭನ್ತೇ, ಅನಸ್ಸುಂ ನಿಗಣ್ಠಾ’’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಏವಂ ತೇ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ – ಅಭಯೇನ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ವಾದೋ ಆರೋಪಿತೋ’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾಹಂ , ಭನ್ತೇ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ? ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಯೇನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ – ಭಾಸೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾತಿ? ಸಚೇ ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ – ಭಾಸೇಯ್ಯ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾತಿ, ತಮೇನಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ನಾನಾಕರಣಂ? ಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಹಿ ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ – ನ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತೋ ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾತಿ, ತಮೇನಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಬ್ಯಾಕತೋ – ಆಪಾಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ನೇರಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ ದೇವದತ್ತೋತಿ? ತಾಯ ಚ ಪನ ತೇ ವಾಚಾಯ ದೇವದತ್ತೋ ಕುಪಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಅನತ್ತಮನೋತಿ। ಇಮಂ ಖೋ ತೇ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಖಿತಿ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ ಓಗಿಲಿತುಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಯೋಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ಕಣ್ಠೇ ವಿಲಗ್ಗಂ, ಸೋ ನೇವ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ ಓಗಿಲಿತುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ ತೇ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನೇವ ಸಕ್ಖಿತಿ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿತಿ ಓಗಿಲಿತು’’’ನ್ತಿ।

೮೬. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದಹರೋ ಕುಮಾರೋ ಮನ್ದೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಅಭಯಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಭಯಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಸಚಾಯಂ ಕುಮಾರೋ ತುಯ್ಹಂ ವಾ ಪಮಾದಮನ್ವಾಯ ಧಾತಿಯಾ ವಾ ಪಮಾದಮನ್ವಾಯ ಕಟ್ಠಂ ವಾ ಕಠಲಂ ಕಥಲಂ (ಕ॰) ವಾ ಮುಖೇ ಆಹರೇಯ್ಯ, ಕಿನ್ತಿ ನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಹರೇಯ್ಯಸ್ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ। ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಆದಿಕೇನೇವ ಆಹತ್ತುಂ ಆಹರಿತುಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸೀಸಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ (ಸೀ॰) ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ವಙ್ಕಙ್ಗುಲಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸಲೋಹಿತಮ್ಪಿ ಆಹರೇಯ್ಯಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕುಮಾರೇ ಅನುಕಮ್ಪಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ, ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ನ ಭಾಸತಿ। ಯಞ್ಚ ಖೋ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಾ ಅಮನಾಪಾ, ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ। ಯಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ, ನ ತಂ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ। ಯಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ನ ಭಾಸತಿ। ಯಞ್ಚ ತಥಾಗತೋ ವಾಚಂ ಜಾನಾತಿ ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ಸಾ ಚ ಪರೇಸಂ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ, ತತ್ರ ಕಾಲಞ್ಞೂ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತೇಸು ಅನುಕಮ್ಪಾ’’ತಿ।

೮೭. ‘‘ಯೇಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಗಹಪತಿಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಸಮಣಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇವ ನು ಖೋ, ಏತಂ, ಭನ್ತೇ , ಭಗವತೋ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತಂ ಹೋತಿ ‘ಯೇ ಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಸಾಹಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಉದಾಹು ಠಾನಸೋವೇತಂ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ?

‘‘ತೇನ ಹಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಕುಸಲೋ ತ್ವಂ ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲೋ ಅಹಂ ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ।

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಯೇ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಿಂ ನಾಮಿದಂ ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗ’ನ್ತಿ? ಪುಬ್ಬೇವ ನು ಖೋ ತೇ ಏತಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತಂ ಅಸ್ಸ ‘ಯೇ ಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಸಾಹಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಉದಾಹು ಠಾನಸೋವೇತಂ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ರಥಿಕೋ ಸಞ್ಞಾತೋ ಕುಸಲೋ ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಮೇ ರಥಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸುವಿದಿತಾನಿ। ಠಾನಸೋವೇತಂ ಮಂ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ।

‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ರಾಜಕುಮಾರ, ಯೇ ತೇ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಗಹಪತಿಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಸಮಣಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಠಾನಸೋವೇತಂ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಭಾತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸಾ ಹಿ, ರಾಜಕುಮಾರ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಠಾನಸೋವೇತಂ ತಥಾಗತಂ ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಭಯೋ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।

ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಬಹುವೇದನೀಯಸುತ್ತಂ

೮೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಖೋ, ಥಪತಿ ಗಹಪತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ। ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಥಪತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ; ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ; ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ। ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಥಪತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ; ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ , ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಥಪತಿ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ; ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ। ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಥಪತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ಉದಾಯಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ, ದ್ವೇ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ – ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ನೇವ ಖೋ ಸಕ್ಖಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಂ ಥಪತಿಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಪನಾಸಕ್ಖಿ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉದಾಯಿಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ।

೮೯. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೇನ ಥಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯಾವತಕೋ ಅಹೋಸಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೇನ ಥಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸನ್ತಞ್ಞೇವ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಯಾಯಂ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗೋ ಥಪತಿ ಉದಾಯಿಸ್ಸ ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿ, ಸನ್ತಞ್ಞೇವ ಚ ಪನ ಪರಿಯಾಯಂ ಉದಾಯೀ ಪಞ್ಚಕಙ್ಗಸ್ಸ ಥಪತಿಸ್ಸ ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿ। ದ್ವೇಪಾನನ್ದ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ , ತಿಸ್ಸೋಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಪಞ್ಚಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಛಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಅಟ್ಠಾರಸಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಛತ್ತಿಂಸಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ, ಅಟ್ಠಸತಮ್ಪಿ ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನ। ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ। ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ ನ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ। ಏವಂ ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಯೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಲಪಿತಂ ಸಮನುಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮನುಮೋದಿಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ’’।

೯೦. ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ, ಆನನ್ದ, ಕಾಮಗುಣಾ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ॰… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ…ಪೇ॰… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ…ಪೇ॰… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ। ಯಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಸುಖಂ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏತಪರಮಂ ಸತ್ತಾ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ । ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏತಪರಮಂ ಸತ್ತಾ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ, ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ, ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ…ಪೇ॰…। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

‘‘ಯೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಏತಪರಮಂ ಸತ್ತಾ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ನಾನುಜಾನಾಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ। ಕತಮಞ್ಚಾನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಏತಮ್ಹಾ ಸುಖಾ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ।

೯೧. ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆನನ್ದ, ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಹ; ತಞ್ಚ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ತಯಿದಂ ಕಿಂಸು, ತಯಿದಂ ಕಥಂಸೂ’ತಿ? ಏವಂವಾದಿನೋ, ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ನ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಸುಖಂಯೇವ ವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ; ಅಪಿ ಚ, ಆವುಸೋ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಸುಖಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಯಹಿಂ ಯಹಿಂ ತಂ ತಂ ತಥಾಗತೋ ಸುಖಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ।

ಬಹುವೇದನೀಯಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನವಮಂ।

೧೦. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ

೯೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಸಾಲಾ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ। ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು ಭೋ ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಲಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ। ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ। ಸಾಧು ಖೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು; ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು।

೯೩. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ ಸಾಲೇಯ್ಯಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಕೋಚಿ ಮನಾಪೋ ಸತ್ಥಾ ಯಸ್ಮಿಂ ವೋ ಆಕಾರವತೀ ಸದ್ಧಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿ ಮನಾಪೋ ಸತ್ಥಾ ಯಸ್ಮಿಂ ನೋ ಆಕಾರವತೀ ಸದ್ಧಾ ಪಟಿಲದ್ಧಾ’’ತಿ। ‘‘ಮನಾಪಂ ವೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ಅಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತಬ್ಬೋ। ಅಪಣ್ಣಕೋ ಹಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಧಮ್ಮೋ ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಸೋ ವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ। ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ’’?

೯೪. ‘‘ಸನ್ತಿ , ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ನತ್ಥಿ ಹುತಂ; ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಸುಕಟದುಕ್ಕಟಾನಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ; ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ; ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ; ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮಗ್ಗತಾ (ಕ॰) ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ। ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ; ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ; ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ; ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ; ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ; ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ – ‘ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

೯೫. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ॰… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಯದಿದಂ (ಕ॰) ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜೇತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಅಭಿನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ (ಕ॰) ಯಮಿದಂ ಯದಿದಂ (ಕ॰) ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಪರಲೋಕವಿದುನೋ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ (ಕ॰); ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಮ್ಮಪಞ್ಞತ್ತಿ (ಕ॰)। ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಏವಂ’ಸಿ’ಮೇ’ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ , ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿಕವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೯೬. ‘‘ತತ್ರ , ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ…ಪೇ॰… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಪರಲೋಕವಿದುನೋ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಪರಂ ಲೋಕಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ , ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿಕವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೯೭. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ ಪಾಣಮತಿಮಾಪಯತೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಪಾಣಮತಿಪಾತಾಪಯತೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಪಾಣಮತಿಪಾಪಯತೋ (ಕ॰), ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ; ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ; ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ಸಚ್ಚವಾಚೇನ (ಕ॰) ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ; ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ; ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’।

೯೮. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ…ಪೇ॰… ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ನತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಆಹ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಕಿರಿಯವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಕಿರಿಯಾ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅಕಿರಿಯವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೯೯. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಕರೋತೋ ಕಾರಯತೋ, ಛಿನ್ದತೋ ಛೇದಾಪಯತೋ, ಪಚತೋ ಪಾಚಾಪಯತೋ, ಸೋಚಯತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋ, ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋ, ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋ, ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತೋ, ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದತೋ, ನಿಲ್ಲೋಪಂ ಹರತೋ, ಏಕಾಗಾರಿಕಂ ಕರೋತೋ, ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋ, ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಮುಸಾ ಭಣತೋ; ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನ ಯೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ಪಾಣೇ ಏಕಂ ಮಂಸಖಲಂ ಏಕಂ ಮಂಸಪುಞ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಕ್ಖಿಣಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಹನನ್ತೋ ಘಾತೇನ್ತೋ, ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇನ್ತೋ, ಪಚನ್ತೋ ಪಾಚೇನ್ತೋ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ಥಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ಉತ್ತರಞ್ಚೇಪಿ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದದನ್ತೋ ದಾಪೇನ್ತೋ, ಯಜನ್ತೋ ಯಜಾಪೇನ್ತೋ, ಅತ್ಥಿ ತತೋನಿದಾನಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ। ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮೋ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ , ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಕಿರಿಯವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಕಿರಿಯಾ, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಿರಿಯವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಕಿರಿಯಾ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೧೦೦. ‘‘ಸನ್ತಿ , ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಬಲಂ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ ವಿರಿಯಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ। ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ… ಸವಸಾ ಸಬಲಾ ಸವೀರಿಯಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’ತಿ? ‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’।

೧೦೧. ‘‘ತತ್ರ , ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಅಹೇತೂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಬಲಂ, ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ನತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಆಹ; ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಹೇತುವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ನತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸನಾ ಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ನತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸೋತ್ಥಿಮತ್ತಾನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ; ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಹೇತು, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ – ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅಹೇತುಕವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥೇವ ಹೇತು, ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಲಿಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಏಕಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೧೦೨. ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಾಯ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಅತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ; ಸಹೇತೂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿ ಬಲಂ, ಅತ್ಥಿ ವೀರಿಯಂ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಥಾಮೋ, ಅತ್ಥಿ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೋ; ನ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾ ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾ ನಿಯತಿಸಂಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾ ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸು ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ ತೇಸಮೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ? ಯಮಿದಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಮಿದಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ, ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ಮನೋಸುಚರಿತಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ ತಿಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸ್ವಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಆಹ, ಯೇ ತೇ ಅರಹನ್ತೋ ಹೇತುವಾದಾ ತೇಸಮಯಂ ನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋತಿ। ಸನ್ತಂಯೇವ ಖೋ ಪನ ಹೇತುಂ ‘ಅತ್ಥಿ ಹೇತೂ’ತಿ ಪರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಿ; ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ। ತಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತಿ, ನ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತಿ। ಇತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಸುಸೀಲ್ಯಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ – ಅಯಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಞ್ಞತ್ತಿ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾ ಅಪರವಮ್ಭನಾ। ಏವಮಸ್ಸಿಮೇ ಅನೇಕೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಾ।

‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು, ಏವಮಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಂ ಖೋ ಪನ ಮಾಹು ಹೇತು, ಹೋತು ನೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ; ಅಥ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ – ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಹೇತುವಾದೋ’ತಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಅತ್ಥಿ ಹೇತು , ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉಭಯತ್ಥ ಕಟಗ್ಗಹೋ – ಯಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸೋ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅಪಣ್ಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮತ್ತೋ ಸಮಾದಿನ್ನೋ, ಉಭಯಂಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಿಞ್ಚತಿ ಅಕುಸಲಂ ಠಾನಂ।

೧೦೩. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ। ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತತ್ರ , ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅದಿಟ್ಠಂ; ಯೇಪಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅವಿದಿತಂ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಅಹಞ್ಚೇ (?) ಖೋ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏಕಂಸೇನ ಆದಾಯ ವೋಹರೇಯ್ಯಂ – ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ। ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ರೂಪಿನೋ ಮನೋಮಯಾ, ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆರುಪ್ಪಾ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಸಞ್ಞಾಮಯಾ, ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ ರೂಪಾಧಿಕರಣಂ ರೂಪಕಾರಣಾ (ಕ॰) ದಣ್ಡಾದಾನ-ಸತ್ಥಾದಾನ-ಕಲಹ-ವಿಗ್ಗಹ-ವಿವಾದ-ತುವಂತುವಂ-ಪೇಸುಞ್ಞ-ಮುಸಾವಾದಾ। ‘ನತ್ಥಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅರೂಪೇ’’’ತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ರೂಪಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ।

೧೦೪. ‘‘ಸನ್ತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ, ಗಹಪತಯೋ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ। ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಹಪತಯೋ, ನನುಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ತತ್ರ, ಗಹಪತಯೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅದಿಟ್ಠಂ; ಯೇಪಿ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಇದಂ ಮೇ ಅವಿದಿತಂ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏಕಂಸೇನ ಆದಾಯ ವೋಹರೇಯ್ಯಂ – ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಮೇತಂ ಅಸ್ಸ ಪತಿರೂಪಂ। ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯೇ ತೇ ದೇವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಸಞ್ಞಾಮಯಾ ಅಪಣ್ಣಕಂ ಮೇ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ಸಚೇ ತೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ವಚನಂ, ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ – ಯಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ । ಯೇ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸಾರಾಗಾಯ ಸರಾಗಾಯ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಸನ್ತಿಕೇ, ಸಂಯೋಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಭಿನನ್ದನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಜ್ಝೋಸಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಉಪಾದಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಭವನಿರೋಧೋ’ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅಸಂಯೋಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನಭಿನನ್ದನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನಜ್ಝೋಸಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ’’’ತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ಭವಾನಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ।

೧೦೫. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ। ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ। ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ। ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ।

೧೦೬. ‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋ…ಪೇ॰… ವಿತ್ಥಾರೋ ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೬-೭ ಕನ್ದರಕಸುತ್ತೇ ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓರಬ್ಭಿಕೋ ಹೋತಿ ಸೂಕರಿಕೋ…ಪೇ॰… ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರಾಜಾ ವಾ ಹೋತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ…ಪೇ॰… ತೇಪಿ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ।

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ? ಇಧ, ಗಹಪತಯೋ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಸೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ।

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ॰… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ। ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ…ಪೇ॰… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ। ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ॰… ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ। ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ। ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಯೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸಾಲೇಯ್ಯಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏತೇ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ।

ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದಸಮಂ।

ಗಹಪತಿವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪಠಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಕನ್ದರನಾಗರಸೇಖವತೋ ಚ, ಪೋತಲಿಯೋ ಪುನ ಜೀವಕಭಚ್ಚೋ।

ಉಪಾಲಿದಮಥೋ ಕುಕ್ಕುರಅಭಯೋ, ಬಹುವೇದನೀಯಾಪಣ್ಣಕತೋ ದಸಮೋ॥