೮. ಗಾಮಣಿಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಚಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೩. ‘‘ಯೇನ ಚಣ್ಡೋತಿ ಗಹಿತನಾಮೋ। ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಣ್ಡಭಾವಂ।
ಚಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ತಾಲಪುಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೪. ವಾಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ತಾಲೋ, ತಸ್ಸ ತಾಲಪುಟಂ ನಾಮ। ಯಥಾ ಆಮಲಕೀಫಲಸಮಾನಕಂ, ಸೋ ಪನ ತಾಲಸದಿಸಮುಖವಣ್ಣತ್ತಾ ತಾಲಪುಟೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅನೇಕೇಸು ಕಪ್ಪೇಸು ಸಮ್ಭತಸಾವಕಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರೋ। ತಥಾ ಹೇಸ ಅಸೀತಿಯಾ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಜಾತೋ। ಸಹಸ್ಸಂ ದೇನ್ತಿ ನಚ್ಚಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ। ಸಮಜ್ಜವೇಸನ್ತಿ ನೇಪಚ್ಚವೇಸಂ। ಕೀಳಂ ಕತ್ವಾತಿ ನಚ್ಚಕೀಳಿತಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ, ನಚ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪುಬ್ಬೇ ತಥಾಪವತ್ತವುತ್ತನ್ತದಸ್ಸನೇ ಸಚ್ಚೇನ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯೇ ಅಲಿಕೇನ। ರಾಗಪಚ್ಚಯಾತಿ ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ। ಮುಖತೋ…ಪೇ॰… ದಸ್ಸನಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಮುಖತೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲನಿಕ್ಖಮದಸ್ಸನಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಞ್ಞೇ ಚ…ಪೇ॰… ಅಭಿನಯಾತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದಸಂಯುತ್ತಾನಂ ಸಿಙ್ಗಾರಹಸ್ಸಅಬ್ಭುತರಸಾನಞ್ಚೇವ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಸನ್ತಬೀಭಚ್ಛರಸಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸನಕಾ ಅಭಿನಯಾ। ದೋಸಪಚ್ಚಯಾತಿ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ। ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ ರುದ್ದವೀರಭಯಾನಕರಸಾನಂ ದಸ್ಸನಕಾ ಅಭಿನಯಾ। ಮೋಹಪಚ್ಚಯಾತಿ ಮೋಹುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭೂತಾ। ಏವಮಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಂ ಕರುಣಾಸನ್ತಭಯಾನಕರಸಾನಂ ದಸ್ಸನಕಾ ಅಭಿನಯಾ। ತೇ ಹಿ ರಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ರಜನೀಯಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ದೋಸನೀಯಾ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಮೋಹನೀಯಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ।
ನಟವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಪಚ್ಚನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖವಿಪಾಕವಸೇನ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಏತಂ ‘‘ಪಹಾಸೋ ನಾಮ ನಿರಯೋ, ತತ್ಥ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಅತ್ಥವಿಸೇಸವಸೇನ ಸಕಮ್ಮಕಾನಿಪಿ ಪದಾನಿ ಅಕಮ್ಮಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ ‘‘ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ, ಏವಂ ಇಧ ಅತ್ಥವಿಸೇಸವಸೇನ ಅಕಮ್ಮಕಂ ಸಕಮ್ಮಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ರೋದಾಮೀ’’ತಿ। ಕೋ ನ ರೋದಾಮಿ ನ ಸಹಾಮಿ, ನ ಅಕ್ಖಮಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ರೋದನಕಾರಣಞ್ಹಿ ಅಸಹನ್ತೋ ತೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ರೋದತಿ। ತಮೇವಸ್ಸ ಸಕಮ್ಮಕಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ ‘‘ನ ಅಸ್ಸುವಿಮೋಚನಮತ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮತಂ ವಾ, ಅಮ್ಮ, ರೋದನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಮತಂ ರೋದನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಮರಣಂ ನ ಸಹನ್ತಿ, ನಕ್ಖಮನ್ತೀತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋತಿ।
ತಾಲಪುಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩-೫. ಯೋಧಾಜೀವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೫೫-೩೫೭. ಯುಜ್ಝನಂ ಯೋಧೋ, ಸೋ ಆಜೀವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಧಾಜೀವೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಯುದ್ಧೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪನಕೋ’’ತಿ, ಉಸ್ಸಾಹಂ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಯುಜ್ಝನವಸೇನ ಉಸ್ಸಾಹಂ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ। ಪರಿಯಾಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಮರಣಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಆಪದಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮರಣಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ। ದುಟ್ಠು ಠಪಿತನ್ತಿ ದುಟ್ಠಾಕಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಾವಹಭಾವಂ ನ ಗತಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ। ಪರೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಜಿತಾ ಹತಾ ಏತ್ಥ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಪರಜಿತೋ ನಾಮ ನಿರಯೋ। ಅಸಿಧನುಗದಾಯಸಙ್ಕುಚಕ್ಕಾನಿ ಪಞ್ಚಾವುಧಾನಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ತಂ ಯೋಧಾಜೀವಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಏತಂ ‘‘ಯೋ ಸೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸೂತಿ ಹತ್ಥಾರೋಹಅಸ್ಸಾರೋಹಸುತ್ತೇಸು। ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏಸೋ ತತಿಯೇ ವುತ್ತೋ ಏವ ಅತ್ಥತೋ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ।
ಯೋಧಾಜೀವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಸಿಬನ್ಧಕಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೮. ಪಚ್ಛಾಭೂಮಿವಾಸಿನೋತಿ ಉದಕಸುದ್ಧಿಕಭಾವಜಾನನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಉದಕಸುದ್ಧಿಕಭಾವಂ ಜಾನನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ಉದಕೇನ ಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಞ್ಚ। ಉಪರಿ ಯಾಪೇನ್ತೀತಿ ಉಪರಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಯಾಪೇನ್ತಿ। ಸಮ್ಮಾ ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಜುಕಂಯೇವ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮೇನ್ತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಗ್ಗಂ ನಾಮ ಓಕ್ಕಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ, ಅವಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿ ಓಗಾಹಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪರಿತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ।
ಅಸಿಬನ್ಧಕಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಖೇತ್ತೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೫೯. ಥದ್ಧನ್ತಿ ಕಥಿನಂ ಲೂಖಂ। ಊಸರನ್ತಿ ಊಸಜಾತಂ। ಚತೂಹಿಪಿ ಓಘೇಹಿ ಅನಭಿಭವನೀಯತಾಯ ಅಹಂ ದೀಪೋ। ಸಬ್ಬಪರಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅನಭಿಭವನೀಯತಾಯ ಅಹಂ ಲೇಣೋ। ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಪರಿತ್ತಾಸನತೋ ತಾಯನಟ್ಠೇನ ಅಹಂ ತಾಣಂ। ಸಬ್ಬಭಯಹಿಂಸನತೋ ಅಹಂ ಸರಣನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಉದಕಮಣಿಕೋತಿ ಮಹನ್ತಂ ಉದಕಭಾಜನಂ। ಬಹಿ ವಿಸ್ಸನ್ದನವಸೇನ ಉದಕಂ ನ ಹರತೀತಿ ಅಹಾರೀ, ಪರಿತೋ ನ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ಅಪರಿಹಾರೀ। ಸಕ್ಕಚ್ಚಮೇವ ದೇಸೇನ್ತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಗಾರವಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಚ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮಾನರಸತ್ತಾ। ಚತಸ್ಸೋ ಪನ ಪರಿಸಾ ಸತ್ಥುಗಾರವೇನ ಅತ್ತನೋ ಚ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಓಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸುಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾ ದೇಸನಾಫಲೇನ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಯಾ ಸತ್ಥು ದೇಸನಾ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಚ್ಚದೇಸನಾ ನಾಮ ಜಾತಾ।
ಖೇತ್ತೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸಙ್ಖಧಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೦. ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಮುಸಾವಾದೀ, ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ಆಪಾಯಿಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಯಂಬಹುಲಂ ಯಂಬಹುಲಂ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಭಿನ್ದತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಯದಿ ಬಹುಸೋ ಕತೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ। ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನೀತಿ ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ಥಕೋಟ್ಠಾಸಾ। ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಪನ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ। ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಮತ್ಥೋ। ಸಙ್ಖಧಮಕೋತಿ ಸಙ್ಖಸ್ಸ ಧಮನಕಿಚ್ಚೇ ಛೇಕೋ। ಅದುಕ್ಖೇನಾತಿ ಸುಖೇನ। ಉಪಚಾರೋಪಿ ಅಪ್ಪನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಾಮಞ್ಞವಚನಭಾವತೋ। ಅಪ್ಪಮಾಣಕತಭಾವೋ ಲಬ್ಭತೇವ। ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮತ್ಥತಾಯ ದೀಘಸನ್ತಾನತಾಯ ವಿಪುಲಫಲತಾಯ ಚ ‘‘ಮಹಗ್ಗತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ನ ಓಹೀಯತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕತೂಪಚಿತಂ ವಿಪಾಕದಾನೇ ಲದ್ಧಾವಸರಂ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ, ತೇಸು ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ ಇತರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥ ಓಹೀಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಮೇವ ಪನ ಇತರಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ಗರುಭಾವತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಕಿಲೇಸವಸೇನ। ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಹಿ ದೋಸಮೋಹಲೋಭಾದಿಮೂಲಕಿಲೇಸಸಮುಟ್ಠಾನಾ। ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಸೇನ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿಪುತ್ತ, ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೋ’’ತಿಆದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೪೫)। ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ಗತನ್ತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಅನುಸನ್ಧಿನಾ
ಸಙ್ಖಧಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೧. ಏವಂ ಪವತ್ತಈಹಿತಿಕಾತಿ ಏವಂ ದ್ವಿಧಾ ಪವತ್ತಈಹಿತಿಕಾ। ದ್ವೀಹಿತಿಕಾ ದುಕ್ಕರಜೀವಿಕಪಯೋಗಾ। ಸಲಾಕಮತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಲಾಕಾ ವುತ್ತಾ, ಪುರಿಮಪದೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೋ। ಉಭತೋಕೋಟಿಕನ್ತಿ ಯದಿ ‘‘ಕುಲಾನುದಯಂ ನ ವಣ್ಣೇಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ‘‘ಭೂತಾ ನಿಕ್ಕರುಣಾ ಸಮಣ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಹಿ। ಅಥ
ದ್ವೇ ಅನ್ತೇತಿ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ। ಬಹಿ ನೀಹರಿತುನ್ತಿ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ ವಣ್ಣೇಮೀತಿ ದ್ವೇ ಅನ್ತೇ ಮೋಚೇನ್ತೋ ತಂ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಬಹಿ ನೀಹರತಿ ನಾಮ। ತತ್ಥ ದೋಸಂ ದತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತೋ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಂ ಕರೋನ್ತೋ ಗಿಲಿತ್ವಾ ವಿಯ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಿ ನಾಮ।
ಇತೋ ಸೋ ಗಾಮಣೀತಿಆದಿ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಕಾಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖಪ್ಪದಾನೇನ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಿಅಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆರದ್ಧಂ। ದಾನೇನ ಸಮ್ಭೂತಾನೀತಿ ದಾನಮಯೇನ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥುನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಭೂತಿಂ ವಡ್ಢಿಂ ಪತ್ತಾನಿ। ಸಚ್ಚೇನ ಅರಿಯವೋಹಾರೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಭೂತಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಸಚ್ಚಸಮ್ಭೂತಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ಸಚ್ಚವಾದಿತಾ’’ತಿ। ಸೇಸಸೀಲನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಅರಿಯವೋಹಾರತೋ ಅಞ್ಞಸೀಲಂ। ನಿಹಿತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇಹಿ ನಿಧಾನಭಾವೇನ ನಿಹಿತಂ। ದುಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ದುಟ್ಠು ಪಯುತ್ತಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ। ವಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ನಸ್ಸನ್ತಿ। ಕುಲಙ್ಗಾರೋತಿ ಕುಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾರಸದಿಸೋ ವಿನಾಸಕಪುಗ್ಗಲೋ। ಅನಿಚ್ಚತಾತಿ ಮರಣಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಪಧಾನಪುರಿಸಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿನಾಸೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವೋ’’ತಿಆದಿ।
ಕುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಮಣಿಚೂಳಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೨. ತಂ ಪರಿಸನ್ತಿ ತಂ ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ರಾಜಪರಿಸಂ। ನಯಗ್ಗಾಹೇತಿ ಕುತೋಚಿಪಿ ಅಸುತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಮತಿಯಾ ನಯಗ್ಗಹಣೇ ಠತ್ವಾ।
ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ಪಟಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ, ಸೇನಾಸನವಿನಾಸೋ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅತ್ತನೋ ಏತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಯಂ ಗಿಹೀನಂಯೇವ ಸನ್ತಕಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ, ತಂ ಗಿಹಿವಿಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಿಹಿವಿಕತಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ। ನ ವದಾಮಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಿತಾಸಾರುಪ್ಪತೋ।
ಮಣಿಚೂಳಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಭದ್ರಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೩. ಏವಂನಾಮಕೇತಿ ಅಕಾಲೋ, ಸೋ ಏವ ಅಕಾಲಿಕೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಸೋ ಪನ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛನ್ದಮೂಲಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಛನ್ದಮೂಲಭಾವೋ, ಏವಂ ಛನ್ದಮೂಲಕಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಕಥಿತತ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಭದ್ರಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ರಾಸಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೪. ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಾರಪಾಸವಸೇನ, ತತ್ರಾಪಿ ಅನ್ತರಭೇದೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಪಞ್ಹೇ ಏಕತೋ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ। ತಪನಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ ತಪೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ, ತಂ ತಪಸ್ಸಿಂ। ಸೋ ಪನ ತಂ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಪನಿಸ್ಸಿತಕ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಪನ ಅನೇಕಾಕಾರಭೇದೇನ ಲೂಖಂ ಫರುಸಂ ಜೀವನಸೀಲತ್ತಾ ಲೂಖಜೀವೀ ನಾಮ। ತೇನಾಹ ‘‘ಲೂಖಜೀವಿಕ’’ನ್ತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪಥಭಾವೇನ ಅವನಿಯಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಾತಿ ಅನ್ತಾ, ತತೋ ಏವ ಲಾಮಕತ್ತಾ ಅನ್ತಾ। ಲಾಮಕಮ್ಪಿ ‘‘ಅನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅನ್ತಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜೀವಿಕಾನಂ (ಇತಿವು॰ ೯೧; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦), ಏಕೋ ಅನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫; ೩.೯೦)। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಆಧಾರಭಾವಂ ಉರೀಕತ್ವಾ ‘‘ಕೋಟ್ಠಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಹೀನೋ ಗಾಮೋತಿ ಪಾಳಿ। ಗಾಮ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಗಾಮ್ಮೋ’’ತಿ। ಗಾಮೇ ಭವೋತಿ ಗಾಮ್ಮೋ। ಗಾಮ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಗಾಮವಾಸಿವಿಸಯೋ ‘‘ಗಾಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇಸಂ ಚಾರಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಇಧ ಸರೀರಪರಿಯಾಯೋ ‘‘ಅತ್ತನ್ತಪೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸರೀರದುಕ್ಖಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಏತ್ಥಾತಿ
ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಯೋ ‘‘ಕಾಮಭೋಗೀತಪನಿಸ್ಸಿತಕೇಸು ಗರಹಿತಬ್ಬೇಯೇವ ಗರಹತಿ, ಪಸಂಸಿತಬ್ಬೇಯೇವ ಚ ಪಸಂಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ, ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ। ಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಯುತ್ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ। ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಅಧಮ್ಮೇನ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಅಧಮ್ಮಿಕೇನ ಚ। ಅಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಂ ಬಾಹಿರಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ಚೋದಕೋ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇತರೋ ನಯಿದಂ ತಾದಿಸಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯೋನಿಸೋ ಪವತ್ತಂ ಸಾಸನಿಕಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುರಙ್ಗವೀರಿಯವಸೇನ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮೪; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೨೨.೨೩೭; ಅ॰ ನಿ॰ ೨.೫) ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಸರೀರೇನಿರಪೇಕ್ಖವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ವೀರಿಯಭಾವನಾ ‘‘ಚತುರಙ್ಗವೀರಿಯವಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕನೇಸಜ್ಜಿಕತಪಾದಿನಿಸ್ಸಿತಾವ ಕಿಲೇಸನಿಮ್ಮಥನಯೋಗ್ಯಾ ವೀರಿಯಭಾವನಾ ‘‘ಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ। ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ನಿಸ್ಸೇಸಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಜಹನಾ ನಿಜ್ಜರಾ। ಸಾ ಚ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತಾಯ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ತಿಣ್ಣಂ ಮೂಲಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಜಹನೇನ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೋಪೀ’’ತಿಆದಿ।
ರಾಸಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೩. ಪಾಟಲಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ‘‘ಮಾಯಞ್ಚಾಹಂ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಕಾಮಂ ತೇಸಂ ಮಾಯಾವೀಭಾವದಸ್ಸನಪರಂ, ಭಗವತೋ ಪನ ಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಾದಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪಾಪಧಮ್ಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಏವ ಸೇತುಘಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಮಾಯೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಮಾಯಂ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಞೇಯ್ಯೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಜಾನಾತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾಯಞ್ಚಾಹಂ, ಗಾಮಣಿ, ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿ। ಮಾಯಞ್ಚ ಪಜಾನಾಮೀತಿ ನ ಕೇವಲಮಹಂ ಮಾಯಂ ಏವ ಜಾನಾಮಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಜಾನಾಮೀತಿ।
ಇತ್ಥಿಕಾಮೇಹೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ। ಏಕೇಕಸ್ಸೇವ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ। ಸತ್ತಿಅನುರೂಪೇನಾತಿ ವಿಭವಸತ್ತಿಅನುರೂಪೇನ। ಬಲಾನುರೂಪೇನಾತಿ ಪರಿವಾರಬಲಾನುರೂಪೇನ। ಸತ್ತಿಅನುರೂಪೇನಾತಿ ವಾ ಸದ್ಧಾಸತ್ತಿಅನುರೂಪೇನ। ಬಲಾನುರೂಪೇನಾತಿ ವಿಭವಬಲಾನುರೂಪೇನ। ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮಾಧಿ ದಸಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಸಮಾಧಾನಂ। ಅಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತತಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಕಾರಿತಾ। ತೇನ ಲೋಕಿಯಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿ ಚ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ಚಾಹ – ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೬೯)। ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾತಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಫಲವಾದಿನೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೀಲಸಂವರಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತಾಪಟಿಪದಾ ಅನಪರಾಧಕತಾಯ ಏವ ಸಂವತ್ತತಿ। ಜಯಗ್ಗಾಹೋತಿ ಉಭಯಥಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಾಚಿ ಜಾನಿ ನತ್ಥಿ।
ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸಮಾಧಿ ನಾಮ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮಮತ್ತಂ ವಾ। ತತಿಯವಿಕಪ್ಪೇ ಸೀಲಾದಿವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ ಯಥಾವುತ್ತತಿವಿಧಧಮ್ಮಾವಹತ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮಸಮಾಧಿ ನಾಮ। ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾತಿ ವುತ್ತಖಣಿಕಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ। ಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾಧಾನತೋ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮಾಧೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತೀ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೀ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಾ ಯಥಾವುತ್ತಸಮಾಧಿ ಏವ ವಿಸೇಸೇನ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಿ ನಾಮ।
ಪಾಟಲಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಗಾಮಣಿಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।