೬. ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ
೧. ಬ್ರಹ್ಮಾಯಾಚನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೨. ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದೀತಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ ಅಯಂ ಚೇತಸೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ। ಕದಾ ಉದಪಾದೀತಿ? ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವಾನಮಿನ್ದೇನ ಆಭತಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಓಸಧಹರೀತಕಞ್ಚ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಲೋಕಪಾಲೇಹಿ ಉಪನೀತೇ ಪಚ್ಚಗ್ಘೇ ಸೇಲಮಯಪತ್ತೇ ತಪುಸ್ಸಭಲ್ಲಿಕಾನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಸ್ಸ।
ಅಧಿಗತೋತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ। ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಉತ್ತಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಮೇತಂ। ದುದ್ದಸೋತಿ ಗಮ್ಭೀರತ್ತಾವ ದುದ್ದಸೋ ದುಕ್ಖೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ದಟ್ಠುಂ। ದುದ್ದಸತ್ತಾವ ದುರನುಬೋಧೋ ದುಕ್ಖೇನ ಅವಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಖೇನ ಅವಬುಜ್ಝಿತುಂ। ಸನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತೋ। ಪಣೀತೋತಿ ಅತಪ್ಪಕೋ। ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತಕ್ಕಾವಚರೋತಿ ತಕ್ಕೇನ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ, ಞಾಣೇನೇವ ಅವಚರಿತಬ್ಬೋ। ನಿಪುಣೋತಿ ಸಣ್ಹೋ। ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಆಲಯರಾಮಾತಿ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಆಲಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ವಾ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಆಲಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇಹಿ ಆಲಯೇಹಿ ರಮನ್ತೀತಿ ಆಲಯರಾಮಾ। ಆಲಯೇಸು ರತಾತಿ ಆಲಯರತಾ। ಆಲಯೇಸು ಆಲಯಸಮ್ಮುದಿತಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಪುಪ್ಫಫಲಭರಿತರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ರಾಜಾ ತಾಯ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರಮತಿ, ಸಮ್ಮುದಿತೋ ಆಮೋದಿತಪಮೋದಿತೋ ಹೋತಿ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ, ಸಾಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಏವಮಿಮೇಹಿಪಿ ಕಾಮಾಲಯತಣ್ಹಾಲಯೇಹಿ
ತತ್ಥ ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಂ ಇದ’’ನ್ತಿ, ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋ। ಸಙ್ಖಾರಾದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ। ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಸಮನ್ತಿ, ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬೇ ಉಪಧಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ ಖೀಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸರಾಗಾ ವಿರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಾ ಪನೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಭವೇನ ಭವಂ, ಫಲೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿನತಿ ಸಂಸಿಬ್ಬತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವಾನತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಕಿಲಮಥೋತಿ ಯಾ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ನಾಮ, ಸೋ ಮಮ ಕಿಲಮಥೋ ಅಸ್ಸ, ಸಾ ಮಮ ವಿಹೇಸಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯಕಿಲಮಥೋ ಚೇವ ಕಾಯವಿಹೇಸಾ ಚ ಅಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚಿತ್ತೇ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ನತ್ಥಿ। ಅಪಿಸ್ಸೂತಿ ಅನುಬ್ರೂಹನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸೋ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಅಯಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಇಮಾಪಿ ಗಾಥಾ ಪಟಿಭಂಸೂ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅನಚ್ಛರಿಯಾತಿ ಅನುಅಚ್ಛರಿಯಾ। ಪಟಿಭಂಸೂತಿ
ಕಿಚ್ಛೇನಾತಿ ದುಕ್ಖೇನ, ನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಪಟಿಪದಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಪಾರಮೀಪೂರಣಕಾಲೇ ಪನ ಸರಾಗಸದೋಸಸಮೋಹಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಯಾಚಕಾನಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಸೀಸಂ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಗಲಲೋಹಿತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸುಅಞ್ಜಿತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕುಲವಂಸಪ್ಪದೀಪಂ ಪುತ್ತಂ ಮನಾಪಚಾರಿನಿಂ ಭರಿಯನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಖನ್ತಿವಾದಿಸದಿಸೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಹಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ಅಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕಾಸಿತುನ್ತಿ ದೇಸಿತುಂ, ಏವಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಅಲಂ ದೇಸಿತುಂ ಪರಿಯತ್ತಂ ದೇಸಿತುಂ। ಕೋ ಅತ್ಥೋ ದೇಸಿತೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ರಾಗದೋಸಪರೇತೇಹೀತಿ ರಾಗದೋಸಫುಟ್ಠೇಹಿ ರಾಗದೋಸಾನುಗತೇಹಿ ವಾ।
ಪಟಿಸೋತಗಾಮಿನ್ತಿ ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಕಾಮರಾಗೇನ ಭವರಾಗೇನ ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಚ ರತ್ತಾ। ನ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾ ಅಸುಭನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾವೇನ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ತಮೋಖನ್ಧೇನ ಆವುಟಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ।
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯಾತಿ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವೇನ, ಅದೇಸೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮಿ? ನನು ಏಸ ಮುತ್ತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಣ್ಣೋ ತಾರೇಸ್ಸಾಮಿ –
‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಅಞ್ಞಾತವೇಸೇನ, ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕತೇನಿಧ।
ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ, ತಾರಯಿಸ್ಸಂ ಸದೇವಕ’’ನ್ತಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೨.೫೬) –
ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತದೇವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನುಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸ
‘‘ಅಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಪಥವೀಸನ್ಧಾರಕಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರೋ, ಪಬ್ಬತೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಸಾಸಪೋ ವಿಯ ದುದ್ದಸೋ, ಸತಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಪಟಿಪಾದನಂ ವಿಯ ದುರನುಬೋಧೋ। ನನು ಮಯಾ ಹಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತೇನ ಅದಿನ್ನಂ ದಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅರಕ್ಖಿತಂ ಸೀಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪರಿಪೂರಿತಾ ಕಾಚಿ ಪಾರಮೀ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ನಿರುಸ್ಸಾಹಂ ವಿಯ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಥವೀ ನ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನ ಕಮ್ಪಿತ್ಥ, ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪನ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸೇವ ಮೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಇತಿ ಮಾದಿಸೇನಾಪಿ ತಿಕ್ಖಞಾಣೇನ ಕಿಚ್ಛೇನೇವಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ। ತಂ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಾ ಕಥಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನುಭಾವೇನಾಪಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಪಿಚ
ಸಹಮ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇಮಂ ಸದ್ದಂ ತಥಾ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ, ಯಥಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ। ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ತೇಹಿ ದಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಮಯೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹರಜಂ ಏತೇಸಂ ಏವಂಸಭಾವಾತಿ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾ। ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ। ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ದಸಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವಸೇನ ಕತಾಧಿಕಾರಾ ಪರಿಪಾಕಗತಾ ಪದುಮಾನಿ ವಿಯ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ, ಧಮ್ಮದೇಸನಂಯೇವ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾವಸಾನೇ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕಮನಾರಹಾ ನ ಏಕೋ, ನ ದ್ವೇ, ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಾರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ಪಾತುಭವಿ। ಸಮಲೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತೋತಿ ಸಮಲೇಹಿ ಛಹಿ ಸತ್ಥಾರೇಹಿ ಚಿನ್ತಿತೋ। ತೇ ಹಿ ಪುರೇತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಕಣ್ಟಕೇ ಪತ್ಥರಮಾನಾ ವಿಯ, ವಿಸಂ ಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ವಿಯ ಚ ಸಮಲಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಿಂಸು। ಅಪಾಪುರೇತನ್ತಿ ವಿವರಂ ಏತಂ। ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರನ್ತಿ ಅಮತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಭೂತಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ। ಸುಣನ್ತು ಧಮ್ಮಂ ವಿಮಲೇನಾನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗಾದಿಮಲಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವಿಮಲೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅನುಬುದ್ಧಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತು ತಾವ ಭಗವಾತಿ ಯಾಚತಿ।
ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸೇಲಮಯೇ ಏಕಗ್ಘನೇ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಯಥಾಠಿತೋವ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಠಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗೀವುಕ್ಖಿಪನಪಸಾರಣಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ। ತಥೂಪಮನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಸೇಲಪಬ್ಬತೂಪಮಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಸೇಲಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಠಿತೋವ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮನ್ತತೋ ಜನತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ
‘‘ದೂರೇ ಸನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಹಿಮವನ್ತೋವ ಪಬ್ಬತೋ।
ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸರಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೦೪)।
ಅಜ್ಝೇಸನನ್ತಿ ಯಾಚನಂ। ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಚ। ಇಮೇಸಂ ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ‘‘ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂ’’ತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂ’’ತಿ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇತಿಆದೀಸು ಯೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಅಪ್ಪಂ, ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ತಂ ಮಹನ್ತಂ, ತೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಿಕ್ಖಾನಿ, ತೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತಾನಿ ಮುದೂನಿ, ತೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತೇಯೇವ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಆಕಾರಾ ಸುನ್ದರಾ, ತೇ ಸ್ವಾಕಾರಾ। ಯೇ ಕಥಿತಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಿ, ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ, ತೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ। ಯೇ ಪರಲೋಕಞ್ಚೇವ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ ನಾಮ।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಳಿ – ‘‘ಸದ್ಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧೋ
ಉಪ್ಪಲಿನಿಯನ್ತಿ ಉಪ್ಪಲವನೇ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಯಾನಿ ಅನ್ತೋ ನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಪೋಸಿಯನ್ತಿ। ಉದಕಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನೀ ತಿ ಉದಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ। ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗಮಯಮಾನಾನಿ ಠಿತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಪನ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಉದಕಾನುಗ್ಗತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ, ತಾನಿ ತತಿಯದಿವಸೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಉದಕಾ ಪನ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಸರೋಗಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯಾನಿ ನೇವ ಪುಪ್ಫಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾನೇವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪಾಳಿಂ ನಾರುಳ್ಹಾನಿ। ಆಹರಿತ್ವಾ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ದೀಪಿತಾನಿ। ಯಥೇವ ಹಿ ತಾನಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಏವಮೇವಂ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ
ತತ್ಥ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಹ ಉದಾಹಟವೇಲಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಭಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚಯತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೪೮-೧೫೧)। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪಲವನಾದಿಸದಿಸಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಯ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಯ
ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ। ಪದಪರಮಾನಂ ಅನಾಗತತ್ಥಾಯ ವಾಸನಾ ಹೋತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ದೇಸೇತುಕಮ್ಯತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಸತ್ತೇ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬವಸೇನ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಾಸಿ। ಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕತಮೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕಿಲೇಸಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಿಪಾಕಾವರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಚ್ಛನ್ದಿಕಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ ಅಭಬ್ಬಾ ನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿತುಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಅಭಬ್ಬಾ। ಕತಮೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ? ಯೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ನ ಕಮ್ಮಾವರಣೇನ…ಪೇ॰… ಇಮೇ ತೇ ಸತ್ತಾ ಭಬ್ಬಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೨೭; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೧೫)। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ಪಹಾಯ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇಯೇವ ಞಾಣೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ತಕಾ ರಾಗಚರಿತಾ ಏತ್ತಕಾ ದೋಸ-ಮೋಹಚರಿತಾ
ಪಚ್ಚಭಾಸೀತಿ ಪತಿಅಭಾಸಿ। ಅಪಾರುತಾತಿ ವಿವಟಾ। ಅಮತಸ್ಸ ದ್ವಾರಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ। ಸೋ ಹಿ ಅಮತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ, ಸೋ ಮಯಾ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಮುಞ್ಚನ್ತು ಸದ್ಧನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಂ ಪಮುಞ್ಚನ್ತು
ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗತೇ ಚ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಭಗವಾ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಆಳಾರುದಕಾನಂ ಕಾಲಙ್ಕತಭಾವಂ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಞ್ಚ ಬಹೂಪಕಾರಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇಸೀತಿ। ಪಠಮಂ।
೨. ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೩. ದುತಿಯೇ ಉದಪಾದೀತಿ ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಉದಪಾದಿ। ಅಗಾರವೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾರವರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಗರುಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಪತಿಸ್ಸಯರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸದೇವಕೇತಿಆದೀಸು ಸದ್ಧಿಂ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕೇ। ದೇವಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮೇಸು ಗಹಿತೇಸುಪಿ ಮಾರೋ ನಾಮ ವಸವತ್ತೀ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪರಿ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಏಕಙ್ಗುಲಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ। ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಸು…ಪೇ॰… ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ದಸಸುಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ, ಸೋ ಇಮಿನಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರೋತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭತೂತಿ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಸಮಣಾ ನಾಮ ಏಕನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ, ತೇ ಇಮಿನಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರಾತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂತಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯಾತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರನ್ತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನತರಂ, ಅಧಿಕತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಲಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಕಥಿತಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಹೇತಂ।
ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ
ವಿಹರನ್ತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವಚನತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಬಹೂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ, ಸೋ ‘‘ಭಗವಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ।
‘‘ನ
ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ॥ (ಮಹಾವ॰ ೧೧; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೫) –
ಆದೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಸುತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಾವೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಗರುನೋ, ತಸ್ಮಾ। ಮಹತ್ತಮಭಿಕಙ್ಖತಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ। ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ-ಸಾಸನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಸರನ್ತೇನ। ದುತಿಯಂ।
೩. ಬ್ರಹ್ಮದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೪. ತತಿಯೇ ಏಕೋತಿ ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕಕೋ, ಏಕವಿಹಾರೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ಕಾಯೇನ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ನಿಸ್ಸಟೋ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇ ಠಿತೋ। ಆತಾಪೀತಿ ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಪೇಸಿತತ್ತೋ। ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ। ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ನ ಇಣಟ್ಟಾ ನ ಭಯಟ್ಟಾ ನ ಜೀವಿತಪಕತಾ ಹುತ್ವಾ, ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ಯೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತಿ, ತೇ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ನಾಮ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಸಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾತಿ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ। ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಚ ಖೀಣಾ ಜಾತಿ…ಪೇ॰… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸೀತಿ। ಏತೇನಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಭೂಮಿ ದಸ್ಸಿತಾ।
ಕತಮಾ
ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ, ಕತಂ ಚರಿತಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಭಾವನಾವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ, ಏವಂ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ, ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಕತಮಗ್ಗಭಾವನಾ ನತ್ಥೀತಿ। ಅಥ ವಾ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥತ್ತಭಾವತೋ, ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂಪಕಾರಾ ಇದಾನಿ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ। ಅರಹತನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ, ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಹತಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಹೋಸಿ।
ಸಪದಾನನ್ತಿ ಸಪದಾನಚಾರಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಘರಂ ಅನುಕ್ಕಮ್ಮ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರನ್ತೋ। ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ। ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ।
ಆಹುತಿಂ ನಿಚ್ಚಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಆಹುತಿಪಿಣ್ಡಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಭೂತಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ। ಸಬ್ಬಗೇಹಂ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಲಾಜಂ
ಏತದಹೋಸೀತಿ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಲಗನ್ಧಂ ಛದೇವಲೋಕೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಗತಂ ಘಾಯಮಾನಸ್ಸ ಏತಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಂವೇಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚೋದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಯೋಜೇಯ್ಯಂ। ‘ಅಯಂ ಹಿ ಏವರೂಪಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಉಳುಙ್ಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಂ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತುಲಂ ಪಹಾಯ ಹತ್ಥೇನ ತುಲಯನ್ತೀ ವಿಯ, ಭೇರಿಂ ಪಹಾಯ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾದೇನ್ತೀ ವಿಯ, ಅಗ್ಗಿಂ
ದೂರೇ ಇತೋತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ದೂರೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ। ತತೋ ಹಿ ಕೂಟಾಗಾರಮತ್ತಾ ಸಿಲಾ ಪಾತಿತಾ ಏಕೇನ ಅಹೋರತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಖೇಪಯಮಾನಾ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಏವಂ ದೂರೇ। ಯಸ್ಸಾಹುತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಆಹುತಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೋ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಕುಸಲಜ್ಝಾನಾನಿ, ವಿಪಾಕಜ್ಝಾನಾನಿ ಪನ ನೇಸಂ ಜೀವಿತಪಥೋ ನಾಮ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಥಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ತ್ವಂ ಕಿಂ ಜಪ್ಪಸಿ ವಿಪ್ಪಲಪಸಿ? ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಹಿ ಸಪ್ಪೀತಿಕಜ್ಝಾನೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ನ ಏತಂ ತಿಣಬೀಜಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರನ್ಧಂ ಗೋಯೂಸಂ ಖಾದನ್ತಿ, ಮಾ ಅಕಾರಣಾ ಕಿಲಮಸೀತಿ।
ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅವಕುಜ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪದಿಸನ್ತೋ ಏಸೋ ಹಿ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನಿರೂಪಧಿಕೋತಿ ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಕಾಮಗುಣೋಪಧೀಹಿ ವಿರಹಿತೋ। ಅತಿದೇವಪತ್ತೋತಿ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವಭಾವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಪತ್ತೋ। ಅನಞ್ಞಪೋಸೀತಿ
ಆಹುನೇಯ್ಯೋತಿ ಆಹುನಪಿಣ್ಡಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತೋ। ವೇದಗೂತಿ ಚತುಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವೇದೇಹಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಗತೋ। ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಠಿತೋ। ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಲೇಪೇಹಿ ಆಲಿತ್ತೋ। ಘಾಸೇಸನಂ ಇರಿಯತೀತಿ ಆಹಾರಪರಿಯೇಸನಂ ಚರತಿ।
ನ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ನ ಪುರತ್ಥಮತ್ಥೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅತೀತಂ, ಪುರತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಗತಂ, ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಿರಹಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪುರತ್ಥಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ। ಸನ್ತೋತಿಆದೀಸು ರಾಗಾದಿಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ। ಕೋಧಧೂಮವಿಗಮಾ ವಿಧೂಮೋ, ದುಕ್ಖಾಭಾವಾ ಅನೀಘೋ, ಕತ್ತರದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋಪಿ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಅಭಾವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತದಣ್ಡೋ। ತಸಥಾವರೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ತಸಾ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವಾ ಥಾವರಾ ನಾಮ। ಸತ್ತ ಪನ ಸೇಖಾ ತಸಾತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸೋ ತ್ಯಾಹುತಿನ್ತಿ ಸೋ ತೇ ಆಹುತಿಂ।
ವಿಸೇನಿಭೂತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಾಯ ವಿಸೇನೋ ಜಾತೋ। ಅನೇಜೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ। ಸುಸೀಲೋತಿ ಖೀಣಾಸವಸೀಲೇನ ಸುಸೀಲೋ। ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ। ಓಘತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸುಖಮಾಯತಿಕನ್ತಿ ಸುಖಾಯತಿಕಂ ಆಯತಿಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ಸುಖಾವಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತಿಯಂ।
೪. ಬಕಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೫. ಚತುತ್ಥೇ ಪಾಪಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಲಾಮಿಕಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ। ಇದಂ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇದಂ ಸಹ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದತಿ। ಧುವಾದೀನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ। ತತ್ಥ ಧುವನ್ತಿ ಥಿರಂ। ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ಸದಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ। ಕೇವಲನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಸಕಲಂ। ಅಚವನಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಚವನಸಭಾವಂ। ಇದಂ ಹಿ ನ ಜಾಯತೀತಿಆದೀಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕೋಚಿ ಜಾಯನಕೋ ವಾ ಜೀಯನಕೋ ವಾ ಮೀಯನಕೋ ವಾ ಚವನಕೋ ಇತೋ ಚ ಪನಞ್ಞನ್ತಿ ಇತೋ ಸಹಕಾಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಟ್ಠಾನಾ ಉತ್ತರಿ ಅಞ್ಞಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಥಾಮಗತಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ। ಏವಂವಾದೀ ಚ ಪನ ಸೋ ಉಪರಿ ತಿಸ್ಸೋ ಝಾನಭೂಮಿಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ। ಕದಾ ಪನಸ್ಸ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ? ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೇ। ದುತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ।
ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಹೇಟ್ಠುಪಪತ್ತಿಕೋ ಕಿರೇಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ವೇಹಪ್ಫಲಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಞ್ಚಕಪ್ಪಸತಿಕಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠುಪಪತ್ತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಪಣೀತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಸುಭಕಿಣ್ಹಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಚತುಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ಥ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಆಭಸ್ಸರೇ ಅಟ್ಠ ಕಪ್ಪೇ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ಕಪ್ಪಾಯುಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ
ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಗತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅನ್ಧೀಭೂತೋ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ। ವಕ್ಖತೀತಿ ಭಣತಿ। ‘‘ಯತ್ರಾ’’ತಿ ನಿಪಾತಯೋಗೇನ ಪನ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ।
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಗ್ಗಚೋರೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪಹಾರೇ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಸಹಾಯೇ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ಪಹಾರಂ ಪಹರಿಯಮಾನೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ಏವಮೇವ ಭಗವತಾ ಸನ್ತಜ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪದಾನುಪದಂ ಪೇಕ್ಖನ್ತೋ ಮಂ ನಿಪ್ಪೀಳಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಭೀತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯೇ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ದ್ವಾಸತ್ತತೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಂ ದ್ವಾಸತ್ತತಿ ಜನಾ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ವಸವತ್ತಿನೋ ಸಯಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸೇ ಅವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರೇ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇಮ, ಜಾತಿಞ್ಚ ಜರಞ್ಚ ಅತೀತಾ, ಅಯಂ ನೋ ವೇದೇಹಿ ಗತತ್ತಾ ‘‘ವೇದಗೂ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ ಭಗವಾ ಅನ್ತಿಮಾ ಬ್ರಹ್ಮುಪಪತ್ತಿ। ಅಸ್ಮಾಭಿಜಪ್ಪನ್ತಿ ಜನಾ ಅನೇಕಾತಿ ಅನೇಕಜನಾ ಅಮ್ಹೇ
ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಅಪ್ಪಂ ಹಿ ಏತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಏತನ್ತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಇಧ ತವ ಆಯುಂ ‘‘ದೀಘ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಏತಂ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಕಂ। ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ನಿರಬ್ಬುದಾನನ್ತಿ ನಿರಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸನಿರಬ್ಬುದಾನಂ। ಆಯುಂ ಪಜಾನಾಮೀತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ತವ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಏತ್ತಕಂ ಆಯೂ’’ತಿ ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ। ಅನನ್ತದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಹಮಸ್ಮೀತಿ, ಭಗವಾ, ತುಮ್ಹೇ ‘‘ಅಹಂ ಅನನ್ತದಸ್ಸೀ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ’’ತಿ ವದಥ। ಕಿಂ ಮೇ ಪುರಾಣನ್ತಿ, ಯದಿ ತ್ವಂ ಅನನ್ತದಸ್ಸೀ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಇದಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುರಾಣಂ? ವತಸೀಲವತ್ತನ್ತಿ ಸೀಲಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಮಹಂ ವಿಜಞ್ಞಾತಿ ಯಂ ಅಹಂ
ಇದಾನಿಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಭಗವಾ ಯಂ ತ್ವಂ ಅಪಾಯೇಸೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರೇಸ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಸ್ಸ
ತಾಪಸೋಪಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಅದ್ದಸ ಗಙ್ಗಂ ಮಹತಾ ಉದಕೋಘೇನ ಪೂರಿಯಮಾನಂ ಪವತ್ತಿತಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಮಧುರೋದಕಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನಾ ಸತ್ತಾ’’ತಿ? ಸೋ ಏವಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ತಂ ಸತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’ತಿ ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರುಕನ್ತಾರೇ ಅಪಾಯೇಸೀತಿ ಪಾಯೇಸಿ। ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಗಮ್ಮನೀತಿ ಗಿಮ್ಹೇ। ಸಮ್ಪರೇತೇತಿ ಗಿಮ್ಹಾತಪೇನ ಫುಟ್ಠೇ ಅನುಗತೇ।
ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಮಯೇ ತಾಪಸೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಗಾಮಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಚೋರಾ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾವಿಯೋ ಚ ಕರಮರೇ ಏಣಿಕೂಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ। ಗಯ್ಹಕಂ ನೀಯಮಾನನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಯಮಾನಂ, ಕರಮರಂ ನೀಯಮಾನನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪುನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾವಾಸಿಕಂ ಏಕಂ ಕುಲಂ ಹೇಟ್ಠಾಗಙ್ಗಾವಾಸಿಕೇನ ಕುಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ, ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಞ್ಚೇವ ಭೋಜನೀಯಞ್ಚ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಚ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಸೋತೇನ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಖಾದಮಾನಾ ಭುಞ್ಜಮಾನಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ಗಾಯನ್ತಾ ದೇವವಿಮಾನೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿಯ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂ। ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಕೋ ನಾಗೋ ದಿಸ್ವಾ ಕುಪಿತೋ ‘‘ಇಮೇ ಮಯಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಕರೋನ್ತಿ। ಇದಾನಿ ನೇ ಸಮುದ್ದಮೇವ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ, ಸುಸುಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ವಿಸ್ಸರಮಕಾಸಿ। ತಾಪಸೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಗಾಯನ್ತಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ಭಯರವಂ ರವಿಂಸು, ಕಿನ್ನು ಖೋ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಲುದ್ದೇನಾತಿ ದಾರುಣೇನ। ಮನುಸ್ಸಕಮ್ಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸಕಾಮತಾಯ, ಮನುಸ್ಸೇ ವಿಹೇಠೇತುಕಾಮತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ
ತತ್ಥ ಬದ್ಧಚರೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಸೋ ಪನ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸಮ್ಬುದ್ಧಿಮನ್ತಂ ವತಿನಂ ಅಮಞ್ಞೀತಿ, ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ವತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಕಪ್ಪೋ ತವ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿಂ ಅಹಂ ಸೋ ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಜಾನಾಸೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಆಯುಮೇವ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ತ್ವಂ ಜಾನಾಸಿಯೇವ। ತಥಾ ಹಿ ಬುದ್ಧೋತಿ ತಥಾ ಹಿ ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೋ, ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಜಾನಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ಹಿ ತ್ಯಾಯಂ ಜಲಿತಾನುಭಾವೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚ ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಓಭಾಸಯಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಓಭಾಸಯನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೬. ಪಞ್ಚಮೇ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ, ‘‘ಸರೀರತೋ ಜಾಲಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಜಾಲಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ? ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಉಪರಿ ನಿಸಿನ್ನಂ ತಥಾಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಟ್ಠಿವೇಧೀ
ಪಸ್ಸಸಿ ವೀತಿವತ್ತನ್ತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅಞ್ಞಬ್ರಹ್ಮಸರೀರವಿಮಾನಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಂ ಪಭಾ ಅತಿಕ್ಕಮಮಾನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಭಸ್ಸರಂ ಪಭಂ ಪಸ್ಸಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ನ ಮೇ, ಮಾರಿಸ, ಸಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಯಾ ಮೇಸಾ, ‘‘ಇಧಾಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುರೇ ದಿಟ್ಠಿ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಸಾ। ಕಥಂ ವಜ್ಜನ್ತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ವದೇಯ್ಯಂ। ನಿಚ್ಚೋಮ್ಹಿ ಸಸ್ಸತೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಲದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ದಿಟ್ಠಿಯೋ। ತತ್ರಾಸ್ಸ ತಥಾಗತಞ್ಚೇವ ತಥಾಗತಸಾವಕೇ ಚ ಪಸ್ಸತೋ ಲದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿ ಪಹೀನಾ। ಭಗವಾ ಪನೇತ್ಥ ಮಹನ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ। ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಇತಿಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ।
ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಚಾರಿಕಂ। ಥೇರಾನಞ್ಹಿ ಭಣ್ಡಗಾಹಕದಹರಾ ವಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಾನಮ್ಪಿ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ? ಥೇರೇ ಕಿರಸ್ಸ ತತ್ತಕೇನೇವ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಯಥಾ ತುಮ್ಹೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ, ಕಿನ್ನು ಖೋ ಏವರೂಪಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಉದಾಹು ತುಮ್ಹೇ ಚತ್ತಾರೋ ಏವ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾತಿ? ತೇವಿಜ್ಜಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾತಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ ಪತ್ತಾ। ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದಾತಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರೇ ಕುಸಲಾ। ಏವಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಿ ಸರೂಪೇನ ವುತ್ತಾ। ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ಪನ ತಾಸಂ ವಸೇನ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ। ಬಹೂತಿ ಏವರೂಪಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಬಹೂ ಗಣನಪಥಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಸಕಲಂ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಕಾಸಾವಪಜ್ಜೋತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।
೬. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೭. ಛಟ್ಠೇ ಪಚ್ಚೇಕಂ ದ್ವಾರಬಾಹನ್ತಿ ಏಕೇಕೋ ಏಕೇಕಂ ದ್ವಾರಬಾಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವಾರಪಾಲಾ ವಿಯ ಅಟ್ಠಂಸು। ಇದ್ಧೋತಿ ಝಾನಸುಖೇನ ಸಮಿದ್ಧೋ। ಫೀತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸುಪುಪ್ಫಿತೋ। ಅನಧಿವಾಸೇನ್ತೋತಿ ಅಸಹನ್ತೋ। ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತೇಸಂ ನಿಮ್ಮಿತಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏತಂ ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ।
ತಯೋ ಸುಪಣ್ಣಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಞ್ಚಸತಾತಿ ಸತಪದಂ ರೂಪವಸೇನ ವಾ ಪನ್ತಿವಸೇನ ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ರೂಪವಸೇನ ತಾವ ತಯೋ ಸುಪಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಸುಪಣ್ಣರೂಪಸತಾನಿ। ಚತುರೋ ಚ ಹಂಸಾತಿ ಚತ್ತಾರಿಹಂಸರೂಪಸತಾನಿ। ಬುಗ್ಘೀನಿಸಾ ಪಞ್ಚಸತಾತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಸದಿಸಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಮಿಗಾ ಬ್ಯಗ್ಘೀನಿಸಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಬ್ಯಗ್ಘೀನಿಸಾರೂಪಕಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ, ಪನ್ತಿವಸೇನ ತಯೋ ಸುಪಣ್ಣಾತಿ ತೀಣಿ ಸುಪಣ್ಣಪನ್ತಿಸತಾನಿ, ಚತುರೋ ಹಂಸಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಹಂಸಪನ್ತಿಸತಾನಿ। ಬ್ಯಗ್ಘೀನಿಸಾ ಪಞ್ಚಸತಾತಿ ಪಞ್ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೀನಿಸಾ ಪನ್ತಿಸತಾನಿ। ಝಾಯಿನೋತಿ ಝಾಯಿಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ವಿಮಾನೇ ಅಯಂ ವಿಭೂತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಓಭಾಸಯನ್ತಿ ಓಭಾಸಯಮಾನಂ। ಉತ್ತರಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯನ್ತಿ ತಂ ಕಿರ ಕನಕವಿಮಾನಂ ತೇಸಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಉತ್ತರದಿಸಾಯಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಅಯಂ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಏವರೂಪೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ವಸನ್ತೋ ಅಹಂ ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ರೂಪೇ ರಣಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ರೂಪಮ್ಹಿ ಜಾತಿಜರಾಭಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ। ಸದಾ ಪವೇಧಿತನ್ತಿ ಸೀತಾದೀಹಿ ಚ ನಿಚ್ಚಂ ಪವೇಧಿತಂ ಚಲಿತಂ ಘಟ್ಟಿತಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ। ತಸ್ಮಾ ನ ರೂಪೇ ರಮತಿ ಸುಮೇಧೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪೇ ರಣಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸದಾ ಪವೇಧಿತಞ್ಚ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುಮೇಧೋ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ರೂಪೇ ನ ರಮತೀತಿ। ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೮. ಸತ್ತಮೇ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಪಮಿನನ್ತೋತಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಖೀಣಾಸವಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಸೀಲಂ, ಏತ್ತಕೋ ಕೋಧವಿದ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪಯೇತಿ ಕೋ ಇಧ ವಿದ್ವಾ ನಿವುತಂ ತಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ತಂ ಪಮೇತುಂ ಆರಭತಿ, ತಂ ನಿವುತಂ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞಂ ಮಞ್ಞಾಮೀತಿ। ಸತ್ತಮಂ।
೮. ಕತಮೋದಕತಿಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಕಿಸ್ಸವನ್ತಿ ಕಿಸ್ಸವಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಮಂ।
೯. ತುರೂಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೦. ನವಮೇ ಆಬಾಧಿಕೋತಿ ‘‘ಸಾಸಪಮತ್ತೀಹಿ ಪೀಳಕಾಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಆಗತೇನ ಆಬಾಧೇನ ಆಬಾಧಿಕೋ। ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋ। ತುರೂತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ತುರುತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಸೋ ಭೂಮಟ್ಠಕದೇವತಾ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಕೋಕಾಲಿಕೇನ ಕತಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಂ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ವರಾಕೋ ನಸ್ಸಿ, ಓವದಿಸ್ಸಾಮಿ ನಂ ಥೇರೇಸು ಚಿತ್ತಪಸಾದತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ತುರೂ ಪಚ್ಚೇಕಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ। ಪೇಸಲಾತಿ ಪಿಯಸೀಲಾ। ಕೋಸಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋತಿ ನಿಪನ್ನಕೋವ ಕಬರಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಪಸ್ಸ ಯಾವಞ್ಚ ತೇತಿ ಪಸ್ಸ ಯತ್ತಕಂ ತಯಾ ಅಪರದ್ಧಂ, ಅತ್ತನೋ ನಲಾಟೇ ಮಹಾಗಣ್ಡಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಾಸಪಮತ್ತಾಯ ಪೀಳಕಾಯ ಮಂ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಆಹ।
ಅಥ ನಂ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಯಂ ವರಾಕೋ, ಗಿಲವಿಸೋ ವಿಯ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕುಠಾರೀತಿ ಕುಠಾರಿಸದಿಸಾ ಫರುಸಾ ವಾಚಾ। ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತೇ ಮೂಲೇಯೇವ ನಿಕನ್ತತಿ। ನಿನ್ದಿಯನ್ತಿ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ। ಪಸಂಸತೀತಿ ಉತ್ತಮತ್ಥೇ ಸಮ್ಭಾವೇತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವೋತಿ ವದತಿ। ತಂ ವಾ ನಿನ್ದತಿ ಯೋ ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ವಚಿನಾತಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಕಲಿನ್ತಿ, ಸೋ ತಂ ಅಪರಾಧಂ ಮುಖೇನ ವಿಚಿನಾತಿ ನಾಮ। ಕಲಿನಾ ತೇನಾತಿ ತೇನ ಅಪರಾಧೇನ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತಿ। ನಿನ್ದಿಯಪಸಂಸಾಯ ಹಿ ಪಸಂಸಿಯನಿನ್ದಾಯ ಚ ಸಮಕೋವ ವಿಪಾಕೋ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ಅತ್ತನಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಕೇನಪಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋ ಅಕ್ಖೇಸು ಧನಪರಾಜಯೋ ನಾಮ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಅಪರಾಧೋ। ಯೋ ಸುಗತೇಸೂತಿ ಯೋ ಪನ ಸಮ್ಮಗ್ಗತೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪದುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತಪದೋಸೋವ ತತೋ ಕಲಿತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಲಿ।
ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತತರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ನಿರಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸಂ। ಛತ್ತಿಂಸತೀತಿ ಅಪರಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ನಿರಬ್ಬುದಾನಿ। ಪಞ್ಚ ಚಾತಿ ಅಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಪಞ್ಚ ಅಬ್ಬುದಾನಿ। ಯಮರಿಯಗರಹೀತಿ ಯಂ ಅರಿಯೇ ಗರಹನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಏತ್ತಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ। ನವಮಂ।
೧೦. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೧. ದಸಮೇ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ, ಕೋ ಅಯಂ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠೇ ಕೋಕಾಲಿಕನಗರೇ ಕೋಕಾಲಿಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಕಾರಾಪಿತೇ ವಿಹಾರೇ ಪಟಿವಸತಿ ಚೂಳಕೋಕಾಲಿಕೋತಿ ನಾಮೇನ, ನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ। ಸೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತೋ ಮಹಾಕೋಕಾಲಿಕೋ ನಾಮ। ಭಗವತಿ ಪನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಿವೇಕಾವಾಸಂ ವಸಿತುಕಾಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು। ತತ್ಥ ನೇಸಂ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತೇ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ಇಧ ತೇಮಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸಿಂಸು। ವಸಿತ್ವಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಪವಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಕೋಕಾಲಿಕೋ ‘‘ಅಜ್ಜೇಕದಿವಸಂ, ಆವುಸೋ, ವಸಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ
ಕೋಕಾಲಿಕೋ
ಭಗವಾ ತಂ ತುರಿತತುರಿತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅಕ್ಕೋಸಿತುಕಾಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಪಟಿಸೇಧೇತು’’ನ್ತಿ ಚ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ, ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ, ಥೇರೇಸು ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಏಕಂಸೇನ ಪದುಮನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಪಿ ನಾಮ ಗರಹನ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ನ ನಿಸೇಧೇತೀ’’ತಿ ವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಅರಿಯೂಪವಾದಸ್ಸ ಚ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಸೇಧೇಸಿ। ತತ್ಥ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ಮಾ ಏವಂ ಅಭಣಿ। ಸದ್ಧಾಯಿಕೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಆಕರೋ ಪಸಾದಾವಹೋ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬವಚನೋ ವಾ। ಪಚ್ಚಯಿಕೋತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯಿತಬ್ಬವಚನೋ।
ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಓಕಾಸಕತಂ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಾತುಂ ನ ಅದಾಸಿ। ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಯೋ ಫುಟೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತಾಹಿ ಪೀಳಕಾಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಅಹೋಸಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತಥಾರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ವಿಜಹಿತಮತ್ತೇ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪೀಳಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ಕಲಾಯಮತ್ತಿಯೋತಿ ಚಣಕಮತ್ತಿಯೋ। ಬೇಲುವಸಲಾಟುಕಮತ್ತಿಯೋತಿ ಬಿಲ್ಲಮತ್ತಿಯೋತಿ ಮಹಾಬೇಲುವಮತ್ತಿಯೋ।) ಪಭಿಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು। ತಾಸು ಭಿನ್ನಾಸು ಸಕಲಸರೀರಂ ಪನಸಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಪಕ್ಕೇನ ಗತ್ತೇನ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ವಿಸಗಿಲಿತೋ ಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ಕದಲಿಪತ್ತೇಸು ಸಯಿ। ಅಥ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಂ ಆಗತಾಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಧಿ ಕೋಕಾಲಿಕ, ಧಿ ಕೋಕಾಲಿಕ, ಅಯುತ್ತಮಕಾಸಿ, ಅತ್ತನೋಯೇವ ಮುಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಧಿ-ಕಾರಂ ಅಕಂಸು। ಆರಕ್ಖಕದೇವತಾನಂ ಆಕಾಸದೇವತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಭವನಾ ಏಕಧಿಕಾರೋ ಉದಪಾದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಗರಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಪದುಮಂ ನಿರಯನ್ತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಪದುಮನಿರಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮ್ಹಿಯೇವ ಪನ ಪದುಮಗಣನಾಯ ಪಚ್ಚಿತಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।
ವೀಸತಿಖಾರಿಕೋತಿ ಮಾಗಧಕೇನ ಪತ್ಥೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಏಕಪತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪತ್ಥೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಆಳ್ಹಕಂ, ಚತ್ತಾರಿ ಆಳ್ಹಕಾನಿ ದೋಣಂ, ಚತುದೋಣಾ ಮಾನಿಕಾ, ಚತುಮಾನಿಕಾ ಖಾರೀ, ತಾಯ ಖಾರಿಯಾ ವೀಸತಿಖಾರಿಕೋ। ತಿಲವಾಹೋತಿ ಮಾಗಧಕಾನಂ ಸುಖುಮತಿಲಾನಂ ತಿಲಸಕಟಂ। ಅಬ್ಬುದೋ ನಿರಯೋತಿ ಅಬ್ಬುದೋ ನಾಮ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ನಿರಯೋ ನತ್ಥಿ। ಅವೀಚಿಮ್ಹಿಯೇವ ಪನ ಅಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಪಚ್ಚಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ನಿರಬ್ಬುದಾದೀಸುಪಿ
ವಸ್ಸಗಣನಾಪಿ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಯಥೇವ ಹಿ ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕೋಟಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಪಕೋಟಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಪಕೋಟಿಯೋ ಕೋಟಿಪಕೋಟಿ ನಾಮ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಕೋಟಿಪಕೋಟಿಯೋ
ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ।
೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ
೧. ಸನಙ್ಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೨. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿನೀತೀರೇತಿ ಸಪ್ಪಿನೀನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ। ಸನಙ್ಕುಮಾರೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸಿಖಕುಮಾರಕಕಾಲೇ ಝಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣೇನೇವ ವಿಚರತಿ। ತೇನ ನಂ ‘‘ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಪೋರಾಣಕತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಸನಙ್ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಜನೇತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಜನಿತಸ್ಮಿಂ, ಪಜಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರಿನೋತಿ ಯೇ ಜನೇತಸ್ಮಿಂ ಗೋತ್ತಂ ಪಟಿಸರನ್ತಿ ತೇಸು ಲೋಕೇ ಗೋತ್ತಪಟಿಸಾರೀಸು ಖತ್ತಿಯೋ ಸೇಟ್ಠೋ। ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಯಭೇರವಸುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೪ ಆದಯೋ) ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾದೀಹಿ ವಾ ತೀಹಿ, ಅಮ್ಬಟ್ಠಸುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೮ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋತಿ ಇಮಾಹಿ ವಾ ಅಟ್ಠಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ, ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನೀತಿ ಏವಂ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಚರಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮಾನುಸೇತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋತಿ। ಪಠಮಂ।
೨. ದೇವದತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೩. ದುತಿಯೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವೇಳುವನತೋ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗತೇ। ಅಸ್ಸತರಿನ್ತಿ ಗದ್ರಭಸ್ಸ ವಳವಾಯ ಜಾತಂ। ದುತಿಯಂ।
೩. ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೪. ತತಿಯೇ ಅನ್ಧಕವಿನ್ದನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಗಾಮಂ। ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಇದಾನಿಪಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಸಾಸನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಗಾಥಂ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ।
ಪನ್ತಾನೀತಿ ಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾತಿ ತಾನಿ ಚ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸೇವಮಾನೋ ನ ಚೀವರಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಅಥ ಖೋ ದಸಸಂಯೋಜನವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಚರೇಯ್ಯ। ಸಙ್ಘೇ ವಸೇತಿ ತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ರತಿಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಗದ್ರಭಪಿಟ್ಠೇ ರಜಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪತನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅಚರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಸೇಯ್ಯ। ರಕ್ಖಿತತ್ತೋ ಸತೀಮಾತಿ ತತ್ಥ ಚ ವಸನ್ತೋ ಸಗವಚಣ್ಡೋ ಗೋಣೋ ವಿಯ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಅವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಅಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ರಕ್ಖಿತತ್ತೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಾಯಣೋ ಹುತ್ವಾ ವಸೇಯ್ಯ।
ಇದಾನಿ ಸಙ್ಘೇ ವಸಮಾನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಕುಲಾಕುಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಚರನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಚರಮಾನೋ। ಸೇವೇಥ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನೀತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಓತರಿತ್ವಾ ವಸಮಾನೋಪಿ ಧುರಪರಿವೇಣೇ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಆದೀನಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದಿಸಂಸಟ್ಠೋ ನ ವಸೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಂ ಪನ ಜನೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅರಞ್ಞಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ। ಭಯಾತಿ ವಟ್ಟಭಯತೋ। ಅಭಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ। ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಸೇಯ್ಯ।
ಯತ್ಥ ಭೇರವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಭಯಜನಕಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಖಾಣುವಲ್ಲಿಆದಯೋ ಬಹೂ ಅತ್ಥಿ। ಸರೀಸಪಾತಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾದಿಸರೀಸಪಾ। ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂತಿ
ಜಾತು ಮೇ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಂ। ನ ಯಿದಂ ಇತಿಹೀತಿಹನ್ತಿ ಇದಂ ಇತಿಹ ಇತಿಹಾತಿ ನ ತಕ್ಕಹೇತು ವಾ ನಯಹೇತು ವಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ। ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಹಿ ಇಧ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನನ್ತಿ ಮರಣಪರಿಚ್ಚಾಗಿನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ।
ದಸಾ ಚ ದಸಧಾ ದಸಾತಿ ಏತ್ಥ ದಸಾತಿ ದಸೇವ, ದಸಧಾ ದಸಾತಿ ಸತಂ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ದಸುತ್ತರಂ ಸೇಖಸತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ। ಸೋತಸಮಾಪನ್ನಾತಿ ಮಗ್ಗಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನಾ। ಅತಿರಚ್ಛಾನಗಾಮಿನೋತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಖಾತುಂ ನೋಪಿ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಮುಸಾವಾದಭಯೇನ ಏತ್ತಕಾ ನಾಮ
೪. ಅರುಣವತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೫. ಚತುತ್ಥೇ ಅಭಿಭೂಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಅಭಿಭೂ ಚ ಸಮ್ಭವೋ ಚ। ತೇಸು ಅಭಿಭೂಥೇರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಗ್ಗೋ, ಸಮ್ಭವತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ವಿಯ ಸಮಾಧಿನಾ ಅಗ್ಗೋ। ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ। ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ, ಕಿನ್ನಾಮೇತಂ ಕಿನ್ನಾಮೇತನ್ತಿ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ವಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರಯನ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ಉಪಡ್ಢಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಭಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯೇನ। ಪಾಳಿಯಂ ಏತ್ತಕಮೇವ ಆಗತಂ। ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಾಗವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸುಪಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೩.೧೩) ನಯೇನ ಆಗತಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಥಂ ದೇಸಿತಾ ನು ಖೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯಾ ಅಸ್ಸ ಮನಾಪಾ’’ತಿ। ತತೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ – ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಸಣ್ಡಾ ಸಬ್ಬೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯೇ ಪುರಿಸಕಾರಂ
ತತ್ಥ ಆರಮ್ಭಥಾತಿ ಆರಮ್ಭವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ। ನಿಕ್ಕಮಥಾತಿ ನಿಕ್ಕಮವೀರಿಯಂ ಕರೋಥ। ಯುಞ್ಜಥಾತಿ ಪಯೋಗಂ ಕರೋಥ ಪರಕ್ಕಮಥ। ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಾ ನಾಮ ಕಿಲೇಸಸೇನಾ, ತಂ ಧುನಾಥ। ಜಾತಿಸಂಸಾರನ್ತಿ ಜಾತಿಞ್ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ। ಕಿಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ? ನೀಲಕಸಿಣಂ ತಾವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಫರಿ, ಓದಾತಕಸಿಣಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ಧಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಓಭಾಸಂ। ತತೋ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಅನ್ಧಕಾರ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ತಾನಂ ಆಭೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಆಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಆಲೋಕಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಕಿಂ ಆಲೋಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ? ವಿಚಿನನ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಅಥ ತೇಸಂ ಥೇರೋತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಓಸಟಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸದ್ದಂ ಸುಣಿಂಸು। ಅತ್ಥೋಪಿ ನೇಸಂ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇತಿ ಯಥೇವ ಹಿ ಕದಮ್ಬನದೀತೀರತೋ ರಾಜಮಾತುವಿಹಾರದ್ವಾರೇನ ಥೂಪಾರಾಮಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಹಿರಞ್ಞವತಿಕಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮತೀರತೋ ಸಾಲವನಂ ಉಯ್ಯಾನಂ। ಯಥಾ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ ಥೂಪಾರಾಮೋ, ಏವಂ ತಂ ಕುಸಿನಾರಾಯ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಥೂಪಾರಾಮತೋ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನಮಗ್ಗೋ ಪಾಚೀನಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಸಾಲಪನ್ತಿ ಪಾಚೀನಮುಖಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಉಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇ। ಅನ್ತರೇನ ಯಮಕಸಾಲಾನನ್ತಿ ಮೂಲಕ್ಖನ್ಧವಿಟಪಪತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತಸಾಲಾನಂ ಅನ್ತರಿಕಾಯ। ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಮ್ಪಾದಯಥ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಧನಸಾರಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸಬ್ಬಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಮಾದಪದೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ। ಅಯಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ವಾಚಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ವಚನಂ।
ಇತೋ ಪರಂ ಯಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಝಾನನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೇ ಭಗವತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನ ವಿರವಿಂಸು, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ – ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನುರುದ್ಧ ಭಗವಾ’’ತಿ ಥೇರಂ
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ…ಪೇ॰… ತತಿಯಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಭಗವಾ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ತೇರಸಸು ಠಾನೇಸು ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತಥಾ ತತಿಯಂ… ಪನ್ನರಸಸು ಠಾನೇಸು ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಕಥಂ? ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಅಟ್ಠಸು
ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮನನ್ತರಾ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸಮನನ್ತರನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಸಮನನ್ತರಾನಿ। ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಝಾನಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಸಮನನ್ತರಂ ನಾಮ। ಇಮಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಸಮನನ್ತರಾನೇವ। ಭಗವಾ ಪನ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಬ್ಯಾಕತೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇನ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ।
ಭೂತಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪಟಿಭಾಗಪುಗ್ಗಲವಿರಹಿತೋ। ಬಲಪ್ಪತ್ತೋತಿ ದಸವಿಧಂ ಞಾಣಬಲಂ ಪತ್ತೋ। ಉಪ್ಪಾದವಯಧಮ್ಮಿನೋತಿ ಉಪ್ಪಾದವಯಸಭಾವಾ। ತೇಸಂ ವೂಪಸಮೋತಿ ತೇಸಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವೂಪಸಮೋ। ಸುಖೋತಿ ಅಸಙ್ಖತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತದಾಸೀತಿ ‘‘ಸಹ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೨೦) ವುತ್ತಂ ಭೂಮಿಚಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸೋ ಹಿ ಲೋಮಹಂಸನಕೋ ಚ ಭಿಂಸನಕೋ ಚ ಆಸಿ। ಸಬ್ಬಾಕಾರವರೂಪೇತೇತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರವರಗುಣೂಪೇತೇ। ನಾಹು ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋತಿ ನ ಜಾತೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೋ। ಅನೇಜೋತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏಜಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ। ಸನ್ತಿಮಾರಬ್ಭಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ। ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ಅಸಲ್ಲೀನೇನಾತಿ ಅನಲ್ಲೀನೇನ ಅಸಙ್ಕುಟಿತೇನ ಸುವಿಕಸಿತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ। ವೇದನಂ ಅಜ್ಝವಾಸಯೀತಿ ವಿಮೋಕ್ಖೋತಿ
ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ।
ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ
ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ
ಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।