೫. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ
೧. ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೮೩. ‘‘ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಸಲ್ಲೇಖಪವಿವೇಕಅಸಂಸಗ್ಗವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಸಙ್ಘಾತಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ’’ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೪೧; ೩.೯೯೮, ೧೦೦೪) – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾಣಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಾನಂ ನಿಯತಸಭಾವತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಂಹತಾ, ಪಗೇವ ಸಕದಾಗಾಮಿಆದಯೋ। ‘‘ತಥಾರೂಪಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೨೪, ೩೫೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೯೨; ೩.೫೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೧೧; ಪರಿ॰ ೨೭೪) ತಥಾರೂಪೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೨೪; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೯೨; ೩.೫೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೧೨; ಪರಿ॰ ೨೭೪) ವಚನತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಂಹತಭಾವೋ ಲಬ್ಭತಿಯೇವ।
ಓಟ್ಠಪಹತಕರಣವಸೇನ ಅತ್ಥವಿಭಾಗವಸೇನ। ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ವಚನೀಯವಾಚಕಭಾವೇನ ಅತ್ಥಂ ಸದ್ದಞ್ಚ ಖಣ್ಡತಿ ವಿಭಜ್ಜ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ನಿಖಣ್ಡು। ಸೋ ಏವ ಇಧ ಖ-ಕಾರಸ್ಸ ಘ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಿಘಣ್ಡೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಕಿಟತಿ ಗಮೇತಿ ಕಿರಿಯಾದಿವಿಭಾಗಂ, ತಂ ವಾ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನತೋ ಗಮೇನ್ತೋ ಪೂರೇತೀತಿ ಕೇಟುಭಂ। ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕನ್ತಿ ಪರಿಯಾಯಸದ್ದದೀಪಕಂ, ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯವಚನವಿಭಾವಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅನೇಕೇಸಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಾನಂ ಏಕಸದ್ದವಚನೀಯತಾವಿಭಾವನವಸೇನಪಿ ತಸ್ಸ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಪವತ್ತತ್ತಾ। ವಚೀಭೇದಾದಿಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾ ಕಪ್ಪೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಪದಸಮ್ಬನ್ಧಪದತ್ಥವಿಭಾಗತೋ ಬಹುವಿಕಪ್ಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ’’ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಮೂಲಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪಗನ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸೋ ಹಿ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾ, ಸಿಕ್ಖಾನಿರುತ್ತಿಯೋ। ಏತೇಸನ್ತಿ ವೇದಾನಂ। ತೇ ಏವ ವೇದೇ ಪದಸೋ ಕಾಯತೀತಿ ಪದಕೋ। ತಂ ತಂ ಸದ್ದಂ ತದತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ಬ್ಯಾಚಿಕ್ಖತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ, ಸದ್ದಸತ್ಥಂ। ಆಯತಿಂ ಹಿತಂ ತೇನ ಲೋಕೋ ನ ಯತತಿ ನ ಈಹತೀತಿ ಲೋಕಾಯತಂ। ತಞ್ಹಿ ಗನ್ಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತ್ತಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ। ವಯತೀತಿ ವಯೋ, ನ ವಯೋ ಅವಯೋ, ನ ಅವಯೋ ಅನವಯೋ, ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಕಿಲನ್ತೋ ಅವಿತ್ಥಾಯನ್ತೋ ತೇ ಗನ್ಥೇ ಸನ್ಧಾರೇತಿ ಪೂರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅವಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅವಯೋ…ಪೇ॰… ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೩೮೪. ಗರೂತಿ ಭಾರಿಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ದುಕ್ಕರಂ ಹೋತಿ। ಅನತ್ಥೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾಬ್ಯಾರೋಸಉಪಾರಮ್ಭಾದಿ। ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಸದ್ದಯೋಗೇನ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ।
ಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಲಕ್ಖಣದೀಪನಾನಿ ಮನ್ತಪದಾನಿ। ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಲಕ್ಖಣಮನ್ತಾನಿಯೇವ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಞಾಣಬಲಾಭಾವೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಏಕಸತಂ ಅದ್ಧರಿಯಂ ದಿಪಞ್ಞಾಸಮತ್ತತೋ ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಣಿಧಿಮಹತೋ ಸಮಾದಾನಮಹತೋತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮಹ-ಸದ್ದೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಪಣಿಧಿಮಹನ್ತತಾದಿ ಚಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಂಸಚರಿಯಾಪಿಟಕವಣ್ಣನಾದಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ನಿಟ್ಠಾತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಯೋ। ಜಾತಿಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಲಕ್ಖಣಜಾತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಭಾವೇನ ಸಮಾನಭಾವತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಾನಿ ಸುಪರಿಬ್ಯತ್ತಾನಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತೇಹೇವ ಬುದ್ಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ಅಭಿರೂಪತಾ ದೀಘಾಯುಕತಾ, ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಪಿಯಮನಾಪತಾತಿ ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ। ದಾನಂ ಪಿಯವಚನಂ ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಸಮಾನತ್ತತಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ। ರಞ್ಜನತೋತಿ ಪೀತಿಜನನತೋ। ಚಕ್ಕಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕೇಹಿ ಸಯಂ ವತ್ತೇತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪರಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ವತ್ತೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಪರಹಿತಾವಹೋ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಾನಂ ವತ್ತೋ ವತ್ತನಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ವಾ ಚಕ್ಕವತೀ, ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ವಾ ಆಣಾಸಙ್ಖಾತಂ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಖತ್ತಿಯಮಣ್ಡಲಾದಿಸಞ್ಞಿತಂ ಚಕ್ಕಂ ಸಮೂಹಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ। ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ ರಞ್ಜನತ್ಥೇನ ರಾಜಾತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ಕೋಪಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಾಮಲೋಭಮಾನಮದಾದಿಕೇ ವಿಜಿತಾವೀತಿ ವಿಜಿತವಾ। ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ। ದಳ್ಹಭತ್ತಿಭಾವತೋ ವಾ ಜನಪದೋ ಥಾವರಿಯಂ ಪತ್ತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ। ಚಿತ್ತೀಕತಭಾವಾದಿನಾಪಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬.೩; ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೩; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೫.೨೨೩; ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೨೬; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫೦) ಚಕ್ಕಸ್ಸ ರತನಟ್ಠೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ರತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಚಿತ್ತೀಕತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ಏಕಸಙ್ಗಹತಾಯ ವಿಸುಂ ಅಗ್ಗಹಣಂ।
ಇಮೇಹಿ ಪನ ರತನೇಹಿ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಯಂ ಯಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ತಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಜಿತಂ ಜಿನಾತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖತಾಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದಭಾವತೋ। ವಿಜಿತೇ ಯಥಾಸುಖಂ ಅನುವಿಚರತಿ ಹತ್ಥಿರತನಂ ಅಸ್ಸರತನಞ್ಚ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಆನುಭಾವೇನ ಅನ್ತೋಪಾತರಾಸೇಯೇವ ಸಕಲಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ ರಾಜಧಾನಿಯಂ ಪಚ್ಚಾಗಮನತೋ। ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ ವಿಜಿತಮನುರಕ್ಖತಿ ತೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನತೋ। ಸೇಸೇಹೀತಿ ಮಣಿರತನಇತ್ಥಿರತನಗಹಪತಿರತನೇಹಿ। ತತ್ಥ ಮಣಿರತನೇನ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ದೇಸೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಾದಿನಾ ಸುಖಮನುಭವತಿ, ಇತ್ಥಿರತನೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ, ಗಹಪತಿರತನೇನ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಮಣಿಕನಕರಜತಾದಿಧನಪ್ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ। ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿಯೋಗೋ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿಹತಾಣಾಚಕ್ಕಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ। ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರತನಾದೀನಂ ಮಹಾನುಭಾವತ್ತಾ ಕೋಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಪಭಾವಸಮ್ಪತ್ತಿಸಿದ್ಧಿತೋ ‘‘ಹತ್ಥಿ…ಪೇ॰… ಯೋಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕೋಸೋ ಹಿ ನಾಮ ಸತಿ ಉಸ್ಸಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ (ಉಗ್ಗತೇಜಸ್ಸ ಸುಕುಮಾರಪರಕ್ಕಮಸ್ಸ ಪಸನ್ನಮುಖಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾಪುಣಾತಿ)। ಪಚ್ಛಿಮೇನಾತಿ ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ। ತಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬರಾಜಕಿಚ್ಚೇಸು ಕುಸಲಂ ಅವಿರಜ್ಝನಪಯೋಗಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮನ್ತಸತ್ತಿಯೋಗೋ’’ತಿ। ತಿವಿಧಸತ್ತಿಯೋಗಫಲಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸೇಹೀತಿ ಸೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ರತನೇಹಿ। ಅದೋಸಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನಾತಿ ಅದೋಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಕುಸಲಮೂಲೇನ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಮ್ಮತರರತನಜಾತಿಕತ್ತಾ। ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಮಣಿಇತ್ಥಿಗಹಪತಿರತನಾನಿ। ಅಲೋಭ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಉಳಾರಧನಸ್ಸ ಉಳಾರಧನಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಸ್ಸ ಚ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸಮ್ಪದಾಹೇತುಕತ್ತಾ। ಪಚ್ಛಿಮನ್ತಿ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ। ತಞ್ಹಿ ಅಮೋಹ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೇನೇವ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿಣೇತಬ್ಬತ್ತಾ।
ಸರಣತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನತೋ ಸೂರಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ’’ತಿ। ಅಸುರೇ ವಿಜಿನಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ವೀರೋ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ, ತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಸೇನಙ್ಗಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವೀರಙ್ಗರೂಪಾತಿ ದೇವಪುತ್ತಸದಿಸಕಾಯಾ’’ತಿ। ಸಭಾವೋತಿ ಸಭಾವಭೂತೋ ಅತ್ಥೋ। ವೀರಕಾರಣನ್ತಿ ವೀರಭಾವಕಾರಣಂ। ವೀರಿಯಮಯಸರೀರಾ ವಿಯಾತಿ ಸವಿಗ್ಗಹವೀರಿಯಸದಿಸಾ ಸವಿಗ್ಗಹಞ್ಚೇ ವೀರಿಯಂ ಸಿಯಾ, ತಂಸದಿಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ತೇನ ಪರಸೇನಾ ಹೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತೇ ಪನ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಕತೂಪಚಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಧಮ್ಮೇನ। ತೇನ ಹಿ ಸಞ್ಚೋದಿತಾ ಪಥವಿಯಂ ಸಬ್ಬರಾಜಾನೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜಂ ರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋ ಇಮಂ…ಪೇ॰… ಅಜ್ಝಾವಸತೀ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿರತರಂ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಸಮುದಾಗತಂ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಚಸೀಲಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಕುಸಲಪವತ್ತಿಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಛದನಾ, ಛದಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ।
ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ। ಪೂಜಾರಹತಾ ವುತ್ತಾ ‘‘ಅರಹತೀತಿ ಅರಹ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸಾತಿ ಪೂಜಾರಹತಾಯ। ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಿ। ಬುದ್ಧತ್ತಹೇತುಭೂತಾ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದತಾ ವುತ್ತಾ ಸವಾಸನಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಬುದ್ಧಭಾವಸಿದ್ಧಿಯಾ। ಅರಹಂ ವಟ್ಟಾಭಾವೇನಾತಿ ಫಲೇನ ಹೇತುಅನುಮಾನದಸ್ಸನಂ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಛದನಾಭಾವೇನಾತಿ ಹೇತುನಾ ಫಲಾನುಮಾನದಸ್ಸನಂ। ಹೇತುದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿವಟ್ಟೋ ವಿಚ್ಛದೋ ಚಾ’’ತಿ। ದುತಿಯವೇಸಾರಜ್ಜೇನಾತಿ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦) ಆಗತೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ। ಪುರಿಮಸಿದ್ಧೀತಿ ಪಠಮೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦) ಆಗತೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ। ದುತಿಯಸಿದ್ಧೀತಿ ಬುದ್ಧತ್ತಸಿದ್ಧಿ। ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹೀತಿ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦), ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೦) ಚ ಆಗತೇಹಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇಹಿ। ತತಿಯಸಿದ್ಧೀತಿ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದನತಾ ಸಿದ್ಧಿ। ಯಾಥಾವತೋ ಅನ್ತರಾಯಿಕನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮಾಪದೇಸೇನ ಹಿ ಸತ್ಥು ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಭಾವೋ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಪುರಿಮಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಪುರಿಮಪದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಕಿಲೇಸಾರೀನಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಸ್ಸ ಚ ಅರಾನಂ ಹತಭಾವದೀಪನತೋ। ದುತಿಯಂ ಪದಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸೇವ ತಂ ಸಮ್ಭವತೋ। ತತಿಯಂ ಪದಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತಿ ಸವಾಸನಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನದೀಪನತೋ। ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಹಿ ವತ್ವಾ ‘‘ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಬುದ್ಧಭಾವಾವಹಮೇವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ವಿಭಾವೇತೀತಿ। ಸೂರಭಾವನ್ತಿ ಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನೇನ ವಿಸದಞಾಣತಂ।
೩೮೫. ಗವೇಸೀತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೨೮೭) ಞಾಣೇನ ಪರಿಯೇಸನಂ ಅಕಾಸಿ। ಸಮಾನಯೀತಿ ಞಾಣೇನ ಸಙ್ಕಲೇನ್ತೋ ಸಮಾನಂ ಆನಯಿ ಸಮಾಹರಿ। ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಂಕುಚಿತೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಆಕಙ್ಖತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀ’’ತಿ। ಕಿಚ್ಛತೀತಿ ಕಿಲಮತಿ। ‘‘ಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ಆಸೀಸನತ್ಥತಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಸಂಸಯತ್ಥತ್ತಮೇವ ವಿಕಪ್ಪನ್ತರವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಙ್ಖಾಯ ವಾ ದುಬ್ಬಲಾ ವಿಮತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ತಿಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಸಂಸಯಧಮ್ಮೇಹಿ। ಕಾಲುಸ್ಸಿಯಭಾವೋತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನತಾಯ ಹೇತುಭೂತೋ ಆವಿಲಭಾವೋ। ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಕೋಸೋಹಿತಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾವೇಣಿಕಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ಸುವಿಸುದ್ಧಕಞ್ಚನಮಣ್ಡಲಸನ್ನಿಕಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಣ್ಠಾನಸನ್ನಿವೇಸಸುನ್ದರತಾಯ ಆಜಾನೇಯ್ಯಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ವರಙ್ಗಚಾರುಭಾವಂ ವಿಕಸಮಾನತಪನಿಯಾರವಿನ್ದಸಮುಜ್ಜಲಕೇಸರಾವತ್ತವಿಲಾಸಂ ಸಞ್ಝಾಪಭಾನುರಞ್ಜಿತಜಲವನನ್ತರಾಭಿಲಕ್ಖಿತ-ಸಮ್ಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸೋಭಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಯಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿರಾಜತಿ, ಯಂ ಬಾಹಿರಬ್ಭನ್ತರಮಲೇಹಿ ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಚಿರಕಾಲಂ ಸುಪರಿಚಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾಧಿಕಾರತಾಯ ಸುಸಣ್ಠಿತಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಕೋಪೀನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಂ ಅಕೋಪೀನಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗವತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಹೂತಭಾವನ್ತಿ
ಹಿರಿಕರಣೋಕಾಸನ್ತಿ ಹಿರಿಯಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ। ಛಾಯನ್ತಿ ಪಟಿಬಿಮ್ಬಂ। ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಛಾಯಾರೂಪನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಪಟಿಬಿಮ್ಬರೂಪಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಬುದ್ಧಸನ್ತಾನತೋ ವಿನಿಮುತ್ತಂ ರೂಪಕಮತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಸರೀರವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾವಯವಂ ಇದ್ಧಿಮಯಂ ಬಿಮ್ಬಕಮತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧರೂಪಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ಫರಿತ್ವಾ।
ಕಣ್ಣಸೋತಾನಂ ಉಪಚಿತತನುತಮ್ಬಲೋಮತಾಯ ಧೋತರಜತಪನಾಳಿಕಾಸದಿಸತಾ ವುತ್ತಾ। ಮುಖಪರಿಯನ್ತೇತಿ ಕೇಸನ್ತೇ।
ಕಿರಿಯಾಕರಣನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕಾಯಿಕಸ್ಸ ವಾಚಸಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು। ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಬೀಜನಿಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ। ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಲಙ್ಕಾರಭೂತಂ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಂಯಮಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ।
ಪತ್ಥರಿತವಿತಾನಓಲಮ್ಬಿತಗನ್ಧದಾಮಕುಸುಮದಾಮಕೇ ಗನ್ಧಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ। ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವೇಲಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಕಾಲಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೇಸು ಅನುರೋಧವಸೇನ ಪರಿಸಂ ಉಸ್ಸಾದೇನ್ತೋ ವಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಅದಾಯಕೇಸು ವಿರೋಧವಸೇನ ಪರಿಸಂ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ವಾ।
ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಸಭಾವಗುಣೇನೇವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣೇನೇವ। ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತತೋ। ಭವಗ್ಗಂ ಅತಿನೀಚಂ ಉಪರೂಪರಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತತೋ।
೩೮೬. ಠಾನಗಮನಾದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೨.೩೫) ಭೂಮಿಯಂ ಸುಟ್ಠು ಸಮಂಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಪಾದಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದೋ। ತಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಗ್ಗತಲನ್ತಿ ಅಗ್ಗಪಾದತಲಂ। ಪಣ್ಹೀತಿ ಪಣ್ಹಿತಲಂ। ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾದತಲಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕೇಕಂ, ಉಭಯಮೇವ ವಾ ಪರಿಯನ್ತಂ ಪಸ್ಸಂ। ಸುವಣ್ಣಪಾದುಕತಲಂ ವಿಯ ಉಜುಕಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನಂ। ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವಾತಿ ಏಕಕ್ಖಣೇಯೇವ। ಸಕಲಂ ಪಾದತಲಂ ಭೂಮಿಂ ಫುಸತಿ ನಿಕ್ಖಿಪನೇ। ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸಕಲಂ ಪಾದತಲಂ ಭೂಮಿತೋ ಉಟ್ಠಹತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ತತ್ರಾತಿ ಇದಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲಂ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸತ್ಥು ತಿದಿವಗಮನೇನ ಸುಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ತಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ। ತೇನ ಪಠಮಲಕ್ಖಣತೋಪಿ ದುತಿಯಲಕ್ಖಣಂ ಮಹಾನುಭಾವನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಚಕ್ಕಲಕ್ಖಣಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾರೋ’’ತಿ। ಯುಗನ್ಧರಪಬ್ಬತಸ್ಸ ತಾವತಿಂಸಭವನಸ್ಸ ಚ ಪಕತಿಪದನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನುಪಸಙ್ಕಮನೇ ನೇವ ಬುದ್ಧಾನಂ, ನ ದೇವತಾನಂ ಆನುಭಾವೋ, ಅಥ ಖೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಲಕ್ಖಣಾನುಭಾವೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸಿತಂ। ಸೀಲತೇಜೇನ…ಪೇ॰… ದಸನ್ನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಆನುಭಾವೇನಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಲಕ್ಖಣನಿಬ್ಬತ್ತಕಮ್ಮವಿಸೇಸಕಿತ್ತನಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಾವನ್ತೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬಪದೇಸವನ್ತೇಹಿ।
ನಾಭಿಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ನಾಭಿಯಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಠಿತಾ। ನಾಭಿಮುಖಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೋತಿ ಪಕತಿಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಬ್ಭಾಹತಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ನಾಭಿಮುಖೇ ಠಪೇತಬ್ಬಪರಿಕ್ಖೇಪಪಟ್ಟೋ। ನೇಮಿಮಣಿಕಾತಿ ನೇಮಿಯಂ ಆವಳಿಭಾವೇನ ಠಿತಮಣಿಕಾಲೇಖಾ।
ಸಮ್ಬಹುಲವಾರೋತಿ ಬಹುವಿಧಲೇಖಙ್ಗವಿಭಾವನವಾರೋ। ಸತ್ತೀತಿ ಆವುಧಸತ್ತಿ। ಸಿರಿವಚ್ಛೋತಿ ಸಿರಿಮುಖಂ। ನನ್ದೀತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಂ। ಸೋವತ್ತಿಕೋತಿ ಸೋವತ್ತಿಅಙ್ಕೋ। ವಟಂಸಕೋತಿ ಆವೇಳಂ। ವಡ್ಢಮಾನಕನ್ತಿ ಪುರಿಸಹಾರಿ ಪುರಿಸಙ್ಗಂ। ಮೋರಹತ್ಥಕೋತಿ ಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪೋ, ಮೋರಪಿಞ್ಛ ಪರಿಸಿಬ್ಬಿತೋ ವಾ ಬೀಜನಿವಿಸೇಸೋ। ವಾಲಬೀಜನೀತಿ ಚಾಮರಿವಾಲಂ। ಸಿದ್ಧತ್ಥಾದಿ ಪುಣ್ಣಘಟಪುಣ್ಣಪಾತಿಯೋ। ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಧಾನಾವಯವೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹಿಮವಾ ಸಿನೇರು…ಪೇ॰… ಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಆಯತಪಣ್ಹೀತಿ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಪಣ್ಹೀ’’ತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಪಣ್ಹಿಲಕ್ಖಣಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಆರಗ್ಗೇನಾತಿ ಮಣ್ಡಲಾಯ ಸಿಖಾಯ। ವಟ್ಟೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸುವಟ್ಟಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ। ರತ್ತಕಮ್ಬಲಗೇಣ್ಡುಕಸದಿಸಾತಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಮಯಗೇಣ್ಡುಕಸದಿಸಾ।
ಮಕ್ಕಟಸ್ಸೇವಾತಿ ವಾನರಸ್ಸ ವಿಯ। ದೀಘಭಾವೇನ ಸಮತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ನಿಯ್ಯಾಸತೇಲೇನಾತಿ ಛದಿಕನಿಯ್ಯಾಸಾದಿನಿಯ್ಯಾಸಸಮ್ಮಿಸ್ಸೇನ ತೇಲೇನ।
ತಲುನಾತಿ
ಚಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರವೇಠಿತಚಮ್ಮೇನ। ಪಟಿಬದ್ಧಅಙ್ಗುಲನ್ತರೋತಿ ಏಕತೋ ಸಮ್ಬದ್ಧಅಙ್ಗುಲನ್ತರೋ। ಏಕಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ದೀಘತೋ ಸಮಾನಪ್ಪಮಾಣಾ। ಯವಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ಅಙ್ಗುಲಿಪಬ್ಬೇಠಿತಂ ಯವಲಕ್ಖಣಂ। ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ತಂತಂಪಬ್ಬಾನಂ ಸಮಾನದೇಸತಾಯ ಅಙ್ಗುಲೀನಂ ಪಸಾರಿತಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಝಿತಾನಿ ವಿಯ ಫುಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ।
ಸಙ್ಖಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಗೋಪ್ಫಕಾ, ಉದ್ಧಂ ಸಙ್ಖಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಸ್ಸಙ್ಖಾ, ಪಾದಾ। ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಸಮೀಪೇ। ಸುಖೇನ ಪಾದಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ ಪಾದನಾಮನಾದೀಸು, ತೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲಾನಿ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇನಾತಿ ಗೋಪ್ಫಕಾನಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದತೋ ಉದ್ಧಂ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ। ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಞ್ಹಿ ತಾನಿ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ನಿಗುಳ್ಹಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ। ಸತಿಪಿ ದೇಸನ್ತರಪ್ಪವತ್ತಿಯಂ ನಿಚ್ಚಲೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ನಾಭಿಗ್ಗಹಣಂ।
ಯಸ್ಮಾ ಏಣೀಮಿಗಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಏಕಸದಿಸಮಂಸಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉದ್ಧಂ ಥೂಲಾ ಜಙ್ಘಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಣೀಮಿಗಸದಿಸಜಙ್ಘಾ’’ತಿ। ಪರಿಪುಣ್ಣಜಙ್ಘೋತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಮಂಸೂಪಚಯೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಜಙ್ಘೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಏಕತೋ’’ತಿಆದಿ।
ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಅನೋನಮನ್ತೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ, ಜಾಣುಫಾಸುಭಾವದೀಪನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಸೇಸಜನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ರಹಿತಾ ಜನಾ। ಖುಜ್ಜಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯತೋ ಉಪರಿಮಕಾಯಸ್ಸ ರಸ್ಸತಾಯ। ವಾಮನಾ ವಾ ಉಪರಿಮಕಾಯತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸ್ಸ ರಸ್ಸತಾಯ। ಏತೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಞ್ಚ ಇತರೇ ಸತ್ತಾ ಖುಜ್ಜಾ ವಾಮನಾ ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಓಹಿತನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ।
ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣವಣ್ಣೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಆವುತ್ತಿಞಾಯೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸರೀರಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ವಣ್ಣಸದ್ದೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪಂ ವತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಾಯ ಪನ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಅಭಾವಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ವಣ್ಣಧಾತುಪರಿಯಾಯಮೇವ ವಣ್ಣಸದ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ।
ರಜೋತಿ ಜಲ್ಲನ್ತಿ ಮಲೀನಭಾವಾವಹೋ ರೇಣುಸಞ್ಚಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮಲಂ ವಾ’’ತಿ। ಯದಿ ವಿವಟ್ಟತಿ, ಕಥಂ ನ್ಹಾನಾದೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಧೋವನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಆವಟ್ಟಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಪದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಾಯ ಅನ್ತೇ।
ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸರೀರಂ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ ಅನೋನಮಿತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಉಗ್ಗತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಉಜುಗತ್ತೋ’’ತಿ। ಪಸ್ಸವಙ್ಕಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನ ವಾ ವಾಮಪಸ್ಸೇನ ವಾ ವಙ್ಕಾ।
ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಆದಿವಸೇನ ಸತ್ತ ಉಸ್ಸದಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತುಸ್ಸದೋ।
ಸೀಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬದ್ಧಂ ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾವಯವತಾಯ ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧಂ ವಿಯ ಸಕಲೋ ಕಾಯೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೀಹಪುಬ್ಬದ್ಧಕಾಯೋ। ಸೀಹಸ್ಸೇವಾತಿ ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಯ। ಸಣ್ಠನ್ತೀತಿ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ। ನಾನಾಚಿತ್ತೇನಾತಿ ವಿವಿಧಚಿತ್ತೇನ। ಪುಞ್ಞಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಾರಮಿತಾಪುಞ್ಞಚಿತ್ತರೂಪೇನ। ಚಿತ್ತಿತೋತಿ ಸಞ್ಜಾತಚಿತ್ತಭಾವೋ।
ದ್ವಿನ್ನಂ ಕೋಟ್ಟಾನಮನ್ತರನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಿಟ್ಠಿಬಾಹಾನಂ ವೇಮಜ್ಝಂ, ಪಿಟ್ಠಿಮಜ್ಝಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೋ। ಚಿತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅನಿನ್ನಭಾವೇನ ಚಿತಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಟೇಹಿ ಸಮತಲತಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ। ಉಗ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ।
ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ವಿಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಮಣ್ಡಲಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಮಣ್ಡಲೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಕ್ಖನ್ಧಸಾಖೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ’’ತಿ। ಪರಿಮಣ್ಡಲಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ವಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋವ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಗಯ್ಹತೀತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೇನ ವಿನಾಪಿ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧೋ ವಿಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ’’ತಿ। ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸಾತಿ ಓ-ಕಾರಸ್ಸ ವ-ಕಾರಾದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಸಮವಟ್ಟಿತಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಸಮಂ ಸುವಟ್ಟಿತಕ್ಖನ್ಧೋ। ಕೋಞ್ಚಾ ವಿಯ ದೀಘಗಲಾ, ಬಕಾ ವಿಯ ವಙ್ಕಗಲಾ, ವರಾಹಾ ವಿಯ ಪುಥುಲಗಲಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸುವಣ್ಣಾಲಿಙ್ಗಸದಿಸೋತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಖುದ್ದಕಮುದಿಙ್ಗಸದಿಸೋ।
ರಸಗ್ಗಸಗ್ಗೀತಿ ಮಧುರಾದಿಭೇದಂ ರಸಂ ಗಸನ್ತಿ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸನ್ತೀತಿ ರಸಗ್ಗಸಾ, ರಸಗ್ಗಸಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ರಸಗ್ಗಸಗ್ಗಾ, ತಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತೀತಿ ರಸಗ್ಗಸಗ್ಗೀ। ತೇನಾತಿ ಓಜಾಯ ಅಫರಣೇನ, ಹೀನಧಾತುಕತ್ತಾ ತೇ ಬಹ್ವಾಬಾಧಾ ಹೋನ್ತಿ।
‘‘ಹನೂ’’ತಿ ಸೀಹಹನು। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಉಪಮಾ ನಾಮ ನಿಹೀನುಪಮಾವ, ನತ್ಥಿ ಸಮಾನುಪಮಾ, ಕುತೋ ಅಧಿಕೂಪಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ನಿಹೀನುಪಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಿಭಾಗವಸೇನ ಮಣ್ಡಲತಾಯ ದ್ವಾದಸಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚನ್ದಸದಿಸಾನಿ।
ದನ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚನೀಚತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಬಾಹಿರಪಸ್ಸವಸೇನಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಅಗ್ಗವಸೇನೇವ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಪಟ್ಟಛಿನ್ನಸಙ್ಖಪಟಲಂ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಅಯಪಟ್ಟನ್ತಿ ಚ ಕಕಚಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ವಿಸಮಾತಿ ವಿಸಮಸಣ್ಠಾನಾ।
ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಸರತಾಯ ಛಿನ್ನಸ್ಸರಾಪಿ। ಅನೇಕಾಕಾರತಾಯ ಭಿನ್ನಸ್ಸರಾಪಿ। ಕಾಕಸ್ಸ ವಿಯ ಅಮನುಞ್ಞಸರತಾಯ ಕಾಕಸ್ಸರಾಪಿ। ಅಪಲಿಬುದ್ಧತ್ತಾತಿ ಅನುಪದ್ದುತವತ್ಥುಕತ್ತಾ। ವತ್ಥುನ್ತಿ ಚ ಅಕ್ಖರುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಮಾಹ। ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಙ್ಗಾನಿ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಮಞ್ಜುಘೋಸೋತಿ ಮಧುರಸ್ಸರೋ।
ಕರವೀಕಸದ್ದೋ ಯೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸೋತಪಥಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಕತಿಂ ಜಹಾಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಮಧುರೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ರಿದ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ಪೀತಿನ್ತಿ ತಂ ಬುದ್ಧಗತಂ ಪೀತಿಂ। ತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತನ್ತಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸಾ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಪ್ಪಾಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತಾಯ ‘‘ಸತ್ತಹಿ…ಪೇ॰… ಪತಿಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ತಸತಮತ್ತೇನ ಓರೋಧಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪದಸಾವ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತತ್ತಾ ‘‘ಸತ್ತಹಿ ಜಙ್ಘಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಅಭಿನೀಲನೇತ್ತೋತಿ ಅಧಿಕನೀಲನೇತ್ತೋ। ಅಧಿಕನೀಲತಾ ಚ ಸಾತಿಸಯಂ ನೀಲಭಾವೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ನೇತ್ತೇ ನೀಲವಣ್ಣಸ್ಸೇವ ಅಧಿಕಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಸಕಲನೀಲನೇತ್ತೋವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪೀತಲೋಹಿತವಣ್ಣಾ ಸೇತಮಣ್ಡಲಗತರಾಜಿವಸೇನ, ನೀಲಸೇತಕಾಳವಣ್ಣಾ ಪನ ತಂತಂಮಣ್ಡಲವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಚಕ್ಖುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಅಕ್ಖಿದಲನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಅಕ್ಖಿದಲಪತ್ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇ। ಅಕ್ಖಿದಲೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕ್ಖಿಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ವಿನಿಗ್ಗತಗಮ್ಭೀರಜೋತನಾಪಿ ಯುತ್ತಾ ಹೋತಿ।
ಉಣ್ಣಾಸದ್ದೋ ‘‘ಉಣ್ಣಲೋಮ’’ನ್ತಿ। ನಲಾಟಮಜ್ಝಜಾತಾತಿ ನಲಾಟಮಜ್ಝಗತಾ। ಓದಾತತಾಯ ಉಪಮಾ, ನ ಮುದುತಾಯ। ರಜತಪುಬ್ಬುಳಕಾತಿ ರಜತಮಯತಾರಕಾ।
ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣನಲಾಟತಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಸಬಿಮ್ಬತಾಯ ಚ ‘‘ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಉಣ್ಹೀಸಸೀಸೋ’’ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಇದಾನಿ ತಂ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ಭಗವತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಣ್ಹತಮತಾಯ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣತಾಯ ಚ ರಞ್ಞೋ ಬದ್ಧಉಣ್ಹೀಸಪಟ್ಟೋ ವಿಯ ವಿರೋಚತಿ। ಕಪ್ಪಸೀಸಾತಿ ದ್ವಿಧಾಭೂತಸೀಸಾ। ಫಲಸೀಸಾತಿ ಫಲಸದಿಸಸೀಸಾ। ಅಟ್ಠಿಸೀಸಾತಿ ಮಂಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ತಚೋಪರಿಯೋನದ್ಧಅಟ್ಠಿಮತ್ತಸೀಸಾ। ತುಮ್ಬಸೀಸಾತಿ ಲಾಬುಸದಿಸಸೀಸಾ। ಪಬ್ಭಾರಸೀಸಾತಿ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗೇನ ಓಲಮ್ಬಮಾನಸೀಸಾ। ಪುರಿಮನಯೇನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣನಲಾಟತಾಪಕ್ಖೇನ। ಉಣ್ಹೀಸವೇಠಿತಸೀಸೋ ವಿಯಾತಿ ಉಣ್ಹೀಸಪಟ್ಟೇನ ವೇಠಿತಸೀಸಪದೇಸೋ ವಿಯ। ಉಣ್ಹೀಸಂ ವಿಯಾತಿ ಛೇಕೇನ ಸಿಪ್ಪಿನಾ ವಿರಚಿತಉಣ್ಹೀಸಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ।
ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಯಂ ಯಂ ಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ತಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ। ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ತಂಕಮ್ಮಾನುರೂಪತಾ। ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವೋ। ಲಕ್ಖಣಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ತಂ ಲಕ್ಖಣಪಟಿಲಾಭೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಗುಣೋ। ಇಮಾನಿ ಕಮ್ಮಾದೀನೀತಿ ಇಮಾನಿ ಅನನ್ತರಂ ವುತ್ತಾನಿ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಂ ಸರೂಪತೋ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ ಸಂವಣ್ಣಕೇನ।
ರತನವಿಚಿತ್ತಸುವಣ್ಣತೋರಣಂ ‘‘ದೇವನಗರೇ’’ತಿ। ಸಬ್ಬಸೋ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸಾಲರುಕ್ಖೋ ಅಸಾಧಾರಣಸೋಭೋ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರೇ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಲನ್ತರಮ್ಹೀ’’ತಿ। ಕಿರಿಯಾಚಾರನ್ತಿ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಕಿರಿಯಾಪವತ್ತಿಂ।
೩೮೭. ಸತತಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಸತತಂ ಚರಿಮಭವೇ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಲಕ್ಖಣನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮಾನುಭಾವಹೇತುಕಂ ಬುದ್ಧಾವೇಣಿಕಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಅತಿದೂರೇ ಪಾದಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮಾನಮ್ಪಿ ನಾತಿದೂರೇ ಏವ ನಿಕ್ಖಿಪನಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ನ ಅತಿದೂರೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದ್ಧರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಕತಿಸಞ್ಚರಣವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತಾದಿಸೇನ ಪಾದೇನ ಅನೇಕಯೋಜನೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದ್ಧರಣಮ್ಪಿ ಹೋತಿಯೇವ। ಅತಿದೂರಂ ಹೀತಿಆದಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕಮೇ ದೋಸದಸ್ಸನಂ। ಏವಂ ಸತೀತಿ ಏವಂ ದಕ್ಖಿಣಪಾದವಾಮಪಾದಾನಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಸತಿ। ಪದವಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಪದವಾರವಿಚ್ಛೇದೋ। ಯಾದಿಸಂ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ವಾಮಪಾದಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಞ್ಚ, ದಕ್ಖಿಣಪಾದಸ್ಸ ತಾದಿಸಮೇವ, ಇತಿ ನೇಸಂ ಉದ್ಧರಣಪತಿಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮಾನತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭಾವೇನ ಅನೂನಾನಧಿಕತಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಪಾದಕಿಚ್ಚಂ ವಾಮಪಾದೇನ ನಿಯಮಿತಂ, ವಾಮಪಾದಕಿಚ್ಚಂ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ನಿಯಮಿತ’’ನ್ತಿ।
ದಿವಾತಿ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಯ। ವಿಹಾರಭತ್ತತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಹಾರೇ ಯಥಾವುದ್ಧಂ ಗಹೇತಬ್ಬಭತ್ತತ್ಥಾಯ। ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಪಕತಿಗಮನೇನ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ। ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಪದನಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠಾನಂ ನ ಲಭತಿ। ಊರುಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ಸತ್ಥಿ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಊರುಂ ಉನ್ನಾಮೇತೀ’’ತಿ। ದಣ್ಡಙ್ಕುಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೀಘದಣ್ಡೋ ಅಙ್ಕುಸೋ, ತೇನ ರುಕ್ಖಸಾಖಂ ಛಿನ್ದತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಯಥಾ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇನ ಪಾದಾನಂ ಓಸಕ್ಕನಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಪಾದಾ ನ ಓಸಕ್ಕನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರುಕ್ಖಸಾಖಾಛೇದನ…ಪೇ॰… ಓಸಕ್ಕಾಪೇತೀ’’ತಿ। ಓಬದ್ಧಾನಾಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇಹಿ ಪಾದಂ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಆಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇನ ಅನಾಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇನ ಚ ಪಾದಖಣ್ಡಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಥದ್ಧಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ। ನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಚಾಲೇತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ನ ಚಾಲೇತಿ। ಉಸ್ಸಙ್ಖಪಾದತಾಯ ಸುಖೇನೇವ ಪಾದಾನಂ ಪರಿವತ್ತನತೋ ನಾಭಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಿಮಕಾಯೋ ನ ಇಞ್ಜತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೋವ ಇಞ್ಜತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪರಿಮ…ಪೇ॰… ನಿಚ್ಚಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ನ ಜಾನಾತಿ ಅನಿಞ್ಜನತೋ। ಕಾಯಬಲೇನಾತಿ ಗಮನಪಯೋಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಯಗತೇನ ವಿಸೇಸಬಲೇನ। ಜವಗಮನಹೇತುಭೂತೇನ ವಾ ಕಾಯಬಲೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಬಾಹಾ ಖಿಪನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ಜವೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹಿ ಬಾಹಾ ಖಿಪತಿ, ಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ। ನಾಗಾಪಲೋಕಿತವಸೇನಾತಿ ನಾಗಸ್ಸ ಅಪಲೋಕನಮಿವ ಸಕಲಕಾಯೇನೇವ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪಲೋಕನವಸೇನ।
ಅನಾವರಣಞಾಣಸ್ಸಾತಿ ಅನಾವರಣಞಾಣಬಲೇನ ದಸ್ಸನಸ್ಸ। ಅನಾವರಣವಾರೋ ಪನ ಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಿತರೂಪದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಅನಾವರಣಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ। ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ನಗರದ್ವಾರೇ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಕತಿಇರಿಯಾಪಥೇನೇವಾತಿ ‘‘ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇನಾತಿ ನಿಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಕಾಯಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೇನ।
ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉಭೋಸು ಕಟಿಪ್ಪದೇಸೇಸು ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಪತತಿ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜನವಸೇನ ಪತತಿ। ಓರಿಮಂ ಅಙ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಮಾಭುಜಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕನಿಸಜ್ಜಾಯ ಉಪರಿಮಕಾಯಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋಯೇವ ಭಾರೀಕರಣವಸೇನ ಓರಿಮಙ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಘಂಸನ್ತೋತಿ ಆನಿಸದದೇಸೇನ ಆಸನಟ್ಠಾನಂ ಘಂಸನ್ತೋ। ಪಾರಿಮಙ್ಗನ್ತಿ ಸತ್ಥಿಭಾಗಸಮ್ಮದ್ದಂ ಆನಿಸದಪದೇಸಂ। ತಥೇವಾತಿ ಘಂಸನ್ತೋ ಏವ। ಓಲಮ್ಬಕಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಓಲಮ್ಬಕಸುತ್ತಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ। ತೇನ ಉಜುಕಮೇವ ನಿಸೀದನಮಾಹ। ಸರೀರಸ್ಸ ಗರುಕಭಾವಹೇತೂನಂ ದೂರತೋ ಸಮುಪಾಯಿತಭಾವೇನ ಸಲ್ಲಹುಕಭಾವತೋ ತೂಲಪಿಚುಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ।
ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾನಂ ಮಹಾನುಭಾವಗೇಹಪ್ಪವೇಸೇ ಸಿಯಾ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಖೋಭೋ, ದರಥವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಪ್ಪನಂ, ಭಯವಸೇನ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಪರಿತಸ್ಸನಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನ ಛಮ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೮೭) ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಛಮ್ಭತೀ’’ತಿಆದಿ।
ಉದಕಂ ದೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉದಕದಾನಂ, ಭಿಙ್ಕಾರಾದಿ ಉದಕಭಾಜನಂ। ಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಗತಮತ್ತಿಕಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಅವತ್ತನ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ। ವಿಛಡ್ಡಯಮಾನೋ ಉದಕಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಿಪನವಸೇನ ಛಡ್ಡಯಮಾನೋ।
ತಥಾ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಾಯ ಏವ ಗಣ್ಹನ್ತೋ। ಭತ್ತಂ ವಾ ಅಮನಾಪನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ। ಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಆಲೋಪಅತಿನಾಮನಂ, ಆಲೋಪೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಅತಿನಾಮನನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಪಠಮಮೇವ ಅಸಾರುಪ್ಪತಾಯ ಅನಿಟ್ಠಂ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆಹರಿತಬ್ಬವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸುಪಣೀತಭಾವೇನ ರಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ ಞಾಣೇನ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ। ರಸಗೇಧೋ ಪನ ನತ್ಥಿ ಸೇತುಘಾತತ್ತಾ।
ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ನೇವ ದವಾಯಾ’’ತಿಆದಿಪದಸ್ಸ। ವುತ್ತಮೇತನ್ತಿ ‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಸವಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩) ಸಂವಣ್ಣಯನ್ತೇನ ವುತ್ತಮೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪತ್ತಸ್ಸ ಗಹಣಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಸ್ಸ ವಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಪತ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಆಮಿಸಗತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭತ್ತೇನ ವಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಕೇಲಾಯನವಸೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಪಮಾಣಂ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತಿ। ಚೀವರಭೋಗನ್ತರನ್ತಿ ಚೀವರಪಟಲನ್ತರಂ। ಉದರೇನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉದರೇನೇವ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ।
ಅಪ್ಪತ್ತಕಾಲಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನಾಮೇತಿ ಉಪನಾಮೇತೀತಿ ಅತಿನಾಮೇತಿ, ಪತ್ತಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತೋ ನಾಮೇತಿ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತಿನಾಮೇತಿ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ನ ಚ ಅನುಮೋದನಸ್ಸ ಕಾಲಮತಿನಾಮೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ವೇಗಗಮನೇನ ಪಟಿಸಂಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಧಾವಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಚ್ಚುಕ್ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತಪಾರುತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಯಾವ ಹನುಕಟ್ಠಿತೋ…ಪೇ॰… ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಚ್ಚೋಕ್ಕಟ್ಠನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತಪಾರುತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾವ ಗೋಪ್ಫಕಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಉಭತೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾಮತೋತಿ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಥನನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಥನಂ।
ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋತಿ ವಿಮುತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಅಮುತ್ತವಾದಿನೋ ವಚನಂ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠತಾಯ ನ ಸಿನಿಯ್ಹತಿ, ನ ಏವಂ ಮುತ್ತವಾದಿನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿನಿದ್ಧೋ’’ತಿ। ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ಸುಪರಿಬ್ಯತ್ತತಾಯ ಅಕ್ಖರತೋ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾಕಟೋ’’ತಿ। ವಿಞ್ಞಾಪನಿಯೋತಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನವಸೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಘೋಸಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ಮಧುರೋತಿ ಪಿಯೋ ಪೇಮನೀಯೋ ಅಪಲಿಬುದ್ಧೋ। ಸವನಮರಹತಿ, ಸವನಸ್ಸ ಸೋತಸ್ಸ ಹಿತೋತಿ ವಾ ಸವನೀಯೋ। ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೋತಿ ಸಹಿತೋ। ಭಗವತೋ ಹಿ ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಕತಾಸಞ್ಚಿತತ್ತಾ ಸಹಿತಾಕಾರೇನೇವ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅಯೋಸಲಾಕಾಯ ಪಹಟಕಂಸಥಾಲಂ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಿಸಾರೀ’’ತಿ। ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಯಥಾ ಗಮ್ಭೀರವತ್ಥುಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಞಾಣಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಸಮಞ್ಞಾ, ಏವಂ ಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನಸಮ್ಭವತೋ ಸದ್ದಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಸಮಞ್ಞಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಗಮ್ಭೀರಸಮುಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ನಿನ್ನಾದವಾತಿ ಸವಿಸೇಸಂ ನಿನ್ನಾದವಾ। ಸ್ವಾಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಸಿದ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾಯೇವ ಚೇಸ ನಿನ್ನಾದೀ’’ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಚತುರಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಅಕಾರಣಾ ಮಾ ನಸ್ಸೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ವಿಯ ಸರಸ್ಸ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತತಾ ವುತ್ತಾ, ಧಮ್ಮತಾವಸೇನೇವ ಪನ ಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ತಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣಸ್ಸ ತಥಾ ಅವಟ್ಠಿತತ್ತಾ।
ಪಚ್ಚೋಸಕ್ಕಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ। ಸಮುಸ್ಸಿತಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತಂ ವಿಯ ಉಪರಿ ಇನ್ದನೀಲರತನವಿತತಸಿಖಂ
೩೯೦. ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತೋತಿ ಅನಾರೋಚಿತೋ। ಆಗಮನವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಪಟಿಸಂವೇದಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಞ್ಞಾತಆಗಮನೋ’’ತಿ। ಉಗ್ಗತಭಾವನ್ತಿ ಕುಲಭೋಗವಿಜ್ಜಾದೀಹಿ ಉಳಾರಭಾವಂ। ಅನುದ್ದಯಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಕಾರುಣಿಕಾ।
೩೯೧. ಸಹಸಾವ ಓಕಾಸಕರಣೇನ ಉಚ್ಚಕುಲೀನತಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಗೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ನಾರಿಸಮಾನನಾಮನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಅತ್ಥಜೋತಕನಾಮಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗ’’ನ್ತಿ। ಅವ್ಹಾತಬ್ಬಾತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾ।
೩೯೪. ಏಕನೀಹಾರೇನೇವ ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ। ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ…ಪೇ॰… ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ವಿದಿತಕಾರಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ ಪಾಕಟೋ’’ತಿ। ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ಕಥಿತಂ ತಸ್ಸ ಪರಿಭಣ್ಡಞಾಣಭಾವತೋ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗಞಾಣಸ್ಸ। ‘‘ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾ ವೋಸಿತೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮುನೀತಿ ಅಸೇಕ್ಖಮುನಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಞಾಣಮೋನೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ।
ಕಿಲೇಸರಾಗೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಿವಣ್ಣತಾಹಿ। ಜಾತಿಕ್ಖಯಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಅಥೋ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಞತ್ವಾ। ಇದಾನಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಭಾವನಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಾರಗಮನೇನ ಪಾರಗೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾರಗೂತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾನನವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ। ತಾದಿಸೋತಿ ಯಾದಿಸೋ ‘‘ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹೀತಿ ಪಜಾನನಾದೀಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ।
ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಏವ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾ ದ್ವೇ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾಗಾಥಾ, ಪುಚ್ಛಾಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಚ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ನಿದ್ಧಾರೇತುಂ ಕಿಂ ಪನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವೇದೇಹಿ ಗತತ್ತಾತಿ ವೇದೇಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇಹಿ ಪಾರಙ್ಗತತ್ತಾ। ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಬೋಧಿತತ್ತಾ। ಪಾಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಛತ್ತಿಂಸಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಸೋತ್ಥಾನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಾಪನೇನ ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ಸೋಧಿತತ್ತಾ।
೩೯೫. ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ। ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಧಮ್ಮಭಾವತೋ ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಾ। ಯೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತಥಾಗತಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿಹೇಠೇತಿ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಚ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞತಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೋಧನತ್ಥಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನೇಕವಾರಂ ಕಥಾಪೇತಿ, ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ತಥಾಗತಂ ವಿಹೇಠೇತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತಾದೀಹಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೪೧ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ – ‘‘ಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮೇವ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ನ ಚ ಮಂ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ವಿಹೇಸೇಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಪರಕಾಲೇ ಚೇತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ತಂ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಸನಾಯ ಅರಹತ್ತೇನೇವ ಕೂಟಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ।
ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೨. ಸೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೯೬. ಕೇಣಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕೇಣಿಯಾ ಜೀವಿಕಾಕಪ್ಪನತೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಜಟಿಲೋತಿ ಜಟಾಧರೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕತ್ತಾ ಕೋಟಿಸಾರತಾಯ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ। ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹುತ್ವಾ ವಸತಿ, ರತ್ತಿಂ ಕಾಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವತೀತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ। ಸುಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಕರಾದೀಹಿ ಚೇವ ಮರಿಚಸಿಙ್ಗೀವೇರಾದೀಹಿ ಚ ಸುಟ್ಠು ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ।
ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪಸನ್ನತಾಯಾತಿ ‘‘ಅಕಾರಣಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ।
೩೯೮. ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ…ಪೇ॰… ಅಹೋಸೀತಿ ಇದಂ ನಾನುಸ್ಸವಸಿದ್ಧಂ ಅನುಮಾನಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಪದೇತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಪ್ಪಮಾಣೇ’’ತಿ। ಪಜ್ಜತಿ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಪದಂ ಪಕತಿಯಾ ಪಾದನಿಕ್ಖಿಪಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ। ಕೀಳಾಪಸುತತಾದಿನಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಚಾರಿಕನ್ತಿ ದುಕ್ಕರಚರಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
೩೯೯. ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯಾತಿ ಅನೂನತಾಯ। ಅಹೀನಙ್ಗತಾಯಾತಿ ಅವೇಕಲ್ಲಭಾವತೋ। ರೋಚತೀತಿ ರುಚಿ, ದೇಹಪ್ಪಭಾ, ಸೋಭಣಾ ರುಚಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸುರುಚಿ। ಆರೋಹಸಮ್ಪತ್ತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಮಾಣಯುತ್ತಉಚ್ಚತಾ। ಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿ ಕಿಸಥೂಲಭಾವವಜ್ಜಿತಪರಿಣಾಹತಾ। ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅವಯವಾನಂ ಸುಸಣ್ಠಿತತಾ। ಚಾರುದಸ್ಸನೋತಿ ಪಿಯದಸ್ಸನೋ ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಚಿರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣೋತಿ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಲಾನಿಘಂಸೇನೇವ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಘನಸುವಣ್ಣರೂಪವಣ್ಣೋ। ಮಹಾಪುರಿಸಭಾವಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ, ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮಂ ವುತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಾನೇವಾ’’ತಿ।
ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸುರುಚೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಆದಿಚ್ಚೋವ ವಿರೋಚಸೀ’’ತಿ ಪುನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಚಾರುದಸ್ಸನೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಸೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಕಲ್ಯಾಣದಸ್ಸನೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಞ್ಚನಾಭತ್ತಚೋ’’ತಿ ಪುನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಉತ್ತರಗಾಥಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ। ಸಾತಿಸಯಂ ಉತ್ತಮವಣ್ಣೇ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮವಣ್ಣಿನೋತಿ ಪದೇನ ಸನ್ತಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಉತ್ತಮಸಾರಥೀತಿ ‘‘ಜಮ್ಬುಸಣ್ಡೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಸ್ಸರಿಯನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸರಿಯಂ।
ಜಾತಿಖತ್ತಿಯಾತಿ ಜಾತಿಮನ್ತೋ ಖತ್ತಿಯಾ। ರಾಜಾಭಿರಾಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿ-ಸದ್ದೋ ಪೂಜತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ರಾಜೂನಂ ಪೂಜನೀಯೋ’’ತಿ।
ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಲೋಕಧಾತುಯೋ। ‘‘ಯಾವತಾ ಪನ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೮೧) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಅನುತ್ತರಭಾವಂ ‘‘ಯಾವತಾ ‘‘ಸ್ವಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುತ್ತರೇನೇವಾ’’ತಿ। ಅನುತ್ತರೇನಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಉತ್ತಮೇನ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇನಾತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇನಾತಿ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೇನ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಮೀತಿ ಯೋಜನಾ। ದೇಸನಾಞಾಣಪಟಿವೇಧಞಾಣವಿಭಾಗಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಮೇವ ವಾ। ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪಟಿವತ್ತಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ।
ತಥಾಗತೇನ ಜಾತೋತಿ ತಥಾಗತೇನ ಹೇತುನಾ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋ। ಹೇತುಅತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ಅನುಜಾತೋತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಅನು-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ತಥಾಗತನ್ತಿ ಚ ಉಪಯೋಗವಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ ಅನು-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥಜೋತಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಥಾಗತಂ ಹೇತುಂ ಅನುಜಾತೋ’’ತಿ। ಅವಞ್ಞಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಜಾತೋತಿ ಅವಜಾತೋ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಪುರಿಸನ್ತಕಲಿ ಅವಜಾತೋ’’ತಿ। ಪುತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಂ ಅಟ್ಠಿತತ್ತಾ। ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಅನುಜಾತೋ ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಹ।
ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ। ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ। ನನು ಚ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೇನ ಗಹಿತೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಗಹಿತೋ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಪನ ಸತ್ತ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ಇಮಿನಾ ವಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋ ಏವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಫಲೇನ ವಿನಾ ಹೇತುಭಾವಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ಹೇತುವಚನೇನ ಫಲಸಿದ್ಧಿ, ನಿರೋಧಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪಾಪನೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೋ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮುದಯಭಾವೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹಿತಮೇವ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನತ್ತಾ। ಯುತ್ತಹೇತುನಾತಿ ಯುತ್ತಿಯುತ್ತೇನ ಹೇತುನಾ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ ಸಚ್ಚವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸಚ್ಚಸಮ್ಬೋಧನೇನೇವ ಚ ತಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತೋ ಬುದ್ಧತ್ತಾ। ಅತ್ಥವಚನಞ್ಚೇತಂ, ಪಯೋಗವಚನಾನಿ ಪನ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಅವಿಪರೀತಧಮ್ಮದೇಸನೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅವಿಪರೀತಮಾಚಿಕ್ಖತಿ ಯಥಾಹಂ ಸಬ್ಬಮಗ್ಗದೇಸಕೋತಿ
ಸಲ್ಲಕನ್ತನೋತಿ ರೋಗಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸರೋಗಸ್ಸ। ತಸ್ಮಾತಿ ಅಪುನಪವತ್ತಿಪಾದನೇನ ತಿಕಿಚ್ಛನತೋ। ಬ್ರಹ್ಮಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ತೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ। ಏವಂ ಆಗತಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ –
‘‘ಕಾಮಾ ತೇ ಪಠಮಾ ಸೇನಾ, ದುತಿಯಾ ಅರತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತತಿಯಾ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾ ತೇ, ಚತುತ್ಥೀ ತಣ್ಹಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥
ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ತೇಪಞ್ಚಮಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ತೇ, ಛಟ್ಠಾ ಭೀರೂ ಪವುಚ್ಚತಿ।
ಸತ್ತಮೀ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ತೇ, ಮಕ್ಖೋ ಥಮ್ಭೋ ತೇ ಅಟ್ಠಮೋ॥
ಲಾಭೋ ಸಿಲೋಕೋ ಸಕ್ಕಾರೋ, ಮಿಚ್ಛಾಲದ್ಧೋ ಚ ಯೋ ಯಸೋ।
ಯೋ ಚತ್ತಾನಂ ಸಮುಕ್ಕಂಸೇ, ಪರೇ ಚ ಅವಜಾನತಿ।
ಏಸಾ ನಮುಚಿ ತೇ ಸೇನಾ, ಕಣ್ಹಸ್ಸಾಭಿಪ್ಪಹಾರಿನೀ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೪೩೮-೪೪೧)।
ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನವವಿಧಂ ಸೇನಂ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ಅನುಪ್ಪಾದತಾಪಾದನೇನ ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾ। ಕುತೋಚಿ ಅಭಯೋ ನಿಬ್ಭಯೋ।
ಸಯಮೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಅಧಿಗತೋ, ತೇನ ತೇನ ಪರಸದ್ಧಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹಿತ್ವಾ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣೇನೇವ ಸಾಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ಪಸಟ್ಠಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ। ಯಥಾ ರಥೇನ ಜಯತೀತಿ ರಥಿಕೋ, ಏವಂ ಇದಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಜಯತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ। ಅಥ ವಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಸ್ಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ದಿಟ್ಠಮೇವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ, ಸನ್ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಅರಹತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಯಥಾ ವತ್ಥಯುಗಂ ಅರಹತೀತಿ ವತ್ಥಯುಗಿಕೋ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಫಲದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ನಾಸ್ಸ ಕಾಲೋತಿ ಅಕಾಲಂ, ಅಕಾಲಮೇವ ಅಕಾಲಿಕಂ, ನ ಕಾಲನ್ತರಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಪವತ್ತಿಸಮನನ್ತರಮೇವ ಫಲಂ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲಪ್ಪದಾನೇ ಪಕಟ್ಠೋ ಕಾಲೋ ಪತ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಾಲಿಕೋ, ಲೋಕಿಯೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮೋ, ಇದಂ ಪನ ಸಮನನ್ತರಫಲತ್ತಾ ನ ಕಾಲಿಕಂ।
೪೦೦. ‘‘ಮಹಾಯಞ್ಞಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಞ್ಞಾಭಾವತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹಿ ‘‘ಅಗ್ಗಿಮುಖಾ ದೇವಾ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿಜುಹನಪುಬ್ಬಕಂ ಯಞ್ಞಂ ವಿದಹನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಗ್ಗಿಜುಹನಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ‘‘ಭೂರ್ಭುವ? ಸ್ವ?’’ ಇತಿ ಸಾವಿತ್ತೀ ಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ಮುಖಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೇಟ್ಠತೋ ರಾಜಾ ‘ಮುಖ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಆಧಾರತೋತಿ ಓಗಾಹನ್ತೀನಂ ನದೀನಂ ಆಧಾರಭಾವತೋ ಪಟಿಸರಣತೋ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನಭಾವತೋ। ಸಞ್ಞಾಣತೋತಿ ಚನ್ದಯೋಗವಸೇನ ಅಜ್ಜ ಅಸುಕನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯನತೋ। ಆಲೋಕಕರಣತೋತಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಲೋಕಕರಣತೋ। ಸೋಮ್ಮಭಾವತೋತಿ ಸೀತಹಿಮವಾಸೀತವಾತೂಪಕ್ಖರಭಾವತೋ। ತಪನ್ತಾನನ್ತಿ ದೀಪಸಿಖಾ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ವಿಜ್ಜಲನ್ತಾನಂ। ಆಯಮುಖಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವೇನ।
ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ। ತೇ ಸರಣಸ್ಸಾತಿ ತೇ ಸರಣಸ್ಸ ಚ, ತೇ ಸರಣಭಾವಮೂಲಕತ್ತಾ ಇತರದ್ವಯಸ್ಸ ಚ, ಯಥಾವುತ್ತ ತೇ-ಪದೇನ ವುತ್ತತ್ಥತೋ ಪರಸ್ಸ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ತೇ ತುಯ್ಹಂ, ಇತರಸ್ಸ ಚ ಸರಣಸ್ಸ ಅಹೋ ಆನುಭಾವೋ’’ತಿ। ಆವುತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ತೇ ಸರಣಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ – ತುಯ್ಹಂ ಸರಣಭೂತಸ್ಸ ಚ ಇತರಸರಣಸ್ಸ ಚ ಆನುಭಾವೋತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಸೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೩. ಅಸ್ಸಲಾಯನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೦೧. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ವೇರಜ್ಜಕಾ, ಏವಂ ಜಾತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಯಸ್ಮಾ ವತ್ಥಾಭರಣಾದಿವಿಭಾಗೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾನಾವೇರಜ್ಜಕಾನ’’ನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವೇರಜ್ಜಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಾ ವುತ್ತಾ। ಯಞ್ಞುಪಾಸನಾದಿನಾತಿ ಯಞ್ಞಾನುಭವನಮನ್ತಜ್ಝೇನದಕ್ಖಿಣಪರಿಯೇಸನಾದಿನಾ। ಚತುವಣ್ಣಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಪಾಪತಸ್ಸನಂ। ನ್ಹಾನಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ತಿತ್ಥಸಮುದ್ದಖಾತೇಸು ಮನ್ತಜಪ್ಪನಪುಬ್ಬಕಂ ಸಾಯಂತತಿಯಉದಕೋರೋಹನಾದಿನ್ಹಾನಸುದ್ಧಿಯಾ। ಭಾವನಾಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಪರಮಜೋತಿಭೂತಾಯ ಪುರಿಸಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸುದ್ಧಿಯಾ। ವಾಪಿತಸಿರೋತಿ ಓರೋಪಿತಕೇಸೋ। ತಮೇವ ಹಿ ಸಿರೋ ವಾಪಿತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಸಭಾವವಾದೀತಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಾನಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಭೋತಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನೋ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಅಯಂ ವಿಧಿ ಸಹೇತುಕೋ ಸಉಪಾದಾನೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತುಯ್ಹಂ ಪರಾಜಯೋ ನತ್ಥಿ…ಪೇ॰… ಏವಮಾಹಂಸು।
೪೦೨. ಲದ್ಧಿಭಿನ್ದನತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾ ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಜಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಲದ್ಧಿಯಾ ವಿನಿವೇಠನತ್ಥಂ। ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಮಯಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಇಣಧಾರಂ ಸೋಧೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಲದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ। ನೇಸನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ। ಸಚ್ಚವಚನಂ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ ಯದಿ ಸಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀನಂ…ಪೇ॰… ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಚೇತಂ ಅತ್ಥಿ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ಜಾತೋತಿ ವಾದಚ್ಛೇದಕವಾದೋ ಮುಖತೋಜಾತಚ್ಛೇಕವಾದೋ। ಅಸ್ಸಲಾಯನೋವಿಞ್ಞೂ ಜಾತಿಕೋ ‘‘ನಿರಕ್ಖೇಪಂ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಸಹಗತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
೪೦೩. ಇದಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋತಿ ವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ‘‘ಸುತಂ ತೇ ಯೋನಕಕಮ್ಬೋಜೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಯೋನಕಕಮ್ಬೋಜಾದಿಜನಪದೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವೋ ನತ್ಥಿ? ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ವಣ್ಣಾ ಅಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ ದಾಸೋ ಹೋತಿ, ಇತರೋ ದಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಾವ ಕೇಚಿ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ ದಾಸೋ ಹೋತಿ, ದಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಯ್ಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಪುರಿಮವಸೇನೇವ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಭರಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಯಪ್ಪತ್ತೇ ಪುತ್ತೇ ಅಸತೀತಿ ಇದಂ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ದಾಯಜ್ಜಸಾಮಿಕಭಾವಸ್ಸ ತಾವ ದಸ್ಸನಂ। ಮಾತಿತೋ ಸುದ್ಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ಥಾಮೋತಿ ಮಹನ್ತೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಅತೀತೇ ಕಾಲೇ ಇತ್ಥೀನಂ ವಾ ಚಿತ್ತೇ ಅನವಟ್ಠಿತೇ ದಾಸಾ ದಾಸಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯ್ಯಾ ಅಯ್ಯಾ ಏವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ಏಕನ್ತಿಕೋ ಸಹೇತುಕೋ ಅವಸ್ಸಯೋ, ತಸ್ಸ ಸಾಧಕೋ ಸಿದ್ಧನ್ತೋ, ಕಿಂ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೦೪. ಸುಕ್ಕಚ್ಛೇದಕವಾದೋ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸುಕ್ಕೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಸುಕ್ಕಚ್ಛೇದಕವಾರೋ ನಾಮ।
೪೦೮. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೇತಿ ಏತೇನ ಯಥಾ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ನಿಸ್ಸಯತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಅಗ್ಗಿಉಪಾದಾನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದಾಸಕುಲೇ ಜಾತೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಂಸಾರತೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೪೦೯. ಪಾದಸಿಕವಣ್ಣೋತಿ ಅನ್ತರಾಳವಣ್ಣೋ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಪುತ್ತೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೇನ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಪುತ್ತೋತಿ ಏತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಾಣವಕಾನಂ। ಮತಕಭತ್ತೇತಿ ಮತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಭತ್ತೇ। ಥಾಲಿಪಾಕೇತಿ ಕತಮಙ್ಗಲಭತ್ತೇ।
೪೧೦. ತುಮ್ಹೇತಿ ಜಾತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ಮಾಣವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಹ। ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಅವಂಸಿರೋ ಇಸಿವಾದೋ, ತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಸೀನಂ ಅಸಾಮತ್ಥಿಯದಸ್ಸನೇನ ಜಾತಿಯಾ ಅಪ್ಪಮಾಣತಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಗಾಮದಾರಕವೇಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾಮಣ್ಡಲರೂಪೋ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಕೋಣ್ಡದಮಕೋತಿ ಅದನ್ತದಮಕೋ।
೪೧೧. ಜನೇತೀತಿ ಜನಿಕಾ ಜನೇತ್ತಿ। ಜನಕೋ ಪಿತಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಪಞ್ಹನ್ತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸತ್ತಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಭಾವಾದಿಪುಚ್ಛಂ। ದಬ್ಬಿಗಹಣಸಿಪ್ಪಮ್ಪಿ ಏಕಾ ವಿಜ್ಜಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಕುಸಲೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾರೂಪಗಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಬೀಜಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಏಲಾಲುಕಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಚನ್ತೋ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತೇಹಿ ಸಮಾನರಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ಸದ್ಧೋತಿ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಸದ್ಧೋ, ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕೇನೇವ ರತನತ್ತಯಪಸಾದೇನ ಪಸನ್ನೋ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ…ಪೇ॰… ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ।
ಅಸ್ಸಲಾಯನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೪. ಘೋಟಮುಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೧೨. ಖೇಮಿಯಾ ಖೇಮಿಯಮ್ಬವನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಧಮ್ಮಯುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸೋವ ಅಧಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ। ಪರಿಬ್ಬಜತಿ ಪಬ್ಬಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಜೋ, ಘರಾವಾಸತೋ ನಿಕ್ಖಮನಪುಬ್ಬಕಂ ಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಸೀಲಸಮಾದಾನಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಬ್ಬಜೇ। ಸಭಾವೋತಿ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜನಿಯಂ, ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇಹಿ ಅನುಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಸಭಾವೋ। ಧಮ್ಮೋವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತೇನ ಮಯಂ ಅಹಿರಿಮನಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಉಪಟ್ಠಿತಂ ಕಥೇಮ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಅವಿತಥೋ ಧಮ್ಮೋ, ತದೇವ ಪಮಾಣಂ। ಅಧಿಗತಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೋ ಸಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇಹಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಬಹುನಾ ನಾನಾಸನ್ದಸ್ಸನಾದಿ ಕಮ್ಮೇನ ಇಧ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಬಹುದೇವೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೪೧೪. ಸಾರತ್ತರತ್ತಾತಿ ಸಾರಜ್ಜನವಸೇನ ರತ್ತಾ, ಬಹುಲರಾಗವಸೇನ ಅಭಿರತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತನಾ ಞಾಪೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಅನುಗ್ಗಹಾಪೇತಿ ಬೋಧೇತೀತಿ ಅನುಗ್ಗಹೋ, ಞಾಪಿತಕಾರಣಂ, ಸಹ ಅನುಗ್ಗಹೇನಾತಿ ಸಾನುಗ್ಗಹಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಕಾರಣಾ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಕಾರಣಂ? ಇಮಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಪರಿಬ್ಬಜೋ’’ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತೋ, ಅದ್ಧಾ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಉದೇನೋ ಯಾಥಾವತೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪರಿಬ್ಬಜಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ।
೪೨೧. ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಥಾವರಜಙ್ಗಮಂ ಪುರಿಸಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾ ಪೋಸೇತಬ್ಬೋ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಲೋಕಾಯತನಿಸ್ಸಿತೋ ನೀತಿಮಗ್ಗೋ ಘೋಟಮುಖಕನ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕಿರ ಜಾನನಸಿಪ್ಪೇ’’ತಿಆದಿ। ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ ಕರಣತೋ। ದೇವಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಧನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಕಪ್ಪಪುಞ್ಞಾಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅತ್ತನಾ ನಿಹಿತಧನಂ ‘‘ಅಸುಕೇ ಚಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗತೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಘೋಟಮುಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೫. ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೨೨. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉತ್ತರೇನ ಓಪಾಸಾದನ್ತಿ ಓಪಾಸಾದಗಾಮಸ್ಸ ಉತ್ತರದಿಸಾಯಂ। ಉತ್ತರೇನಾತಿ ಏನ-ಸದ್ದಯೋಗೇನ ಹಿ ಓಪಾಸಾದನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿ-ಆ-ಸದ್ದಾನಂ ಅನತ್ಥನ್ತರತಂ ಹದಯೇ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ವಸತೀ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಭಾವಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ವಾ ಆವಸತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥಾತಿ ಓಪಾಸಾದಪದೇ। ಸತ್ತುಸ್ಸದನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಯೋಗತ್ತಾವ ಸೇಸಪದೇಸೂ’’ತಿ। ಉಪ-ಅನು-ಅಧಿ-ಇತಿ-ಏವಂ-ಪುಬ್ಬಕೇ ವಸನಕಿರಿಯಯಾಟ್ಠಾನೇ ಉಪಯೋಗವಚನಮೇವ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಸದ್ದವಿದೂ ಇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಉಸ್ಸದತಾ ನಾಮೇತ್ಥ ಬಹುಲತಾತಿ ತಂ ಬಹುಲತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬಹುಜನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ।
ರಞ್ಞಾ ವಿಯ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾ ರಾಜಭೋಗ್ಗಂ। ರಞ್ಞೋ ದಾಯಭೂತನ್ತಿ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾಯ ಭೋಗ್ಗಭಾವೇನ ರಞ್ಞಾ ಲದ್ಧದಾಯಭೂತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಾಯಜ್ಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ರಾಜನೀಹಾರೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಉದ್ಧಂ ಪರಿಭೋಗಲಾಭಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠದೇಯ್ಯತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತಿತ್ಥಪಬ್ಬತಾದೀಸೂತಿ ನದೀತಿತ್ಥಪಬ್ಬತಪಾದಗಾಮದ್ವಾರಅಟವೀಮುಖಾದೀಸು। ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಮುತ್ತಚಾಗವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಏತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾನಂ।
೪೨೩. ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ। ಯೋ ಕೋಚಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಪಞ್ಹೋ, ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಕಥನಸಮತ್ಥೋ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಸಮತ್ಥೋ।ಕುಲಾಪದೇಸಾದಿನಾ ಮಹತೀ ಮತ್ತಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮತ್ತೋ।
೪೨೪. ತೇತಿ ‘‘ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅನೋರಸಪುತ್ತವಸೇನಪಿ ಲೋಕೇ ಮಾತುಪಿತುಸಮಞ್ಞಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛೀಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣೀಕೋ’’ತಿ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯುಗಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಯುಗೋ ಚ ಯುಗೋ ಚ ಯುಗಾ’’ತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ಪಿತಾಮಹಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ’’ತಿ। ಪುರಿಸಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಮಾತಿತೋ’’ತಿ ಪಾಳಿವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ। ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಖೇಪೋ। ಅನವಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಸದ್ಧಥಾಲಿಪಾಕಾದೀಸು ನ ಅವಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಜಾತಿವಾದೇನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಭತೋ…ಪೇ॰… ಪಿತಾಮಹಯುಗಾತಿ ಏತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯೋನಿದೋಸಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕಭಾವಕಿತ್ತನತೋ। ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಕಿರಿಯಾಪರಾಧಾಭಾವೋ। ಕಿರಿಯಾಪರಾಧೇನ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಖೇಪಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಅನುಪಕುಟ್ಠೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವೋ। ಅಯುತ್ತಸಂಸಗ್ಗಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತ್ತಾ ಅಕ್ಕೋಸಂ ಲಭನ್ತಿ।
ಇಸ್ಸರೋತಿ ಅಧಿಪತೇಯ್ಯಸಂವತ್ತನಿಯಕಮ್ಮಫಲೇನ ಈಸನಸೀಲೋ। ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಇಸ್ಸರತಾ ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾತಿ ಅಡ್ಢತಾಪರಿಯಾಯಭಾವೇನ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅಡ್ಢೋತಿ ಇಸ್ಸರೋ’’ತಿ ಆಹ। ಮಹನ್ತಂ ಧನಮಸ್ಸ ಭೂಮಿಗತಞ್ಚೇವ ವೇಹಾಸಟ್ಠಞ್ಚಾತಿ ಮಹದ್ಧನೋ। ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ। ವದನ್ತಿ ‘‘ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಕಾರಣಂ ಕಿತ್ತೇಮಾ’’ತಿ।
ಅಧಿಕರೂಪೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠರೂಪೋ ಉತ್ತಮಸರೀರೋ। ದಸ್ಸನಂ ಅರಹತೀತಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಸ್ಸನಯೋಗ್ಗೋ’’ತಿ। ಪಸಾದಂ ಆವಹತೀತಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತಪಸಾದಜನನತೋ’’ತಿ। ವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ವಣ್ಣಧಾತುಯಾ ಸರೀರನ್ತಿ ಸನ್ನಿವೇಸವಿಸಿಟ್ಠೋ ಕರಚರಣಗೀವಾಸೀಸಾದಿ ಅವಯವಸಮುದಾಯೋ, ಸೋ ಚ ಸಣ್ಠಾನಮುಖೇನ ಗಯ್ಹತೀತಿ ‘‘ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ಪರಮಾಯ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬವಣ್ಣೇಸು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋವ ಉತ್ತಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠೇನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮವಚ್ಛಸೀತಿ ಉತ್ತಮಸರೀರಾಭೋ ಸುವಣ್ಣಾಭೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಸರೀರಸದಿಸೇನ ಸರೀರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ। ನ ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತತಂ। ಅಖುದ್ದಾವಕಾಸೋ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅವಯವಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಚ ದಸ್ಸನಾಯ ಓಕಾಸೋ ನ ಖುದ್ದಕೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಾನೇವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಯಮನಿಯಮಲಕ್ಖಣಂ ಸೀಲಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಲವಾ, ತಂ ಪನಸ್ಸ ರತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ವುದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತಂ ಸೀಲಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವುದ್ಧಸೀಲೀ, ತೇನ ಚ ಸಬ್ಬದಾ ಸಮಾಯೋಗತೋ ವುಡ್ಢಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ ತತೋ ಪರಂ ಸೀಲಸ್ಸ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ತೇಸಞ್ಚ ಅಜಾನನತೋ।
ಠಾನಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾ। ಅಥ ವಾ ಪಜ್ಜತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇನಾತಿ ಪದಂ, ನಾಮಾದಿ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜೇತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾಕ್ಯಂ, ತೇಸಂ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪರಿಮಣ್ಡಲಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾ। ಅತ್ಥಞಾಪನಸಾಧನತಾಯ ವಾಚಾವ ಕರಣನ್ತಿ ವಾಕ್ಕರಣಂ, ಉದಾಹರಣಘೋಸೋ। ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ತೇನ ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬಅತ್ಥಸ್ಸ। ಪೂರೇ ಪುಣ್ಣಭಾವೇ। ಪೂರೇತಿ ಚ ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ। ಸುಖುಮಾಲತ್ತನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ಮುದುಸಣ್ಹಭಾವಮಾಹ। ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದೀಹಿ। ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಯ ಏಕದೇಸಕಥನಂ। ವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಸಣಿಕಂ ಚಿರಾಯಿತ್ವಾ ಕಥನಂ। ‘‘ಸನ್ದಿದ್ಧವಿಲಮ್ಬಿತಾದೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ತತ್ಥ ಸನ್ದಿದ್ಧಂ ಸನ್ದೇಹಜನಕಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಖಲಿತಾನುಕಡ್ಢಿತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ಅತ್ಥಪಾರಿಪೂರಿಂ ವದನ್ತಿ।
೪೨೫. ಸದಿಸಾತಿ ಏಕದೇಸೇನ ಸದಿಸಾ। ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಸದಿಸಾ ಕೇಚಿಪಿ ಗುಣಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಇತರೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಅಸದಿಸಗುಣೇ। ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥಜಾತಂ। ಗೋಪದಕನ್ತಿ ಗಾವಿಯಾ ಪದೇ ಠಿತಉದಕಂ। ಕುಲಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಕುಲಾನುಕ್ಕಮೇನ।
ತತ್ಥಾತಿ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸೀತಿ ಯಥಾ ರಾಹು ಅಸುರಿನ್ದೋ ಆಯಾಮತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಉಬ್ಬೇಧತೋ ಚ ಭಗವತೋ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ।
ಪರಿಸುದ್ಧಟ್ಠೇನ ಅರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಂ ಉತ್ತಮಂ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ, ನ ಸುಖವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ। ಕತ್ಥಚಿ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಮಾಣಾಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಯಸ್ಮಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯಾ ಮಗ್ಗಫಲಾಮತಂ ಪಿವನ್ತಿ। ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾದಿಪರಿಮಾಣೇನಪಿ ಬಹೂ ಏವ। ತಸ್ಮಾ ಅನುತ್ತರಾಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನೇವ ಭಗವಾ ಬಹೂನಂ ಆಚರಿಯೋ। ತೇತಿ ಕಾಮರಾಗತೋ ಅಞ್ಞೇ ಭಗವತಾ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೇ।
ಅಪಾಪಪುರೇಕ್ಖಾರೋತಿ ಅಪಾಪೇಹಿ ಪುರಕ್ಖರೀಯತಿ, ನ ವಾ ಪಾಪಂ ಪುರತೋ ಕರೋತೀತಿಪಿ ಅಪಾಪಪುರೇಕ್ಖಾರೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಾಪೇ ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಅಪಾಪೇತಿ ಪಾಪಪಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಪಾಪರಹಿತೇ ಚ। ಬ್ರಹ್ಮನಿ ಭವಾ, ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವಾ ಹಿತಾ ಗರುಕರಣಾದಿನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞಾಯ ಪಜಾಯ।
ತಿರೋರಟ್ಠಾ ತಿರೋಜನಪದಾತಿ ಏತ್ಥ ರಜ್ಜಂ ರಟ್ಠಂ ರಾಜನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ ಏತೇನಾತಿ ಕತ್ವಾ। ತದೇಕದೇಸಭೂತಾ ಪದೇಸಾ ಪನ ಜನಪದೋ ಜನಾ ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಖಜೀವಿಕಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ। ಪುಚ್ಛಾಯ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಭಗವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ ತೇಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ನವಕಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಭಾವೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಿನವಾ।
೪೨೬. ಓಪಾತೇತಿ ನಿಪ್ಪಾತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾಭೂತೋ ಚ ತತ್ಥ ಪೇಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪವೇಸೇತೀ’’ತಿ। ಸಂಪುರಕ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ।
೪೨೭. ಸುದ್ದೇ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ರಹೋ ಸಾಸಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಮನ್ತಾ ಏವ ತಂತಂಅತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಪದನ್ತಿ ಮನ್ತಪದಂ ವೇದಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವೇದೋ’’ತಿ। ಏವಂ ಕಿರಾತಿ ಪರಮ್ಪರಭಾವೇನ ಆಭತನ್ತಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಆಭತಂ। ಪಾವಚನಸಙ್ಖಾತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸಾವಿತ್ತಿಆದೀಹಿ ಛನ್ದಬನ್ಧೇಹಿ ವಗ್ಗಬನ್ಧೇಹಿ ಚಾತಿ ಗಾಯತ್ತೀಆದೀಹಿ ಅಜ್ಝಾಯಾನುವಾಕಾದೀಹಿ ಛನ್ದಬನ್ಧೇಹಿ ಚ ವಗ್ಗಬನ್ಧೇಹಿ ಚ। ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಪದಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ। ಪವತ್ತಾರೋತಿ ವಾ ಪಾವಚನವಸೇನ ವತ್ತಾರೋ। ಸಜ್ಝಾಯಿತನ್ತಿ ಗಾಯನವಸೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ, ತಂ ಪನ ಪದೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾ’’ತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪಾವಚನವಸೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವುತ್ತಂ। ರಾಸಿಕತನ್ತಿ ಇರುವೇದಯಜುವೇದಸಾಮವೇದಾದಿವಸೇನ, ತತ್ಥಾಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮನ್ತಬ್ರಹ್ಮಾದಿವಸೇನ ಅಜ್ಝಾಯಾನುವಾಕಾದಿವಸೇನ ರಾಸಿಕತಂ। ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪರಿಭಣ್ಡೇನ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗಞಾಣೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸದಿಸೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅತೀತಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮನ್ತಜ್ಝೇನವಿಧಿಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ। ಪಾವಚನೇನ ಸಹ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾತಿ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯಂ ವಚನಂ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ, ತೇನ ಸಹ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ। ನ ಹಿ ತೇಸಂ ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಹೋತಿ। ಅಪರಾಪರೇತಿ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಅಪರಾಪರೇ, ಪಚ್ಛಿಮಾ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಗನ್ಥಿತಮನ್ತಪದೇಸು ಕಿಲೇಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪದಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪದೇ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಕತ್ವಾ। ವಿರುದ್ಧೇ ಅಕಂಸೂತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಾದೀಸು (ಖು॰ ನಿ॰ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ) ಆಗತನಯೇನೇವ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕತ್ಥದೀಪನತೋ ಪಚ್ಚನೀಕಭೂತೇ ಅಕಂಸು।
೪೨೮. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಘಟಿತಾತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮ್ಬದ್ಧಾ। ಪರಮ್ಪರಸಂಸತ್ತಾತಿ ಆದಾನಿಯಾಯ ಯಟ್ಠಿಯಾ ಸಂಸತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಚಕ್ಖುಮತಾ’’ತಿ। ಪುರಿಮಸ್ಸಾತಿ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಠಿತಾಯ ಅನ್ಧವೇಣಿಯಾ ಸಬ್ಬಪುರಿಮಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಕಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ। ದಿವಸಮ್ಪೀತಿ ಅನೇಕದಿವಸಮ್ಪಿ ‘‘ಕಹಂ ಚಕ್ಖುಮಾ ಕಹಂ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಪರಿವೇದಿತ್ವಾ।
ಪಾಳಿಆಗತೇಸು ದ್ವೀಸೂತಿ ಸದ್ಧಾ ಅನುಸ್ಸವೋತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು। ಏವರೂಪೇತಿ ಯಥಾ ಸದ್ಧಾನುಸ್ಸವಾ, ಏವರೂಪೇ ಏವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಗಾಹಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಯೋತಿ ರುಚಿಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯೋ। ಭೂತವಿಪಾಕಾತಿ ಭೂತತ್ಥನಿಟ್ಠಾಯಕಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಾಧಕಾ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಭೂತತ್ಥವಿಪಾಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಸದ್ಧಾಯಿತಾದಿವತ್ಥೂಸು। ಏಕಂಸೇನೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಲಂ ಅನೇಕನ್ತಿಕತ್ತಾ ಸದ್ಧಾದಿಗ್ಗಾಹಸ್ಸ। ಉಪರಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಮಗ್ಗಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ ಸಚ್ಚಾನುರಕ್ಖಾಯ ಞಾತುಕಾಮತಾಯ ಉಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ। ಪಸ್ಸತಿ ಹಿ ಭಗವಾ – ಮಯಾ ‘‘ಸಚ್ಚಮನುರಕ್ಖತಾ…ಪೇ॰… ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚ್ಚಾನುರಕ್ಖಣಂ ಞಾತುಕಾಮೋ ಮಾಣವೋ ‘‘ಕಿತ್ತಾವತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನುಬೋಧೇ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅವಸರಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪರಿ ಪುಚ್ಛಾಯ ಮಗ್ಗಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪೇಸೀ’’ತಿ।
೪೩೦. ಅತ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಯತೋ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ – ‘‘ಯಂ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಗಮ್ಭೀರೋ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋ’’ತಿಆದಿ। ಲುಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಲೋಭನೀಯಾ ಯಥಾ ‘‘ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಭನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ। ಯಥಾ ವಾ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಾ ಲೋಭನೀಯಾ, ಏವಂ ಲೋಭೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಭನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯಂ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ, ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏತ್ಥ ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೪೦೦; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೩೩; ವಿಭ॰ ೨೦೩)। ಏಸೇ ನಯೋ ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ।
೪೩೨. ನಿವೇಸೇತೀತಿ ಠಪೇತಿ ಪಟ್ಠಪೇತಿ। ಪಯಿರುಪಾಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ। ಸುಯ್ಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸೋತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸಾದಸೋತ’’ನ್ತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸವನಾಯ ಓದಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ಧಾರೇತಿ ಸನ್ಧಾರೇತಿ ತತ್ಥೇವ ಮನಂ ಠಪೇತಿ। ಅತ್ಥತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ಥತೋ। ಕಾರಣತೋತಿ ಯುತ್ತಿತೋ ಹೇತುದಾಹರಣೇಹಿ ಉಪಪತ್ತಿತೋ। ಓಲೋಕನನ್ತಿ ಏವಮೇತನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬತಂ ಖಮನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಮಹನ್ತಸ್ಸ ಮಣಿನೋ ಪಜ್ಜಲನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಆವಿಕತ್ವಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧಾ’’ತಿಆದಿ। ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋತಿ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ। ವಾಯಮತೀತಿಆದಿತೋ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಾನಂ ವಸೇನ ವಾಯಾಮಂ ಪರಕ್ಕಮಂ ಕರೋತಿ। ಮಗ್ಗಪಧಾನಂ ಪದಹತೀತಿ ಮಗ್ಗಾವಹಂ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ ಪದಹತಿ, ಪದಹನವಸೇನ ತಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ। ಪರಮಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅಮೋಘಧಮ್ಮತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ। ಸಹಜಾತನಾಮಕಾಯೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಸಹಜಾತನಾಮಕಾಯೇನ ತದೇವಾತಿ ತದೇವ ಪರಮಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯೇನ ವಿಭೂತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
೪೩೩-೪. ಮಗ್ಗಾನುಬೋಧೋತಿ ‘‘ಸಚ್ಚಾನುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಾದಯೋ ದ್ವಾದಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಚ್ಚಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾನಂ ದ್ವಾದಸನ್ನ’’ನ್ತಿ। ನಾಯಂ ‘‘ತೇಸಂಯೇವಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ। ಸತಿಪಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾದಿಭಾವೇನ ನಾನತ್ತೇ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಭೂಮಿಕಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪನ ಸದಿಸಾತಿ ಉಪಾಯತೋವ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ಆಸೇವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಫಲಭೂತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀತಿ ತಂಸದಿಸೇ ತಬ್ಬೋಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಸಂ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಆಸೇವನಾಗಹಣಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ। ನ ಹಿ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಾನಂ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ಆಸೇವನಾ, ಬಹುಲೀಕಮ್ಮಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ। ತುಲನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ। ಸಾ ಹಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಭೂತಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಧಾನಸ್ಸ ಬಹುಕಾರಾ ತಸ್ಸ ಅಭಾವೇ ಮಗ್ಗಪ್ಪಧಾನಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ಏವಂ ಉಸ್ಸಾಹೋ ತುಲನಾಯ ಛನ್ದೋ ಉಸ್ಸಾಹಸ್ಸ ಬಹುಕಾರೋತಿಆದಿನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಸ್ಸ ಉಪರಿಮೂಪಕಾರತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೬. ಏಸುಕಾರೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೩೭. ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತಿ ಲಗ್ಗಾಪೇಯ್ಯುನ್ತಿ ನ್ಹಾರುನಾ ವಾ ವಾಕೇನ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ವಾ ವಸನಗೇಹೇ ವಾ ಓಲಮ್ಬನವಸೇನ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ। ಸತ್ಥಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸತ್ಥಿಕೇಸು ಸತ್ಥವಾಹೇನ ಪಣೇತಬ್ಬಂ ಆಣಾಧಮ್ಮಂ। ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ಮೂಲಂ ಸತ್ಥಿಕೇಹಿ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಂ। ಪಾಪಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಅಹಿತಂವ ಅಸ್ಸ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ। ಉಚ್ಚಕುಲೀನಾದಯೋ ದುತಿಯವಾರಾದೀಹಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಇಧ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಾಪಿಯಾದಿಪದೇಹಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಾಪಕೋ ಲಾಮಕೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಸೇಯ್ಯಂಸೋತಿ ಹಿತಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಹಿತಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಚ್ಚಕುಲೀನತಾತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತ್ತೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ವಣ್ಣೋ ನ ಖೀಯೇಥ ತಥಾಗತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಇಧ ಪಸಂಸಾಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಸ್ಸೋಪಿ ಹಿ ಉಳಾರವಣ್ಣೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।
೪೪೦. ‘‘ನಿರವೋ ಪದಸದ್ದೋ ಸೋಳಾರಗೋತ್ತಸ್ಸ ಅಕಿಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಅಸಙ್ಗಚಾರೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾ ಚರಿತಬ್ಬಾವ, ಅಯಂ ತೇಸಂ ಕುಲಧಮ್ಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಹರಿತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಸತ್ತಜೀವೋ ಸತ್ತವಾಣಿಜಕೋ। ಗೋಪೇತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಗೋಪೋ, ಆರಕ್ಖಾಧಿಕಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ। ಅಸನ್ತಿ ಲೂನನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ಅಸಿತಂ, ಲವಿತ್ತಂ। ವಿವಿಧಂ ಭಾರಂ ಆಭಞ್ಜನ್ತಿ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಬ್ಯಾಭಙ್ಗೀ, ಕಾಜಂ।
೪೪೧. ಅನುಸ್ಸರತೋತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಹೇತು ಕುಲವಂಸಾನುಸ್ಸರಣಕ್ಖಣೇ ಖತ್ತಿಯೋತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪೋರಾಣೇ…ಪೇ॰… ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನೇ’’ತಿ। ಉಚ್ಚನೀಚತ್ತಜಾನನತ್ಥಞ್ಚ ಕುಲವವತ್ಥಾನಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಕುಲಕಮ್ಮುನಾ ತೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಸನ್ಧನಂ ಜೀವಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತಥಾಗತೋ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ಧನಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ತೇನ ಸತ್ತಸ್ಸ ಲೋಕಗ್ಗಭಾವಸಿದ್ಧಿತೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಏಸುಕಾರೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೭. ಧನಞ್ಜಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೪೫. ರಾಜಗಹಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಪಬ್ಬತಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡವಪಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಜನಪದೋ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿ। ತಣ್ಡುಲಪುಟಕಾನಂ ಪಾಲಿ ಏತ್ಥಾತಿ ತಣ್ಡುಲಪಾಲಿ। ತಸ್ಸ ‘‘ತಣ್ಡುಲಪಾಲಿದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದಲಿದ್ದಕಸ್ಸಕಾನಂ ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯಮತ್ತಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ಆಯತೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಧಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಮನ್ದಸಸ್ಸಾನೀತಿ ಮನ್ದನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಾನಿ ಸಸ್ಸಾನಿ।
೪೪೬. ಇಮಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಸ್ಸ ನಿವಾಸನಭತ್ತವೇತ್ತನಾನುಪ್ಪದಾನೇನ ಮಙ್ಗಲದಿವಸೇಸು ಧನವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾನುಪ್ಪದಾನಾದಿನಾ ಚ ಪೋಸೇತಬ್ಬೋ। ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾನಂ ಪಿಯವಚನಅತ್ಥಚರಿಯಾಸಮಾನತ್ತತಾದಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಕರಣೀಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾನಂ। ತತ್ಥ ಆವಾಹವಿವಾಹಸಮ್ಬದ್ಧೇನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮೇ’’ತಿ ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಞಾತೀ, ಮಾತಾಪಿತಾದಿಸಮ್ಬದ್ಧತಾಯ ಸಮಾನಲೋಹಿತಾತಿ ಸಾಲೋಹಿತಾ। ಸಮ್ಮಾ ದದನ್ತೇಸುಪಿ ಅಸಜ್ಜನತೋ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ತಿಥೀತಿ ಅತಿಥಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಅತಿಥಿಕರಣೀಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅತಿಥಿಬಲೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾತಕಭೂತಪುಬ್ಬಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ಉಪಗತಾ ಪುಬ್ಬಪೇತಾ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉದ್ದಿಸನಂ ಪುಬ್ಬಪೇತಕರಣೀಯಂ, ಪೇತಬಲೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗನ್ಧಪುಪ್ಫವಿಲೇಪನಜಾಲಾಭತ್ತೇಹಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ದೇವತಾನಂ ಪೂಜಾ ದೇವತಾಕರಣೀಯಂ, ದೇವತಾಬಲೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ರಾಜಕಿಚ್ಚಕರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ರಾಜಕರಣೀಯಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಕಾಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
೪೪೭. ಪಞ್ಚ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಾನೀತಿ ನಿಚ್ಚಸೀಲಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾ। ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಾ ದಸ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಾನಿ। ಅಧಮ್ಮಚಾರೀ ಏವ ವಿಸಮಚಾರೀ ಕಾಯವಿಸಮಾದಿಚರಣತೋತಿ ವಿಸಮಚಾರೀಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತೋ।
೪೪೮-೪೫೩. ಓಸರನ್ತಿ ‘‘ಪರಿಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಭಿಸರನ್ತೀತಿ ಅಭಿವಡ್ಢನವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ರಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಧನಞ್ಜಾನಿಸ್ಸ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಯದಾ ಭಗವತಾ ‘‘ಏಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಚತುಸಚ್ಚವಿನಿಮುತ್ತನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಚ್ಚವಿಮುತ್ತಂ ಕಥಂ ನ ಕಥೇಸಿಯೇವ ಸಚ್ಚವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ।
ಧನಞ್ಜಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೮. ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೫೪. ಜಾತಿಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಹವಾಸೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಕಿರಿಯಾ ಪರಾಧೇನ ವಾ ಅಸಾರುಪ್ಪತ್ತೇನ ವಾ ಜಾತಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಆಸಙ್ಕಾಯ ತಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಮನ್ತೇ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮನ್ತವಚನೇ ಆಚರಿಯಮತಿಚೋದನಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ವಾಕ್ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಸಂಸಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಂ ಸೋಧೇತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅನ್ತರಾತಿ ವೇಮಜ್ಝೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥೇವಾ ಅನ್ತರಾಸದ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಕಥಾತಿ ವಚನಂ ಅವಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಖನ್ತೀಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ ‘‘ಸೀಲವಾತಿ ಗುಣವಾ’’ತಿಆಹ। ತೇಹಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಾಲೇಪಿ ‘‘ಸೀಲವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲತ್ತಾ ವಾ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲವಾತಿ ಗುಣವಾ’’ತಿ। ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಾಧು ಆಚಾರವತ್ತೋ।
೪೫೫. ಸಿಕ್ಖಿತಾತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಸಿಕ್ಖಿತಾ ತುಮ್ಹೇ, ನ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತಾ।
ವೇದತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅಜ್ಝಯನ್ತೀತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಿವೇದಾನ’’ನ್ತಿ। ತಯೋ ವೇದೇ ಅಣನ್ತಿ ಅಜ್ಝಯನ್ತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇಸಂ। ಯಂ ಏಕಂ ಪದಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖಾತಂ, ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಚ ಕೇವಲಿನೋ ಅಧಿಯಿನೋ ಅಪ್ಪಪಯೋಗೇನ। ನಿಟ್ಠಾಗತಮ್ಹಾತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತಾ ಅಮ್ಹಾ ತೇವಿಜ್ಜಾಯ ಸಕಸಮಯಸ್ಸ ಕಥನೇ।
ಮನೋಕಮ್ಮತೋ ಹಿ ವತ್ತಸಮ್ಪದಾತಿಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ಖಯಾತೀತನ್ತಿ ವಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಚನ್ದೋ ವಡ್ಢತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಖೀಯತೀತಿ। ವನ್ದಮಾನಾ ಜನಾ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ।
ಅತ್ಥದಸ್ಸನೇನಾತಿ ವಿವರಣೇನ ದಸ್ಸನಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಚಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ।
೪೫೬. ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಿನ್ತಾತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ ಉದಾಹು ಭವತಿ ಕಮ್ಮುನಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿಚಾರೋ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾ ಹಿ ಜಾತಿಯೋತಿ ಇದಂ ಕಾರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾ ಜಾತಿಯೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸಿಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಯಸ್ಮಾ ಇಧ ಉಪಾದಿನ್ನಕಜಾತಿ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ಆಗತಾ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಇತರಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗಂ ಪಾಣಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಜಾತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕಥೇತ್ವಾ ನಿದಸ್ಸಿತಬ್ಬೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ। ತಸ್ಸಾತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ। ಕಾಮಂ ‘‘ತೇಸಂ ವೋಹಂ ಬ್ಯಕ್ಖಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಮಾಣವೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ, ತಥಾಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಏವಂ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ಜಾನಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಾಸೇಟ್ಠಮೇವ ಆಲಪನ್ತೋ ಭಗವಾ ತಮೇವ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಪಮುಖಂ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸಾತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಜಾತಿಭೇದೋ ಜಾತಿವಿಸೇಸೋ, ಜಾತಿಯಾ ಭೇದೋ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನಿದಸ್ಸನೇನ ವಿಭೂತಭಾವಂ ಆಪಾದಿತೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭೂತಭಾವಾಪತ್ತಿತೋ। ಆಮ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಮ್ಮನಾನತಾಯ ಏವ ಉಪಾದಿನ್ನನಾನತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪದಮೇತಂ, ನ ಬೀಜನಾನತಾಯ ಅನುಪಾದಿನ್ನನಾನತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಂತಂಯೋನಿಖಿಪನಮತ್ತಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ, ತಂತಂಯೋನಿನಿಯತಾ ಪನ ಯೇ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾ, ತೇ ತಂತಂಯೋನಿಸಿದ್ಧಿಯಾವ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಂ ಪನ ಯೋನಿಖಿಪನಕಮ್ಮಂ ತಂತಂಯೋನಿವಿಸಿಟ್ಠ-ವಿಸೇಸಾಭಿಭೂತಾಯ ಪಯೋಗನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ, ಅಸಂಮುಚ್ಛಿತಾಯ ಏವ ವಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾಯ ಭವಪತ್ಥನಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತಮೇವಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ವಿನಾ ಫಲವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಏತಂ ಸಮೀಹಿತಕಮ್ಮಂ ಪತ್ಥನಾದೀಹಿ ಚ ಭಿನ್ನಸತ್ತಿತಂ ವಿಸಿಟ್ಠಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದಿವಿಸಿಟ್ಠಫಲನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಯೋನಿಖಿಪನತಂಯೋನಿನಿಯತವಿಸೇಸಾವಹತಾ ಹೋತೀತಿ। ಥೇರೇನ ಹಿ ಬೀಜನಾನತಾ ವಿಯ ಕಮ್ಮನಾನತಾಪಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕನಾನತಾಯ ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಚೋದನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸವಿಸಿಟ್ಠಾ ಕಮ್ಮನಾನತಾ ಪನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ನಿಚ್ಛಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ನಾನಾವಣ್ಣಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರವಣ್ಣಾ। ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದೀನಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತತಿಣಜಾತಿಭಾವತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಗಯ್ಹತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಸೋತನಯೇನ। ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವಾತಿ ಅಟ್ಠಾನಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಜಾತಿಯಾವ ನ ಚ ಗಯ್ಹತೀತಿ ತಿಣರುಕ್ಖಾದೀಸು ವಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಜಾತಿನಿಯತಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ, ಪಿವನಭುಞ್ಜನಕಥನಹಸನಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇನ ಏಕನ್ತಿಕಲಿಙ್ಗನಿಯತಾಯ ಮನ್ತಜ್ಝೇನಾದಿಂ ವಿನಾ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ ಚ। ವಚೀಭೇದೇನೇವಾತಿ ಆಹಚ್ಚವಚನೇನೇವ।
ಕೀಟೇ ಪಟಙ್ಗೇತಿಆದೀಸು ಜಾತಿನಾನತಾ ಲಬ್ಭತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಲಿಙ್ಗವಿಸಿಟ್ಠತಾದಸ್ಸನಾ। ಕುನ್ಥಾ ಕೀಟಕಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ। ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ। ಪಟಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಾ ಪಟಙ್ಗಾ, ನ ಖುದ್ದಕಪಾಣಕಾ ಕೀಟಾ ನಾಮ। ತೇಸಮ್ಪಿ ಕೀಟಕಾನಂ।
ಕಾಳಕಾದಯೋತಿ ಕಲನ್ದಕಾದಯೋ।
ಉದರಂಯೇವ ನೇಸಂ ಪಾದಾ ಉದರೇನೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜನತೋ॥
ಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಕೋ ವಿಧಿ ಅನಿಚ್ಚೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉದಕೇ’’ತಿ ಆಹ ಯಥಾ ‘‘ವೀರಸ್ಸ ಭಾವೋ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ।
ಪತ್ತಸಮುದಾಯೇ ಪಕ್ಖಸದ್ದೋತಿ ‘‘ಪತ್ತೇಹಿ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಅವಯವಬ್ಯತಿರೇಕೇನ ಸಮುದಾಯೋ ಅತ್ಥಿ।
ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಜಾತಿವಸೇನ ನಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಏತ್ಥ ಪದತ್ಥೇ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ನ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏದಿಸಂ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ, ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಏದಿಸನ್ತಿ ನಿಯಮೋ ಅತ್ಥಿ ಯಥಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮಿಗಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಇದಮೇವ ವಾಕ್ಯಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನೇತಬ್ಬಂ। ತಂ ಸಂಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತನಿಗಮನವಚನಸ್ಸ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೪೫೭. ವೋಕಾರನ್ತಿ ವೋಕರಣಂ, ಯೇನ ವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ನ ವೋಕರೀಯತಿ ಜಾತಿಭೇದೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ಗೋರಕ್ಖಾದಿಉಪಜೀವನೇನ ಆಜೀವವಿಪನ್ನೋ, ಹಿಂಸಾದಿನಾ ಸೀಲವಿಪನ್ನೋ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತತಾದಿನಾ ಆಚಾರವಿಪನ್ನೋತಿ। ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾ ವಿಸೇಸೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಗೋರಕ್ಖನ್ತಿ ಖೇತ್ತರಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಗೋತಿ ಹಿ ಪಥವಿಯಾ ನಾಮ’’ನ್ತಿ। ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಿಪ್ಪಂ, ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲಂ। ಪರೇಸಂ ಇಸ್ಸತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆವುಧಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ। ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸ ಜೀವಿಕಾ, ತದೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಸುಞ್ಚ ಸತ್ತಿಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಬ್ರಹ್ಮಂ ‘‘ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೇನ…ಪೇ॰… ಸಾಧೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇ ಸತಿ ನ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ಗುಣೇಹಿ ಪನ ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗುಣಾನಂಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಕರಣತೋ ಚತುವಣ್ಣವಿಭಾಗೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋ ಯೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಗುಣವಾ, ಸೋ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೇ ಞಾಯೋತಿ, ಏವಂ ಞಾಯಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ। ನನ್ತಿ ತಮೇವ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಞಾಯಂ। ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣಿತಾಯಾತಿ ಮಾತುಯಾ ಉಭತೋಸುಜಾತತಾದಿಕುಲವಣ್ಣೇನ ಸಂವಣ್ಣಿತಾಯ ಪಸತ್ಥಾಯ ಯಥಾರೂಪಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತಾ, ತಥಾರೂಪಾಯ ಮಾತರಿಸಮ್ಭೂತೋ। ಏತೇನ ಚತುನ್ನಂ ಯೋನೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾ ಕತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ರಾಪಿ ವಿಸೇಸೇನಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವಿಸೇಸನಿಟ್ಠಾವಸೇನ ‘‘ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಜೋತನಾವಸೇನೇವ ಅತ್ಥಂ ವತ್ತುಂ ‘‘ಯಾಚಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಯೋನಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಯಾ ಚಾಯಂ ಯೋನಿ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋಪಿ ಜಾತಸಮ್ಭೂತತ್ತಾತಿ ತತೋ ಯೋನಿತೋ ಜಾತತ್ತಾ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ।
ವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಸಮುದಾಯಭೂತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ರಾಗಾದಿನಾ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ। ರಾಗಾದಿನಾ ಸಹ ಕಿಞ್ಚನೇನಾತಿ ಸಕಿಞ್ಚನೋ। ತಥೇವ ರಾಗಾದಿಸಙ್ಖಾತೇನ ಪಲಿಬೋಧನಟ್ಠೇನ ಸಹ ಪಲಿಬೋಧೇನಾತಿ ಸಪಲಿಬೋಧೋ। ಸಬ್ಬಗಹಣಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ಉಪಾದಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ। ಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿತಪಾಪೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನತೋ ಬಹಿಕತಪಾಪೋ, ತಸ್ಮಾ ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ತಿ
೪೫೮. ಗಹಿತದಣ್ಡೇಸೂತಿ ಪರೇಸಂ ದಣ್ಡೇನ ವಿಹೇಠನಂ ಅನಿಧಾಯ ಆದಿನ್ನದಣ್ಡೇಸು।
೪೫೯. ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಣನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಗಾಹಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಗಾಹಂ।
ಯೇನ ಕಾಮಭವೇನ ಮಾನುಸಕೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಯುಞ್ಜತಿ, ತಂ ಮಾನುಸಕಂ ಯೋಗಂ। ‘‘ಮಾನುಸಕಂ ಸಬ್ಬಯೋಗವಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಯೋಗೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ।
ರತಿನ್ತಿ ಅಭಿರತಿಂ ಆಸತ್ತಿಂ। ಕುಸಲಭಾವನಾಯಾತಿ ಕಾಯಭಾವನಾದಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಭಾವನಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ। ವೀರಿಯವನ್ತನ್ತಿ ವೀರಿಯಸಬ್ಭಾವೇನ ವೀರಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ, ವೀರಭಾವೋ ಹಿ ವೀರಿಯನ್ತಿ।
ಸುನ್ದರಂ ಠಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಸುನ್ದರಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅರಿಯಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ।
ನಿಬ್ಬತ್ತಿನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ। ಅತೀತೇತಿ ಅತೀತಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ಕಿಞ್ಚನಕಾರಕೋತಿ ಪಲಿಬೋಧಹೇತುಭೂತೋ।
ಅಸೇಕ್ಖೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ಮಹನ್ತೇ ಗುಣೇ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಾರಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತವಿಜಯಂ।
೪೬೦. ಇದಂ ಅಜಾನನ್ತಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಇದಂ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ। ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನಾಮ ತತಿಯಂ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸಂ ಜನೇನ್ತಿ, ಸಾವ ನೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿ। ಕತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನೇವ ಕತಂ ಠಪಿತಂ ತದುಪಚಿತಂ, ನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸಮಾಯೋಗೇನ। ಸಮುಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ। ಕಾ ಪನ ಸಾ ಸಮ್ಮುತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮಾ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಏವಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನೋ ಚೇ’’ತಿಆದಿ। ತಂ ಪನ ಅಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸನ್ತತಾಯೇವ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತಿ, ತೇಸಮಯಂ ದೋಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಪಕಪ್ಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಜನಪದನಿರುತ್ತಿಂ ನಾಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ನೋ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ – ‘‘ನ ನೋ ಸಮಂ ಅತ್ಥಿ ತಥಾಗತೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಖು॰ ಪಾ॰ ೬.೩) ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಜಾನನ್ತಾವ ಏವಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ।
ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚೀ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯವಸೇನ। ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪುಬ್ಬದ್ಧೇನ ಜಾತಿವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧೇನ ಕಮ್ಮವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ। ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ವಿತ್ಥಾರಣತ್ಥನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇತುಂ ‘‘ಕಸ್ಸಕೋ ಕಮ್ಮುನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾಯ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿತ್ಥಾರಿತೋ। ತತ್ಥ ಕಸಿಕಮ್ಮಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಿಪ್ಪಕಮ್ಮವಾಣಿಜಾದಿ ಸಙ್ಗಹೋ।
ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಪಧಾನವಚನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಏತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೫೭೦) ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ಮಹಾಟೀ॰ ೨.೫೭೦) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಮ್ಮಾನಾವಮಾನಾರಹಕುಲೇತಿ ಸಮ್ಮಾನಾರಹೇ ಖತ್ತಿಯಾದಿಕುಲೇ, ಅವಮಾನಾರಹೇ ಚಣ್ಡಾಲಾದಿಕುಲೇ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಉಪಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚಮಾನೋಕಾಸಕರತಾಯ ವಿನಾ ತಾದಿಸಾಯ ಉಚ್ಚನೀಚಕುಲನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ। ಅಡ್ಢದಲಿದ್ದತಾದಿ ಅಞ್ಞಾಪಿ ಹೀನಪಣೀತತಾ।
ಕಮ್ಮುನಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಯಥಾ ಲೋಕಪಜಾಸತ್ತಸದ್ದೇಹಿ ಏಕೋ ಏವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸೇಸಸದ್ದೇಹಿಪಿ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಸೇಸೋ ಪನ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುರಿಮಪದೇನ ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಾಯಂ ಲೋಕೋ ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ। ನ ಹಿ ಸನ್ನಿಹಿತಕಾರಣಾನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಯುಜ್ಜತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಸೇಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾದೀಸುವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಥಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾತಿ ‘‘ಕಮ್ಮುನಾ ಹಿ ತಾಸು ತಾಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತಿಯೇನ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಪಭವಕಮ್ಮುನಾ ವತ್ತತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನಿಗಮೇತಿ।ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಸೂಚನಞ್ಹಿ ನಿಗಮನಂ। ತಂ ಪನ ನಿಯಮತ್ಥಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮೇನೇವ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ ಚತುತ್ಥೇನ ಪದೇನ। ಯಾಯತೋತಿ ಗಚ್ಛತೋ। ನಿಬ್ಬತ್ತತೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಸ್ಸ। ಪವತ್ತತೋತಿ ಪವತ್ತನ್ತಸ್ಸ।
ಧುತಧಮ್ಮಾ ವಿಸೇಸತೋ ತಣ್ಹಾಯ ಸನ್ತತ್ತವಸೇನ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಪೇನಾತಿ ಧುತಙ್ಗತಪೇನಾ’’ತಿ। ಮೇಥುನವಿರತಿ ವಿಸೇಸತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಮೇಥುನವಿರತಿಯಾ’’ತಿ। ಏತೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತಪೇನಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ವುತ್ತೇನ। ಸೇಟ್ಠೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ। ಸಂಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ। ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ। ಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಆವಹತೀ’’ತಿ।
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಚಾತಿ ಸಕ್ಕಗರುಕಾನಂ ಸಕ್ಕೋ ಸಕ್ಕೇನಪಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಗರುಕಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಗರುಕಾತಬ್ಬತೋ। ವಿಜಾನತನ್ತಿ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಿಞ್ಞೂನಂ। ಅವಿಞ್ಞುನೋ ಹಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾನ’’ನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೯. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೬೨. ತುದಿಸಞ್ಞಾತೋ ತೋದೇಯ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತುದಿಗಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಆರಾಧಕೋತಿ ಸಂರಾಧಕೋ। ಧಮ್ಮನಿಸನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಾದನೇನ ಪರಿಪೂರಣೇನ ಇಚ್ಛಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮ್ಪಾದಕೋ ಪರಿಪೂರಕೋ’’ತಿ। ಞಾಯತಿ ನಿಚ್ಛಯೇನ ಗಮೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ವಾ ಞಾಯತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಞಾಯೋ, ತತೋ ಏತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದಕಹೇತುಭಾವತೋ ಞಾಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ತಂ ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾರಣಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ಅನವಜ್ಜನ್ತಿ ಅವಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖಂ।
೪೬೩. ವಟ್ಟಚಾರಕತೋ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಈಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಕ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ನಿಯ್ಯಾನೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಂ, ನಿಯ್ಯಾನಂ ಸೀಲನ್ತಿ ವಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ। ಸಾ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಅಕುಸಲಕಿರಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಕುಸಲಪಟಿಪದ’’ನ್ತಿ।
ಬಹುಭಾವವಾಚಕೋ ಮಹಾಸದ್ದೋ ‘‘ಮಹಾಜನೋ’’ತಿಆದೀಸುವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹನ್ತೇಹಿ ಬಹೂಹೀ’’ತಿ। ಅತ್ಥೋತಿ ಪಯೋಜನಂ। ಮಹನ್ತಾನೀತಿ ಬಹುಲಾನಿ। ಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ಅಧಿಕರಣಾನೀತಿ ಅಧಿಕಾರಜೀವಿಕಾರೂಪಾನಿ। ಘರಾವಾಸಕಮ್ಮಮೇವ ಪಞ್ಚಬಲಿಕರಣದಸಅತ್ಥಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಲೋಕಯಾತ್ರಾಯ ಚ ಸಮ್ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಯಾ ವಾ ಹೇತುಭಾವತೋ ಘರಾವಾಸಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ।
‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ।
ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೪)।
ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ಚೂಳನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ವಿಯ।
೪೬೪. ಅಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಿತಂ ವಾಣಿಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಅಪಾಯಭೂತಂ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ನಿದಸ್ಸನಭಾವೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಘರಾವಾಸಕಿಚ್ಚಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಯಥಾ ಕಸಿ…ಪೇ॰… ಏವಂ ಘರಾವಾಸಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪೀ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಬಹೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಯಞ್ಞಂ ಕಾರೇಸಿ। ಉಪರೀತಿ ‘‘ಉಪರಿ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇನ ಆಚಿಕ್ಖಾಪಿತೋಪಿ ಯಥಾ ಉಪಟ್ಠಿತಮೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ – ‘‘ಇಮಿನಾ ‘‘ಸಕಲಾಯ ಗುತ್ತಿಲವಿಮಾನಕಥಾಯ ದೀಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ವಣಿಜ್ಜಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಪಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸ್ಸ ವಿಪಜ್ಜಮಾನಾಕಾರೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ। ಏವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ಅಪ್ಪಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೀಲೇಸು ಅಪರಿಪೂರಕಾರಿನೋತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ವಿಪಜ್ಜನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಝಾನಾದಿಸುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾವಿಪಸ್ಸನಾದಿಸುಖಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾದಿಸುಖಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತಿ ಪಗೇವ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಚಾಗಸೀಸೇನಾತಿ ಪಧಾನಭೂತೇನ ಚಾಗೇನ ದಾನೇನ ತಂ ಅವಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ। ಏತ್ಥ ತೇ ನ ಕೋಚಿ ಅಫಾಸುಕಭಾವೋತಿ। ಉಜುಕಂ ಕತ್ವಾ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ, ಸಮ್ಪಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಪಚರಿಯನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣಂ, ತಪಚರಿಯಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಗ್ಗಹಣಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾವತೋ।
೪೬೬. ಅಜಾನನಭಾವನ್ತಿ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಂ। ಭಗವತೋ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಜಲತಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತೇಲಂ ವಿಯ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ನ ಮೇ ಇದಂ ಪತಿರೂಪಂ, ತತೋ ಪರಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಭೋ, ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪಚ್ಚಾಹರಿತುಂ ಪಟಿಪಕ್ಖೇನ ಅಪಹರಿತುಂ। ಸೇತಪೋಕ್ಖರಸದಿಸೋತಿ ಪುಣ್ಡರೀಕಪತ್ತಸದಿಸವಣ್ಣೋ। ಸುವಟ್ಟಿತಾತಿ ವಟ್ಟಭಾವಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸುವಟ್ಟಾ। ನಾಮಕಂಯೇವಾತಿ ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ವಚನಮತ್ತಮೇವ। ತಥಾಭೂತಾನಂ ಭಾವಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವೇನ ನಿಹೀನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಾಮ-ಸದ್ದೋ ನಿಹೀನಪರಿಯಾಯೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಲಾಮಕಂಯೇವಾ’’ತಿ।
೪೬೭. ಕತಮಾ ವಾಚಾ ತೇಸಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ತೇಸಂ ಚಙ್ಕಿಯಾದೀನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾನಂ ವುಚ್ಚಮಾನವಿಭಾಗಾಸು ವಾಚಾಸು ಕತಮಾ ವಾಚಾ ಸೇಯ್ಯೋತಿ। ‘‘ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಅವಿಲಙ್ಘಿತಸಾಧುಮರಿಯಾದಾಯ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಲೋಕವೋಹಾರೇನಾ’’ತಿ। ಮನ್ತಾತಿ ಮನ್ತಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ತುಲಯಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಅತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ಹೇತುಸಞ್ಹಿತಂ। ತಂ ಪನ ಏಕಂಸತೋ ಯುತ್ತಿಯುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ। ಆವುತೋತಿಆದೀಸು ಆದಿತೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಞಾಣಗತಿಯಾ ವಿಬನ್ಧನೇನ ಆವುತೋ, ಆವರಿಯೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಞಾಣಗತಿಯಾ ನಿವುತೋ, ಏವಂ ಓಫುಟೋ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತೋ। ಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಓನದ್ಧೋ ಛಾದಿತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಲಿವೇಠಿತೋ’’ತಿ।
೪೬೮. ಸಚೇ ಏತಂ ಕಾರಣಮತ್ಥೀತಿ ‘‘ನಿಸ್ಸಟ್ಠತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತೀ’’ತಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ ಯದಿ ಸಿಯಾ, ಸೋ ಅಪರೋ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನೋ ಅಗ್ಗಿ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಸದೋಸೋ ಸಾದೀನವೋ ಸಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ। ಪರಿಸುದ್ಧೋತಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುದ್ಧೋ। ಜಾತಿ ಆದೀನಂ ಅಭಾವೇನಾತಿ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿಗ್ಗಮೇನ।
೪೬೯. ನ ನಿಚ್ಚಲಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅಕಮ್ಪಿಯಾ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ತಂ ದೋಸಂ ತಂ ಊನತಾದೋಸಂ।
ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸತೀತಿ ಅತ್ಥಭಞ್ಜಕಮುಸಾವಾದೇ ಅಸತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಅದಾತುಕಾಮತಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಅಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಭಾವಸ್ಸ ವಿಪರೀತೋ ಅಞ್ಞೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಥಾ ಹಿ ಇತರೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ವೋಹರಿತಬ್ಬತೋ ವಳಞ್ಜಕಮುಸಾವಾದೋತಿ ಆಹ। ನ ಕದಾಚಿ ಮುಸಾವಾದೀತಿ ದ್ವೇ ಕಥಾ ನ ಕಥೇನ್ತಿ। ಬಾಹಿರಕಾನಂ ಅನವಜ್ಜತಪಸಮ್ಮತಾಯಪಿ ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ವತ್ತುಂ ಆಹ ‘‘ಸೀಲವಾ ತಪನಿಸ್ಸಿತಕೋ ಹೋತಿ’’ತಿ। ವಿವಟಮುಖಾ ಮನ್ತಜ್ಝೇನಮಣ್ಡಿತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಜ್ಝಾಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಇತರೇತಿ ಆಹ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಿಚ್ಚಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ।
೪೭೦. ಚಿರಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ನಿಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿರಕಾಲೇ। ನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ ಸತಿಸಮ್ಮೋಹತೋ ಮಗ್ಗಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಥಾ ಕರಣತೋ। ಚಿರಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಕಥನಸ್ಸ ಚಿರಾಯನಂ। ವಿತ್ಥಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಅಸಪ್ಪಟಿಭಾನಂ। ತಂ ಪನ ಸಉಪಮಾಹ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಕಾಯಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಮಾಣಕರಾನಂ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ‘‘ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಕಾಮಾವಚರ’’ನ್ತಿ ಆಹ, ತೇಸಂ ಪನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥಾಪಿ ವಿಸೇಸತೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಭಾವನಾ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಸುಪೀ’’ತಿಆದಿ। ನಿರೀಹಕತ್ತಾ ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಸಮಞ್ಞಾ ಲಬ್ಭತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಮಾಣಂ…ಪೇ॰… ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹ। ನ ಓಹೀಯತಿ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕತೂಪಚಿತಮ್ಪಿ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ ಯಥಾಧಿಗತೇ ಮಹಗ್ಗತಜ್ಝಾನೇ ಅಪರಿಹೀನೇ ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಆಸೀದೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸೇ ಓಹೀಯಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ನ ತಿಟ್ಠತಿ। ಲಗ್ಗಿತುನ್ತಿ ಆವರಿತುಂ ಠಾತುನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ। ಫರಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಪ್ಫರಿತ್ವಾ। ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ। ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿಯನಂ ನಾಮ ವಿಪಾಕುಪ್ಪಾದಬನ್ಧನಮೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೭೩. ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ‘‘ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರತಾಯ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ರುಚ್ಚನಕಟ್ಠಾನೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಮಗ್ಗೇನೇವ ಹಿಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛರಿಯಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಬುದ್ಧಪಕ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಕ್ಖವಸೇನ ಉಭತೋಪಕ್ಖಿಕಾ।
ಕಿಂಸೂತಿ ಕಿನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ। ಛೇತ್ವಾ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ। ಸುಖಂ ಸೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪಾಭಾವೇನ ಸುಖೇನ ಸುಪತಿ। ನ ಸೋಚತೀತಿ ತತೋ ಏವ ಸೋಕಂ ನಾಮ ವಿನಾಸೇತಿ। ಕೋಧನ್ತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣಂ ಕೋಧಂ। ಛೇತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಸುಖಂ ಸೇತೀತಿ ಕೋಧಪರಿಳಾಹೇನ ಅಪರಿಡಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ ಸುಖಂ ಸುಪತಿ। ಕೋಧವಿನಾಸೇನ ವಿನಟ್ಠದೋಮನಸ್ಸತ್ತಾ ನ ಸೋಚತಿ। ವಿಸಮೂಲಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಸ್ಸ। ಮಧುರಗ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಅಕ್ಕೋಸಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನೇನ, ಪಹಾರಕಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಹರಣೇನ ಯಂ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವ ‘‘ಮಧುರಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ‘‘ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅರಿಯಾತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅರಿಯಾ।
ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಲೋಕಪೂಜಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ವತ್ವಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇತುಂ, ಏಕಂ ಸಣ್ಹಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಏಕಂ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ವಧಂ ರೋಚೇಮೀತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಯೇ ತುಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರೇತುಕಾಮೋಸಿ, ಲೋಕವಧಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಸಮಣಭಾವೇನಾತಿ ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ವಧಂ ರೋಚೇಮೀತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಅಥ ನಂ ತ್ವಂ ರಾಗಾದೀನಮ್ಪಿ ವಧಂ ನ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡಸೀತಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಂ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನೇವ ಗಿಲಿತುಂ ನ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಯ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಆರಾಧಿತಚಿತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ।
ಅವಭೂತಾತಿ ಅಧೋಭೂತಾ। ಅಧೋಭಾವೋ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಡ್ಢಿ ಅವಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅವಡ್ಢಿಭೂತಾ ಅವಮಙ್ಗಲಭೂತಾಯೇವಾ’’ತಿ। ಪರಿಭೂತಾತಿ ಪರಿಭವಪ್ಪತ್ತಾ। ವಿಜ್ಜಮಾನಾನನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ತದತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸೂ’’ತಿಆಹ। ಪಕಟ್ಠಂ, ಪವಡ್ಢಂ ವಾ ಞಾಣನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
೪೭೪. ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ವೋಸಿತವೋಸಾನಾತಿ ಕತಕರಣೀಯತಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಸೋಸಿತನಿಟ್ಠಾ। ಪಾರಮಿಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಭಾವತೋ ಪಾರಮೀತಿ ಸಙ್ಖಾತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಭೂತ’’ನ್ತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪಾದಕಾ ಜನಕಾ’’ತಿ। ‘‘ಇದಮೇವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಇದಮೇವ’’ನ್ತಿ ತಕ್ಕನಂ ತಕ್ಕೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಕ್ಕೀ। ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ತಥಾ ತಥಾ ತಕ್ಕಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಕ್ಕಗಾಹೀ’’ತಿ। ವೀಮಂಸನಸೀಲೋ ವೀಮಂಸೀ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಮತ್ಥಂ ವೀಮಂಸನಭೂತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಕೇವಲಂ ವೀಮಂಸನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಚಾರಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಏವಂವಾದೀ’’ತಿ। ಯಥಾವುತ್ತತಕ್ಕೀವೀಮಂಸೀಭಾವೇನ ತಕ್ಕಪರಿಯಾಹತಂ ವೀಮಂಸಾನುಚರಿತಂ ಸಯಂಪಟಿಭಾನಂ ಏವಮೇತನ್ತಿ ವತ್ವಾ।
೪೮೫. ಅಟ್ಠಿತಪಧಾನವತನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಟ್ಠಿತಪಧಾನವತಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಧಾನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಪ್ಪುರಿಸಪಧಾನವತಂ ಅಹೋಸಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಪಧಾನವತಾಧಿಗತಾನಂ ಏತಾದಿಸಾನಂ ಅರಹತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂಯೇವ ಆವೇಣಿಕಪಧಾನವತಂ ಅಹೋಸಿ। ಅಜಾನನ್ತೋವ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಸಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವ ಕೇವಲಂ ಸದ್ದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾವ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಹ। ಅಜಾನನಭಾವೇ ಸನ್ತೇತಿ ಇಮೇ ಅಧಿದೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನನೇ ಅಸತಿ। ಪಣ್ಡಿತೇನ ಮನುಸ್ಸೇನಾತಿ ಲೋಕವೋಹಾರಕುಸಲೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ, ತ್ವಂ ಪನ ಲೋಕವೋಹಾರೇಪಿ ಅಕುಸಲೋ। ವಚನತ್ಥಞ್ಹಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವದತಿ। ಉಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಉಚ್ಚಂ ಸುಪಾಕಟಂ ಸಬ್ಬಸೋ ತರುಣದಾರಕೇಹಿಪಿ ಸಮ್ಮತಂ। ಞಾತಮೇತಂ ಯದಿದಂ ಅತ್ಥಿ ದೇವಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಸುದಾರಕಾಪೀ’’ತಿಆದಿ। ದೇವಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ। ಅಧಿದೇವಾ ನಾಮ ಸಮ್ಮುತಿದೇವೇಹಿ ಅಧಿಕದೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ, ತದಞ್ಞೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಕಭಾವೇ ಕಿಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ
ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ।
ಮಜ್ಝಿಮಪಣ್ಣಾಸಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ।