೭. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಅರಹನ್ತವಗ್ಗೋ
೧. ಧನಞ್ಜಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೭. ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾ। ತಸ್ಸಾ ಉದಾನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನಾನಾರಸಭೋಜನಂ ದೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಞ್ಚಗೋರಸಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಸೂಪಸಾಕಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾನಾರಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನಂ। ಮಣ್ಡಲಗ್ಗಖಗ್ಗನ್ತಿ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಖಗ್ಗಂ। ದುವಿಧೋ ಹಿ ಖಗ್ಗೋ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೋ ದೀಘಗ್ಗೋತಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗೋ ಮಣ್ಡಲಾಕಾರೇನ ಠಿತೋ, ಸೋ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೋ। ಯಸ್ಸ ಪನ ಅಸಿಪುತ್ತಿಕಾ ವಿಯ ದೀಘೋ, ಸೋ ದೀಘಗ್ಗೋ।
ಸಾಸನಾತಿ ಅನುಸಾಸನಾ। ‘‘ನಮೋ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಪದಿಕಗಾಥಾ। ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಹಿ ಲೋಕಿಯಚ್ಛನ್ದಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಏಸಾ ಪಞ್ಚಪದಿಕಗಾಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಓಕ್ಕಾವರಧರಾತಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಸಙ್ಖಾತಉಕ್ಕಾಕವಂಸವರಧಾರಿಕಾ। ಸಕ್ಕಾತಿ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ।
ಏವನ್ತಿ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ। ‘‘ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾಸತಾನಿ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಂ ಆರುಳ್ಹಾನಿ, ಇಧ ಪನ ದ್ವೇ ಏವ ಉದ್ಧಟಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಹರಿತುಂ ವಾತಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಪಹರಿತುಮ್ಪಿ ಪರಾಮಸಿತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಯ ಆನುಭಾವೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ವಸೇ ವತ್ತಾಪನತ್ಥಂ ಸನ್ತಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ತದನುವತ್ತನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಭೋತೀ’’ತಿಆದಿ।
ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ। ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಉಪನೇನ್ತೀ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ‘‘ದಸಬಲಂ ಸರೀ’’ತಿ।
ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚರಹಿತತಾಯ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ। ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸಂಯತಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಮೇತ್ತಿಭೇದೇನ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಏವಮೇವಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿ ಅಕಾರಣೇನ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞದಾಪಿ ಅಕಾರಣೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಕ್ಕಾರಣತಾದೀಪನೇ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ, ಏವ-ಸದ್ದೋ ಪನ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ। ನಿಕ್ಕಾರಣತಾ ಚ ನಾಮ ನಿರತ್ಥಕತಾ, ನಿರತ್ಥಕವಿಪ್ಪಲಾಪಭಾವೇನೇತ್ಥ ಏವಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಪವತ್ತಿ ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ। ಗರಹತ್ಥೋ ವಾಯಂ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ನಿಪಾತಾನಂ। ಗರಹತ್ಥತಾ ಚಸ್ಸ ವಸಲಿಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನತೋ ಪಾಕಟಾ ಏವ।
ಗಾಮನಿಗಮರಟ್ಠಪೂಜಿತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಗಾಮನಿಗಮರಟ್ಠಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪೂಜಿತಭಾವೋ ದೀಪಿತೋ ಗಾಮಾದೀನಂ ತೇಸಂ ವಸೇ ವತ್ತನತೋ। ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ಸೇಸನ್ತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿಆದಿ, ಯಮ್ಪಿ ಚಞ್ಞಂ ಇಧಾಗತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಣ್ಣಿತಞ್ಚ।
ಧನಞ್ಜಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಕ್ಕೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೮. ಭಾರದ್ವಾಜೋವ ಸೋತಿ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮ ಏವ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ। ಗೋತ್ತವಸೇನ ಹಿ ತಯಿದಂ ನಾಮಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಪನೇತಂ ಜಾತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಜಾನಿಕತಾತಿ ಞಾತಿವಗ್ಗಹಾನಿಕತಾ। ಪಕ್ಖೋ ಭಿನ್ನೋತಿ ತತೋ ಏವ ಞಾತಿಪಕ್ಖೋ ನಟ್ಠೋ। ಯಥಾ ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಕುಪಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಚಾ’’ತಿ। ದಸಹೀತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ತಥಾ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ಕತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋಪಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿಯೇವ ನಾಮ। ಕರೋಸಿ ಮಮ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ।
ಸಮ್ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಭೋಗಂ ಕರೋತಿ। ಅಕ್ಕೋಸಾದೀಹಿ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜತಿ। ವೀತಿಹರತೀತಿ ಬ್ಯತಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ, ಅಕ್ಕೋಸತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನಾದಿನಾ ವಿನಿಮಯಂ ‘‘ಕತಸ್ಸ ಪಟಿಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ಅಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಪತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ। ಸುತ್ವಾತಿ ಪದಂ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ತವೇವೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ‘‘ಅನುಸ್ಸವವಸೇನಾ’’ತಿ।
ದನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ದಮಥಂ ಉಪಗತತ್ತಾ। ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಸ್ಸಾತಿ ರಾಗದೋಸಾದಿಹೇತುಕವಿಪ್ಫನ್ದನರಹಿತಸ್ಸ। ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತೇನ ಕೋಧೇನ ಪಾಪಂ ಹೋತಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಸನ್ತಾನನ್ತರಸಙ್ಕನ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತಸ್ಸೇವಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಪುರಿಸಸ್ಸ ತೇನ ಪಟಿಕುಜ್ಝನೇನ। ಪಾಪಿಯೋತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝನ್ತಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಲಾಮಕತರೋ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತೋ ಅಧಿವಾಸೇತಿ, ನ ಸಹೋ ಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಉಭಿನ್ನಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಲೇಸಬ್ಯಾಧಿಂ ತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇನ್ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ। ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಮಾಸು ಗಾಥಾಸು ಪವತ್ತಿತಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ಯಾಥಾವತೋ ವಿನೀತಾ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ।
ಅಕ್ಕೋಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಅಸುರಿನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೯. ತೇನೇವಾತಿ ಭಾತುಪಬ್ಬಜಿತೇನೇವ। ಅಸ್ಸೇವಾತಿ ತಿತಿಕ್ಖಸ್ಸ। ‘‘ತಂ ಜಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಜಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ದುಜ್ಜಯಂ ಕೋಧಂ ತಿತಿಕ್ಖಾಯ ಜಿನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಸ್ಮಾ ತಿತಿಕ್ಖಾದಯೋ ನ ಕೋಧವಸಿಕಂ ಧುರಂ, ತಂ ಪನ ಬಾಲಾನಂ ಮಞ್ಞನಾಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಕತಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಿಜಾನತೋವ ಜಯೋ ನ ಅವಿಜಾನತೋ ತಿತಿಕ್ಖಾಯ ಅಭಾವತೋ। ನ ಹಿ ಅವಿಜಾನನ್ತೋ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಕೋಧಂ ವಿಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಕೇವಲಂ ಜಯಂ ಮಞ್ಞತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಾಜಿತೋ ಸಮಾನೋಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಸುರಿನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಬಿಲಙ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೦. ಸುದ್ಧನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಭಾರವಿರಹಿತಂ। ಸಮ್ಭಾರಯುತ್ತನ್ತಿ ಕಟುಕಭಣ್ಡಾದಿಸಮ್ಭಾರಸಹಿತಂ। ಕಞ್ಜಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಕಞ್ಜಿಕಂ, ಆರನಾಲಂ, ಬಿಲಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ‘‘ಬಿಲಙ್ಗಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ’’ತಿ ತಯೋತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಯಾ ಸಾಮಿಕೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಅಕ್ಕೋಸಕಭಾರದ್ವಾಜೋ, ಅಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಆದಿತೋ ತೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಆಗತಾ ತಯೋ। ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ।
ಬಿಲಙ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಅಹಿಂಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೧. ಏಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ। ‘‘ಅಹಿಂಸಕೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ತದತ್ಥಂ ಸಾಧೇತುಂ ಇಚ್ಛಾಯ ಕಥೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಹಿಂಸಕಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ತಥಾ ಚೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ತೇ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಚೇತಂ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ ಅನ್ವತ್ಥನಾಮಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ ಅಹಿಂಸಕೋ ಏವ ಸಿಯಾತಿ। ನ ದುಕ್ಖಾಪೇತಿ ದುಕ್ಖಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಹಿಂಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೨. ಜಟಾಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅನ್ತೋಜಟಾ ಬಹಿಜಟಾ’’ತಿ ಏವಂ ಜಟಾಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ।
ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೩. ಸುದ್ಧಿಕಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧನಿಯಮಲಕ್ಖಣೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತಪೋಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಸನಪಞ್ಚಾತಪತಪ್ಪನಾದಿಪರಿಭೇದನತಪೋಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ। ವಿಜ್ಜಾತಿ ತಯೋ ವೇದಾತಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ತಾಯ ಇಧಲೋಕತ್ಥಂ ಪರಲೋಕತ್ಥಂ ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ। ಗೋತ್ತಚರಣನ್ತಿ ಗೋತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಚರಣಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಜೇಟ್ಠಜಾತಿಕತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಏವ ತಪಂ ಆಚರಿತುಂ ಲಭತಿ, ನ ಇತರೋ। ಅಞ್ಞಾ ಲಾಮಿಕಾ ಪಜಾತಿ ಇತರವಣ್ಣಂ ವದತಿ। ವಚನಸಹಸ್ಸಮ್ಪೀತಿ ಗಾಥಾನೇಕಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ। ಅನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪೂತಿಕೋ ಸಭಾವೇನ ಪೂತಿಕೋ। ಕಿಲಿಟ್ಠೇಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ।
ಸುದ್ಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅಗ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೪. ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣವಸೇನಾತಿ ಸನ್ನಿಹಿತೋತಿ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ ಸಮ್ಪಾಪಿತೋ। ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಸೋ ಸಪ್ಪಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಯೋಜಿತೋ’’ತಿ। ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಓಕ್ಕಮತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಸಮುಪ್ಪಾದನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಂ ಲದ್ಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಜಾತಿಯಾತಿ ಸದೋಸಕಿರಿಯಾಪರಾಧಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಜಾತಿಯಾ। ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ಗನ್ಥೇ। ಸುತವಾತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತೋ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನಾತಿ ಇದಂ ಲೋಕೇ ಸಾಸನೇ ಚ ನಿರುಳ್ಹತಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞೇ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನನ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನೇವ ಜಾನನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಪಿ ಜಾನಾತಿ। ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾತಿ ಖೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಜಾತಿಕ್ಖಯೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ವೋಸಿತವೋಸಾನೋತಿ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸೋಳಸನ್ನಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ವೋಸಿತವೋಸಾನೋ।
ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾತಿ ಪಾಯಸದಾನಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ। ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿಗೀತನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಯಾ ಅಭಿಗೀತಂ। ಅಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ। ‘‘ಅಭೋಜನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸುದ್ಧೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಅದಾತುಕಾಮೋ ಪಚ್ಛಾ ಗಾಥಾ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಮುದುಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾಗತೇ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ಚ ಏವಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಿಲಞ್ಜಮ್ಹಿ…ಪೇ॰… ಪಕಾಸಿತಾತಿ ಏತೇನ ಗಾಥಂ ಉದ್ದೇಸಟ್ಠಾನೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಾಯನೇನಾತಿ ಗಾಯನಕೇನ, ಗಾನೇನ ವಾ। ಅತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಞ್ಚೇವ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಞ್ಚ। ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಪವೇಣಿಆಗತೋ ಚಾರಿತ್ತಧಮ್ಮೋ ನ ಹೋತಿ। ಭೋಜನೇಸು ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಧಾಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಧಮ್ಮೇ ಸತೀತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಆಚಾರಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ತಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಜೀವನ್ತಾನಂ ಏತದೇವ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ‘‘ಸೋಮಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಪಾಯಸ’’ನ್ತಿ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ।
ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ। ಸೇಸಾ ಪಚ್ಚಯಾ ನಿದ್ದೋಸಾ ತೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವೂಪಸನ್ತನ್ತಿ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಮೇತಂ ಯಥಾ ‘‘ಕಾಕೇಹಿ ಸಪ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತ’’ನ್ತಿ। ಬಹುಸಸ್ಸಫಲದಾಯಕಂ ಸುಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಕಸನಬೀಜನಉದಕಾನಯನಾಪನಯನಾದಿನಾ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಸಮ್ಪಾದನೇನ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಏತಂ।
ಅಗ್ಗಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸುನ್ದರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೫. ಆನೇತ್ವಾ ಆಹುತಿ। ಸಪ್ಪಿಮಧುಪಾಯಸಾದೀಹಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹೋತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ, ಸಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಗ್ಯಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸುವಿಸೋಧಿತೋ ಚಸ್ಸಾತಿ ನಿಹೀನಜಾತಿಕಾನಂ ಅನೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿಸೋಧಿತೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯ। ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಫಲಂ ಕರೋತೀತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದೇಮೀತಿ ಪದಂ। ತಾವ ಅನನ್ತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಆಗತಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ಠಪೇಸಿ, ನ ಸಪ್ಪಿಸಙ್ಖಾರಟ್ಠಪನಂ। ಹಿಮಪಾತಸ್ಸ ಚ ಸೀತವಾತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥನ್ತಿ ಅಕಾರಣಮೇತನ್ತಿ ತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮೇವ ಸುಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಟಿಬಲೋವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ‘‘ನಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ।
ನೀಚಕೇಸನ್ತನ್ತಿ ರಸ್ಸಕೇಸನ್ತಂ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸುದ್ಧಿಅತ್ಥಾ ಸಿಖಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪವತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ, ಸಿಖಂ ಅದಿಸ್ವಾ’’ತಿ, ‘‘ಪರಮಹಂಸಪರಿಕ್ಖಾದಿನಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ।
ಅಕಾರಣಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಜಾತಿ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಹೇತೂನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಅಪಟಿಕ್ಖೇಪಭಾವತೋ। ಏತನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಭೇದಂ ಚರಣಂ। ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಅದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಕಾರಕಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಪಜಹನತೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ। ತಮತ್ಥನ್ತಿ ತಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣತಾಸಙ್ಖಾತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ। ಸಾಲಾದಿಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋವಾತಿ ಸಾಲಾದಿವಿಸುದ್ಧಕಟ್ಠಾವ ಜಾತೋ। ಸಾಪಾನದೋಣಿಆದಿಅವಿಸುದ್ಧಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ನ ಚ ನ ಕರೋತಿ। ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಗ್ಗಿ ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಜಾತೋಪಿ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ಚಣ್ಡಾಲಕುಲಾದೀಸು ಜಾತೋಪಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ನ ನ ಹೋತಿ ಗುಣಸಮ್ಪದಾವಸೇನ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸೇ ಪಜಾತತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜಾತಿಮಾ’’ತಿ। ಧಿತಿಯಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಮುಖಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಧಿತಿಯಾತಿ ವೀರಿಯೇನ। ತಞ್ಹಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದನಪರಿಬ್ರೂಹನೇಹಿ ತೇ ಧಾರೇತಿ। ಹಿರಿಯಾ ದೋಸೇ ನಿಸೇಧೇತಿ, ಸಮ್ಮದೇವ ಪಾಪಾನಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅವಸರೋ ಏವ ಮೋನಧಮ್ಮೇನ ಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಓತ್ತಪ್ಪಧಮ್ಮೇನ। ಕಾರಣಾಕಾರಣಜಾನನಕೋತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ
ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ದನ್ತೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನಾತಿ ತತೋ ಏವ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಉಪಗತೋ। ವಿದನ್ತಿ ತೇಹಿ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ವೇದಾ। ಮಗ್ಗವೇದಾನಂ ಅನ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಫಲಂ। ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧಟ್ಠಾನಂ। ಯಞ್ಞೋತಿ ಅಗ್ಗಫಲಂ। ನಿರತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಫಲಂ ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನತೋ, ಆಗತಾನಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾಭಾವತೋ। ಜುಹತಿ ದೇತಿ।
ಸುಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುದಾನಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಲಾಭೇನ। ಸುಹುತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಸುಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಮದೇವ ಯಿಟ್ಠಂ ಸಾರೇ ಉಪನೀತಂ ಮಮ ಇದಂ ದೇಯ್ಯವತ್ಥು। ಸುಹುತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಉಪಹಟಮತ್ತೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ‘‘ಭುಞ್ಜತು ಭವ’’ನ್ತಿ ಉಪನೀತಮತ್ತೇ। ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋಜಮೇವಾತಿ ಸವತ್ಥುಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವತ್ಥುತೋ ವಿವೇಚಿತಓಜಮೇವ। ತೇನ ತಂ ಸುಖುಮತ್ತಂ ಗತನ್ತಿ ತಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸುಖುಮಭಾವಂ ಗತನ್ತಿ ಓಜಾಯ ಅನೋಳಾರಿಕತಾಯ ಪುರಿಮಾಕಾರೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಓಜಾಯ ಏವ ಕೇವಲಾಯ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಸಾ ಹಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗವುತ್ತಿತಾಯ ವಿಸುಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ದೇವತಾಹಿಪಿ ಸವತ್ಥುಕಾ ಗಯ್ಹತಿ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ಥೂತಿ ಕರಜಕಾಯಮಾಹ। ಓಳಾರಿಕವತ್ಥುತಾಯ ದೇವಾನಂ ವಿಯ ಗಹಣೀ ನ ತಿಕ್ಖಾತಿ ದಿಬ್ಬೋಜಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಸುಖುಮಾಪಿ ಸಮಾನಾ ದಿಬ್ಬೋಜಾ ತೇನ ಪಾಯಸೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ಓಳಾರಿಕಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಸುಖುಮವತ್ಥುಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸುಖದಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಗೋಯೂಸೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಪರಿಭೋಗವತ್ಥುನೋ ಓಳಾರಿಕತಾಯ ವಾ ದೇವಾನಂ ದುಕ್ಕರಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮೇತುಂ, ದಿಬ್ಬೋಜಾಯ ಗರುತರಭಾವೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಾ ತೇಜೋಧಾತು ಝಾನಾನುಭಾವಸನ್ತೇಜಿತಾ ತಿಕ್ಖತರಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಟ್ಠ…ಪೇ॰… ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಭಗವತೋ ಪನ ಸುದ್ಧೇನೇವ ಪರಿಣಮತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಕತಿಕೇನೇವಾ’’ತಿ, ಝಾನಾನುಭಾವಪ್ಪತ್ತೇನ ಝಾನೇನ ವಿನಾ ಸಭಾವಸಿದ್ಧೇನೇವ।
‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಹರಿತೇತಿ ಅಹರಿತೇ’’ತಿ। ಪಾತಿಸತೇಪಿ ಪಾಯಸೇ। ನ ಆಲುಳತೀತಿ ನ ಆವಿಲಂ ಹೋತಿ। ಅನಾಗನ್ತಾವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ‘‘ಅತ್ತನಾಪಿ
ದಾರು ಸಮಾದಹಾನೋತಿ ದಾರುಹರಿದ್ದಿ ದಾರುಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ದಹನ್ತೋ। ಯದೀತಿಆದಿ ದಾರುಝಾಪನಸ್ಸ ಬಹಿದ್ಧಭಾವಸಾಧನಂ ಅಸುದ್ಧಹೇತೂನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ। ಖನ್ಧಾದೀಸು ಕುಸಲಾತಿ ತೇಸು ಸಭಾವತೋ ಸಮುದಯತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಜಾನನತೋ ಛೇಕಾ ಪಣ್ಡಿತಾ। ಞಾಣಜೋತಿನ್ತಿ ಞಾಣಮಯಂ ಜೋತಿಂ। ಜಾಲೇಮೀತಿ ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಕರೋಮಿ। ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತಗ್ಗಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ವಿಗತಸಮ್ಮೋಹನ್ಧಕಾರತಾಯ ಏಕೋಭಾಸಭಾವತೋ। ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ನಿಚ್ಚಸಮಾಹಿತತ್ತೋ। ಏವಂ ವದತೀತಿ ಚರಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರಾಮೀತಿ ಏವಂ ವತ್ತಮಾನಂ ವಿಯ ವದತಿ ಆಸನ್ನತಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ।
ಖಾರಿಭಾರೋತಿ ಖಾರಿಭಾರಸದಿಸೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಖನ್ಧೇನ ವಯ್ಹಮಾನೋತಿ ಕಾಜೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖನ್ಧೇನ ವಯ್ಹಮಾನೋ। ಪಥವಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಫುಸೇತಿ ಭಾರಸ್ಸ ಗರುಕಭಾವೇನ ಕಾಜಸ್ಸ ಪರಿಣಮನೇನ। ಮಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾನಿ ನ ಸಹತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಇಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ’’ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜಾತಿಆದಿಮಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಗರುತರಗ್ಗಹಣೇನ ಸಂಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೋಧೋ ಧೂಮೋತಿ ಯಥಾಪಿ ಭಾಸುರೋ ಅಗ್ಗಿ ಧೂಮೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ, ಏವಂ ಕೋಧೇನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ। ಞಾಣಗ್ಗೀತಿ ತಸ್ಸ ಕೋಧೋ ಧೂಮೋ। ಮುಸಾವಾದೋವ ಮೋಸವಜ್ಜಂ। ಯಥಾ ಞಾಣೇ ಸತಿ ಮುಸಾವಾದೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಮುಸಾವಾದೇ ಸತಿ ಞಾಣಮ್ಪೀತಿ ತೇನ ತಂ ನಿರೋಧಿತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಮುಸಾವಾದೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ। ಯಥಾ ಸುಜಾಯ ವಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಾಗೋ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ಏವಂ ಪಹೂತಜಿವ್ಹಾಯ ವಿನಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಯಾಗೋ ನ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಜಿವ್ಹಾ ಸುಜಾಪರಿಯಾಯಾ ವುತ್ತಾ। ಜೋತಿ ಠಿಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜೋತಿಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿ, ಯಂ ಅಗ್ಗಿಕುಣ್ಡಂ। ಸತ್ತಾನಂ ಹದಯಂ ಜೋತಿಟ್ಠಾನಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನೋ ತತ್ಥ ಸಮುಜ್ಜಲನತೋ। ಅತ್ತಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ‘‘ಆಹಿತೋ ಅಹಂ ಮಾನೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ।
ಧಮ್ಮೋ ರಹದೋತಿ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಿಆಲಸಿಯಾಭಾವತೋ ಕಿಲೇಸಮಲಪಕ್ಖಾಲನತೋ ಪರಮಗ್ಗಿನಿಬ್ಬುತಾವಹನತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಧಮ್ಮೋ ಅನಾವಿಲೋ ರಹದೋ। ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಾಲುಕಾತಿ ವಿಪರಿವತ್ತಿತವಾಲುಕಾ ಹುತ್ವಾ। ಆಲುಳಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪಸತ್ಥೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪುರತೋ ಸೇಟ್ಠೋ। ಸೇಟ್ಠಭಾವೇನ ಸನ್ತೋ ಪಾಸಂಸೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಭಿನ್ದತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಸಬ್ಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ। ತಥಾ ಚಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಮಗ್ಗಾನಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೭೩)।
ವಚೀಸಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಚ್ಚಸಂಯಮಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾ ಇಧ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೋತಿ ಇಮಿನಾ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ। ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಗಹಿತಂ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಅನೇಕೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಅತ್ಥತೋತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತ್ತಾದಿಅತ್ಥತೋ। ತಾಯ ಹಿ ಸಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಇತರೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತದನುವತ್ತಿಕಾ ತಗ್ಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪಕಾರಕಭಾವೇನ ತಾಯ ಸಮಾನಗತಿಕತ್ತಾ। ಆರಮ್ಮಣಞ್ಹಿ ವಿತಕ್ಕೇನಾಹಟಂ ಪಞ್ಞಾ ವಿಚಿನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಭಾವತೋ ಸಮಾಧಿ ಗಹಿತೋ, ಇತರೇ ದ್ವೇ ತದುಪಕಾರತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೩; ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೧೯೭; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭೮) ಸಮಾಧಿ ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಗಹಿತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವತೋ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು॰ ೯೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪)। ಅತ್ಥತೋತಿ ತತೋ ಏವ ಪರಮತ್ಥತೋ, ಅನನ್ತರಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಭಾವತೋ। ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಗಹಿತಾನಿ ತಾಸಂ ಮಗ್ಗಭಾವತೋ। ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮಾತಿ ಏತಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ನಾಮ। ಮಜ್ಝೇ ಸಿತಾತಿ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಾದಿಅನ್ತದ್ವಯವಿವಜ್ಜನೇನ ಮಜ್ಝೇ ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಾಭಾವನಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ। ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಗ್ಗಹಣಂ ಹೇತ್ಥ ಪಧಾನತಾಯ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ। ಸೇಟ್ಠಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ। ತ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋತಿ ‘‘ಸ ಉಜುಭೂತೇಸೂ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಜ್ಝೇ ತ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ‘‘ಸ ದುಜ್ಜುಭೂತೇಸೂತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ಸ-ಇತಿ ಸುನ್ದರಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವುತ್ತೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸ ತ್ವ’’ನ್ತಿ, ಸೋ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮೋ ಸಾರಿಯೋ ಪರಿಧಾನಭೂತಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾರೀ। ಅಥ ವಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಾರಿತವಾತಿ ಧಮ್ಮಸಾರೀ, ತೇಹಿ ಸಾರೇತ್ವಾ ಠಿತವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿಆದಿ।
ಸುನ್ದರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಬಹುಧೀತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೬. ಸಮನ್ತತೋತಿ ಊರುಬದ್ಧಾಸನನ್ತಿ ಊರೂನಂ ಬನ್ಧನವಸೇನ ನಿಸಜ್ಜನಂ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಊರೂನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಬನ್ಧನವಸೇನ ಆಭುಜಿತಾಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸ್ಸ ಅನುಜುಕಂ ಠಪನಂ ನಿಸಜ್ಜಾವಚನೇನೇವ ಬೋಧಿತನ್ತಿ ‘‘ಉಜುಂ ಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯ-ಸದ್ದೋ ಉಪರಿಮಕಾಯವಿಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರಿಮಂ ಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ತಂ ಪನ ಉಜುಕಟ್ಠಪನಂ ಸರೂಪತೋ ಪಯೋಜನತೋ ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಮುಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿ-ಸದ್ದೋ ಅಭಿಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖ’’ನ್ತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣತೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಪುರೇಕ್ಖತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ ‘‘ಪರಿಣಾಯಿಕಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ ‘‘ಸುಞ್ಞತವಿಮೋಕ್ಖಮುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠೋ ಹಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಗಹಿತಸಮ್ಮೋಸಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಸಮ್ಮೋಸಂ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ ಪರಮಂ ಸತಿನೇಪಕ್ಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ…ಪೇ॰… ನಿಸೀದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಸಾದಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ। ಅಟವಿಮುಖಾ ಚರಮಾನಾತಿ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ।
ಅಜ್ಜಸಟ್ಠಿನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಛದಿವಸಮತ್ತಕಾತಿ ಅಜ್ಜತೋ ಛಟ್ಠದಿವಸಮತ್ತಕಾ। ಲಾಮಕಾತಿ ನಿಹೀನಾ ನಿಪ್ಫಲಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಿಲಖಾಣುಕಾ’’ತಿಆದಿ।
ಉಸ್ಸಾಹೇನಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಪಸಾರೇನ ಅಭಿಭವನೇನ। ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಅಭಿಭವನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಣ್ಣನಙ್ಗುಟ್ಠಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
‘‘ಉಪ್ಪಾಟಕಪಾಣಕಾ’’ತಿ ತಚಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ವಿಯ ಖಾದಕಪಾಣಕಾ ಊಕಾಮಙ್ಗುಲಾದಯೋ।
ಕಳಾರಪಿಙ್ಗಲಾತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಪಿಙ್ಗಲಕ್ಖಿಕಾ, ಕಳಾರಪಿಙ್ಗಲಾತಿ ವಾ ರತ್ತಗತ್ತಾ ಚ ಪಿಙ್ಗಲಚಕ್ಖುಕಾ ಚ। ತಿಲಕಾಹತಾತಿ ಆಹತತಿಲಕಾ, ತಿಲಪ್ಪಮಾಣೇಹಿ ಬಿನ್ದೂಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ಥತಸರೀರಾ।
ಪಟಿಗಾಥಾಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸೀತಿ ಪಕತಿಯಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಕಿತ್ತನವಸೇನ ಸತ್ತಹಿ ವಡ್ಢೇಸಿ। ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ
ಯಥಾ ಚ ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುನ ದಿವಸೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ತಂ ತಂ ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾತಿ ತಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾನುಚ್ಛವಿಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ತಂ ತಂ ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೇ ಗರುಕರಣಾಭಾವತೋ।
‘‘ನಟ್ಠೇ ಮತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ, ನಪುಂಸಕೇಪಿ ಭತ್ತರಿ।
ಇತ್ಥಿಯಾ ಪತಿಸೇಟ್ಠಾಯ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಪತಿ ಇಚ್ಛಿಯೋ’’ತಿ॥ –
ಅಯಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ। ಅಯ್ಯಿಕಟ್ಠಾನೇತಿ ಮಾತಾಮಹಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಾರಾಧನವಸೇನಾತಿ।
ಬಹುಧೀತರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉಪಾಸಕವಗ್ಗೋ
೧. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೭. ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಖನ್ಧೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಯುಗೇ ಯೋತ್ತೇಹೀತಿ ಯೋತ್ತರಜ್ಜೂಹಿ ಯುತ್ತಾನಿ ಪಯೋಜಿತಾನಿ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ।
ಪಠಮದಿವಸೇತಿ ವಪನದಿವಸೇಸು ಪಠಮದಿವಸೇ ಆರದ್ಧದಿವಸೇ। ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿಪಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ, ಪಗೇವ ಇತರಙ್ಗಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚಙ್ಗಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾಅಞ್ಜನೇಹಿ ಉರತ್ಥನಾದೀಸು ಠಪಿತತ್ತಾ ಆಭಾಯ ಉಜ್ಜಲಗತ್ತಾ। ಅವಸೇಸಾ ಬಲೀಬದ್ದಾ। ಕಿಲನ್ತಗೋಣಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅಕಿಲನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಂ ಕಿಲನ್ತಪರಿವತ್ತನಂ।
ಸೀಹಕುಣ್ಡಲಾನೀತಿ ಸೀಹಮುಖಕುಣ್ಡಲಾನಿ। ಬ್ರಹ್ಮವೇಠನನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ವೇಠನಸದಿಸಂ, ಅಸ್ಸನಖವೇಠನಸದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಭತ್ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ। ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಲಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ। ಕದಾಚಿ ಏಕೋತಿಆದಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ವಿನಯನಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನಂ। ಪಕತಿಯಾತಿ ಪಕತಿಬುದ್ಧವೇಸೇನ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಹಿ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತ-ಬಾತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸ- ಲಕ್ಖಣ-ಕಾಯಪ್ಪಭಾ-ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ-ಕೇತುಮಾಲಾವಿಚಿತ್ತತಾ ಬುದ್ಧವೇಸೋ। ಕದಾಚಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ವತ್ತಮಾನೇಹೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾರಮೀನಂ ನಿಸ್ಸನ್ದಭೂತಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ರುಚಿವಸೇನೇವ ಪಕಾಸನಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬದಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇನ್ದಖೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಪಿತಮತ್ತೇ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ। ಭಗವತೋ ಕಾಯೇ ಪೀತರಸ್ಮೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ‘‘ಸುವಣ್ಣರಸಸಿಞ್ಚನಾನಿ ವಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಾಯಮ್ಹಿ ನೀಲಾದಿರಸ್ಮೀಹಿ ತಹಂ ತಹಂ ಪೀತಮಿಸ್ಸಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ವಿಚಿತ್ರಪಟಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ವಿಯ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಧುರೇನಾಕಾರೇನ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ ತುಟ್ಠರವರವನತೋ।
ತತ್ಥಾತಿ ಗನ್ಧಮಣ್ಡಲಮಾಳೇತಿ ಹತ್ಥೇನ ಕತಪರಿಭಣ್ಡೇ ಸಮೋಸರಿತಗನ್ಧಪುಪ್ಫದಾಮೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ।
ಉಪಟ್ಠಾನೇತಿ ಪಮುಖೇ। ‘‘ಓವದತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥೋವಾದಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಪಾರಿಪೂರಿ ಚೇವ ಹತ್ಥಾದಿಸಮ್ಪದಾ ಚ। ಸಮಸ್ಸಾಸಿತಕಾಯೋ ಕಿಲಮಥವಿನೋದನೇನ। ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ದುತಿಯಭಾಗೇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಭಾಗಂ ತಯೋ ಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುರಿಮಭಾಗಂ ಸೇಯ್ಯನಿಸಜ್ಜಾವಸೇನ ಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ವೀತಿನಾಮೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಲೋಕನ್ತಿ ರಾಜಗಹಾದೀಸು ಯಂ ತದಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ ಬುಜ್ಝನಕಂ ವಿನೇಯ್ಯಸತ್ತಲೋಕಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ವೋಲೋಕೇತಿ। ಕಾಲಯುತ್ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕಕಾಲಾನುರೂಪಂ। ಸಮಯಯುತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಸಮಯಯುತ್ತನ್ತಿ ವಾ ತೇಹಿ ಆಜಾನಿತಬ್ಬವಿಸೇಸಪಟಿಲಾಭಾನುರೂಪಂ।
ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋತಿ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ತಂ ಅವಿರಾಧೇನ್ತೋ, ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಕಲ…ಪೇ॰… ದೇವತಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕಧಾತುಸಾಕಲ್ಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ದೇವತಾಸಾಕಲ್ಯಂ। ನ ಹಿ ಮಹಾಸಮಯೇ ವಿಯ ಸಬ್ಬದಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಕಿಲಾಸುಭಾವೋ ಕಿಲಮಥೋ।
ವಿಹಾರಚೀವರಪರಿವತ್ತನವಸೇನಾತಿ ವಿಹಾರೇ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನಪರಿವತ್ತನವಸೇನ। ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಪಾರುಪನವಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಧಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖಾಚಾರನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖತ್ಥಂ ಚರಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ।
ಅತಿರೋಚಮಾನನ್ತಿ ತಂ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ವಿರೋಚಮಾನಂ। ಸರೀರಪ್ಪಭನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಂ। ಜಙ್ಗಮಂ ವಿಯ ಪದುಮಸರನ್ತಿ ರತನಮಯಕಿಞ್ಜಕ್ಖಂ ರಜತಮಯಕಣ್ಣಿಕಂ ಸಮನ್ತತೋ ಸಮ್ಫುಲ್ಲಿತಕಞ್ಚನಪದುಮಂ ಸಞ್ಚಾರಿಮಸರಂ ವಿಯ। ಗಗನತಲನ್ತಿ ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಗಮೇನ ಸುವಿಸುದ್ಧಆಕಾಸತಲಂ ವಿಯ। ತಮ್ಪಿ ಹಿ ತಾರಾಗಣಕಿರಣಜಾಲಸಮುಜ್ಜಲತಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ವಿರೋಚತಿ। ಕನಕಸಿಖರನ್ತಿ ಕನಕಗಿರಿಸಿಖರಂ। ಸಿರಿಯಾ ಜಲಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನವಜ್ಜಾಯ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯತಾಯ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾಯ ರೂಪಕಾಯಸಿರಿಯಾ ಸಮುಜ್ಜಲಂ, ಯಸ್ಸಾ ರುಚಿರಭಾವೋ ವಿದ್ಧೇ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಲಮನೋಮಮಣ್ಡಲಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಅತಿರೋಚತಿ, ಪಭಸ್ಸರಭಾವೋ ಸಹಸ್ಸರಂಸಿಕಿರಣತೇಜೋಜಾಲಸಮುಜ್ಜಲಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಅಭಿಭವತಿ, ಹೇಮಸಮುಜ್ಜಲಭಾವೋ
ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೇತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಸಾದಾವಹೇ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಸರಿತಬ್ಬತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಸಾದನೀಯೇ’’ತಿ। ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತೇತಿ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಅನುತ್ತರಂ ದನ್ತಭಾವಞ್ಚೇವ ಅನುತ್ತರಂ ಚಿತ್ತವೂಪಸಮಞ್ಚ ಸಮ್ಪತ್ತೇ। ಅಪ್ಪಸಾದೇನಾತಿ ಪಸಾದಾಭಾವೇನ, ಪಸಾದಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ವಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇನ। ಉಭಯಥಾಪಿ ನೋತಿ ಅಪ್ಪಸಾದೋ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ನೋ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಅನತ್ತಮನತಾಯ ಉಪಾರಮ್ಭಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ, ಭಗವತೋ ಮುಖತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ವಾ ಏವಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಗವತೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅತಿತ್ತನ್ತಿ ತಿತ್ತಿಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತಂ। ಕಮ್ಮಭಙ್ಗನ್ತಿ ಕಮ್ಮಹಾನಿಂ।
ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತಥಾ ಹಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ। ಕಥಾಪವತ್ತನತ್ಥಮ್ಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಏವಂ ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಸನಕಾರಿಭಾವಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ವಿನೇತಬ್ಬಪುಗ್ಗಲವಸೇನ।
ಓಳಾರಿಕಾನೀತಿ ಪಾಕತಿಕಾನಿ। ‘‘ಏಸ ಉತ್ತಮದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಬಹುಮಾನೋ। ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯುಗಂ ವಾ ನಙ್ಗಲಂ ವಾ’’ತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ತೇನ ಬೀಜಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬೀಜಂ ವಾ ಈಸಂ ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹಯೋತ್ತಾನಿ ವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತೋ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗತಾಯಾತಿ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಧಮ್ಮಸಭಾಗತಾಯ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾರುಳ್ಹಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಸದ್ದತೋ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ ವಾ ಇಧ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಬುದ್ಧಾನಂ ಆನುಭಾವೋ ಅಯಂ, ಯದಿದಂ ಪಸಙ್ಗಾಗತಧಮ್ಮಮುಖೇನ ದೇಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವೇನೇಯ್ಯವಿನಯನಂ।
ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾತಿ ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾ। ಏವನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ। ಸೋತಿ ಭಗವಾ। ತಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ। ಅನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಹಿ ಸತಿಪಿ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ತೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅನನುಕಮ್ಪಕೋ, ಭಗವಾ ಪನ ಉಭಯಧಮ್ಮಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ‘‘ಇದಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ। ಸಮೂಲನ್ತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಬೀಜಸ್ಸ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಭಾವೋ ನಾನನ್ತರಿಯತೋ ತಪ್ಪಮಾಣವಿಧಾನತೋ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ…ಪೇ॰… ಕತ್ತಬ್ಬತೋ’’ತಿ। ತೇನ ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಕುಸಲಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಕುಸಲಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತಸ್ಸಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬೀಜಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ। ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥಭಾವತೋತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತುಂ ಯೋಜೇತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವತೋ। ತಪೋ ವುಟ್ಠೀತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ವುಟ್ಠಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾನೇ ವುತ್ತಾ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಬೀಜಸ್ಸ ವಪ್ಪಕಾಲೇ ಅನುರೂಪಾಯ ವುಟ್ಠಿಯಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅವಸಾನೇ ಮಜ್ಝೇ ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯ ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥತಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಭಾವಿತಾ ನ ಸಿಯಾ। ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯೇತಿ ಝಾನಾದಿಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ। ಪಚ್ಛಾಪೀತಿ ಕಸಿಸಮ್ಭಾರಕಥನತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ। ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಏಕನ್ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ತದನನ್ತರಂಯೇವಾತಿ ಬೀಜಾನನ್ತರಂಯೇವ। ವುಚ್ಚಮಾನಾ ವುಟ್ಠಿ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋತಿ
ಸಮ್ಪಸಾದಲಕ್ಖಣಾತಿ ಪಸೀದಿತಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸೀದನಲಕ್ಖಣಾ। ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಾತಿ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುನೋ ಏವಮೇತನ್ತಿ ಪಕ್ಖನ್ದನಲಕ್ಖಣಾ। ಮೂಲಬೀಜನ್ತಿಆದೀಸು ಮೂಲಮೇವ ಬೀಜಂ ಮೂಲಬೀಜಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ಭೂತಗಾಮೋ ಪನ ಮೂಲಂ ಬೀಜಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮೂಲಬೀಜನ್ತಿಆದಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಬೀಜಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಪನ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ಸದಿಸಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸೇಸಕಾರಣಭಾವತೋ ವಿರೂಹನಸಮತ್ಥೇ ಸಾರಫಲೇ ನಿರುಳ್ಹೋ ಬೀಜಸದ್ದೋ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಮೂಲಾದೀಸುಪಿ ಕೇಸುಚಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ತತೋ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಏಕೇನ ಬೀಜ-ಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೀಜಬೀಜ’’ನ್ತಿ ‘‘ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಂ ರೂಪರೂಪ’’ನ್ತಿ ಚ ಯಥಾ। ಏವಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೇನ ಇಮಸ್ಸಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೋವ ಬೀಜಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ…ಪೇ॰… ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ।
ಇದಾನಿ ಕಥಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸದ್ಧಾಯ ಓಪಮ್ಮತ್ತೇ ಬೀಜೇ ಸದ್ಧಾಯ ಬೀಜಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಕಾಮಂ ಸದ್ಧೂಪನಿಸಂ ಸೀಲಂ, ತಥಾಪಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಿಮೂಲಭಾವತೋ ಸದ್ಧಾಯಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಲಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸದ್ಧಾವಸೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ‘‘ಉಪರಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ತನ್ತಿ ಧಞ್ಞಬೀಜಂ। ಪಥವಿರಸಂ ಆಪೋರಸನ್ತಿ ಸಸಮ್ಭಾರಪಥವೀಆಪೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಂ ರಸಂ। ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ। ಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥನ್ತಿ ಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತಿಅತ್ಥಂ। ರಸನ್ತಿ ಸದ್ಧಾಸೀಲಮೂಲಹೇತುಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾರಸಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ। ಅರಿಯಮಗ್ಗನಾಳೇನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೋತೇನ ಅರಿಯಫಲಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥನ್ತಿ ಅರಿಯಫಲಮೇವ ಕಣ್ಡೋ ತಬ್ಭನ್ತರೋ ತಂನಿಸ್ಸಯೋಯೇವ ದಣ್ಡೋ। ಪಸವೋ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಂ। ವುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅವಯವಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ವುದ್ಧಿಂ। ವಿರೂಳ್ಹಿನ್ತಿ ಮೂಲಸನ್ತಾನದಳ್ಹತಾಯ ವಿರುಳ್ಹತಂ। ವೇಪುಲ್ಲನ್ತಿ ಪತ್ತನಾಳಾದೀಹಿ ವಿಪುಲಭಾವಂ। ಖೀರಂ ಜನೇತ್ವಾತಿ ತರುಣಸಲಾಟುಕಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಣ್ಡುಲಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಬೀಜಭೂತಂ ಖೀರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ಏಸಾತಿ ಸದ್ಧಾ। ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಪಥಾಕಮ್ಮಪಥಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಹಿತೇನ ಆದಿತೋ ಪವತ್ತಸೀಲಮತ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ। ವುದ್ಧಿನ್ತಿಆದೀಸು ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾಹಿ ಸೀಲಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ವುದ್ಧಿಂ, ದಿಟ್ಠಿಕಙ್ಖಾವಿತರಣವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ। ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪತ್ವಾ। ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಖೀರನ್ತಿ ಅನೇಕ…ಪೇ॰… ಫಲನ್ತಿ ಅನೇಕಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ-ಅನೇಕಾಭಿಞ್ಞಾಣಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸೀಸಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ।
ಬೀಜಕಿಚ್ಚಕರಣತೋತಿ ಬೀಜಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕರಣತೋ। ಯಞ್ಹಿ ತಂಸದಿಸಸ್ಸ ವಿಸದಿಸಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಸಮ್ಬನ್ಧನನಿಪ್ಫಾದನಸಙ್ಖಾತಂ ಬೀಜಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ, ತಸ್ಸ ಕರಣತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ‘‘ಏವಂ ಸದ್ಧಾ ಬೀಜಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ಸದ್ಧಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಬೀಜಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾ ಚಾತಿಆದಿನಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ। ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಆಗಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸದ್ಧಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇನ ಯಥಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಚ, ಏವಂ ಅನವಸೇಸಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಾ ಮೂಲಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ವೀರಿಯಞ್ಚ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇ, ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಧುತಙ್ಗಞ್ಚ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಚೇವ ಕಾಯಞ್ಚ ತಪತಿ ವಿಬಾಧತೀತಿ ತಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಧೋರಯ್ಹಭಾವೇನ ಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ, ಇತರೇಸಂ ವುಟ್ಠಿಭಾವಸ್ಸ ಅನುಯುಞ್ಜಮಾನತ್ತಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಲಲಙ್ಗಾರವುಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಸಮನುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಉಪಗತಂ। ವಿರುಹನಾಮಿಲಾಯನನಿಪ್ಫತ್ತಿವಚನೇಹಿ ಧಞ್ಞಬೀಜಸನ್ತಾನಸ್ಸ ವಿಯ ತೇಸಂ ವುದ್ಧಿಯಾ ಸದ್ಧಾಬೀಜಸನ್ತಾನಸ್ಸ ತಪೋವುಟ್ಠಿಯಾ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಉಪಕಾರತಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುರಿಮಪದೇಸುಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪರಪದೇಸುಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಹಿರೀ ಮೇ ಈಸಾ, ಮನೋ ಮೇ ಯೋತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ‘‘ಸತಿ ಮೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಮೇ-ಸದ್ದೋ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಉದಕಮ್ಪಿ ತಾವ ದಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ ನದೀತಳಾಕಾದಿತೋ ಆನೇತ್ವಾ। ವೀರಿಯಬಲೀಬದ್ದೇ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ। ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ।
ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಅಮತಪ್ಫಲಾಯ ಕಸಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ದುವಿಧಾಪಿ ಪಞ್ಞಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಞ್ಞಾತಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಪಞ್ಞಾ। ಪಞ್ಞವತಂ ಪಞ್ಞಾ ಪುರತೋ ಹೋತಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ, ಸಹಜಾತಾಧಿಪತೀಸು ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಭಾವತೋ। ಸಿರೀತಿ ಸೋಭಗ್ಗಂ। ಸತಂ ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಾದಯೋ, ಅನ್ವಾಯಿಕಾತಿ ಅನುಗಾಮಿನೋ। ಈಸಾಬದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ ಹಿರಿಸಙ್ಖಾತಈಸಾಯ ಬದ್ಧಾ ಹೋತಿ ‘‘ಮನೋಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಯೋತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಸಮಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಬದ್ಧರಜ್ಜುಕತ್ತಾ ಸಮಾಧಿಯೋತ್ತಂ। ಏಕತೋ ಗಮನನ್ತಿ ಲೀನಚ್ಚಾರದ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಪಸ್ಸತೋ ಗಮನಂ ವಾರೇತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಯಾ ಪಟಿಪಾದನತೋ ಕಾಯಾದೀಸು ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚತ್ತಭಾವವಿಗಮನೇ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯಾ ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸತಿಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸತಿವಿಪ್ಪಯೋಗಾಸಬ್ಭಾವತೋ। ಸನ್ತತಿಘನಾದೀನಂ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ – ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ನಿರನ್ತರತಾಯ ಏಕೀಭೂತಾನಂ ವಿಯ ಪವತ್ತಿ ಸನ್ತತಿಘನತಾ, ಏಕಸಮೂಹವಸೇನ ಏಕೀಭೂತಾನಮಿವ ಪವತ್ತಿ ಸಮೂಹಘನತಾ, ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯಕಿಚ್ಚಭೇದವಸೇನ ಏಕೀಭೂತಾನಮಿವ ಪವತ್ತಿ। ಕಿಚ್ಚಘನತಾ, ಏಕಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಏಕೀಭೂತಾನಮಿವ ಪವತ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಘನತಾ। ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬಾನಿ ವಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಸಬ್ಬ…ಪೇ॰… ಸನ್ತಾನಕಾನಿ। ಅನುಪ್ಪಯೋಗೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ। ಪದಾಲೇತೀತಿ ಭಿನ್ದತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ। ಸಾ ಚ ಖೋ ‘‘ಪದಾಲೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಾವ ಪಞ್ಞಾ ಅನುಸಯಪ್ಪಹಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ। ಸನ್ತತಿಘನಾದಿಭೇದನಾ ಪನ ಲೋಕಿಯಾಪಿ ಹೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇತರಾ ಪನ ಲೋಕಿಕಾಪಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ।
ಹಿರೀಯತೀತಿ ಲಜ್ಜತಿ, ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾಪಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ ಕರಣವಚನಂ। ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ, ನ ಹಿ ಲಜ್ಜನಂ ನಿಬ್ಭಯಂ ಪಾಪಭಯಂ ವಾ ಅಲಜ್ಜನಂ ಅತ್ಥೀತಿ। ರುಕ್ಖಲಟ್ಠೀತಿ ರುಕ್ಖದಣ್ಡೋ। ತೇನ ಪದೇಸೇನ ಕಸನತೋ ವಿಸೇಸತೋ ನಙ್ಗಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಈಸಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಧಾರೇತೀ’’ತಿ। ಕಾಮಂ ಪಞ್ಞಾರಹಿತಾ ಹಿರೀ ಅತ್ಥಿ, ಹಿರಿರಹಿತಾ ಪನ ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಹಿರಿ…ಪೇ॰… ಅಭಾವತೋ’’ತಿ। ಸನ್ಧಿಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಪನಾಭಾವತೋ ಅಚಲಂ। ಥಿರಭಾವೇನ ಅಸಿಥಿಲಂ। ಹಿರಿಪಟಿಬದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಚ ಅಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಚ ಅಚಲಾ ಅಸಿಥಿಲಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಅಹಿರಿಕೇನಾ’’ತಿ। ನಾಳಿಯಾ ಮಿನಮಾನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ಮುನಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಜಾನಾತೀತಿ ಮನೋ। ಮನೋಸೀಸೇನಾತಿ ಮನಸೋ ಅಪದೇಸೇನ। ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಕುನ್ತಸಹಚರಣತೋ ಪುರಿಸೋ ಕುನ್ತೋ ವಿಯ ಮನಸಹಚರಣಸಮಾಧಿ ‘‘ಮನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾರಥಿನಾತಿ ಕಸ್ಸಕೇನ। ಸೋ ಹಿ ಇಧ ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಸಾರಣತೋ ಪಾಚನತೋ ‘‘ಸಾರಥೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಏಕಾಬನ್ಧನನ್ತಿ ಏಕಾಬದ್ಧಕರಣಂ। ಸಕಕಿಚ್ಚೇತಿ ಸಕಕಿಚ್ಚೇನ ಯುತ್ತೇ। ತೇನ ಹಿ ಈಸಾದೀಸು ‘‘ಸಕಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿಪಾದೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅವಿಕ್ಖೇಪಸಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪಸಭಾವೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಸಕಕಿಚ್ಚೇತಿ ಹಿರೀಆದೀಹಿ ಯಥಾಸಕಂ ಕತ್ತಬ್ಬೇ ಕಿಚ್ಚೇ।
ಚಿರಕತಾದಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ। ಸರತಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಕಾಯಾದಿಂ ಅಸುಭಾದಿತೋ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ। ಫಾಲೇತೀತಿ ಪದಾಲೇತಿ। ಪಾಜೇನ್ತಿ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ತಂ ಪಾಜನಂ। ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಪಾಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಜ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಫಾಲಪಾಚನನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ…ಪೇ॰… ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಯಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ನಙ್ಗಲಂ ಅನುರಕ್ಖತಿ ಭಿಜ್ಜನಫಾಲನತೋ। ಪುರತೋ ಚಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಸ್ಸ ನಙ್ಗಲಸ್ಸ ಕಸ್ಸನೇ ಭೂಮಿಯಾ ವಿಲಿಖನೇ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಹೋತಿ। ಗತಿಯೋತಿ ಪವತ್ತಿಯೋ। ಸಮನ್ವೇಸಮಾನಾತಿ ಸರಣವಸೇನ ಗವೇಸಮಾನಾ। ಆರಮ್ಮಣೇ ವಾ ಕಾಯಾದಿಕೇ ಉಪಟ್ಠಾಪಯಮಾನಾ ಅಸುಭಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಂ ರಕ್ಖತಿ। ಸಭಾವಾಸಭಾವೂಪಗಮೇ ಫಾಲೋ ವಿಯ ನಙ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಆರಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನತ್ಥತೋ ಸತಿ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ। ತಥಾ ಹೇಸಾ ಆರಕ್ಖಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ। ಚಿರಕತಚಿರಭಾಸಿತಾನಂ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನವಸೇನ ಸತಿ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಸ್ಸ ಪುರತೋ ಹೋತೀತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸತಿ…ಪೇ॰… ನೋ ಪಮುಟ್ಠೇ’’ತಿ ಆಹ। ಸತಿಪರಿಚಿತೇತಿ ಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾಪಿತೇ। ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಪಿತೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ಸಂಸೀದಿತುಂ ನ ದೇತೀತಿ ಸಕಿಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಂಸೀದನಂ ಕಾತುಂ ನ ದೇತಿ। ಕೋಸಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಂ ಸಂಸೀದನಂ ಕೋಸಜ್ಜಸಂಸೀದನಂ।
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸಂಯಮಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ। ಆಹಾರೇ ಉದರೇ ಯತೋತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಆಹಾರೇ ಸಂಯತಭಾವದಸ್ಸನೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯ ಚತೂಸುಪಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಸಂಯತಭಾವೋ ದೀಪಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಹಾರಮುಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಸಂಯತಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಪಚ್ಚಯಹೇತು ಅನೇಸನಾಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಭೋಜನಸದ್ದೋ ಆಹಾರಪರಿಭೋಗೇ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಮುಖೇನಾ’’ತಿ। ಪರಿಭುಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪನ ಭೋಜನಸದ್ದಮುಖೇನಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೇವ। ತೇನಾತಿ ಕಾಯಗುತ್ತಾತಿಆದಿವಚನೇನ। ನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ ‘‘ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ಅವಿತಥಕಥನಂ। ಛೇದನಂ ಮೂಲಪ್ಪದೇಸೇ ನಿಕನ್ತನಂ। ಲುನನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಛೇದನಂ। ಉಪ್ಪಾಟನಂ ಉಮ್ಮೂಲನಂ। ಅಸಿತೇನಾತಿ ದತ್ತೇನ, ಲಾಯಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಸಂವಾದನಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಣಾನಂ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣನ್ತಿ ನಾಮ ರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ। ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅವಿಪರೀತವುತ್ತಿಕತ್ತಾ ‘‘ಛೇದಕಂ’’ ಛಿನ್ದನಕಂ। ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ನಿದ್ದಾಯಕಂ। ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ದ್ವೀಸು ವಿಕಪ್ಪೇಸೂತಿ ಭಾವಕತ್ತುಸಾಧನವಸೇನ ದ್ವೀಸು ವಿಕಪ್ಪೇಸು। ‘‘ನಿದ್ದಾನ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ।
ಸೀಲಮೇವ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಓರತಸ್ಸ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಕತ್ವಾ। ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಭಾವತೋ ಸುನ್ದರಭಾವತೋ ಸುನ್ದರೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ರತತ್ತಾ ಸುರತೋ, ಅರಹಾ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋರಚ್ಚಂ, ಅರಹತ್ತಂ। ಅಪ್ಪಮೋಚನಮೇವ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ಪಮೋಚನಂ ನ ಹೋತಿ।
ಯದಗ್ಗೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ತಂಸಹಗತವೀರಿಯಸ್ಸ ಚ ನಙ್ಗಲಧೋರಯ್ಹತಾ, ತಥಾಪವತ್ತಕುಸಲಭಾವನಾಯ ಚ ಕಸಿಭಾವೋ ಚ, ತದಗ್ಗೇನ ತತೋ ಪುರೇತರಂ ಪವತ್ತಪಞ್ಞಾವೀರಿಯಪಾರಮೀನಂ ನಙ್ಗಲಧೋರಯ್ಹತಾ, ತಥಾಪವತ್ತಕುಸಲಭಾವನಾಯ ಚ ಕಸಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಧುರಂ ವಹತೀತಿ ಧೋರಯ್ಹಂ। ಯಥಾವುತ್ತಂ ಘನನ್ತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನಾದಿಭೇದಂ ಘನಂ। ವಹಿತಬ್ಬಾ ಆದಿಭೂತಾ ಧುರಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಧುರಾ, ಪುರಿಮಧುರವಾಹಕಾ। ತಂಮೂಲಕಾ ಅಪರಂ ಧುರಂ ವಹನ್ತಾ ಧೋರಯ್ಹಾ। ಧುರಾ ಚ ಧೋರಯ್ಹಾ ಚ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಏಕತ್ತವಸೇನ। ವಹನ್ತನ್ತಿ ಕಸನೇನ ಪವತ್ತನ್ತಂ।
ಕಾಮಯೋಗಾದೀಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮತ್ತಾ ಅನುಪದ್ದವತ್ತಾ। ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ। ವಾಹೀಯತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಹಗತಂ। ಅಭಿಮುಖಂ ವಾಹೀಯತಿ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ। ಖೇತ್ತಕೋಟಿನ್ತಿ ಖೇತ್ತಮರಿಯಾದಂ। ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠೇತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹಜಾತೇಕಟ್ಠೇ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠೇ ಚ। ಓಳಾರಿಕೇತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗವಜ್ಝೇ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ದಸ್ಸನಪಹಾತಬ್ಬಾಪಿ ದುತಿಯಮಗ್ಗವಜ್ಝೇಹಿ ಓಳಾರಿಕಾತಿ। ಅಣುಸಹಗತೇತಿ ಅಣುಭೂತೇ। ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗವಜ್ಝೇ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಅವಸಿಟ್ಠಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತಂ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುನ ಪಹಾತಬ್ಬತಾಯ ಅಭಾವತೋ। ಅನಿವತ್ತನ್ತನ್ತಿ ನ ನಿವತ್ತನ್ತಂ, ಯಥಾ ನಿವತ್ತನಂ ನ ‘‘ನಿವತ್ತನರಹಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಏತಂ ಪನ ತವ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ।
ಏವಮೇಸಾ ಕಸೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾಮಸನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ’’ತಿ। ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪುನ ವಚನಂ। ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲೇನ ಸತಿಫಾಲಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇನ ನಙ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಿಫಾಲಸ್ಸ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವಕರಣೇನ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ। ಕಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಸೀ’’ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಕಟ್ಠಾ ಕಸೀ’’ತಿ। ಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಸಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ। ಯದಿಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಮೇ ಯುಗನಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕವಸೇನಾಯಂ ಅಮತಪ್ಫಲಾ ಕಸಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ದಿವಸೇಯೇವಾತಿ ಆದಿಮಾಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಠಪದೇಸೋ ಗಹಿತೋತಿ ತದಞ್ಞಂ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿಪಾಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತತೋ ಪರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉದಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೮. ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಓದನೇನ ಪೂರೇಸೀ’’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿನೇತುಕಾಮತಾಯ ಕಿರ ಭಗವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ।
ಉಪಾರಮ್ಭಭಯೇನಾತಿ ಪರೂಪವಾದಭಯೇನ। ಅವತ್ವಾವ ನಿವತ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭಾಗತೋಪಿ ಪಾಸಣ್ಡೋ ವಾಚಾಮತ್ತೇನಪಿ ನ ಪೂಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಪಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಅವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನ ತಾವ ಞಾಣಂ ಪರಿಪಕ್ಕನ್ತಿ। ಏತಂ ವಚನಂ…ಪೇ॰… ಮಗಮಾಸಿ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚೇವ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಕಟ್ಠಕೋ, ರಸತಣ್ಹಾಯ ಪಕಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ರಸಗಿದ್ಧೋ’’ತಿ।
‘‘ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚೇವ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಬೀಜನ್ತಿ ಚ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ ವಾ। ತೇನ ಅವಯವೇನ ಸಮುದಾಯಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ। ಓಸಕ್ಕಸೀತಿ ಸಙ್ಕೋಚಸಿ। ವುತ್ತನ್ತಿ ವಪನಂ ಕತಂ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ। ‘‘ವಸ್ಸಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುಟ್ಠಿಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ।
ದೇಸನಾ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವುತ್ತಂ ಅಯುತ್ತವಚನಂ ಪರಿವಟ್ಟೇನ್ತೋಪಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾಯಗತಾ ವುತ್ತೀತಿ। ಖೀರಂ ಹತ್ಥೇನ ನಯನ್ತೀತಿ ವಾ ಖೀರನಿಕಾ। ಕಿಲಮತೀತಿ ತಂತಂಕಿಚ್ಚಕರಣವಸೇನ ಖಿಜ್ಜತಿ। ಫನ್ದತೀತಿ ಅನತ್ಥಸಮಾಯೋಗವಸೇನ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ। ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ। ಮಗ್ಗೋ ನಾಮಾತಿ ಉಪಾಯೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಲದ್ಧೇ ಪುನಬ್ಭವಾಭಾವತೋ। ‘‘ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಉಪಾದಾಯ ಬೀಜವಪನಾದಯೋ ಪುನಪ್ಪುನಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋಳಸ ಪುನಪ್ಪುನಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ।
ಉದಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ದೇವಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೯. ಉದರವಾತೇಹೀತಿ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ವಸನಟ್ಠಾನಭೂತಂ ತಪೋವನಂ। ತಂ ನಿದ್ಧೂಮಂ ಹೋತಿ ಉದಕತಾಪನಸ್ಸಪಿ ಅಕರಣತೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಉಣ್ಹೋದಕವಿಕ್ಕಿಣನಚರಿಯಾಯ ಜೀವಿಕಾಕಪ್ಪನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ।
ವತ್ತಮೇತಂ ತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರತ್ಥಂ ಪರಿಕಥಾದೀನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ಲಬ್ಭನತೋ। ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಕಾರಣಮ್ಪಿ ಸವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಣ್ಣಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಭಗವಾ ಹಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಪವಾಣಸ್ಸ ದೇವಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ತಂ ಸಮ್ಭಾವಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಇಙ್ಘ ಮೇ ತ್ವಂ, ಉಪವಾಣ, ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಅವೋಚ। ಆಗಮನೀಯಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಅನುತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತ್ತಾ। ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಗಹಣಂ। ಫಲವಿಸೇಸಾಕಙ್ಖಾಯ ಪೂಜೇತಬ್ಬಾತಿ ಪೂಜನೀಯಾ, ತೇ ಏವ ಇಧ ‘‘ಪೂಜನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ಆದರೇನ ಪೂಜೇತಬ್ಬತಾಯ ಸಕ್ಕಾರಿಯಾ, ಆ-ಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ರಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಚ ರೇ-ಆದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಪಚಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಯ-ಕಾರಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇಸನ್ತಿ ಸದೇವಕೇನ ಪೂಜನೇಯ್ಯಾದೀನಂ। ಹರಿತುನ್ತಿ ನೇತುಂ।
ಏತ್ತಕೇನಪೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಾದಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಕತವತ್ತೇನ ಅಯಂ ಕಿತ್ತಿ…ಪೇ॰… ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ।
ಯಜಮಾನಸ್ಸಾತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ। ದಕ್ಖಿಣಾಯ ಇಜ್ಝನಂ ನಾಮ ವಿಪುಲಫಲಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ವಿದಿತನ್ತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಪಚ್ಚಕ್ಖಕತಂ। ಆಜಾನಾತೀತಿ ವುತ್ಥಭವಾದಿಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಜಾನಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ। ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ। ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಕತಕಿಚ್ಚತಂ ಪತ್ತೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಅತ್ತನಾ ಕತೋ ಕಾರೋ ಚ ಭಗವತೋ ಏವ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾತೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಖೀಣಾಸವೇ ಯಜನಾಕಾರೇನ ಯಜನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ದೇವಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಮಹಾಸಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೦. ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಲೂಖಪಾವುರಣೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಜಿಣ್ಣಪಾವುರಣೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕನ್ತಿ ಪುತ್ತೇಸು ಏಕಮೇಕೋ ಏಕಮೇಕಾಯ ವಾಚಾಯ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ।
ಸಮ್ಪುಚ್ಛನಂ ‘‘ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ’’ತಿ। ನನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಭಿನನ್ದಿಂ। ಅತೀತತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಅನಾಗತವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನನ್ದಿಜಾತೋ…ಪೇ॰… ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ। ಭುಸ್ಸನ್ತಾತಿ ನಿಬ್ಭುಸ್ಸನವಸೇನ ರವನ್ತಾ।
ವಯೋಗತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಉಪಗತಂ। ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಮೇ ದ್ವೇ ವಯೇ ಅತಿಕ್ಕಮವಸೇನ ಗತೋ। ಪಚ್ಛಿಮಂ ಏಕದೇಸತೋ ಅತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಯೋ ವಯೇ ಗತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಠಿತ’’ನ್ತಿ।
ನಿಪ್ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಜಿಣ್ಣಭಾವೇನ ಜವಪರಕ್ಕಮಹಾನಿಯಾ ಅಪರಿಭೋಗೋ ನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ಖಾದನಾ ಅಪನೀಯತೀತಿ ಯವಸಂ ಅದದನ್ತಾ ತತೋ ನೀಹರನ್ತಿ ನಾಮ। ಥೇರೋತಿ ವುಡ್ಢೋ।
ಅನಸ್ಸವಾತಿ ನ ವಚನಕರಾ। ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಪತಿಸ್ಸಯರಹಿತಾ। ಅವಸವತ್ತಿನೋತಿ ನ ಮಯ್ಹಂ ವಸೇನ ವತ್ತನಕಾ। ಸುನ್ದರತರೋತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಾರಿಭಾವೇನ ಸುನ್ದರತರೋ।
ಪುರತೋತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಭಾವೇನ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ। ಉದಕೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭತಿ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠತೋ ಥಿರಪತಿಟ್ಠಭಾವತೋ। ಅದ್ಧಪತಿಟ್ಠೋ ಹಿ ದಣ್ಡೋ ದಣ್ಡಧರಪುರಿಸಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಾಪೇತಿ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೋ। ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಅಸುಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ’’ತಿ ಏವಂ ಉದ್ದೇಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ। ಮಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚನಟ್ಠಾನಮೇವಾತಿ ತವ ಪುತ್ತಾನಂ ಗೇಹೇಸು ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚನಟ್ಠಾನಂ। ತತ್ಥಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ।
ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಪಟಿಲಾಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಯದತ್ಥಂ ಮಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿದಾನಾದಿನಾ
ಮಹಾಸಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಮಾನತ್ಥದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೧. ಮಾನೇನ ಥದ್ಧೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಗ್ಗಹಿತೇನ ಮಾನೇನ ಥದ್ಧೋ ಬಜ್ಝಿತಚಿತ್ತೋ ಥದ್ಧಅಯೋಸಲಾಕೋ ವಿಯ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಅನೋನತೋ। ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತಿ ಲೋಕೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಜಾನನತೋ।
ಅಬ್ಭುತವಿತ್ತಜಾತಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಅಬ್ಭುತವಿತ್ತಾ। ವಿತ್ತಂ ವಿತ್ತೀತಿ ಚ ತುಟ್ಠಿಪರಿಯಾಯಾ। ಅಭೂತಪುಬ್ಬಾಯಾತಿ ಯಾ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಸಾಯ ವಿತ್ತಿ ತದಾ ಭೂತಾ, ಸಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಭೂತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೂತ…ಪೇ॰… ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ। ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಅನೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ। ಅಪಚಿತಾತಿ ಪರಮನಿಪಚ್ಚೇನ ಪೂಜನೀಯಸಾಮಞ್ಞತೋ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಇಧ ದೇಸನಾಕೋಸಲ್ಲಂ।
ಮಾನತ್ಥದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಪಚ್ಚನೀಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೨. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸೇತ’’ನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ। ವಿನೇತ್ವಾತಿ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ। ಸುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ‘‘ಸುಣಾತೀ’’ತಿ ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಜಞ್ಞಾ ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ನ ಹಿ ಅಸುತ್ವಾ ದೇಸಿತಂ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ।
ಪಚ್ಚನೀಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ವನಕಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೩. ವನಕಮ್ಮೇ ನಿಯುತ್ತೋ, ಕಿರಿಯಮಾನೇನ ವನಕಮ್ಮಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವನಕಮ್ಮಿಕೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವಂಮಹನ್ತೇ ವನಸಣ್ಡೇ। ನ ಮೇ ವನಸ್ಮಿಂ ಕರಣೀಯಮತ್ಥಿ ಯಥಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇತರಂ ಪನ ಯಂ ಮಹಾಕಿಲೇಸವನಂ, ತಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಫರಸುನಾ ಸಮಾಧಿಮಯಸಿಲಾಯಂ ನಿಬ್ಬನಥೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಗಹನೋ। ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಯಾ ಏಕಕೋ ಅಭಿರತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಗಮೇನ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅರತಿಂ…ಪೇ॰… ಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ।
ವನಕಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಕಟ್ಠಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೪. ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಧನಂ ಅದತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಣ್ಹನಕಾ’’ತಿ। ಗಮ್ಭೀರಸಭಾವೇತಿ ಸಮನ್ತತೋ ದೂರತೋ ಗಹನಸಚ್ಛನ್ನವಿಪುಲತರರುಕ್ಖಗಚ್ಛಲತಾಯ ಚ, ತದಾ ಹಿಮಪಿಣ್ಡಸಿನ್ನಭಾವೇನ ಮಯೂರಯಾನೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಚ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೇ।
ಬಹುಭೇರವೇತಿ ಬಹುಭಯಾನಕೇ। ಅನಿಞ್ಜಮಾನೇನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ಅತಿಸುನ್ದರಂ ವತಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನಾಮ ಅರಞ್ಞೇ ಏವಂ ನಿಚ್ಚಲಕಾಯೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾಯನ್ತೋ ಅತಿವಿಯ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಝಾನಂ ಝಾಯಸೀತಿ ವದತಿ।
ಅಚ್ಛೇರರೂಪನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಭಾವಂ। ಸೇಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ।
‘‘ಲೋಕಾಧಿಪತಿಸಹಬ್ಯತಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಲೋಕಾಧಿಪತಿಸಹಯೋಗಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ತದಞ್ಞವಿಸೇಸಾಕಙ್ಖಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪರೇನಪಿ ಆಕಾರೇನ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ।
ಕಙ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾ ಅಭಿಕ್ಖಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ। ಅನೇಕಸಭಾವೇಸೂತಿ ರೂಪಾದಿವಸೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾದಿವಸೇನ ಏವಂ ನಾನಾಸಭಾವೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು। ಅಸ್ಸಾದರಾಗೋ ಲೋಭೋ ಅಭಿಜ್ಝಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ। ಸೇಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಮಾನದೋಸಾದಯೋ। ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅವಸ್ಸಿತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಅವಸ್ಸಯಭಾವತ್ತಾ। ಪಜಪ್ಪಾಪನವಸೇನಾತಿ ಪಕಾರೇಹಿ ತಣ್ಹಾಯನವಸೇನ। ನಿರನ್ತಾತಿ ಅನ್ತರಹಿತಾ ನಿರವಸೇಸಾ।
ಅನುಪಗಮನೋತಿ ಅನುಪಾದಾನೋ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಹಿ ವಸೇನ ಏವ ನಾನಾಸಭಾವೇಸು ‘‘ಸಬ್ಬೇ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸನೋ’’ತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ತಞ್ಹಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಕಟ್ಠಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಮಾತುಪೋಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೫. ಇತೋತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವತೋ। ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅಭಿಗನ್ತ್ವಾ। ಸಗ್ಗೇ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೋ ಕಮ್ಮಫಲೇನ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ಅಭಿರಮತಿ ಏವ ನಾಮಾತಿ।
ಮಾತುಪೋಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಭಿಕ್ಖಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೬. ವಿರೂಪಂ ಗನ್ಧಂ ಪಸವತೀತಿ ವಿಸ್ಸೋ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ। ಬಾಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನತೋ ಬಹಿಕತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ। ತಂ ಪನ ಅನವಸೇಸತೋ ಪಜಹನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಜಹಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಸಙ್ಖಾಯತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖಾ, ಞಾಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ। ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಭಿಕ್ಖುಸದ್ದಸಿದ್ಧಿಮಾಹ।
ಭಿಕ್ಖಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೭. ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಪತ್ತಿಯಾಯತಿ ಸದ್ದಹತಿ। ತಥಾಭೂತೋ ಚ ತಮತ್ಥಂ ನಿಕಾಮೇನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಚ್ಛತಿ ಪತ್ಥೇತೀ’’ತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧು-ಸದ್ದೋ ಆಯಾಚನತ್ಥೋ, ನ ಅಭಿನನ್ದನತ್ಥೋತಿ ‘‘ಆಯಾಚಮಾನೋ ಆಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಯಾಚನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉದಕಸುದ್ಧಿಕೋ ನ ಏಕಂಸೇನ ಅಪಾಯೂಪಗೋ, ಲದ್ಧಿಯಾ ಪನ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಫಲಭೂತೋ ಅತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥವಸಂ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಾನಿಸಂಸಂ ಅತ್ಥಕಾರಣ’’ನ್ತಿ। ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಂ ಪನ ಫಲೇನೇವ ಅರಣೀಯತೋ ಅತ್ಥೋ, ಕಾರಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥೋ ಏವ ಅತ್ಥವಸೋ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಅತ್ಥವಸೇತಿ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ದ್ವೇ ಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ಖೋಮದುಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೮. ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಂ ಏವಮೇವನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನಿಮನ್ತಿತೇನ ಸಯಮೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ। ಅಫಾಸುಕಧಾತುಕನ್ತಿ ಅಯುತ್ತರೂಪಂ। ಸಭಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಭಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ ಚಾರಿತ್ತಧಮ್ಮಂ। ಅಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಆಸನತೋ ಅವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಉಜುಕಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ ಲೋಕಗ್ಗನಾಯಕೋ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತುತ್ತಮೋ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿತರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಪಚಿತಿಂ ನ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಂಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇವ ಪಣ್ಡಿತೇ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಏತೇ’’ತಿಆದಿನಾ।
ಖೋಮದುಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।