೩. ದಿಟ್ಠಿಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಸೋತಾಪತ್ತಿವಗ್ಗೋ
೧. ವಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೬. ದಿಟ್ಠಿಸಂಯುತ್ತೇ ನ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಏವಂ ಕಿರ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿ – ‘‘ಯೇಪಿ ಏತೇ ರುಕ್ಖಸಾಖಾದೀನಿ ಭಞ್ಜನ್ತಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ನ ಏತೇ ವಾತಾ, ವಾತಲೇಸೋ ನಾಮೇಸೋ, ವಾತೋ ಪನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಚ ಠಿತೋ। ತಥಾ ಯಾಪಿ ಏತಾ ತಿಣಕಟ್ಠಾದೀನಿ ವಹನ್ತಿಯೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ, ನ ಏತ್ಥ ಉದಕಂ ಸನ್ದಕಿ, ಉದಕಲೇಸೋ ನಾಮೇಸ, ಉದಕಂ ಪನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಚ ಠಿತಂ। ಯಾಪಿಮಾ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ವಿಜಾಯನ್ತೀತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಾ ಮಿಲಾತುದರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಪನ ನ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಗಬ್ಭಲೇಸೋ ನಾಮೇಸೋ, ಗಬ್ಭೋ ಪನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಚ ಠಿತೋ। ಯೇಪಿ ಏತೇ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಉದೇನ್ತಿ ವಾ ಅಪೇನ್ತಿ ವಾ, ನೇವ ತೇ ಉದೇನ್ತಿ ನ ಅಪೇನ್ತಿ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಲೇಸೋ ನಾಮೇಸ, ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪನ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಚ ಠಿತಾ’’ತಿ।
೨-೪. ಏತಂಮಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೭-೨೦೯. ದಿಟ್ಠನ್ತಿಆದೀಸು ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ। ಸುತಂ ಸದ್ದಾಯತನಂ। ಮುತಂ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ। ತಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಮುತನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ಅವಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತಾಯತನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ। ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ। ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪತ್ತಂ ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಿತಂ। ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಮ್ಪಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ನಾಮ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ
೫. ನತ್ಥಿದಿನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೦. ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದೀಸು ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಫಲಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ಯಿಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹಾಯಾಗೋ। ಹುತನ್ತಿ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ ಫಲಾಭಾವಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನನ್ತಿ ಸುಕತದುಕ್ಕತಾನಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋತಿ ಯಂ ಫಲನ್ತಿ ವಾ ವಿಪಾಕೋತಿ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋತಿ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ। ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋತಿ ಇಧ ಲೋಕೇ ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ ನತ್ಥಿ ಪಿತಾತಿ ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತೀನಂ ಫಲಾಭಾವವಸೇನ ವದನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾತಿ ಚವಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಲೋಕೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ।
ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ। ಪಥವೀ ಪಥವೀಕಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು ಬಾಹಿರಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ। ಅನುಪೇತೀತಿ ಅನುಯಾತಿ। ಅನುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ಉಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ। ಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಆಸನ್ದಿಪಞ್ಚಮಾತಿ ನಿಪನ್ನಮಞ್ಚೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಮಞ್ಚೋ ಚೇವ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾವ ಆಳಾಹನಾತಿ ಯಾವ ಸುಸಾನಾ। ಪದಾನೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಏವಂ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಗುಣಾಗುಣಪದಾನಿ। ಸರೀರಮೇವ ವಾ ಏತ್ಥ ಪದಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತಕವಣ್ಣಾನಿ, ಪಾರಾವತಪಕ್ಖವಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಸ್ಸನ್ತಾತಿ ಭಸ್ಮನ್ತಾ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಳಿ। ಆಹುತಿಯೋತಿ ಯಂ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರಾದಿಭೇದಂ ದಿನ್ನದಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛಾರಿಕಾವಸಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಫಲದಾಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದತ್ತುಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ
೬. ಕರೋತೋಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೧. ಕರೋತೋತಿ ಕಾರಯತೋತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ। ಛಿನ್ದತೋತಿ ಪರೇಸಂ ಹತ್ಥಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ। ಛೇದಾಪಯತೋತಿ ಪರೇಹಿ ಛೇದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ। ಪಚತೋತಿ ದಣ್ಡೇನ ಪೀಳೇನ್ತಸ್ಸ। ಪಚಾಪಯತೋತಿ ಪರೇಹಿ ದಣ್ಡಾದಿನಾ ಪೀಳಾಪೇನ್ತಸ್ಸ। ಸೋಚತೋ ಸೋಚಾಪಯತೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಹರಣಾದೀಹಿ ಸೋಕಂ ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ಕಿಲಮತೋ ಕಿಲಮಾಪಯತೋತಿ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಬನ್ಧನಾಗಾರಪವೇಸನಾದೀಹಿ ಸಯಂ ಕಿಲಮೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇಹಿ ಕಿಲಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ। ಫನ್ದತೋ ಫನ್ದಾಪಯತೋತಿ ಪರಂ ಫನ್ದನ್ತಂ ಫನ್ದನಕಾಲೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಫನ್ದತೋ ಪರೇಮ್ಪಿ ಫನ್ದಾಪಯತೋ। ಪಾಣಮತಿಪಾತಯತೋತಿ
ಸನ್ಧಿನ್ತಿ ಘರಸನ್ಧಿಂ। ನಿಲ್ಲೋಪನ್ತಿ ಮಹಾವಿಲೋಪಂ। ಏಕಾಗಾರಿಕನ್ತಿ ಏಕಮೇವ ಘರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನಂ। ಪರಿಪನ್ಥೇ ತಿಟ್ಠತೋತಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ ಮಗ್ಗೇ ತಿಟ್ಠತೋ। ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಕರೋಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕರೋತೋಪಿ ಪಾಪಂ ನ ಕರೀಯತಿ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ। ಸತ್ತಾ ಪನ ಕರೋಮಾತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ। ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನಾತಿ ಖುರನೇಮಿನಾ, ಖುರಧಾರಸದಿಸಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ। ಏಕಮಂಸಖಲನ್ತಿ ಏಕಮಂಸರಾಸಿಂ। ಪುಞ್ಜನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಏಕಮಂಸಖಲಕರಣನಿದಾನಂ।
ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣತೀರೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಕ್ಖಳಾ ದಾರುಣಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ಹನನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಉತ್ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರತೀರೇ ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ ಬುದ್ಧಮಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಮಾಮಕಾ ಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ದದನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯಜನ್ತೋತಿ ಮಹಾಯಾಗಂ ಕರೋನ್ತೋ। ದಮೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ। ಸಂಯಮೇನಾತಿ ಸೀಲಸಂಯಮೇನ। ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನಾತಿ ಸಚ್ಚವಚನೇನ। ಆಗಮೋತಿ ಆಗಮನಂ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಕಿರಿಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ।
೭. ಹೇತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೨. ನತ್ಥಿ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಹೇತುವೇವಚನಮೇವ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಪಚ್ಚಯಂ, ಕಾಯಸುಚರಿತಾದೀನಞ್ಚ ವಿಸುದ್ಧಿಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ಬಲನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ದೇವತ್ತಮ್ಪಿ ಮಾರತ್ತಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾವಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಂ ಬಲಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ನತ್ಥಿ ವೀರಿಯನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ। ‘‘ಇದಂ ನೋ ವೀರಿಯೇನ, ಇದಂ ಪುರಿಸಥಾಮೇನ, ಇದಂ ಪುರಿಸಪರಕ್ಕಮೇನ
ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಾದಯೋ ಅನವಸೇಸೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾತಿ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋ, ದ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಪಾಣೋತಿಆದಿವಸೇನ ವದನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಭೂತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ತೇಸು ಹಿ ತೇ ವಿರುಹನಭಾವೇನ ಜೀವಸಞ್ಞಿನೋ। ಅವಸಾ ಅಬಲಾ ಅವೀರಿಯಾತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೋ ವಾ ಬಲಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ನಿಯತಿಸಙ್ಗತಿಭಾವಪರಿಣತಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಯತೀತಿ ನಿಯತತಾ। ಸಙ್ಗತೀತಿ ಛನ್ನಂ ಅಭಿಜಾತೀನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಮನಂ। ಭಾವೋತಿ ಸಭಾವೋಯೇವ। ಏವಂ ನಿಯತಿಯಾ ಚ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಚ ಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಂ ಪತ್ತಾ। ಯೇನ ಹಿ ಯಥಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ತಥೇವ ಭವತಿ। ಯೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸೋ ನ ಭವತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ಛಸ್ವೇವಾಭಿಜಾತೀಸೂತಿ ಛಸು ಏವ ಅಭಿಜಾತೀಸು ಠತ್ವಾ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ಸುಖದುಕ್ಖಭೂಮಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ।
೮-೧೦. ಮಹಾದಿಟ್ಠಿಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧೩-೨೧೫. ಅಕಟಾತಿ ಅಕತಾ। ಅಕಟವಿಧಾತಿ ಅಕತವಿಧಾನಾ, ‘‘ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಿತಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾಪಿ ನ ನಿಮ್ಮಿತಾ। ಅನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪಿತಾ। ‘‘ಅನಿಮ್ಮಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನ ನಿಮ್ಮಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಞ್ಝಾತಿ ವಞ್ಝಪಸುವಞ್ಝತಾಲಾದಯೋ ವಿಯ ಅಫಲಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಜನಕಾ। ಪಬ್ಬತಕೂಟಂ ವಿಯ ಠಿತಾತಿ ಕೂಟಟ್ಠಾ। ಏಸಿಕಟ್ಠಾಯಿನೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ ಏಸಿಕಟ್ಠಾಯಿಟ್ಠಿತಾ, ಯಥಾ ಸುನಿಖಾತೋ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಇಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ನ ವಿಪರಿಣಮನ್ತೀತಿ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಉಪಹನನ್ತಿ। ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಾ। ಪಥವೀಕಾಯೋತಿಆದೀಸು ಪಥವೀಯೇವ ಪಥವೀಕಾಯೋ, ಪಥವೀಸಮೂಹೋ ವಾ। ಸತ್ತನ್ನಂತ್ವೇವ ಕಾಯಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀಸು ಪಹಟಂ ಸತ್ಥಂ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀನಂ ಅನ್ತರೇನೇವ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಾಯಾನಂ ಅನ್ತರೇನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿವರೇನ ಸತ್ಥಂ ಪವಿಸತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಮೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ।
ಯೋನಿಪಮುಖಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಮುಖಯೋನೀನಂ ಉತ್ತಮಯೋನೀನಂ ಚುದ್ದಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಸಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಛಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮುನೋ ಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಕಮ್ಮಸತಾನಿ ಚಾತಿ ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕಮತ್ತಕೇನ ನಿರತ್ಥಕದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇನ್ತಿ। ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ‘‘ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತೀಣೀತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ। ಕಮ್ಮೇ ಚ ಅಡ್ಢಕಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮನ್ತಿ। ದ್ವಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ವದನ್ತಿ। ದ್ವಟ್ಠನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
ಛಳಾಭಿಜಾತಿಯೋತಿ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿ ನೀಲಾಭಿಜಾತಿ ಲೋಹಿತಾಭಿಜಾತಿ ಹಲಿದ್ದಾಭಿಜಾತಿ ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿ ಪರಮಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತೀತಿ ಇಮಾ ಛ ಅಭಿಜಾತಿಯೋ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಓರಬ್ಭಿಕಾ ಸೂಕರಿಕಾ ಸಾಕುಣಿಕಾ ಮಾಗವಿಕಾ ಲುದ್ದಾ ಮಚ್ಛಘಾತಕಾ ಚೋರಾ ಚೋರಘಾತಕಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕಾ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ನೀಲಾಭಿಜಾತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇ ಕಿರ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕಣ್ಟಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ
ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ಮನ್ದಭೂಮಿ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ವೀಮಂಸಕಭೂಮಿ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ಸೇಖಭೂಮಿ ಸಮಣಭೂಮಿ ಜಾನನಭೂಮಿ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮನ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೋಮೂಹಾ, ಅಯಂ ಮನ್ದಭೂಮೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿ ಚೇವ ವಿರವನ್ತಿ ಚ, ಸುಗತಿತೋ ಆಗತಾ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಹಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ನಾಮ। ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪದನಿಕ್ಖಿಪನಂ ವೀಮಂಸಕಭೂಮಿ ನಾಮ। ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೋ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ನಾಮ। ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖನಕಾಲೋ ಸೇಖಭೂಮಿ ನಾಮ। ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜನಕಾಲೋ ಸಮಣಭೂಮಿ ನಾಮ। ಆಚರಿಯಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಜಾನನಕಾಲೋ ಜಾನನಭೂಮಿ ನಾಮ। ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಚ ಪನ್ನಕೋ ಜಿನೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಲಾಭಿಂ ಸಮಣಂ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ವದನ್ತಿ।
ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಕಸತೇತಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವವುತ್ತಿಸತಾನಿ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸತಾನಿ। ನಾಗವಾಸಸತೇತಿ ನಾಗಮಣ್ಡಲಸತಾನಿ। ವೀಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತೇತಿ ವೀಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತಾನಿ। ತಿಂಸೇ ನಿರಯಸತೇತಿ ತಿಂಸ ನಿರಯಸತಾನಿ। ರಜೋಧಾತುಯೋತಿ ರಜಓಕಿರಣಟ್ಠಾನಾನಿ। ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಅಜಪಸುಮಿಗಮಹಿಂಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಅಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಮುಗ್ಗಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ನಿಗಣ್ಠಿಗಬ್ಭಾತಿ ಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಜಾತಗಬ್ಭಾ, ಉಚ್ಛುವೇಳುನಳಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತ ದೇವಾತಿ ಬಹೂ ದೇವಾ, ಸೋ ಪನ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಅನನ್ತಾ, ಸೋ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಸತ್ತ ಪೇಸಾಚಾತಿ ಪಿಸಾಚಾ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ, ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ। ಸರಾತಿ ಮಹಾಸರಾ। ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡ-ರಥಕಾರ-ಅನೋತತ್ತ-ಸೀಹಪ್ಪಪಾತ-ಛದ್ದನ್ತ-ಮುಚಲಿನ್ದ-ಕುಣಾಲದಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ।
ಪವುಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾ। ಪಪಾತಾತಿ ಮಹಾಪಪಾತಾ। ಪಪಾತಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಪಪಾತಸತಾನಿ। ಸುಪಿನಾತಿ ಮಹಾಸುಪಿನಾ। ಸುಪಿನಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಸುಪಿನಸತಾನಿ। ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ। ಏತ್ಥ ಏಕಮ್ಹಾ ಮಹಾಸರಾ ವಸ್ಸಸತೇ
ಸೀಲೇನ ವಾತಿ ಅಚೇಲಕಸೀಲೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ। ವತೇನಾತಿ ತಾದಿಸೇನೇವ ವತೇನ। ತಪೇನಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮೇನ। ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝತಿ। ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾತಿ। ಹೇವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ। ತಞ್ಹಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ದೋಣಮಿತೇತಿ ದೋಣೇನ ಮಿತಂ ವಿಯ। ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಂ। ಪರಿಯನ್ತಕತೇತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಪರಿಯನ್ತೋ। ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನೇತಿ ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಿ, ನ ಸಂಸಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಾಯತಿ, ನ ಬಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸಾ। ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಮೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ। ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗುಳೇತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಗುಳೇ। ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಪಲೇತೀತಿ ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುತ್ತೇ ಖೀಣೇ ತತ್ಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಗಚ್ಛತಿ ಏವಮೇವ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ಕಾಲವಸೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಾ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಲೇನ್ತಿ, ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಕಾಲೇನ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೧೧-೧೮. ಅನ್ತವಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧೬-೨೨೩. ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ಏಕತೋ ವಡ್ಢಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಲೋಕೋತಿ ಗಾಹೇನ ವಾ ತಕ್ಕೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿ। ಅನನ್ತವಾತಿ ಸಬ್ಬತೋ ವಡ್ಢಿತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣನಿಮಿತ್ತಂ ಲೋಕೋತಿ ಗಾಹೇನ ವಾ ತಕ್ಕೇನ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿ। ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ಜೀವಞ್ಚ ಸರೀರಞ್ಚ ಏಕಮೇವಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ। ಇಮಾನಿ ತಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗವಸೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ ಏಕಂ ಗಮನಂ।
೨. ದುತಿಯಗಮನಾದಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೨೨೪-೩೦೧. ದುತಿಯಂ
ತತ್ಥ ರೂಪೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ। ಅರೂಪೀತಿ ಝಾನಂ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ ರೂಪೀ ಚ ಅರೂಪೀ ಚಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಝಾನಞ್ಚ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ। ನೇವ ರೂಪೀ ನಾರೂಪೀತಿ ತಕ್ಕಮತ್ತೇನ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ। ಏಕನ್ತಸುಖೀತಿ ಲಾಭೀತಕ್ಕೀಜಾತಿಸ್ಸರಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿ। ಝಾನಲಾಭಿನೋಪಿ ಹಿ ಅತೀತೇ ಏಕನ್ತಸುಖಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಕ್ಕಿನೋಪಿ ‘‘ಯಥಾ ಏತರಹಿ ಅಹಂ ಏಕನ್ತಸುಖೀ, ಏವಂ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಜಾತಿಸ್ಸರಸ್ಸಪಿ ಸತ್ತಟ್ಠಭವೇ ಸುಖಿತಭಾವಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏಕನ್ತದುಕ್ಖೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ತತಿಯಪೇಯ್ಯಾಲೋ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖವಸೇನ ತೇಹಿಯೇವ ಛಬ್ಬೀಸತಿಯಾ ಸುತ್ತೇಹಿ ವುತ್ತೋ, ಚತುತ್ಥಪೇಯ್ಯಾಲೋ ತಿಪರಿವಟ್ಟವಸೇನಾತಿ।
ದಿಟ್ಠಿಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।