೭. ಚಿತ್ತಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಸಂಯೋಜನಸುತ್ತಂ

೩೪೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಉದಾಹು ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ? ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಮಿಗಪಥಕಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ। ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಕಿರ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಉದಾಹು ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ? ತತ್ರೇಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ , ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಕಿರ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ ಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಉದಾಹು ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ? ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ – ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಆವುಸೋ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ।

‘‘‘ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ ವಾ, ಭನ್ತೇ, ‘ಸಂಯೋಜನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ। ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಮಂ ವೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಉಪಮಾಯಪಿಧೇಕಚ್ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸಾ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನನ್ತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಳೋ ಚ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಓದಾತೋ ಚ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಏಕೇನ ದಾಮೇನ ವಾ ಯೋತ್ತೇನ ವಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ಅಸ್ಸು। ಯೋ ನು ಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಕಾಳೋ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಓದಾತಸ್ಸ ಬಲೀಬದ್ದಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ , ಓದಾತೋ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಕಾಳಸ್ಸ ಬಲೀಬದ್ದಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನ’ನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸೋ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಗಹಪತಿ! ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕಾಳೋ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಓದಾತಸ್ಸ ಬಲೀಬದ್ದಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ, ನಪಿ ಓದಾತೋ ಬಲೀಬದ್ದೋ ಕಾಳಸ್ಸ ಬಳೀಬದ್ದಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ; ಯೇನ ಖೋ ತೇ ಏಕೇನ ದಾಮೇನ ವಾ ಯೋತ್ತೇನ ವಾ ಸಂಯುತ್ತಾ ತಂ ತತ್ಥ ಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ನ ಚಕ್ಖು ರೂಪಾನಂ ಸಂಯೋಜನಂ, ನ ರೂಪಾ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ; ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತದುಭಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ತತ್ಥ ಸಂಯೋಜನಂ। ನ ಸೋತಂ ಸದ್ದಾನಂ… ನ ಘಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ… ನ ಜಿವ್ಹಾ ರಸಾನಂ… ನ ಕಾಯೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ ಸಂಯೋಜನಂ, ನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ; ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತದುಭಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ತತ್ಥ ಸಂಯೋಜನಂ। ನ ಮನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಂಯೋಜನಂ, ನ ಧಮ್ಮಾ ಮನಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ; ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತದುಭಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ತತ್ಥ ಸಂಯೋಜನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಯಸ್ಸ ತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಕಮತೀ’’ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ಪಠಮಇಸಿದತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೪೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇನ್ತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅಧಿವಾಸೇಸುಂ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ । ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ಧಾತುನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ಧಾತುನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ಧಾತುನಾನತ್ತ’ನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ? ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಬ್ಬನವಕೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಬ್ಯಾಕರೋಮಹಂ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಪುಚ್ಛಸಿ – ‘ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ಧಾತುನಾನತ್ತನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ, ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ , ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಇದಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ಚಕ್ಖುಧಾತು, ರೂಪಧಾತು, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು…ಪೇ॰… ಮನೋಧಾತು, ಧಮ್ಮಧಾತು, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಇಸಿದತ್ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುತ್ತಾವಿನೋ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿನೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಇಸಿದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಖೋ ತಂ, ಆವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ , ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಪಟಿಭಾಸಿ, ನೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಮಂ ಪಟಿಭಾಸಿ। ತೇನಹಾವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ, ಯದಾ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಯದಾ ಅಞ್ಞದಾಪಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅಞ್ಞದಾಪಿ (?) ಏವರೂಪೋ ಪಞ್ಹೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ದುತಿಯಇಸಿದತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೪೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇನ್ತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಥೇರಾ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅಧಿವಾಸೇಸುಂ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾ ಇಮಾ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ವಾ। ಯಾನಿ ಚಿಮಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ಭಣಿತಾನಿ; ಇಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ?

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾ ಇಮಾ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ। ಯಾನಿ ಚಿಮಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ಭಣಿತಾನಿ; ಇಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಬ್ಬನವಕೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಬ್ಯಾಕರೋಮಹಂ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಏತಂ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಪುಚ್ಛಸಿ – ‘ಯಾ ಇಮಾ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ…ಪೇ॰…; ಇಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ನ ಹೋನ್ತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಯಾ ಇಮಾ, ಗಹಪತಿ, ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ। ಯಾನಿ ಚಿಮಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ಭಣಿತಾನಿ; ಇಮಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಸತಿ ನ ಹೋನ್ತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅರಿಯಾನಂ ದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಸುವಿನೀತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಸುವಿನೀತೋ ನ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ನ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ವೇದನಂ… ನ ಸಞ್ಞಂ… ನ ಸಙ್ಖಾರೇ… ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಕುತೋ , ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಇಸಿದತ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವನ್ತಿಯಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅವನ್ತಿಯಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ನಾಮ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ? ದಿಟ್ಠೋ ಸೋ ಆಯಸ್ಮತಾ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ‘‘ಅಯ್ಯೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಸಿದತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಭಿರಮತು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಇಸಿದತ್ತೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ। ರಮಣೀಯಂ ಅಮ್ಬಾಟಕವನಂ। ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಇಸಿದತ್ತಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಇಸಿದತ್ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುತ್ತಾವಿನೋ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿನೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಇಸಿದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಖೋ ತಂ, ಆವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ, ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಪಟಿಭಾಸಿ। ನೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಮಂ ಪಟಿಭಾಸಿ। ತೇನಹಾವುಸೋ ಇಸಿದತ್ತ, ಯದಾ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಏವರೂಪೋ ಪಞ್ಹೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿದತ್ತೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಯಂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ತಥಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ, ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೀತಿ। ತತಿಯಂ।

೪. ಮಹಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಸುತ್ತಂ

೩೪೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇನ್ತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ ಥೇರಾ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಗೋಕುಲೇ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅಧಿವಾಸೇಸುಂ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಗೋಕುಲಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣೀತೇನ ಸಪ್ಪಿಪಾಯಾಸೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ ಸಮ್ಪವಾರೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭುತ್ತಾವಿನೋ ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿನೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಚಿತ್ತೋಪಿ ಖೋ ಗಹಪತಿ ‘ಸೇಸಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ ಕುಥಿತಂ ಕುಟ್ಠಿತಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰); ತೇ ಚ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವೇಲಿಯಮಾನೇನ ಮಞ್ಞೇ ಕಾಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಯಥಾ ತಂ ಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಾವಿನೋ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಬ್ಬನವಕೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಖ್ವಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ ಥೇರ, ಸೀತಕೋ ಚ ವಾತೋ ವಾಯೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭಸಮ್ಪಿಲಾಪೋ ಅಬ್ಭಸಂಬಿಲಾಪೋ (ಸೀ॰), ಅಬ್ಭಸಂವಿಲಾಪೋ (ಪೀ॰) ಚ ಅಸ್ಸ, ದೇವೋ ಚ ಏಕಮೇಕಂ ಫುಸಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।

‘‘ಸಾಧು ಖ್ವಸ್ಸ, ಆವುಸೋ ಮಹಕ, ಯಂ ಸೀತಕೋ ಚ ವಾತೋ ವಾಯೇಯ್ಯ, ಅಬ್ಭಸಮ್ಪಿಲಾಪೋ ಚ ಅಸ್ಸ, ದೇವೋ ಚ ಏಕಮೇಕಂ ಫುಸಾಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾಸಿ (ಸೀ॰) ಯಥಾ ಸೀತಕೋ ಚ ವಾತೋ ವಾಯಿ, ಅಬ್ಭಸಮ್ಪಿಲಾಪೋ ಚ ಅಸ್ಸ ಆಸಿ (?), ದೇವೋ ಚ ಏಕಮೇಕಂ ಫುಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯೋ ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಬ್ಬನವಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾಯಂ ಏವರೂಪೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ’’ತಿ । ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ಆರಾಮಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ಭನ್ತೇ ಥೇರಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ಆವುಸೋ ಮಹಕ! ಕತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಆವುಸೋ ಮಹಕ! ಪೂಜಿತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಆವುಸೋ ಮಹಕಾ’’ತಿ । ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು। ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಮಹಕೋ ಸಕಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಮಹಕೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತೂ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಆಲಿನ್ದೇ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತಿಣಕಲಾಪಂ ಓಕಾಸೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಆಲಿನ್ದೇ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತಿಣಕಲಾಪಂ ಓಕಾಸೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ದತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿ ಯಥಾ ತಾಲಚ್ಛಿಗ್ಗಳೇನ ಚ ಅಗ್ಗಳನ್ತರಿಕಾಯ ಚ ಅಚ್ಚಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಿಣಾನಿ ಝಾಪೇಸಿ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ನ ಝಾಪೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ?

‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ , ಭನ್ತೇ ಮಹಕ! ಕತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಕ! ಪೂಜಿತಮೇತ್ತಾವತಾ, ಭನ್ತೇ ಮಹಕ! ಅಭಿರಮತು, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಮಹಕೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ। ರಮಣೀಯಂ ಅಮ್ಬಾಟಕವನಂ। ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮಹಕಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಕೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಯಂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ತಥಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ; ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೀತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಪಠಮಕಾಮಭೂಸುತ್ತಂ

೩೪೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಕಾಮಭುಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ । ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭೂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ , ಗಹಪತಿ –

‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ, ಏಕಾರೋ ವತ್ತತೀ ರಥೋ।

ಅನೀಘಂ ಪಸ್ಸ ಆಯನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰), ಛಿನ್ನಸೋತಂ ಅಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ॥

‘‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಗಹಪತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮುಹುತ್ತಂ ಆಗಮೇಹಿ ಯಾವಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಪೇಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಮುಹುತ್ತಂ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಕಾಮಭುಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘‘ನೇಲಙ್ಗ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೀಲಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ‘ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ‘ಏಕಾರೋ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ‘ವತ್ತತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕಮಪಟಿಕ್ಕಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ‘ರಥೋ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಸೇತಂ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ। ರಾಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ನೀಘೋ, ದೋಸೋ ನೀಘೋ, ಮೋಹೋ ನೀಘೋ। ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ತಸ್ಮಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ‘ಅನೀಘೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘ಆಯನ್ತ’ನ್ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಹತೋ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ‘ಸೋತೋ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಣ್ಹಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ತಸ್ಮಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ‘ಛಿನ್ನಸೋತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ರಾಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬನ್ಧನಂ, ದೋಸೋ ಬನ್ಧನಂ, ಮೋಹೋ ಬನ್ಧನಂ। ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ತಸ್ಮಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ‘ಅಬನ್ಧನೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ತಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ, ಏಕಾರೋ ವತ್ತತೀ ರಥೋ।

ಅನೀಘಂ ಪಸ್ಸ ಆಯನ್ತಂ, ಛಿನ್ನಸೋತಂ ಅಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ॥

‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮೀ’’ತಿ । ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಗಹಪತಿ! ಯಸ್ಸ ತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಕಮತೀ’’ತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ದುತಿಯಕಾಮಭೂಸುತ್ತಂ

೩೪೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭೂ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಕಾಮಭೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಕಾಮಭುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ? ‘‘ತಯೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾ – ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಾಮಭುಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಕಾಮಭುಂ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಕತಮೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಕತಮೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ।

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಕಸ್ಮಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಕಸ್ಮಾ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಕಾಯಿಕಾ। ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ। ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾಚಂ ಭಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ। ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚೇತಸಿಕಾ। ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ।

ಸಾಧು…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ’ತಿ ವಾ । ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ತಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ ಯಂ ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇತೀ’’ತಿ।

ಸಾಧು …ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ , ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯದಿ ವಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಯದಿ ವಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಯದಿ ವಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ।

ಸಾಧು…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಯ್ವಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಯೋ ಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಇಮೇಸಂ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಗಹಪತಿ, ಮತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ಆಯು ಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ಉಸ್ಮಾ ವೂಪಸನ್ತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪರಿಭಿನ್ನಾನಿ। ಯೋ ಚ ಖ್ವಾಯಂ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸಪಿ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ನಿರುದ್ಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋ, ಆಯು ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ಉಸ್ಮಾ ಅವೂಪಸನ್ತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ। ಯ್ವಾಯಂ, ಗಹಪತಿ, ಮತೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಯೋ ಚಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಇದಂ ನೇಸಂ ನಾನಾಕರಣ’’ನ್ತಿ।

ಸಾಧು…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹಾಮೀ’ತಿ ವಾ ‘ಅಹಂ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತೋ’ತಿ ವಾ। ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ತಥಾ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವಿತಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇತೀ’’ತಿ।

ಸಾಧು , ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯದಿ ವಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ಯದಿ ವಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಯದಿ ವಾ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ತತೋ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ।

ಸಾಧು…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ , ಭಿಕ್ಖುಂ ಕತಿ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ’’? ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖುಂ ತಯೋ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತಿ – ಸುಞ್ಞತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅನಿಮಿತ್ತೋ ಫಸ್ಸೋ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೋ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ।

ಸಾಧು…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಿಂನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಕಿಂಪೋಣಂ, ಕಿಂಪಬ್ಭಾರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿವೇಕನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ವಿವೇಕಪೋಣಂ ವಿವೇಕಪಬ್ಭಾರ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಾಮಭುಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಕಾಮಭುಂ ಉತ್ತರಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕತಿ ಧಮ್ಮಾ ಬಹೂಪಕಾರಾ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಯಂ ಪಠಮಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಸಿ। ಅಪಿ ಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಬಹೂಪಕಾರಾ – ಸಮಥೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚಾ’’ತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಗೋದತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೪೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಗೋದತ್ತೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ ಅಮ್ಬಾಟಕವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಗೋದತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಗೋದತ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಗೋದತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾ ಚಾಯಂ, ಗಹಪತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಯಾ ಚ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಯಾ ಚ ಸುಞ್ಞತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಯಾ ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಉದಾಹು ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ। ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ? ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ ಚತುತ್ಥಿಂ (?)। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ (?) ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ॰… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ। ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ।

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ? ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ।

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಸುಞ್ಞತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ? ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸುಞ್ಞಮಿದಂ ಅತ್ತೇನ ವಾ ಅತ್ತನಿಯೇನ ವಾ’ತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭನ್ತೇ, ಸುಞ್ಞತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ।

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ? ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ।

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ? ರಾಗೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಮಾಣಕರಣೋ, ದೋಸೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ, ಮೋಹೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ। ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ಯಾವತಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯೋ, ಅಕುಪ್ಪಾ ತಾಸಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಸಾ ಖೋ ಪನ ಅಕುಪ್ಪಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಸುಞ್ಞಾ ರಾಗೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ದೋಸೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ಮೋಹೇನ। ರಾಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚನಂ, ದೋಸೋ ಕಿಞ್ಚನಂ, ಮೋಹೋ ಕಿಞ್ಚನಂ। ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ಯಾವತಾ ಖೋ , ಭನ್ತೇ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯೋ, ಅಕುಪ್ಪಾ ತಾಸಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಸಾ ಖೋ ಪನ ಅಕುಪ್ಪಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಸುಞ್ಞಾ ರಾಗೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ದೋಸೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ಮೋಹೇನ। ರಾಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ನಿಮಿತ್ತಕರಣೋ, ದೋಸೋ ನಿಮಿತ್ತಕರಣೋ, ಮೋಹೋ ನಿಮಿತ್ತಕರಣೋ। ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ಯಾವತಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅನಿಮಿತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯೋ, ಅಕುಪ್ಪಾ ತಾಸಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಸಾ ಖೋ ಪನ ಅಕುಪ್ಪಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಸುಞ್ಞಾ ರಾಗೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ದೋಸೇನ, ಸುಞ್ಞಾ ಮೋಹೇನ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಯಾಯೋ ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಗಹಪತಿ! ಯಸ್ಸ ತೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಕಮತೀ’’ತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ನಿಗಣ್ಠನಾಟಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೫೦. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ನಾತಪುತ್ತೋ (ಸೀ॰) ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ। ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ – ‘‘ನಿಗಣ್ಠೋ ಕಿರ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ನಾಟಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸದ್ದಹಸಿ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ – ಅತ್ಥಿ ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅತ್ಥಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ ಏತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸದ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ। ಅತ್ಥಿ ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅತ್ಥಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಕಂ ಪರಿಸಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಓಲೋಕೇತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಅಟ್ಠ॰) ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ ಭವನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಯಾವ ಉಜುಕೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಅಸಠೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಅಮಾಯಾವೀ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ವಾತಂ ವಾ ಸೋ ಜಾಲೇನ ಬಾಧೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಯೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನಿರೋಧೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ , ಸಕಮುಟ್ಠಿನಾ ವಾ ಸೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಸೋತಂ ಆವಾರೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಯೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನಿರೋಧೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಭನ್ತೇ, ಕತಮಂ ನು ಖೋ ಪಣೀತತರಂ – ಞಾಣಂ ವಾ ಸದ್ಧಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಞಾಣಂಯೇವ ಪಣೀತತರ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ । ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಅಹಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ನ ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ? ಅತ್ಥಿ ಅವಿತಕ್ಕೋ ಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅತ್ಥಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ನಿರೋಧೋ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಸಕಂ ಪರಿಸಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇದಂ ಭವನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಯಾವ ಅನುಜುಕೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಸಠೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಮಾಯಾವೀ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’’ತಿ।

‘‘ಇದಾನೇವ ಖೋ ತೇ ಇದಾನೇವ ಚ ಪನ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಾಸಿತಂ – ‘ಏವಂ ಆಜಾನಾಮ ಇದಂ ಭವನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಯಾವ ಉಜುಕೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಅಸಠೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಅಮಾಯಾವೀ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’ತಿ। ಇದಾನೇವ ಚ ಪನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಾಸಿತಂ – ‘ಏವಂ ಆಜಾನಾಮ ಇದಂ ಭವನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಯಾವ ಅನುಜುಕೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಸಠೋ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಯಾವ ಮಾಯಾವೀ ಚಾಯಂ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತೀ’ತಿ। ಸಚೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮಂ ಸಚ್ಚಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ತೇ ಮಿಚ್ಛಾ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮಂ ಮಿಚ್ಛಾ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ತೇ ಸಚ್ಚಂ। ಇಮೇ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಞ್ಹಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಯದಾ ನೇಸಂ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥ ಮಂ ಪಟಿಹರೇಯ್ಯಾಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಗಣ್ಠಪರಿಸಾಯ। ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ, ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ, ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ। ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ, ದ್ವೇ ಉದ್ದೇಸಾ, ದ್ವೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ತಯೋ ಪಞ್ಹಾ, ತಯೋ ಉದ್ದೇಸಾ, ತೀಣಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಉದ್ದೇಸಾ, ಚತ್ತಾರಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಹಾ, ಪಞ್ಚ ಉದ್ದೇಸಾ, ಪಞ್ಚ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ಛ ಪಞ್ಹಾ, ಛ ಉದ್ದೇಸಾ, ಛ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ಸತ್ತ ಪಞ್ಹಾ, ಸತ್ತ ಉದ್ದೇಸಾ, ಸತ್ತ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ । ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಹಾ, ಅಟ್ಠ ಉದ್ದೇಸಾ, ಅಟ್ಠ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ನವ ಪಞ್ಹಾ, ನವ ಉದ್ದೇಸಾ, ನವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನಿ। ದಸ ಪಞ್ಹಾ, ದಸ ಉದ್ದೇಸಾ, ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾನೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ನಿಗಣ್ಠಂ ನಾಟಪುತ್ತಂ ಇಮೇ ದಸ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಪಞ್ಹೇ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ। ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಅಚೇಲಕಸ್ಸಪಸುತ್ತಂ

೩೫೧. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಪುರಾಣಗಿಹಿಸಹಾಯೋ। ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ – ‘‘ಅಚೇಲೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೋ ಮಚ್ಛಿಕಾಸಣ್ಡಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುರಾಣಗಿಹಿಸಹಾಯೋ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಚೇಲೇನ ಕಸ್ಸಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಅಚೇಲಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೀವಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಕಸ್ಸಪಾ’’ತಿ? ‘‘ತಿಂಸಮತ್ತಾನಿ ಖೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ವಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಇಮೇಹಿ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ತಿಂಸಮತ್ತೇಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಮೇ, ಗಹಪತಿ, ತಿಂಸಮತ್ತೇಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಗ್ಗೇಯ್ಯಾ ಚ ಮುಣ್ಡೇಯ್ಯಾ ಚ ಪಾವಳನಿಪ್ಫೋಟನಾಯ ಚಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಅಚೇಲಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ಏವಮೇವ ದಿಸ್ಸತಿ ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ತಿಂಸಮತ್ತೇಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ನ ಕೋಚಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಗ್ಗೇಯ್ಯಾ ಚ ಮುಣ್ಡೇಯ್ಯಾ ಚ ಪಾವಳನಿಪ್ಫೋಟನಾಯ ಚಾ’’ತಿ!

‘‘ತುಯ್ಹಂ ಪನ, ಗಹಪತಿ, ಕೀವಚಿರಂ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಉಪಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತಿಂಸಮತ್ತಾನಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಉಪಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಇಮೇಹಿ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ತಿಂಸಮತ್ತೇಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಗಿಹಿನೋಪಿ ಸಿಯಾ, ಭನ್ತೇ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ …ಪೇ॰… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ॰… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ। ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಭಗವತಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಪಠಮತರಂ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಯಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ – ‘ನತ್ಥಿ ತಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಯೇನ ಸಂಯೋಜನೇನ ಸಂಯುತ್ತೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಪುನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ ಭೋ! ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಾ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನೋ ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಏವರೂಪಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸತಿ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಫಾಸುವಿಹಾರಂ। ಲಭೇಯ್ಯಾಹಂ, ಗಹಪತಿ , ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಲಭೇಯ್ಯಂ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಅಚೇಲಂ ಕಸ್ಸಪಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುರಾಣಗಿಹಿಸಹಾಯೋ। ಇಮಂ ಥೇರಾ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತು ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತು। ಅಹಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ। ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಅಚೇಲೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದಂ। ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಕಸ್ಸಪೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ। ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಕಸ್ಸಪೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ಗಿಲಾನದಸ್ಸನಸುತ್ತಂ

೩೫೨. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆರಾಮದೇವತಾ ವನದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಪಣಿಧೇಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ತಾ ಆರಾಮದೇವತಾ ವನದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧುವಂ, ತಮ್ಪಿ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಚಿತ್ತಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಸತಿಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಉಪಟ್ಠಪೇಹಿ, ಮಾ ವಿಪ್ಪಲಪೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತಾಹಂ ವದಾಮಿ ಯಂ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ವದೇಥ – ‘ಸತಿಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಉಪಟ್ಠಪೇಹಿ, ಮಾ ವಿಪ್ಪಲಪೀ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ವದೇಸಿ – ‘ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧುವಂ, ತಮ್ಪಿ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯ’’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಥಾ ಹಿ ಪನ ಮಂ ಆರಾಮದೇವತಾ ವನದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಪಣಿಧೇಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’ತಿ। ತಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ…ಪೇ॰… ತಮ್ಪಿ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯ’’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಾ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಆರಾಮದೇವತಾ ವನದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಪಣಿಧೇಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’’ತಿ? ‘‘ತಾಸಂ ಖೋ ಆರಾಮದೇವತಾನಂ ವನದೇವತಾನಂ ರುಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ, ಸೀಲವಾ ಸೀಲವನ್ತೋ (ಕ॰) ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ। ಸಚೇ ಪಣಿದಹಿಸ್ಸತಿ – ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’ತಿ, ‘ತಸ್ಸ ಖೋ ಅಯಂ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಸೀಲವತೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಫಲಂ ಅನುಪಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಇಮಂ ಖೋ ತಾ ಆರಾಮದೇವತಾ ವನದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತೀಸು ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಪಣಿಧೇಹಿ, ಗಹಪತಿ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’ತಿ। ತಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ತಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧುವಂ, ತಮ್ಪಿ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಮ್ಹೇಪಿ ಓವದಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೋ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ। ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ – ‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’ತಿ। ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ – ‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಞಾಯಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಸಾಮೀಚಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ, ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ ಏಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸಾ’ತಿ। ಯಂ ಖೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಲೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಏವಞ್ಹಿ ವೋ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಚಿತ್ತೋ ಗಹಪತಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇ ಬುದ್ಧೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಚ ಚಾಗೇ ಚ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ। ದಸಮಂ।

ಚಿತ್ತಸಂಯುತ್ತಂ ಸಮತ್ತಂ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಂಯೋಜನಂ ದ್ವೇ ಇಸಿದತ್ತಾ, ಮಹಕೋ ಕಾಮಭೂಪಿ ಚ।

ಗೋದತ್ತೋ ಚ ನಿಗಣ್ಠೋ ಚ, ಅಚೇಲೇನ ಗಿಲಾನದಸ್ಸನನ್ತಿ॥