೫. ಸಳಾಯತನವಗ್ಗೋ

೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋ ಮರಣಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಕಿರ ಯಾವ ಪಾದಾ ವಹಿಂಸು, ತಾವ ದಿವಸೇ ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಅಕಾಸಿ। ಯತ್ತಕಞ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ತಕಂಯೇವ ಮಹಾಥೇರಾನಂ। ಸೋ ಅಜ್ಜ ಗಮನಪಾದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ।

೩೮೪. ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಓಸಕ್ಕನ್ತಿ, ತನುಕಾ ಭವನ್ತಿ। ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ ಓತ್ಥರನ್ತಿ, ಬಲವತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ।

ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋತಿ ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪರಿವಾತೇ ಜಲಿತಗ್ಗಿ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಉಸ್ಮಾ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ತಾವ ಮಹತಾಪಿ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವೂಪಸಮೇತುಂ, ಉಸ್ಮಾಯ ಪನ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಾಯ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ।

೩೮೫. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ವೇದನಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ, ಅವಸೇಸಾ ಕಥಾ ನಿರತ್ಥಕಾ, ಧಮ್ಮಕಥಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ನ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಕ್ಖುಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ। ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ನ ರೂಪನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಆಯತನರೂಪಂ ಕಥಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕಾಮಭವರೂಪಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।

೩೮೬. ನ ಇಧಲೋಕನ್ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಂ ವಾ ನ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪರಿತಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕಥಿತಂ। ನ ಪರಲೋಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪರಲೋಕಾ ನಾಮ। ಇದಂ – ‘‘ಅಸುಕದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ನಾಮ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಿ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಚ ಮೇ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ಪರಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಥೇರೋ ದೇಸನಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ।

೩೮೭. ಓಲೀಯಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಬಜ್ಝಸಿ ಅಲ್ಲೀಯಸೀತಿ। ಇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ಗಹಪತಿ ಏವಂ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಮರಣಭಯಸ್ಸ ಭಾಯತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ನ ಭಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತಸ್ಸ ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ನ ಚ ಮೇ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀಕಥಾ ಸುತಪುಬ್ಬಾತಿ ಅಯಂ ಉಪಾಸಕೋ – ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾಪಿ ಮೇ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮಕಥಾ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ಸತ್ಥಾ ಏವರೂಪಿ ಸುಖುಮಂ ಗಮ್ಭೀರಕಥಂ ನ ಕಥೇತೀತಿ? ನೋ ನ ಕಥೇತಿ। ಏವಂ ಪನ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯೇ ಛ ಫಸ್ಸಕಾಯೇ ಛ ವೇದನಾಕಾಯೇ ಛ ಧಾತುಯೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪೇ ಇಧಲೋಕಞ್ಚ ಪರಲೋಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತವಸೇನ ಅರಹತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥಿತಕಥಾ ಏತೇನ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದತಿ।

ಅಪಿಚಾಯಂ ಉಪಾಸಕೋ ದಾನಾಧಿಮುತ್ತೋ ದಾನಾಭಿರತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ। ಪುರೇಭತ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ವಾಲಿಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಓಕಿರಾಪೇತಿ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತಗತಿಕೋ ಕಿರೇಸ ಉಪಾಸಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಚತುವೀಸತಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಾನಕಥಮೇವ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಗತಮಗ್ಗೋ, ಮಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಅನುಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ। ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಆದಯೋ ಮಹಾಸಾವಕಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಕಾಲೇ ದಾನಕಥಮೇವಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ನ ಖೋ ಗಹಪತಿ ಗಿಹೀನಂ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಏವರೂಪೀ ಧಮ್ಮೀಕಥಾ ಪಟಿಭಾತೀತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಗಹಪತಿ ಗಿಹೀನಂ ನಾಮ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣದಾಸೀದಾಸಪುತ್ತಭರಿಯಾದೀಸು ತಿಬ್ಬೋ ಆಲಯೋ ತಿಬ್ಬಂ ನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ , ತೇಸಂ – ‘‘ಏತ್ಥ ಆಲಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನಿಕನ್ತಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಕಥಾ ನ ಪಟಿಭಾತಿ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ।

ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ತುಸಿತಭವನೇ ಕಿರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಂ ಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಉಯ್ಯಾನವಿಮಾನಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಮಹತೀ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಧಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಪಮಾದಟ್ಠಾನಮಿದಂ ದೇವತ್ತಂ ನಾಮ, ಇಮಾಯ ಹಿ ಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮೋದಮಾನಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಹನ್ದಾಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಜೇತವನಸ್ಸ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

ತತ್ಥ ಇಸಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತಂ। ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಜೇತವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಂ ವಿಜ್ಜಾ ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ। ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ। ಸೀಲಂ ಜೀವಿತಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥ ವಾ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ। ಸೀಲನ್ತಿ ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ। ಜೀವಿತಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಉತ್ತಮಂ। ಏತೇನ ಮಚ್ಚಾ ಸುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಏತೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸತ್ತಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ।

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗೇನ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ, ನ ಗೋತ್ತಧನೇಹಿ, ತಸ್ಮಾ। ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪಾಯೇನ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯ। ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿಸುಜ್ಝತಿ । ಅಥ ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಚಿನೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉಪಾಯೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯ। ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಸುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ತೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಿಸುಜ್ಝತಿ।

ಇದಾನಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿ ಅವಧಾರಣವಚನಂ। ಏತೇಹಿ ಪಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ವದತಿ। ಉಪಸಮೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಉಪಸಮೇನ। ಪಾರಙ್ಗತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ। ಯೋ ಕೋಚಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ, ನ ಥೇರೇನ ಉತ್ತರಿತರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ವದತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨. ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಛನ್ನೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಥೇರೋ, ನ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ಥೇರೋ। ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ। ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛಕಾತಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧವಣ್ಣಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಸತ್ಥನ್ತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಸತ್ಥಂ। ನಾವಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ।

೩೯೦. ಅನುಪವಜ್ಜನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ।

೩೯೧. ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದೀನಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗಾಹವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ। ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಖಯವಯಂ ಞತ್ವಾ। ನೇತಂ ಮಮ ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ।

೩೯೩. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಾಮೀತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಆಯಸ್ಮಾ, ತೇನ ಇದಮ್ಪಿ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ। ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ। ಚಲಿತನ್ತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಹೋತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಕಿಲೇಸಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನತೀತಿ ತಣ್ಹಾನತಿ। ನತಿಯಾ ಅಸತೀತಿ ಭವತ್ಥಾಯ ಆಲಯನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಸು ಅಸತಿ। ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಚುತಿವಸೇನ ಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಚುತೂಪಪಾತೋತಿ ಚವನವಸೇನ ಚುತಿ, ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪಪಾತೋ। ನೇವಿಧ ನ ಹುರಂ ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾತಿ ನಯಿಧ ಲೋಕೇ, ನ ಪರಲೋಕೇ, ನ ಉಭಯತ್ಥ ಹೋತಿ। ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಯಮೇವ ಅನ್ತೋ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪರಿವಟುಮಭಾವೋ ಹೋತಿ। ಅಯಮೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಯೇ ಪನ ‘‘ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭವಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಉತ್ತರಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ।

೩೯೪. ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಸೀತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಂ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿ, ಕಣ್ಠನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿ। ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮರಣಭಯಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಸಮ್ಮುಖಾಯೇವ ಅನುಪವಜ್ಜತಾ ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇದಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಹೋತಿ, ಏತೇನ ಪನ ಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಅನನ್ತರಾಯಮಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಮೇವ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ। ಉಪವಜ್ಜಕುಲಾನೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಕುಲಾನಿ। ಇಮಿನಾ ಥೇರೋ, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ಚ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಸು ಚ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಕುಲೇಸು ಸಂಸಗ್ಗಾಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ ಹೇತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಠಾನೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕುಲೇಸು ಅಸಂಸಟ್ಠಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩. ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಏಕೀಭಾವಾ। ತಂ ಚೇತಿ ತಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಞ್ಚ। ನನ್ದೀಸಮುದಯಾ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ನನ್ದಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮೋಧಾನೇನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮೋಧಾನಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ದುತಿಯನಯೇ ನಿರೋಧೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ತ್ವಂ ಪುಣ್ಣಾತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಏವಂ ತಾವ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟವಸೇನ ದೇಸನಂ ಅರಹತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಂ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತುಂ ಇಮಿನಾ ಚ ತ್ವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।

೩೯೬. ಚಣ್ಡಾತಿ ದುಟ್ಠಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಾ। ಫರುಸಾತಿ ಕಕ್ಖಳಾ। ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪರಿಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಂ ಸಮಣೋ ನಾಮ ತ್ವಂ, ಇದಞ್ಚ ಇದಞ್ಚ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ಥ ಭವಿಸ್ಸತಿ।

ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಚತುಹತ್ಥೇನ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಘಟಿಕಮುಗ್ಗರೇನ ವಾ। ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾ। ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೀತಿ ಜೀವಿತಹಾರಕಂ ಸತ್ಥಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ। ಇದಂ ಥೇರೋ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತ್ಥಹಾರಕಪರಿಯೇಸನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ದಮೂಪಸಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ದಮೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾದೀನಂ ಏತಂ ನಾಮಂ। ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ದನ್ತೋ ದಮಸಾ ಉಪೇತೋ, ವೇದನ್ತಗೂ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೯೫; ಸು॰ ನಿ॰ ೪೬೭) ಏತ್ಥ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ದಮೋತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಯದಿ ಸಚ್ಚಾ ದಮಾ ಚಾಗಾ, ಖನ್ತ್ಯಾ ಭಿಯ್ಯೋಧ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪೬; ಸು॰ ನಿ॰ ೧೯೧) ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ದಮೋತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ದಾನೇನ ದಮೇನ ಸಂಯಮೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೨೬) ಏತ್ಥ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ದಮೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಖನ್ತಿ ದಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಉಪಸಮೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ।

೩೯೭. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋತಿ ಕೋ ಪನೇಸ ಪುಣ್ಣೋ, ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ । ಸುನಾಪರನ್ತವಾಸಿಕೋ ಏವ ಏಸೋ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪನ ಅಸಪ್ಪಾಯವಿಹಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ।

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಸುನಾಪರನ್ತರಟ್ಠೇ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾಣಿಜಕಗಾಮೇ ಏತೇ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ। ತೇಸು ಕದಾಚಿ ಜೇಟ್ಠೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಆಹರತಿ, ಕದಾಚಿ ಕನಿಟ್ಠೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಕನಿಟ್ಠಂ ಘರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಸ್ಸ ನಾತಿದೂರೇ ಸಕಟಸತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಪರಿಜನಪರಿವುತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿ।

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದಿಹತ್ಥಾ ಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಯೇನ ಸಙ್ಘೋ, ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಪ್ಪೋಣಾ ತಪ್ಪಾಬ್ಭಾರಾ ಹುತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಇಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ’’ತಿ ಏಕಮನುಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಕಿಂ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೋ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘರತನಾನಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ಇಚ್ಚೇಸ ಮಹಾಜನೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ। ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧೋತಿ ವಚನಂ ಛವಿಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಜನಪರಿವುತೋ ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ಅಥ ತಥಾಗತೇನ ಕಾಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಉಯ್ಯೋಜಿತಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ಏತ್ತಕಂ ಭಣ್ಡಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಮಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಅಥಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಜನಪದೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಸಪ್ಪಾಯೋ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಸೀಹನಾದೇ ನದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ…ಪೇ॰… ವಿಹರತೀ’’ತಿ।

ಕತ್ಥ ಪನಾಯಂ ವಿಹಾಸೀತಿ? ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಿಹಾಸಿ, ಸುನಾಪರನ್ತರಟ್ಠಂ ತಾವ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜುಹತ್ಥಪಬ್ಬತೇ ನಾಮ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥ ನಂ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಾಪೇಸಿ।

ತತೋ ಸಮುದ್ದಗಿರಿವಿಹಾರಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಅಯಕನ್ತಪಾಸಾಣೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಚಙ್ಕಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕೋಚಿ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತತ್ಥ ಸಮುದ್ದವೀಚಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಯಕನ್ತಪಾಸಾಣೇಸು ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಥೇರೋನಂ – ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಾನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸಮುದ್ದಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ।

ತತೋ ಮಾತುಲಗಿರಿಂ ನಾಮ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಸಕುಣಸಙ್ಘೋ ಉಸ್ಸನ್ನೋ, ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಸದ್ದೋ ಏಕಾಬದ್ಧೋವ ಹೋತಿ, ಥೇರೋ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಅಫಾಸುಕನ್ತಿ ತತೋ ಮಕುಲಕಾರಾಮವಿಹಾರಂ ನಾಮ ಗತೋ। ಸೋ ವಾಣಿಜಗಾಮಸ್ಸ ನಾತಿದೂರೋ ನಚ್ಚಾಸನ್ನೋ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿವಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ। ಥೇರೋ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಫಾಸುಕನ್ತಿ ತತ್ಥ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮನಾದೀನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ। ಏವಂ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಿಹಾಸಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪಞ್ಚ ವಾಣಿಜಸತಾನಿ ಪರಸಮುದ್ದಂ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ನಾವಾಯ ಭಣ್ಡಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ನಾವಾರೋಹನದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಥೇರಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅನೇಕನ್ತರಾಯೋ, ಅಮ್ಹೇ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾವಂ ಆರುಹಿ। ನಾವಾ ಉತ್ತಮಜವೇನ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಅಞ್ಞತರಂ ದೀಪಕಂ ಪಾಪುಣಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾತರಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ದೀಪಕೇ ಓತಿಣ್ಣಾ। ತಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ, ಚನ್ದನವನಮೇವ ಅಹೋಸಿ।

ಅಥೇಕೋ ವಾಸಿಯಾ ರುಕ್ಖಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ಮಯಂ ಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪರಸಮುದ್ದಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ಇತೋ ಚ ಉತ್ತರಿ ಲಾಭೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಾ ಘಟಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಹಾರೇತಬ್ಬಕಯುತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ಚನ್ದನಸ್ಸ ಪೂರೇಮಾ’’ತಿ। ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು। ಚನ್ದನವನೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಮೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚನ್ದನವನಂ ನಾಸಿತಂ, ಘಾತೇಸ್ಸಾಮ ನೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಧೇವ ಘಾತಿತೇಸು ಸಬ್ಬಂ ವನಂ ಏಕಂ ಕುಣಪಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ನೇಸಂ ನಾವಂ ಓಸೀದೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಅಥ ತೇಸಂ ನಾವಂ ಆರುಯ್ಹ ಮುಹುತ್ತಂ ಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಪ್ಪಾದಿಕಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತೇ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಭಯಾನಕಾನಿ ರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸಯಿಂಸು। ಭೀತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಚೂಳಪುಣ್ಣಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಥೇರೋಪಿ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಬ್ಯಸನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರೋ ಏತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪ್ಪಾದಿಕಂ ಸನ್ನಿಸೀದಿ। ಥೇರೋ ಮಾ ಭಾಯಥಾತಿ ತೇ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ। ಥೇರೋ ನಾವಂ ಫಲೇ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ವಾಣಿಜಾ ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಥೇರಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚಮಾತುಗಾಮಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ। ತತೋ ನಾವಾಯ ಭಣ್ಡಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಥೇರೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ವಿಸುಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ। ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಭನ್ತೇತಿ। ತೇನ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥು ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಕರೋಥ, ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥಾತಿ। ತೇ ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ತೇನ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾಪಿ ಕಿರ ಆರದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಭೋಗಂ ಅಕಾಸಿ। ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಂ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರಿಂಸು। ಉಪಾಸಕಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಾನಸಮ್ಭಾರಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ – ‘‘ಕತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಕ್ಕೋಸಥಾ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಥೇರೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಾಣಿಜಗಾಮವಾಸಿನೋ ತುಮ್ಹೇ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ, ತೇಸಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿ। ಭಗವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗತೋ।

ಭಗವಾಪಿ ಆನನ್ದಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ , – ‘‘ಆನನ್ದ, ಸ್ವೇ ಸುನಾಪರನ್ತೇ ವಾಣಿಜಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಲಾಕಂ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಭಚಾರಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂತಿ ಆಹ। ತಂದಿವಸಂ ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ವಾಣಿಜಗಾಮವಾಸಿನೋಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು। ಭಗವಾ ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಕಿಂ ಇದನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸುನಾಪರನ್ತಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತ ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ತಿಮತ್ತಾನಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಚಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಮತ್ಥಕೇ ಗಮನಸಜ್ಜಾನಿ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಭಗವತೋ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಚತುಮುಖಂ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ದ್ವಿಮುಖಾನಿ, ಸೇಸಾನಿ ಏಕಮುಖಾನಿ। ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಕೂಟಾಗಾರೇಸು ಧುರಕೂಟಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸಿ। ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕೂನಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿಪಿ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕಂ ತುಚ್ಛಕೂಟಾಗಾರಂ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚಪಿ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಪಬ್ಬತಂ ನಾಮ ಪತ್ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಆಕಾಸೇ ಠಪೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಸಚ್ಚಬನ್ಧೋ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕತಾಪಸೋ ಮಹಾಜನಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸತಿ। ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಚಸ್ಸ ಅನ್ತೋಚಾಟಿಯಂ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಜಲತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಧಮ್ಮಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ತಾಪಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಮಗ್ಗೇನೇವಾಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಗತಾ। ಏಹಿಭಿಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರೋ ಹುತ್ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸಿ।

ಭಗವಾ ಕೂಟಾಗಾರಗತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಾನಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ವಾಣಿಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಮಕುಲಕಾರಾಮಂ ನಯಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಪಾವಿಸಿ। ಮಹಾಜನೋ ಯಾವ ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತದರಥಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಿ, ತಾವ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಬಹುಂ ಗನ್ಧಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಆರಾಮಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖೋ ಜಾತೋ, ಮಹನ್ತಂ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ, ಅರುಣಂ ಪನ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಉಟ್ಠಪೇಸಿ। ತತ್ಥ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ವಾಣಿಜಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇಧೇವ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನ್ತರೇ ನಮ್ಮದಾನದೀ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ತೀರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ನಮ್ಮದಾನಾಗರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸೋ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಚರಿತಬ್ಬಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ, ಭಗವಾ ನಮ್ಮದಾನದೀತೀರೇ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತಂ ವೀಚೀಸು ಆಗತಾಸು ಪಿಧೀಯತಿ, ಗತಾಸು ವಿವರೀಯತಿ, ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಪಬ್ಬತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚ್ಚಬನ್ಧಂ ಆಹ – ‘‘ತಯಾ ಮಹಾಜನೋ ಅಪಾಯಮಗ್ಗೇ ಓತಾರಿತೋ, ತ್ವಂ ಇಧೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಏತೇಸಂ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಮಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬಂ ಯಾಚಿ। ಸತ್ಥಾ ಘನಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಅಲ್ಲಮತ್ತಿಕಪಿಣ್ಡಮ್ಹಿ ಲಞ್ಛನಂ ವಿಯ ಪದಚೇತಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತತೋ ಜೇತವನಮೇವ ಗತೋ। ಏತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇನೇವನ್ತರವಸ್ಸೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಮಹಾಜನೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಸರೀರಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಬಹೂನಿ ಗನ್ಧಕಟ್ಠಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಆದಾಯ ಚೇತಿಯಂ ಅಕಾಸಿ। ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆಳಾಹನೇ ಠಿತಭಿಕ್ಖೂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪. ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಭಗವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಯಾಚಿತೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ – ‘‘ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಓವದನ್ತೂ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅಕಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ವಾರೇನ। ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ದೂರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ವಾ ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚೋ’’ತಿ ವದಾಪೇಸಿ। ಇಮಂ ಪನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಓವಾದಂ ಭಗವಾ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸೇವ ಕಾರಣಾ ಅಕಾಸಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಇಮಾಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ ಪಸೀದತಿ। ತೇನ ತಾ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಕಾಮಾ, ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮಾ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ನನ್ದಕೋ ಅತ್ತನೋ ವಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಓವಾದಂ ದಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾರೇನ ಓವಾದಂ ಅಕಾಸಿ। ಥೇರೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವಾರಂ ನ ಕರೋತಿ, ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ತಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಥೇರಸ್ಸ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಓರೋಧಾ ಅಹೇಸುಂ। ಥೇರೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪಮಾಯೋ ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಯಾವಜ್ಜದಿವಸಾ ಓರೋಧೇ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಸೋಭತಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಓರೋಧಪರಿವುತೋ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಏತಮತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವಾರಂ ನ ಕರೋತಿ। ಇಮಾಸಞ್ಚ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ।

ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪುಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಓರೋಧಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ಇದಂ ವತ್ಥುಂ – ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪಞ್ಚ ದಾಸಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ದಾಸಿಸತಾನಿ ಚಾತಿ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸಂ ಏಕತೋವ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿ। ಅಯಂ ನನ್ದಕತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೋ ಹೋತಿ , ಗೋತಮೀ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ। ಸಾ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ। ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ ಏಕತೋ ಕರೋತಿ। ಅಥ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರತೋ ಇಸಿಪತನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕುಟಿಯಾ ಅತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಂಸು। ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಅದ್ದಸ। ಸೇಟ್ಠಿ ತೇಸಂ ಆಗತಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ತೇ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತೀ ದಿಸ್ವಾ ಕುಟಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಓನಮಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಪಿಧಾಯ – ‘‘ಅಯ್ಯಾ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕುಟಿಯಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಿತುಂ ಆಗಮಿಮ್ಹಾತಿ। ಲದ್ಧಂ, ಭನ್ತೇತಿ। ನ ಲದ್ಧಂ ಉಪಾಸಿಕೇತಿ? ಕಿಂ ಪನೇಸಾ ಕುಟಿ ಇಸ್ಸರೇಹೇವ ಕಾತಬ್ಬಾ, ದುಗ್ಗತೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಕ್ಕಾತಿ? ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ। ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ತಿತ್ಥಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ ಆಗತಾ ಅವಸೇಸದಾಸಿಯೋ ‘‘ಏತ್ಥೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಕಿಂ ನಿಚ್ಚಮೇವ ಪರಸ್ಸ ದಾಸಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಉದಾಹು ದಾಸಭಾವತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಇಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ಅಜ್ಜೇವ ಮುಚ್ಚಿತುಮಿಚ್ಛಾಮ ಅಯ್ಯೇತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಮಯಾ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಿತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಏಕದಿವಸಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದಾಪೇಥಾತಿ। ತಾ ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅಟವಿತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತೇ ಸಾಧೂತಿ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು।

ಅಥ ನೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಸ್ವೇ ತಾತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದೇಥಾತಿ ಆನಿಸಂಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯೇಪಿ ನ ಕಾತುಕಾಮಾ, ತೇ ಗಾಳ್ಹೇನ ಓವಾದೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಾಸಪುತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ತೇ ತಾವದೇವ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಸತಂ ಸತಂ ಹುತ್ವಾ ಏಕೇಕಕುಟಿಂ ಏಕೇಕಚಙ್ಕಮನಾದಿಪರಿವಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಭಾಜನಾದೀನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ತೇಮಾಸಂ ತತ್ಥ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾರಭಿಕ್ಖಂ ಪಟ್ಠಪೇಸುಂ। ಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಾರದಿವಸೇ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಸಕಗೇಹತೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇತಿ। ಏವಂ ತೇಮಾಸಂ ಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೀ ಏಕೇಕಂ ದಾಸಂ ಏಕೇಕಂ ಸಾಟಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ। ಪಞ್ಚ ಥೂಲಸಾಟಕಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ತಾನಿ ಪರಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ತಿಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಯಥಾಫಾಸುಕಂ ಅಗಮಂಸು। ತಮ್ಪಿ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸಂ ಏಕತೋ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮಸತಾನಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪುರಿಸಸತಾನಂ ಗೇಹೇ ಹೋನ್ತಿ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಪುತ್ತಸ್ಸೇವ ಗೇಹೇ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಪುತ್ತೋ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ತಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ದೇವಕಞ್ಞಾ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಜ್ಜೇ ಠಿತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಅಗಮಂಸು। ಏತೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಸಂಸರನ್ತಿಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕೋಲಿಯನಗರೇ ದೇವದಹನಗರೇ ಚ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ।

ನನ್ದಕತ್ಥೇರೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಿಧೀತಾ ವಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ಇತರಾಪಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ರಾಜಪುತ್ತಾನಂಯೇವ ಘರಂ ಗತಾ। ತಾಸಂ ಸಾಮಿಕಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ರಾಜಕುಮಾರಾ ಉದಕಚುಮ್ಬಟಕಲಹೇ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ರಾಜಧೀತರೋ ತೇಸಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠನತ್ಥಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸುಂ। ತೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೇ ಭಗವಾ ಕುಣಾಲದಹಂ ನೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮಯದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ರಾಜಧೀತರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಏತ್ತಾವ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋತಿ ಏವಮೇತಂ ವತ್ಥು ದೀಪೇತಬ್ಬಂ।

ರಾಜಕಾರಾಮೋತಿ ಪಸೇನದಿನಾ ಕಾರಿತೋ ನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಭಾಗೇ ಥೂಪಾರಾಮಸದಿಸೇ ಠಾನೇ ವಿಹಾರೋ।

೩೯೯. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಯಾಥಾವಸರಸತೋ ದಿಟ್ಠಂ।

೪೦೧. ತಜ್ಜಂ ತಜ್ಜನ್ತಿ ತಂಸಭಾವಂ ತಂಸಭಾವಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ತಂ ತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಾ ತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೪೦೨. ಪಗೇವಸ್ಸ ಛಾಯಾತಿ ಮೂಲಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಛಾಯಾ ಪಠಮತರಂಯೇವ ಅನಿಚ್ಚಾ।

೪೧೩. ಅನುಪಹಚ್ಚಾತಿ ಅನುಪಹನಿತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಮಂಸಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚಮ್ಮಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇನ್ತೋ ಮಂಸಕಾಯಂ ಉಪಹನತಿ ನಾಮ। ಚಮ್ಮಂ ಬದ್ಧಂ ಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಮಂಸೇ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇನ್ತೋ ಮಂಸಕಾಯಂ ಉಪಹನತಿ ನಾಮ। ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ। ವಿಲಿಮಂಸಂ ನ್ಹಾರುಬನ್ಧನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಚಮ್ಮೇ ಲಗ್ಗವಿಲೀಪನಮಂಸಮೇವ। ಅನ್ತರಾಕಿಲೇಸಸಂಯೋಜನಬನ್ಧನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅನ್ತರಕಿಲೇಸಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

೪೧೪. ಸತ್ತ ಖೋ ಪನಿಮೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹಾತಿ? ಯಾ ಹಿ ಏಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತೀತಿ ವುತ್ತಾ, ಸಾ ನ ಏಕಿಕಾವ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಕುಠಾರೀ ನ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಛೇಜ್ಜಂ ಛಿನ್ದತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಜ್ಜಂ ವಾಯಾಮಂ ಪಟಿಚ್ಚೇವ ಛಿನ್ದತಿ, ಏವಂ ನ ವಿನಾ ಛಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ತೇನ ಹೀತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ತಯಾ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ, ಛ ಬಾಹಿರಾನಿ , ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯೇ, ದೀಪೋಪಮಂ, ರುಕ್ಖೋಪಮಂ, ಗಾವೂಪಮಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯೇನ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಪಿತಾ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ಸ್ವೇಪಿ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತೇನೇವ ಓವಾದೇನ ಓವದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ।

೪೧೫. ಸಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾತಿ ಯಾ ಸಾ ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ, ಸಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ। ಸೇಸಾ ಪನ ಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನಿಯೋ ಚ ಖೀಣಾಸವಾ ಚ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ। ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ। ಯಸ್ಸಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏವಮಹೋಸಿ – ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ನನ್ದಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೀ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ಸಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ಯಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ, ಸಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಅತ್ತಮನಾ ಚೇವ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಚಾ’’ತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೫. ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾತಿ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ। ಧಮ್ಮಾತಿ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ। ತೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾರಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ, ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಪಸಾದನೀಯೇ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಕುಸೀತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತೀ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ । ಅಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಸಮಾಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ದುಪ್ಪಞ್ಞೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಪಞ್ಞವನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಇತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜಯತೋ ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತನ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಇಮೇಹಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೮೫)।

ಅಪರೇಪಿ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ – ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾತಿ, ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾ, ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಿತಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋ ಪಞ್ಚಧಮ್ಮಾತಿ। ಕಾಯ ಪನ ವೇಲಾಯ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸೀತಿ। ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ।

೪೧೯. ಅನೇಕಾನಂ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾಲಿತನಾಗರಾಜಕಾಲೇ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪಿತದೇವತಾಯೇವ। ತಾಸು ಪನ ಕಾಚಿ ಭೂಮಟ್ಠಕಾ ದೇವತಾ, ಕಾಚಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಕಾ, ಕಾಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ, ಕಾಚಿ ದೇವಲೋಕೇ, ಕಾಚಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಉಪಾಲಿಓವಾದ- (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೬೯) ದೀಘನಖಸುತ್ತೇಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦೬) ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೯೫) ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಕಾಚಿ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕಾಚಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಅನಾಗಾಮೀ, ಖೀಣಾಸವಾ। ತಾಸಞ್ಚ ಪನ ದೇವತಾನಂ ಏತ್ತಕಾತಿ ಗಣನವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೬. ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭದ್ದಕಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ। ಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಅರಿಯವಂಸಂ ನವಹಿ, ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸತ್ತಹಿ, ಮಹಾಅಸ್ಸಪುರಂ ಸತ್ತಹಿಯೇವ ಪದೇಹಿ ಥೋಮೇಸಿ। ಇದಂ ಪನ ಸುತ್ತಂ ನವಹಿ ಪದೇಹಿ ಥೋಮೇಸಿ।

ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ। ಮನಾಯತನೇನ ತೇಭೂಮಕಚಿತ್ತಮೇವ ಕಥಿತಂ, ಧಮ್ಮಾಯತನೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಚ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಸೇಸಂ ಬಾವೀಸತಿವಿಧಂ ಲೋಕಿಯವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ। ಫಸ್ಸವೇದನಾ ಯಥಾವುತ್ತವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ। ತಣ್ಹಾತಿ ವಿಪಾಕವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾ।

೪೨೨. ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾನಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ। ತತ್ಥ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ವೇತೀತಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ।

೪೨೪. ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ದೇಸನಾ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಾ। ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ। ಏತಂ ಮಮಾತಿಆದೀಸು ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗಾಹಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಗಾಹತ್ತಯವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ।

ಏವಂ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ, ನಿರೋಧೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಇಮೇಸಂ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಯಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ। ನೇತಂ ಮಮಾತಿಆದೀನಿ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ಪಟಿಸೇಧವಚನಾನಿ। ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ।

೪೨೫. ಏವಂ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ಅನುಸಯಾನಂ ವಸೇನ ಪುನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿನನ್ದತೀತಿಆದೀನಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾನಿ। ಅನುಸೇತೀತಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ। ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸ।

೪೨೬. ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅನುಸಯಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುನ ಚಕ್ಖುಞ್ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಹಾಯಾತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಂ ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ। ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ।

೪೨೭. ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟವಸೇನ ದೇಸನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ತದೇವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ, ಯಂ ಸಯಮೇವ ತಥಾಗತೇ ದೇಸೇನ್ತೇ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ। ಇಮಞ್ಹಿ ಸುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಮ್ಹಿ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಕಥೇನ್ತೇಪಿ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರೇಸು ಕಥೇನ್ತೇಸುಪಿ ಪತ್ತಾ ಏವ। ಏತಮ್ಪಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಂ। ಮಹಾಭಿಞ್ಞಪ್ಪತ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಸಾವಕಾ।

ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಮಾಲೇಯ್ಯದೇವತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಾ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ತದಾಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ। ಯಥಾ ಚ ಲೋಹಪಾಸಾದೇ, ಏವಂ ಥೇರೋ ಮಹಾಮಣ್ಡಪೇಪಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಮಹಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತಂ ಗತೋ, ತತ್ಥಾಪಿ ಕಥೇಸಿ। ತತೋ ಸಾಕಿಯವಂಸವಿಹಾರೇ, ಕೂಟಾಲಿವಿಹಾರೇ, ಅನ್ತರಸೋಬ್ಭೇ, ಮುತ್ತಙ್ಗಣೇ, ವಾತಕಪಬ್ಬತೇ, ಪಾಚಿನಘರಕೇ, ದೀಘವಾಪಿಯಂ, ಲೋಕನ್ದರೇ, ನೋಮಣ್ಡಲತಲೇ ಕಥೇಸಿ। ತೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ। ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪನ ಥೇರೋ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತಂ ಗತೋ। ತದಾ ಚ ಚಿತ್ತಲಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಅತಿರೇಕಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ ಮಹಾಥೇರೋ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಕುರುವಕತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಥೇರೋ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಓತಿಣ್ಣೋ। ದೇವತ್ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇನೇವ – ‘‘ಮಾಲೇಯ್ಯದೇವೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಸೋ ಅಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತ್ವಂ ದೇವೋತಿ ಆಹ। ಆಮ, ಭನ್ತೇತಿ। ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸದ್ಧಾನಂ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಕೋಚಿ ಸರೀರಂ ಹತ್ಥೇನ ಫುಸಿತುಂ ನಾಮ ನ ಲಭಿ, ತ್ವಂ ಪನ ನ್ಹಾಪೇಹೀತಿ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ತೀರೇ ನಿಸೀದಿ।

ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರಂ ನ್ಹಾಪೇಸಿ। ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಮಹಾಥೇರೋ – ‘‘ದೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಘೋಸೇಸುಂ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಾವ ಸಟ್ಠಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ಅಗಮಂಸು। ದೇವತ್ಥೇರೋ ಸರಭಾಣಾವಸಾನೇ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಆರಭಿ, ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸಟ್ಠಿ ಮಹಾಥೇರಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ತತೋ ತಿಸ್ಸಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಥೇರಾ। ತತೋ ನಾಗಮಹಾವಿಹಾರೇ ಕಾಳಕಚ್ಛಗಾಮೇ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಥೇರಾ। ತತೋ ಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಥೇರಾ। ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿ ಥೇರಾತಿ ಏವಂ ದೇವತ್ಥೇರೇಯೇವ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಸಟ್ಠಿಟ್ಠಾನೇಸು ಸಟ್ಠಿ ಸಟ್ಠಿ ಜನಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ।

ಅಮ್ಬಿಲಕಾಳಕವಿಹಾರೇ ಪನ ತಿಪಿಟಕಚೂಳನಾಗತ್ಥೇರೇ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಪರಿಸಾ ಗಾವುತಂ ಅಹೋಸಿ, ದೇವಪರಿಸಾ ಯೋಜನಿಕಾ। ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ದೇವೇಸು ಪನ ತತೋ ತತೋ ಏಕೇಕೋವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಹೋಸೀತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೭. ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕನ್ತಿ ಮಹನ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಜೋತಕಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ।

೪೨೯. ಅಜಾನನ್ತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಜಾನನ್ತೋ। ಉಪಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಸಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯಿಕಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕದರಥಾ। ಚೇತಸಿಕಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕದರಥಾ। ಸನ್ತಾಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।

೪೩೦. ಕಾಯಸುಖನ್ತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸುಖಂ। ಚೇತೋಸುಖನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಸುಖಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ವಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಕಮೇವ ಹೋತಿ। ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನ ಸಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಅಯಞ್ಚ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ, ಸಾಪಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನೇವ ಹೋತಿ।

೪೩೧. ತಥಾಭೂತಸ್ಸಾತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತೋಸುಖಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸ। ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಪುಬ್ಬಸುದ್ಧಿಕಾ ನಾಮ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಿಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ। ಏವಂ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ವಾ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ।

ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನ ‘‘ಯಾ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಇಮಮೇವ ಸುತ್ತಪದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ’’ತಿ ವದತಿ। ಸೋ – ‘‘ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನನ್ತರವಚನೇನೇವ ಪಟಿಸೇಧಿತಬ್ಬೋ। ಉತ್ತರಿ ಚ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ – ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇಮಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರತಿವಸೇನ ಪೂರೇನ್ತಿ। ‘‘ಯಾ ಚತೂಹಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ ಆರತಿ ವಿರತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತವಿರತೀಸು ಹಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ಪಜಹತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ಭಾವೇತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಾನಿ ನ ವಿನಾ, ಸಹೇವ ವಿರತಿಯಾ ಪೂರೇನ್ತಿ। ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತಿ ವಚೀಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ। ಇಮಾನಿ ಪನ ಪಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನಿ ವಿರತಿವಸೇನ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸುಭದ್ದಸುತ್ತೇಪಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೧೪) ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಸುಭದ್ದ, ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ। ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಸತೇಸು ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವ ಮಗ್ಗೋ ಆಗತೋತಿ।

೪೩೩. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯುಗನನ್ಧಾತಿ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಯುಗನನ್ಧಾ। ಏತೇಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ। ಏವಂ ನಾನಾಖಣಿಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಪನ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾ।

ವಿಜ್ಜಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಿ ಚಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ ಚ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಚ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೮. ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಮವಿಸಮಂ ಚರನ್ತೀತಿ ಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಚರನ್ತಿ, ಕಾಲೇನ ವಿಸಮಂ। ಸಮಚರಿಯಮ್ಪಿ ಹೇತನ್ತಿ ಸಮಚರಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಏತಂ।

೪೩೭. ಕೇ ಆಕಾರಾತಿ ಕಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ? ಕೇ ಅನ್ವಯಾತಿ ಕಾ ಅನುಬುದ್ಧಿಯೋ? ನತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ ತತ್ಥಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ, ನನು ಅರಞ್ಞೇ ಹರಿತತಿಣಚಮ್ಪಕವನಾದಿವಸೇನ ಅತಿಮನುಞ್ಞಾ ರೂಪಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅತ್ಥೀತಿ? ನೋ ನತ್ಥಿ। ನ ಪನೇತಂ ವನಸಣ್ಡೇನ ಕಥಿತಂ, ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ಪನ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ಕಥಿತಂ। ತಾನಿ ಹಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕರೂಪಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರೂಪಂ। ಇತ್ಥಿರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೧) ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೯. ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ।

ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನೀತಿ ಓಕಾಸವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಹಿ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಸಾದೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಸುದ್ಧೋ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಸುಞ್ಞತವಿಹಾರೇನಾತಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇನ। ಮಹಾಪುರಿಸವಿಹಾರೋತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧತಥಾಗತಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಂ ವಿಹಾರೋ। ಯೇನ ಚಾಹಂ ಮಗ್ಗೇನಾತಿಆದೀಸು ವಿಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಏಸ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗೋ ನಾಮ, ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗೇಹಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾವ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮನಾ ಏಸ ಚರಿತಬ್ಬಪದೇಸೋ ನಾಮ, ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ವಿಹಾರಾ ಏಸ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಮಗ್ಗೋ ನಾಮ। ಪಟಿಘಂ ವಾಪಿ ಚೇತಸೋತಿ ಚಿತ್ತೇ ಪಟಿಹಞ್ಞನಕಿಲೇಸಜಾತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀತಿ। ಅಹೋರತ್ತಾನುಸಿಕ್ಖಿನಾತಿ ದಿವಸಞ್ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತೇನ।

೪೪೦. ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿಆದೀಸು ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾನಾ, ನಾನಾಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾನಾತಿ। ಕಥಂ? ಏಕೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಪ್ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಂ ಸಮುಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ ಫಲಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗಂ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ನೀವರಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತೇಸಂ ಪನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾನಾದೀನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಹೋತಿ। ಏತಾಸು ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸು ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ನಾನಾಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಹೋತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೦. ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಸುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಗಜಙ್ಗಲಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಿಗಮೇ। ಸುವೇಳುವನೇತಿ ಸುವೇಳು ನಾಮ ಏಕಾ ರುಕ್ಖಜಾತಿ, ತೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನೋ ಮಹಾವನಸಣ್ಡೋ, ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ। ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣಾತೀತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದೋ ನ ಸೋತಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ದೇಸೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ।

ಅಞ್ಞಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇತಿ ಇಮಿನಾ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಅಸದಿಸಾಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಯ ಕಥನತ್ಥಂ ಆಲಯಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಲಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಕಥಂ ಕಾರೇಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಏತಸ್ಸ ಭಗವಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತೇನ ಹಾನನ್ದಾತಿಆದಿಮಾಹ।

೪೫೪. ತಥ ಯದಿದಂ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಾ ನಾಮ, ಏಸಾ ಸನ್ತಾ ಏಸಾ ಪಣೀತಾ, ಅತಪ್ಪಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮನಾಪಂ, ಅನಿಟ್ಠೇ ಅಮನಾಪಂ, ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಮನಾಪಾಮನಾಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ದುಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ಮುಯ್ಹಿತುಂ ವಾ ಅದತ್ವಾವ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಠಪೇತಿ। ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಚಕ್ಖುವಿಸುದ್ಧನೇತ್ತೋ। ಚಕ್ಖಾಬಾಧಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಉದ್ಧಂ ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮ್ಮೀಲನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ನ ಗಹಿತೋ।

೪೫೬. ಈಸಕಂಪೋಣೇತಿ ರಥೀಸಾ ವಿಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇ।

೪೬೧. ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಪಟಿಕೂಲೇ ಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ವಾ ಧಾತುಸೋ ಉಪಸಂಹಾರೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಸುಭಫರಣೇನ ವಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಸಂಹಾರೇನ ವಾ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿತುಕಾಮೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀತಿ? ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಆಪಾಥಗತೇಸು ನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಿಕೋ ನ ದೋಮನಸ್ಸಿಕೋ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಕಥಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ? ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಧಾತುತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಕಥಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ? ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಕಥಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ? ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಞ್ಚ ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಞ್ಚ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಧಾತುತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ। ಏವಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಕಥಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ? ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಞ್ಚ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ । ಕಥಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ, ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ…ಪೇ॰… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ, ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಏವಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ।

ಇಮೇಸು ಚ ತೀಸು ನಯೇಸು ಪಠಮನಯೇ ಮನಾಪಂ ಅಮನಾಪಂ ಮನಾಪಾಮನಾಪನ್ತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ದುತಿಯನಯೇ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ತತಿಯನಯೇ ಸಂಕಿಲೇಸನಿಕ್ಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪುನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಠಮಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ, ದುತಿಯಂ ಸಂಕಿಲೇಸಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಮ್ಪಿ, ತತಿಯಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಉಪರಿಪಣ್ಣಾಸಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಯೋ ಚಾಯಂ ‘‘ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಮೂಲಪರಿಯಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆರದ್ಧತ್ತಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಮಜ್ಝೇ ‘‘ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಗಾಥಾ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ಜಾತಕಂ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ ವೇದಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅರಿಯೋ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ತಿವಿಧಕಲ್ಯಾಣೋ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೋ ‘‘ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ ನಾಮಾಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಸಮತ್ತೋ ಹೋತಿ।

ನಿಗಮನಕಥಾ

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –

ಆಯಾಚಿತೋ ಸುಮತಿನಾ ಥೇರೇನ ಭದನ್ತಬುದ್ಧಮಿತ್ತೇನ,

ಪುಬ್ಬೇ ಮಯೂರದೂತಪಟ್ಟನಮ್ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವಸನ್ತೇನ॥

ಪರವಾದವಿಧಂಸನಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಸೇಟ್ಠಸ್ಸ,

ಯಮಹಂ ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಮಟ್ಠಕಥಂ ಕಾತುಮಾರಭಿಂ॥

ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರಮಾದಾಯ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಏಸಾ,

ಸತ್ತುತ್ತರಸತಮತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಭಾಣವಾರೇಹಿ॥

ಏಕೂನಸಟ್ಠಿಮತ್ತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋಪಿ ಭಾಣವಾರೇಹಿ,

ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಾಯ ಆಗಮಾನಂ ಕತೋ ಯಸ್ಮಾ॥

ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಸಹಾ’ಯಂ ಗಾಥಾಗಣನಾನಯೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾ,

ಸಮಧಿಕಛಸಟ್ಠಿಸತಮಿತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಭಾಣವಾರಾನಂ॥

ಸಮಧಿಕಛಸಟ್ಠಿಸತಪಮಾಣಮಿತಿ ಭಾಣವಾರತೋ ಏಸಾ,

ಸಮಯಂ ಪಕಾಸಯನ್ತೀ ಮಹಾವಿಹಾರಾಧಿವಾಸೀನಂ॥

ಮೂಲಟ್ಠಕಥಾಸಾರಂ ಆದಾಯ ಮಯಾ ಇಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ,

ಯಂ ಪಞ್ಞಮುಪಚಿತಂ ತೇನ ಹೋತು ಲೋಕೋ ಸದಾ ಸುಖಿತೋತಿ॥

ಪರಮವಿಸುದ್ಧಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿವೀರಿಯಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇನ ಸೀಲಾಚಾರಜ್ಜವಮದ್ದವಾದಿಗುಣಸಮುದಯಸಮುದಿತೇನ ಸಕಸಮಯಸಮಯನ್ತರಗಹನಜ್ಝೋಗಾಹನಸಮತ್ಥೇನ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಸಮನ್ನಾಗತೇನ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣಪ್ಪಭಾವೇನ ಮಹಾವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಕರಣಸಮ್ಪತ್ತಿಜನಿತಸುಖವಿನಿಗ್ಗತಮಧುರೋದಾರವಚನಲಾವಣ್ಣಯುತ್ತೇನ ಯುತ್ತಮುತ್ತವಾದಿನಾ ವಾದೀವರೇನ ಮಹಾಕವಿನಾ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪರಿವಾರೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾದಿಪ್ಪಭೇದಗುಣಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಬುದ್ಧೀನಂ ಥೇರವಂಸಪ್ಪದೀಪಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ ವಂಸಾಲಙ್ಕಾರಭೂತೇನ ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಬುದ್ಧಿನಾ ಬುದ್ಧಘೋಸೋತಿ ಗರೂಹಿ ಗಹಿತನಾಮಧೇಯ್ಯೇನ ಥೇರೇನ ಕತಾ ಅಯಂ ಪಪಞ್ಚಸೂದನೀ ನಾಮ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾ –

ತಾವ ತಿಟ್ಠತು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಲೋಕನಿತ್ಥರಣೇಸಿನಂ।

ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ನಯಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಯಾ॥

ಬುದ್ಧೋತಿ ನಾಮಮ್ಪಿ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ।

ಲೋಕಮ್ಹಿ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಪವತ್ತತಿ ಮಹೇಸಿನೋತಿ॥

ಪಪಞ್ಚಸೂದನೀ ನಾಮ

ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ನಿಟ್ಠಿತಾ।