೮. ವಙ್ಗೀಸಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೯. ಆಳವಿಯನ್ತಿ ಅಗ್ಗಚೇತಿಯೇತಿ ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಾದೀಹಿ ಉತ್ತಮಚೇತಿಯೇ। ತಂ ಕಿರ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕಭಾವೇನ ಮನುಞ್ಞತಾಯ ಪಧಾನಯುತ್ತತಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಇತರಚೇತಿಯೇಹಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತಂ। ಕಪ್ಪತ್ಥೇರೇನಾತಿ ‘‘ಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಗೋತ್ತತೋ ಆಗತನಾಮೋ ಥೇರೋ, ಸಹಸ್ಸಪುರಾಣಜಟಿಲಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಯಂ ಮಹಾಥೇರೋ। ಓಹೀನಕೋತಿ ಥೇರೇಸು ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೇಸು ವಿಹಾರೇ ಏವ ಅವಹೀನಕೋ ಠಿತೋ। ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ವಿಹಾರಪಾಲೋ’’ತಿಆದಿ। ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸಮಂ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ। ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ। ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ। ‘‘ಏಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುಕೇ ರಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ। ಧಮ್ಮೋ ವಾತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕತೋ ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮೋ ವಾ। ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಪರೋ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಅಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾತಿ ಯೋಜನಾ, ತಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವಕಾರಣವಚನಂ।
ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಅಗಾರವಿರಹತೋ ಅನಗಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ। ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತತ್ತಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಧಾವನ್ತೀತಿ ಹದಯಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಧಾವನ್ತಿ। ಉಗ್ಗತಾನನ್ತಿ ಉಳಾರಾನಂ ಪುತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ರಾಜಞ್ಞಭೂತಾ’’ತಿ। ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸಪಲಂ ಸಮನ್ತಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ। ಪರಿಕಿರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ವಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ। ಏತಸ್ಮಾ ಸಹಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಧನುಗ್ಗಹಸಹಸ್ಸತೋ। ಅತಿರೇಕತರಾ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ। ಇತ್ಥಿಯೋ ಓಲೋಕನಸಿತಲಪಿತರೋದಿತಸರೇ ಖಿಪನ್ತಿಯೋ। ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ನೇವ ಮಂ ನಿಜ್ಝಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಹೀತಿ ಸಕೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಸಾಸನಧಮ್ಮೇ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ।
ಮಗ್ಗನ್ತಿ ‘‘ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗ್ಗೋ’’ತಿ।
ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅರತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೦. ವಿಹಾರಗರುಕೋ ಕಿರೇಸ ಥೇರೋತಿ ಏತೇನ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ವಙ್ಗೀಸಂ ಓವದಿತುಂ ಅನವಸರೋ। ತೇನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ರಾಗೋ ಅನುದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಾಸನೇ ಅರತಿನ್ತಿ ಸೀಲಪರಿಪೂರಣೇ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ಚ ಅನಭಿರತಿಂ। ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚ ರತಿನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಅಸ್ಸಾದಂ। ಪಾಪವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಂ। ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನಾಕಾರೇನ। ಯಥಾ ಮಹನ್ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ವನಥನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಕಿಲೇಸವನಂ ‘‘ವನಥ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಪಥವಿಞ್ಚ ವೇಹಾಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಥವಿಯಂ ಆಕಾಸೇ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಥವಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಜಗತೀತಿ ಚ ಪಥವಿಯಾ ವೇವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋಪಥವಿಯ’’ನ್ತಿ। ಪರಿಜೀರತೀತಿ ಸಬ್ಬ್ಬಸೋ ಜರಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಞಾಣೇನ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮುತತ್ತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಭಾವಾ’’ತಿ।
ಪಟಿಘಪದೇನ ಗನ್ಧರಸಾ ಗಹಿತಾ ಘಾನಜಿವ್ಹಾನಂ ಪಟಿಹನನವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ। ಮುತಪದೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಗಹಿತಂ ಮುತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ। ನ ಲಿಪ್ಪತೀತಿ ನ ಮಕ್ಖೀಯತಿ।
ಸಟ್ಠಿ-ಸದ್ದೋ ಛ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ‘‘ಸಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಛಆರಮ್ಮಣನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಪುಥೂ ಅಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾತಿ ರೂಪವಿತಕ್ಕಾದಿವಸೇನ ಬಹೂ ನಾನಾವಿತಕ್ಕಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ। ಜನತಾಯ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಮಹಾಜನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ತೇಸಂ ವಸೇನಾತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ। ನ ಕತ್ಥಚಿ ಆರಮ್ಮಣೇ। ಕಿಲೇಸವಗ್ಗಗತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಉಪಗತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಲೇಸವಿತಕ್ಕಾ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಚನಂ ಕಾಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಾ।
ದಬ್ಬಜಾತಿಕೋತಿ ದಬ್ಬರೂಪೋ। ನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಕೋಸಲ್ಲೇನ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಂ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಚ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲನ್ತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ।
ಅರತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪೇಸಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೧. ಏತೇಸನ್ತಿ ನ ಪಾಳಿ ಆಗಚ್ಛತಿ ಅಪ್ಪಗುಣಭಾವತೋ। ನ ಚ ಪಾಳಿ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿತಂತಂಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಣಂ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾ। ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞತಿ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಹೀಳನವಸೇನ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಟಿಭಾನಸುತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸಂಸತಿ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ। ಮಾನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಾಯ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಾದಿಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಾ ತಂಸಹಭುಧಮ್ಮಾ। ಮಾನವಸೇನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹುವಾ। ಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ। ವಣ್ಣಭಣನನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಕಿರಿಯಮಾನಂ ಗುಣಾಭಿತ್ಥವಂ। ಅಖಿಲೋತಿ ಪಞ್ಚಚೇತೋಖಿಲರಹಿತೋ। ನಿಸ್ಸೇಸಂ ನವವಿಧನ್ತಿ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಮಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕದೇಸಸ್ಸಪಿ ಅಸೇಸತೋ। ವಿಜ್ಜಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ। ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸಮಿತತಾಯ ವೂಪಸಮಿತತಾಯ ಸಮಿತಾವೀ।
ಪೇಸಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೨. ರಾಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ರಾಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತನ್ತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ। ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುನ್ತಿ ಕಾಯವೇದನಾದಿಭೇದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸತಿಗೋಚರಂ। ಅಸುಭದುಕ್ಖಾದಿತೋ, ರೂಪಾದಿಏಕೇಕಮೇವ ವಾ ಛಳಾರಮ್ಮಣಂ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾದಿತೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನಿತುಂ। ಇತ್ಥಿರೂಪಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಇತ್ಥಿಸನ್ತಾನೇ ರೂಪಸಭಾವೇ ಆರಮ್ಮಣೇ।
ನಿಬ್ಬಾಪನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾಪಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಾಪನಂ। ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಾತಿ ಅಸುಭೇ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸಭಾವಹೇತು। ರಾಗಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತು। ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಸುಭಾರಮ್ಮಣಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸೀಸೇನ ತತ್ಥ ಇಟ್ಠಾಕಾರಗ್ಗಹಣಂ ವದತಿ। ತಞ್ಹಿ ವಜ್ಜನೀಯಂ। ಪರತೋತಿ ಅವಸವತ್ತನತ್ಥೇನ ಅಞ್ಞತೋ। ಸಙ್ಖಾರಾ ಹಿ ‘‘ಮಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಾಪಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅವಸವತ್ತಿತ್ತಾ ಪರೋ ನಾಮ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ಪರತಾ ಅನಿಚ್ಚದಸ್ಸನೇನ ಪಾಕಟಾ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರತೋ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಕಾಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ನ ‘‘ನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಸಲಕ್ಖಣ-ಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣ-ದಸ್ಸನವಸೇನ ಮಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋ। ‘‘ಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮಗ್ಗೇನೇವ ಪನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧವಸೇನ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯೋ, ಪಹಾನಪಟಿವೇಧವಸೇನ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯೋ। ರಾಗಾದಿಸನ್ತತಾಯಾತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬತೋ ಸನ್ತಭಾವೇನ।
ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೩. ಅಙ್ಗೀಯನ್ತಿ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಕಾರಣಾನಿ, ಅವಯವಾ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಅವಯವೇಹಿ ವಾ’’ತಿ। ವಿರತಿಯೋ ಸುಭಾಸಿತವಾಚಾಯ ಪುಬ್ಬಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣಿಆದಯೋ ತಸ್ಸಾ ವಿಸೇಸಹೇತೂತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಸಾವಾದಾ…ಪೇ॰… ಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ ವಿಸೇಸತೋ ಚೇತನಾಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ವಚೀಸುಚರಿತಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಸಚ್ಚವಾಚಾದಯೋ ಅಙ್ಗಭೂತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚವಚನಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅವಯವಾ’’ತಿ। ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮನುಆಗತಾ ಪವತ್ತಾ’’ತಿ। ವಾಚಾ ಹಿ ತಾಯ ವಿರತಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಅನುರೂಪತೋ ಆಗತಾ ಪವತ್ತಾತಿ ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕರಣವಚನನ್ತಿ ಸಹಯೋಗೇ ಕರಣವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯುತ್ತಾ’’ತಿ। ಸಹಜಾತಾಪಿ ಹಿ ಚೇತನಾ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಾಯ ವಿರತಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಅನುರೂಪತೋ ಯುತ್ತಾತಿ ವತ್ತುಂ ಅರಹತಿ।
ಸಮುಲ್ಲಪನವಾಚಾತಿ ಸದ್ದವಾಚಾ, ಸಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವಾಚಾ ನಾಮ। ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಪನ ವುಚ್ಚತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾಚಾ ನಾಮ, ತಥಾ ವಿರತಿ ಚೇತನಾವಾಚಾ। ನ ಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಸಾ ಚೇತನಾವಾಚಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿವಾಚಾ ವಿಯ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ‘‘ಸುಭಾಸಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭಾಸಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ। ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಞಾಯೇನ ಭಾಸಿತಾ ವಚೀಸುಚರಿತಭಾವತೋ। ಅತ್ಥಾವಹತನ್ತಿ ಹಿತಾವಹಕಾಲಂ ಪತಿ ಆಹ। ಕಾರಣಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ದೋಸಾಭಾವನ್ತಿ ಅಗತಿಗಮನಾದಿದೋಸಾಭಾವಂ। ರಾಗದೋಸಾದಿವಿನಿಮುತ್ತಞ್ಹಿ ತಂ ಭಾಸತೋ ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿವಜ್ಜನತೋ ಅಗತಿಗಮನಂ ದೂರಸಮುಗ್ಘಾಟಿತಮೇವಾತಿ। ಅನುವಾದವಿಮುತ್ತಾತಿ ಅಪವಾದವಿರಹಿತಾ। ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ, ಅಸತಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪತಿಯಂ ಅನುವಜ್ಜತಾಪಿ।
ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯತೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ…ಪೇ॰… ವಚನಮೇತಂ। ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞತರನಿದ್ದೋಸವಚನ’’ನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸತೋ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಭಾಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಅಧಮ್ಮದೋಸಾದಿರಹಿತಾಯ ವಾಚಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ। ‘‘ಸುಭಾಸಿತಂಯೇವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸೇವ ವಾಚಙ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾಸನನಿವಾರಣ’’ನ್ತಿ। ಪಟಿಯೋಗೀನಿವತ್ತನತ್ಥೋ ಹಿ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ತೇನ ಪಿಸುಣವಾಚಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ‘‘ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಪ್ಪಹಾನಂ ದೀಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬವಚೀಸುಚರಿತಸಾಧಾರಣವಚನಞ್ಹಿ ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ। ತೇನ ಪರಭೇದನಾದಿಕಂ ಅಸಬ್ಭಾದಿಕಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ವಚನಂ ಅಪಿಸುಣಾದಿವಿಸಯನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಭಾಸಿತಬ್ಬವಚನಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಭಾಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ‘‘ಅಙ್ಗಪರಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।
ಪಠಮೇನಾತಿ ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ। ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಹಿತಸುಖಾವಹಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ। ಮನ್ತಾವಚನನ್ತಿ ಮನ್ತಾಯ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬವಚನಂ। ಪಞ್ಞವಾ ಅವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಹಿ ನ ಚ ಅನತ್ಥಾವಹಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ। ಇತರೇಹಿ ದ್ವೀಹೀತಿ ತತಿಯಚತುತ್ಥಪದೇಹಿ। ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋತಿಆದೀನೀತಿ ಕರಣೇ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ತಂ ವಾಚನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚತುರಙ್ಗಿಕಂ। ಯಞ್ಚ ವಾಚಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಞ್ಞೇತಿ ಇತೋ ಬಾಹಿರಕಾ ಞಾಯವಾದಿನೋ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಚ। ‘‘ಪಟಿಞ್ಞಾಹೇತುಉದಾಹರಣೂಪನಯನಿಗಮನಾನಿ ಅವಯವಾ ವಾಕ್ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ನಾಮಾದೀಹೀತಿ ನಾಮಾಖ್ಯಾತಪದೇಹಿ। ಲಿಙ್ಗಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾದಿ ವಚನಂ ಏಕವಚನಾದಿ। ಪಠಮಾದಿ ವಿಭತ್ತಿ ಅತೀತಾದಿ ಕಾಲಂ। ಕತ್ತಾ ಸಮ್ಪದಾನಂ ಕಾರಕಂ। ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತನ್ತಿ ಏತೇ ಅವಯವಾದಿಕೇ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತೀತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ವಾಚಂ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಭಗವಾ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ। ಖೋ-ಸದ್ದೋ ಹೇತ್ಥ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಯವಾದೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಾ ಕಾಚಿ ಅಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ। ಸಾ ಮಿಲಕ್ಖುಭಾಸಾ। ಸೀಹಳಕೇನೇವಾತಿ ಸೀಹಳಭಾಸಾಯ ಪರಿಯಾಪನ್ನೇನ ವಚನೇನ। ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ ಸಂಸಾರೇ ಅತಿವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗಾ ತನ್ನಿಸ್ಸರಣೇ ನಿನ್ನಪೋಣಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು।
ಪಾತೋವ ಫುಲ್ಲಿತಕೋಕನದನ್ತಿ ಪಾತೋವ ಸಂಫುಲ್ಲಪದುಮಂ। ಭಿಜ್ಜಿಯತೇತಿ ನಿಬ್ಭಿಜ್ಜಿಯತಿ ನಿಬ್ಭಿಗ್ಗೋ ಜಾಯತಿ। ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಗತಾತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ ಉಪಗತಾ।
ಬುದ್ಧನ್ತರೇತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದನ್ತರೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾನಂ ಅನ್ತರಾ। ತದಾ ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ, ನ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ದಿಪ್ಪಮಾನೇ।
ಜರಾಯ ಪರಿಮದ್ದಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಹತ್ಥಚರಣಾದಿಅಙ್ಗಾನಿ ಸಿಥಿಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸವಿಸಯಗ್ಗಹಣೇ ಅಸಮತ್ಥಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೋಬ್ಬನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಗತಂ, ಕಾಯಬಲಂ ಅಪಗತಂ, ಸತಿಮತಿಧಿತಿಆದಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ, ಪುಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಓವಾದಪಟಿಕರಾ ಪುತ್ತದಾರಾದಯೋಪಿ ಅಪಸಾದಕಾ, ಪರೇಹಿ ವುಟ್ಠಾಪನೀಯಸಂವೇಸನೀಯತಾ ಪುನದೇವ ಬಾಲಭಾವಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಜರಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಮದ್ದಿತಂ। ಏತನ್ತಿ ಸರೀರಂ ವದತಿ। ಮಿಲಾತಛವಿಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಜಿಣ್ಣಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾ ಮಿಲಾತೇಹಿ ಘಾಸಮಾಮಿಸನ್ತಿ ಘಾಸಭೂತಂ ಆಮಿಸಂ ಮಚ್ಚುನಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ವಿಯ ಪತಿಟ್ಠಪೇತಬ್ಬತೋ। ಕೇಸಲೋಮಾದಿನಾನಾಕುಣಪಪೂರಿತಂ। ತತೋ ಏವ ಅಸುಚಿಭಾಜನಂ ಏತಂ। ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ನಿಸ್ಸಾರತಾಯ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸಮಂ।
ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಹೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾಹಿ। ನ ತಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಕಾಯಞ್ಚ ನ ತಾಪೇಯ್ಯ। ತಾಪನಾ ಚೇತ್ಥ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿ ಚ ವಿಸಾದನಾ। ನ ಬಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ನಾಭಿಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥದಸ್ಸನಂ। ಅಪಿಸುಣವಾಚಾವಸೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಪಿಸುಣವಾಚತಾವಸೇನ। ಪಾಪಾನೀತಿ ಲಾಮಕಾನಿ ನಿಕಿಟ್ಠಕಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿಯಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಅನಾದಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ।
ಸಾಧುಭಾವೇನಾತಿ ಅಮತಸದಿಸಾತಿ ಸದಿಸೇ ತಬ್ಬೋಹಾರೋತಿ, ಕಾರಣೇ ವಾಯಂ ಕಾರಿಯವೋಹಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಹಿ ಸಾ ತದಾ ದಸ್ಸನಪ್ಪವತ್ತಿ। ಚರಿಯಾತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ। ಪೋರಾಣಾ ನಾಮ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ವಾ ಅರಿಯಾ।
ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತಭಾವತೋ ಅವಿಸಂವಾದನಕಾ। ಉಭಯಥಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ। ಅತ್ಥೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿಹಿತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮೇ ಅವಿಹಿಂಸಾದಿಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ಅನುಪರೋಧಕರನ್ತಿ ಏತೇನ ಹಿತಪರಿಯಾಯೋಯಂ ಅತ್ಥ-ಸದ್ದೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ, ಅತ್ಥಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಂ ವಾ।
ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಯತ್ಥಂ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ಅನ್ತಕರಣತ್ಥಂ। ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋ ಖೇಮಾಯ ಭಾಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಖೇಮುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಯಾ ಖೇಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಸಬ್ಬವಾಚಾನಂ ಉತ್ತಮಾತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಮನ್ತಾವಚನವಸೇನಾತಿ ಸಬ್ಬದೋಸರಹಿತವಸೇನ।
ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೪. ವಾಕ್ಕರಣಚಾತುರಿಯತೋ ವಚನಗುಣಹೇತೂನಂ ಪೂರಿಯಾ ಪೂರೇ ಭವಾತಿ ಪೋರೀ, ತಾಯ ಪೋರಿಯಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಕ್ಖರಾದಿಪರಿಪುಣ್ಣಾಯಾ’’ತಿ। ಅವಿಬದ್ಧಾಯಾತಿ ಪಿತ್ತಾದೀಹಿ ನ ವಿಬದ್ಧಾಯ ಅನುಪದ್ದುತಾಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ನಿದ್ದೋಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ವಿಗತದೋಸಾಯ। ಅಕ್ಖಲಿತಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಿಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಬೋಧನೇ ಪರಿಯತ್ತಾಯ। ಭಿಕ್ಖುನನ್ತಿ ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಂ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
‘‘ಸಂಖಿತ್ತೇನಪಿ ದೇಸೇತಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ನಯಿದಂ ಪಠಮಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಿತ್ತನವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಾ ಹಿ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ಏವ ಹೋತಿ। ಯಾ ಪನ ದೇಸನಾ ಕದಾಚಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಸಭಾವಮಧುರೋ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಮಧುರತರೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಿವಿಧಾಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತುಂ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ಪಟಿಭಾನಂ, ದೇಸನಾಪಕಾರಞಾಣಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮುದ್ದತೋ’’ತಿಆದಿ। ಓದಹನ್ತೀತಿ ಅವಜಾನನವಸೇನ ಗಮೇನ್ತಿ।
ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪವಾರಣಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೫. ತಸ್ಮಿಂ ಅಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹನೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ’’ತಿ। ಅನಸನೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಹಾರಸ್ಸ ಅಭುಞ್ಜನೇನ। ಸಾಸನಿಕಸೀಲೇನ ಬಾಹಿರಕಅನಸನೇನ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಖೀರಪಾನಮಧುಸಾಯನಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಕಾರೇಹಿ ದಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಾರೇತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ಸರಾಪೇತಿ ಗಾರಯ್ಹೇ ಕರೋತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಪವಾರಣಾ, ಪಟಿಪತ್ತಿವಿಸೋಧನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಜ್ಜಸೋಧನಾಯ ಓಕಾಸದಾನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಾ ಏಸಾ ವಿಸುದ್ಧಿದೇಸನಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಪವಾರಣಾಯ। ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಾತಿಪಿ ಏತಿಸ್ಸಾವ ನಾಮ’’ನ್ತಿ। ತದಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತಾಯಪಿ ವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತುಣ್ಹೀಭೂತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯತೋ ಯತೋ…ಪೇ॰… ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಹತ್ಥಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚತಾ ಅಸಂಯಮೋ ಅಸಮ್ಪಜಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ತಥಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ, ತೇನ ತದಞ್ಞೇಸಮಭಾವೋ ವಿಭಾವಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪಞ್ಚಪಸಾದೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇಹಿ ಪಸಾದೇಹಿ। ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೋ ಯಥಾರುಚಿ ಕಿರಿಯಾಯ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನೇವ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನಕಾರೋ, ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿರಿಯಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ನ ಗರಹಥ, ಕಿಂ ನು ಗರಹಥ ಕಾಯವಾಚಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ‘‘ದ್ವಾರಾನೇವಾ’’ತಿ ದ್ವಾರಸೀಸೇನ ದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಚರಿಯಂ ವದನ್ತಿ। ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಯೇನ ಪವಾರಿತಂ, ತೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಞಾಯತಿ, ಯೇನ ನ ಪವಾರಿತಂ। ಕಿಂ ನು ತಂ ಅವಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಸಿಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಆಸಙ್ಕಾ? ತನ್ನಿವಾರಣತ್ಥಮಾಹ ‘‘ನೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ’’ತಿ। ಮನೋದ್ವಾರಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಸುಚಿಕಾರಕಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ದೂರೀಕತತ್ತಾ। ಇದಾನಿ ಏತರಹಿ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ। ಏತ್ಥಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಪರಿಸುದ್ಧಿಯಂ।
ಕಾಯವಚೀಸಮಾಚಾರಪರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಪವೇದಿತಾಯ ಮನೋಸಮಾಚಾರಪರಿಸುದ್ಧಿ ಅತ್ಥತೋ ಪವೇದಿತಾವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ’’ಇಚ್ಚೇವಾಹ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರಕ್ಖಿಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ಆಹಾ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪವಾರೇಮಿ ವೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘವಿಸಯತ್ತಾ ಪವಾರಣಾಯ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಟಿವಚನಂ ದೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾರಂ ವಹನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿ। ಅರಕ್ಖಿಯಾನೀತಿ ಪರಾನುವಾದತೋ ನ ಭಾಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವತೋ।
‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಿಕವಚನನ್ತಿ ತದಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋತಿ ವಿಭತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಓರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ। ಅಞ್ಞೇನಾತಿ ಇತೋ ಭಗವತೋ ಅಞ್ಞೇನ। ಅನುಪ್ಪಾದಿತಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಪರಸನ್ತಾನೇ ನ ಉಪ್ಪಾದಿತಪುಬ್ಬಸ್ಸ। ಸಸನ್ತಾನೇ ಪನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ನ ಉಪ್ಪಾದಿತೋತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ। ಸಮನುಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅನು ಉಪಗತಾ। ಭಗವತೋ ಸೀಲಾದಯೋ ಗುಣಾತಿ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಗುಣಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬಗುಣಾತಿ ದಸಬಲಞಾಣಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧಗುಣಾ। ಭನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ। ತೇನ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಪನ…ಪೇ॰… ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ’’ತಿ ಯಾವಾಯಂ ಪಾಳಿಪದೇಸೋ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ಥೇರೋ…ಪೇ॰… ಪವಾರೇನ್ತೋ ಆಹಾ’’ತಿ।
ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ತೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ, ನ ಇತರನ್ತಿ ಪಠಮನಯೋ ವುತ್ತೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸೇವ ಅನುಪವತ್ತನಂ, ಪಠಮನಯೋ ಚ ತಂಸದಿಸೇ ತಬ್ಬೋಹಾರವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ತಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋ। ದಸವಿಧನ್ತಿ ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿಂ, ಬಲಕಾಯೇ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ಸಂವಿಧಾನಂ, ಖತ್ತಿಯೇಸು ಅನುಯುತ್ತೇಸು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು, ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು, ಮಿಗಪಕ್ಖೀಸು ಅಧಮ್ಮಚಾರಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ಅಧನಾನಂ ಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಏವಂ ದಸವಿಧಂ। ತತ್ಥ ಗಹಪತಿಕೇ ಪಕ್ಖಿಜಾತೇ ಚ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಣವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವಾವಹಂ ವತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಯಾಥಾವತೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ನಯೇನ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ। ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಾತಿ ಉಭಯಭಾಗೇಹಿ ಉಭಯಭಾಗತೋ ವಿಮುತ್ತಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ, ಅರೂಪಾ…ಪೇ॰… ನಾಮಕಾಯತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ। ತೇವಿಜ್ಜಾದಿಭಾವನ್ತಿ
ವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾಯಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣತ್ಥಾಯ। ಸಂಯೋಜನಟ್ಠೇನ ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಖಾತೇ ಚೇವ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತೇ ಚ। ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮನ್ತಿ ಯಥಾ ರಾಗಾದಯೋ ಪುನ ನ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೇನಾಯ ವಸೇನ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಜಿತರಾಗದೋಸಮೋಹಸಙ್ಗಾಮ’’ನ್ತಿ। ಮಾರಬಲಸ್ಸಾತಿ ಮಾರಸೇನಾಯ, ಮಾರಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯಸ್ಸ। ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ಥನ್ತಿ ವಿನೇತಬ್ಬಜನಸಮೂಹಂ। ಸಕಟಾದಿಸತ್ಥಸಭಾಗತೋ ವಿನೇಯ್ಯೋವ ಸತ್ಥೋತಿ ತಂ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ಥಂ। ಸೀಲಸಾರಾದಿಅಭಾವತೋ ಅನ್ತೋತುಚ್ಛೋ।
ಪವಾರಣಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪರೋಸಹಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೬. ಸಹಸ್ಸತೋ ಪರಂ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಭಿಕ್ಖುಸತಂ ತದಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ। ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ಕುತೋಚಿಪಿ ಕಾರಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ ಅಸಙ್ಖತಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಖೇಮತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಖೇಮಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಖೇಮಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೭೯-೪೦೮)। ನ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಗತೇತಿ ಅಕುತೋಭಯಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ವಿಪಸ್ಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ನಾಮವಸೇನ ಇಸೀನಂ ಸತ್ತಮಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತೇ ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ಬಹುಸೋ ಕಿತ್ತಿತಾ। ಇಸೀನನ್ತಿ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಬಾಹಿರಕಇಸೀನಂ ಸತ್ತಮೋ ಉತ್ತರೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪನ್ನವಾಚಾಯ ಅಞ್ಞೇ ಈಸತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ವಙ್ಗೀಸೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ।
ಕಿಲೇಸುಮ್ಮುಜ್ಜನಸತಾನೀತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಾದಿನಯೇಹಿ ಸವಿಸಯೇ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಟ್ಠಾನಾನಿ। ಯದಿ ಅನೇಕಾನಿ ಸತಾನಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಉಮ್ಮಗ್ಗಪಥ’’ನ್ತಿ? ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಟ್ಟಪಥತ್ತಾ ಪನ ಪಥ’’ನ್ತಿ। ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ರಾಗಖಿಲಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಖಿಲಾನಿ। ವಿಭಜನ್ತನ್ತಿ ವಿಭಜನವಸೇನ ಕಥೇನ್ತಂ। ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ಞಾಣೇನ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ।
ಅಮತೇ ಅಕ್ಖಾತೇತಿ ಅಮತಾವಹೇ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ। ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸಿತಾರೋ ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ। ಅಸಂಹೀರಾ ದಿಟ್ಠಿವಾತೇಹಿ।
ಅತಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ। ಅತಿಕ್ಕಮಭೂತನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ಭೂತಂ। ದಸದ್ಧಾನನ್ತಿ ದಸನ್ನಂ ಉಪಡ್ಢಾನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನ’’ನ್ತಿ। ಜಾನನ್ತೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುದುಲ್ಲಭತಂ ಜಾನನ್ತೇನ।
ಪರೋಸಹಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೭. ಏವಂಗಹಿತನಾಮೋತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಿ ವತ, ಭೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತಿ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞನಾಮಕೇಹಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ಏವಂಗಹಿತನಾಮೋ। ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಸಂವಚ್ಛರಾನಂ ವಸೇನ ಚಿರಸ್ಸಂ। ಛದ್ದನ್ತಭವನೇತಿ ಛದ್ದನ್ತನಾಗರಾಜಭವನಟ್ಠಾನೇ। ಪಞ್ಞವಾ ಮಹಾಸಾವಕೋ ರತ್ತಞ್ಞುತಾಯ। ‘‘ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಾನಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚಾತಿ ಏವಂ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಗ್ಗನ್ತಿಆದಿತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ಮನ್ದಾಕಿನಿತೀರೇ।
ವಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ವಸ್ಸಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಂ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ವಿಯ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾ ಹರಾಯನ್ತಿ। ಪಾಮೋಕ್ಖಭೂತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಜನಪದೇ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ।
ಆನುಭಾವಸಮ್ಪನ್ನಾ ದಿಬ್ಬಾಯುಕಾ ತೇ ಹತ್ಥಿನಾಗಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಕತಪರಿಚಯಾ’’ತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಆವರಣಸಾಖಾ ಹರಿತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಮುಖೋದಕಞ್ಚೇವ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಠಪೇತೀತಿ ಸಳಲದೇವದಾರುಕಟ್ಠಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಾಸಾಣಖಣ್ಡಾನಿ ತಾಪೇತ್ವಾ ತಾನಿ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಳಾಕಾಸು ಉದಕಸೋಣ್ಡೀಸು ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ತತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ಮುಖೋದಕಞ್ಚ ಠಪೇತಿ। ವತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ಅನ್ತೋಕುಟಿಯಾ ಬಹಿ ಚ ಪಮುಖೇಪಿ ಅಙ್ಗಣೇಪಿ ಸಾಖಾಭಙ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಆಹಾರಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ।
ಪತಿಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣೇತಿ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ ತಾವ ಮಹನ್ತಮೇವಾತಿ ಯಾವ ಮಹನ್ತಂ ಸೇತಪದುಮವನಂ ರತ್ತಕುಮುದವನಾದೀಸು। ಖಾದನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ। ಪಕ್ಕಪಯೋಘನಿಕಾ ವಿಯಾತಿ ಸುಪಕ್ಕಪಯೋಘನಂ ವಿಯ। ಘನಭಾವೇನ ಪನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಖುದ್ದಮಧು ವಿಯ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಂ ಪೋಕ್ಖರಮಧು ನಾಮಾ’’ತಿ। ಮುಳಾಲನ್ತಿ ಸೇತಪದುಮಾನಂ ಮೂಲಂ। ಭಿಸನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಕನ್ದಂ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬೇತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬನ್ತರೇ। ಪಾದಘಟಕನ್ತಿ ದೋಣಸ್ಸ ಚತುಭಾಗೋ ಸಣ್ಠಾನತೋ ಖುದ್ದಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಾದಘಟಕಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ತುಮ್ಬಮತ್ತಂ। ಸೋಣ್ಡಿಆವಾಟೇತಿ ಖುದ್ದಕಸೋಣ್ಡಿಯೋ ಚೇವ ಖುದ್ದಕಆವಾಟೇ ಚ।
ಏತಂ ಭೋಜನನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಿರುದಕಪಾಯಸಭೋಜನಂ। ಕೇಚಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ ಯೇ ಥೇರಾ ವುಡ್ಢತರಾ। ಕೇಚಿ ನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ ಯೇ ನವಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ।
ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನುಬುದ್ಧೋ। ಬಾಳ್ಹವೀರಿಯೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನಂ ವಸೇನ ಚಿರನಿಚಿತವೀರಿಯೋ। ತಿಣ್ಣಂ ವಿವೇಕಾನನ್ತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಾನಂ ಲಾಭೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಚತಸ್ಸೋ ವದತಿ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ಸಯಂಪಟಿಭಾನಂ, ನ ಸೇಸಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಅಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇತರಾ’’ತಿಆದಿ। ಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಸೀದಿ ನಿಸ್ಸದ್ದಭಾವೇನ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುಜಾನಾಪೇಸೀತಿ ಪಠಮಂ ಅತ್ತನಾ ಞಾತಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಅನು ಪಚ್ಛಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಜಾನಾಪೇಸೀತಿ ಏವಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ತನ್ತಿ ಓನತವಿನತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಚ ಓನತಾ ವಿನತಾ। ಕಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಥೋಕಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏಕನಿನ್ನಾದೋ ತೇಸಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಾನಞ್ಚೇವ ನಾಗಯಕ್ಖಕುಮ್ಭಣ್ಡಾನಂ ದೇವತಾನಞ್ಚ ಸದ್ದೇನ। ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ದೇವಾನಂ ಅದಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಜ್ಝಾಯಮಕಂಸು ಪಸಾದನೀಯೇಸು ಪಸಾದವಸೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಪರಿಸಾಯ ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಭಗವತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ। ಧರತಿಯೇವಾತಿ ಅದುಟ್ಠತಂ ಪತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೇವ।
ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೮. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀತಿ ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಪತಿ ಅವೇಕ್ಖತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಪಬ್ಬತಸ್ಸಾತಿ ಇಸಿಗಿಲಿಪಬ್ಬತಸ್ಸ। ದುಕ್ಖಪಾರಂ ಗತನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾರಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಗತಂ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಬುದ್ಧಗುಣೇಹಿ ಚ ಸಾವಕಗುಣೇಹಿ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ। ಅನೇಕಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ರೂಪಘೋಸಲೂಖಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಿಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಅನೇಕೇಹಿ ಅನನ್ತಾಪರಿಮೇಯ್ಯೇಹಿ ಪಸೀದಿತಬ್ಬಾಕಾರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ತೇ ಪನ ಆಕಾರಾ ಯಸ್ಮಾ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಅನೇಕೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತ’’ನ್ತಿ।
ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಗಗ್ಗರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೯. ತೇತಿ ತೇ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ। ‘‘ಸರೀರವಣ್ಣೇನಾತಿ ಸರೀರೇ ಛವಿವಣ್ಣೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸರೀರವಣ್ಣೇನಾತಿ ವಾ ಧಮ್ಮರೂಪಕಾಯಗುಣೇನ। ‘‘ಯಸಸಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ। ವಿಗತಮಲೋತಿ ಅಬ್ಭಾಮಹಿಕಾದೀಹಿ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಭಾಣುಮಾ। ಸೂರಿಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿಚ್ಚೋ ವಿಯಾ’’ತಿ।
ಗಗ್ಗರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೦. ಸೋ ಕಿರ ವಿಚರತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಯಥಾಯಂ ದೀಪೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೋತಿ ಜಮ್ಬುನಾ ಪಞ್ಞಾತೋ, ಏವಾಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಜಮ್ಬುನಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ। ವಾದಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾದೇ ಸಚೇ ತೇ ಪರಾಜಯೋ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಮೇ ದಾಸೋ ಹೋಹಿ। ಸಚೇ ಮೇ ಪರಾಜಯೋ, ಅಹಂ ತೇ ಭರಿಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ। ವಾದೇ ಜಯಪರಾಜಯಾನುಭಾವೇನಾತಿ ತಥಾಪವತ್ತಿತೇ ವಾದೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಜಯಾನುಭಾವೇನ ಚೇವ ಅತ್ತನೋ ಪರಾಜಯೇನ ಚ। ವಯಂ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣವಯಂ ಆಗಮ್ಮ। ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಮನ್ತಂ।
ನಿಬ್ಬತ್ತಗತಿವಿಭಾವನವಸೇನ ಛವಸೀಸಭಾವಂ ದೂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಛವದೂಸಕಂ ಸಿಪ್ಪಂ, ತಥಾಪವತ್ತಂ ಮನ್ತಪದಂ। ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನಾತಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಆನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ। ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಸನ್ತಿ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕಞ್ಚಿಪಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಛಡ್ಡಿತಂ ಸೀಸಕಟಾಹಂ। ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಆನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ।
‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಕಾಮಂ ವಙ್ಗೀಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ‘‘ಆಮ, ವಙ್ಗೀಸ…ಪೇ॰… ಗತಿಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತೀ’’ತಿ। ವಙ್ಗೀಸೋ ಸಯಂ ಮನ್ತಬಲೇನ ಗತಿಪರಿಯಾಪನ್ನಸ್ಸ ಗತಿಂ ಜಾನನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಮ್ಪಿ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ತಥಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಮನ್ತೇನ ಜಾನಾಸಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಞಾಣಮೇವ ಮನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ವಙ್ಗೀಸ, ಏಕೇನ ಮನ್ತೇನೇವ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಮುಧಾ ಏವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಮೂಲಿಕೋ। ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಸಯನಂ ಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯಾ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಾಯತತಿಯಂ ಉದಕೋರೋಹಣಭೂಮಿಹರಣಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತಂ…ಪೇ॰… ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಇಮಿನಾ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ
‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ।
ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪಧಾವನ್ತಿ, ಪಗಬ್ಭಾ ಕಣ್ಹತೋ ಇಮೇ’’॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೦೯; ಥೇರಗಾ॰ ೧೨೧೮)।
ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ, ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ‘‘ಕಾಮರಾಗೇನ ಡಯ್ಹಾಮಿ, ಚಿತ್ತಂ ಮೇ ಪರಿಡಯ್ಹತೀ’’ತಿಆದಿ (ಥೇರಗಾ॰ ೧೨೩೨)।
ವಿಮುತ್ತಿಸುಖನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಿಯಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಮ್ಪತಿಅರಹತ್ತಫಲಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಾಲಂ ಪತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ವೇದೇನ್ತೋ ಅನುಭವನ್ತೋ। ಕವಿನಾ ಕತಂ, ತತೋ ವಾ ಆಗತಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ಇದನ್ತಿ ಕಾವೇಯಂ, ತದೇವೇತ್ಥ ‘‘ಕಾವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯೇ ನಿಯಾಮಗತದ್ದಸಾತಿ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾವಕಾ ಫಲಟ್ಠಭಾವೇನ ನಿಯಾಮಗತಾ ಚೇವ ಮಗ್ಗಟ್ಠಭಾವೇನ ನಿಯಾಮದಸಾ ಚ। ನಿಯಾಮೋತಿ ಹಿ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸುಆಗಮನನ್ತಿ ಮಮ ಇಮಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಮನಂ ಉಪಗಮನಂ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಆಗಮನಂ ಪಬ್ಬಜನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಸುನ್ದರಂ ಆಗಮನಂ। ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿ। ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಗಹಿತಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಛಳಭಿಞ್ಞಭಾವತೋ।
ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ
ವಙ್ಗೀಸಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।