೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಪಬ್ಬತವಗ್ಗೋ
೧. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ನಾಗಾತಿ ಇಮೇಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಊಮಿಅನ್ತರವಾಸಿನೋವ, ನ ವಿಮಾನಟ್ಠಕನಾಗಾ। ತೇಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಯವಡ್ಢನಾದಿಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಬೋಧಿಯಾ, ಬೋಧಿಸ್ಸ ವಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಾ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗೀ, ಯಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚಪತಿಟ್ಠಾನಾಯೂಹನ ಕಾಮಸುಖತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಾಭಿನಿವೇಸಾದೀನಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಉಪದ್ದವಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾಯ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನನಿದ್ದಾಯ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾಹ ‘‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭೮; ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೧೪೩)। ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಬೋಧಿಯಾ ಅಙ್ಗಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ। ಯೋಪೇಸ ಯಥಾವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾಯ ಏತಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಸೇನಙ್ಗರಥಙ್ಗಾದಯೋ ವಿಯ। ತೇನಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ – ‘‘ಬುಜ್ಝನಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾತಿ ವಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ।
ಅಪಿಚ ‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ? ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅನುಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಸಮ್ಬುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ಇಚ್ಚಾದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೧೭) ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಯೇನಾಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗನ್ತಿಆದೀಸು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ತಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀನಿ ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ, ವಿವೇಕತ್ತಯಮೇವ ವುತ್ತಂ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ಪಞ್ಚವಿಧವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಏಕೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ। ತೇ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇಸು ಏವ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕ-ಕಸಿಣಜ್ಝಾನ-ಆನಾಪಾನಾಸುಭ-ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಜ್ಝಾನೇಸುಪಿ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ನ ಚ ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ಏತೇಸಂ ಝಾನಾನಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ಏವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ। ಯಥಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಭಾವೇತೀತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
೨. ಕಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೩. ದುತಿಯೇ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋತಿ ಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಕೋ। ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ। ಸುಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಭಮ್ಪಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ, ಸುಭಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ। ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಅನುಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಥಮನಸಿಕಾರೋ ಅನಿಚ್ಚೇ ‘‘ನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವಾ, ದುಕ್ಖೇ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ, ಅನತ್ತನಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ, ಅಸುಭೇ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವಾ, ಮನಸಿಕಾರೋ। ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸುಭಾರಮ್ಮಣೇ ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತಯತೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬನೀವರಣೇಸು ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ಪಟಿಘೋಪಿ ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತಂ ಪಟಿಘಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ। ಅರತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅರತಿ? ಪನ್ತೇಸು ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇಸು ವಾ
ತನ್ದೀತಿ
ವಿಜಮ್ಭಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಾಯವಿನಮನಾ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ? ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಜಮ್ಭನಾ ವಿಜಮ್ಭನಾ ಆನಮನಾ ವಿನಮನಾ ಸನ್ನಮನಾ ಪಣಮನಾ ಬ್ಯಾಧಿಯಕಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೫೮)।
ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋತಿ ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ? ಯಾ ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸ ಭತ್ತಮುಚ್ಛಾ ಭತ್ತಕಿಲಮಥೋ ಭತ್ತಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೫೯)।
ಚೇತಸೋ ಚ ಲೀನತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲೀಯನಾಕಾರೋ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಚೇತಸೋ ಲೀನತ್ತಂ? ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ ಓಲೀಯನಾ ಸಲ್ಲೀಯನಾ ಲೀನಂ ಲೀಯನಾ ಲೀಯಿತತ್ತಂ ಥಿನಂ ಥಿಯನಾ ಥಿಯಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚೇತಸೋ ಲೀನತ್ತ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೮೬೦)।
ಚೇತಸೋ ಅವೂಪಸಮೋತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ವೀತಚ್ಚಿಕೋಪಿ ಅಙ್ಗಾರೋ ನೇವ ತಾವ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಪತಾಪಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಯಥಾ ಚ ಪತ್ತಪಚನಟ್ಠಾನೇ ನೇವ ತಾವ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಪತಾಪಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವೂಪಸನ್ತಾಕಾರೋ, ಅತ್ಥತೋ ಪನೇತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮೇವ ಹೋತಿ।
ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ। ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತನಯೋವ। ಏವಮೇತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ
ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ಚ ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋತಿ ತತ್ಥ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರಣಂ।
ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು ಕುಸಲಾತಿ ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಾ। ಅಕುಸಲಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ ಸಾವಜ್ಜದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ। ಸಾವಜ್ಜಾತಿ ಅಕುಸಲಾ। ಅನವಜ್ಜಾತಿ ಕುಸಲಾ। ಹೀನಪಣೀತಕಣ್ಹಸುಕ್ಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾಯೇವ। ಕಣ್ಹಾ ಹಿ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕದಾನತೋ
ಆರಮ್ಭಧಾತೂತಿ ಪಠಮಾರಮ್ಭವೀರಿಯಂ। ನಿಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಕೋಸಜ್ಜತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಬಲವತರಂ। ಪರಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನತಾಯ ತತೋಪಿ ಬಲವತರನ್ತಿ ತೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ವೀರಿಯಮೇವ ಕಥಿತಂ।
ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾತಿ ಪೀತಿಯಾ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ। ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನಂ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಸಮಥನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಥೋಪಿ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ, ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ। ಅಬ್ಯಗ್ಗನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ।
ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಮೇತ್ಥ ಸತಿಧಮ್ಮವಿಚಯಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಕಥಿತಾ, ಸೇಸಾ ಆರಮ್ಮಣೇನಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇನಪಿ।
೩. ಸೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೪. ತತಿಯೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತ್ಥ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ತೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ವಿಮುತ್ತಿ ಪನ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯೇವ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ
ದಸ್ಸನಮ್ಪಾಹನ್ತಿ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಅಹಂ। ತಂ ಪನೇತಂ ದಸ್ಸನಂ – ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ, ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ದುವಿಧಂ। ತತ್ಥ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಅರಿಯಾನಂ ದಸ್ಸನಂ ಓಲೋಕನಂ ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ। ಅರಿಯೇಹಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ಝಾನೇನ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ವಾ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಚಕ್ಖುದಸ್ಸನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಓಲೋಕನಮ್ಪಿ ಸವನನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಖೀಣಾಸವೋ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ರಟ್ಠೇ ವಾ ಜನಪದೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ವಿಹಾರೇ ವಾ ಲೇಣೇ ವಾ ವಸತೀ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸೋತೇನ ಸವನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ಬಹುಕಾರಮೇವ। ಉಪಸಙ್ಕಮನನ್ತಿ ‘‘ದಾನಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕ್ಕಾರಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ। ಪಯಿರುಪಾಸನನ್ತಿ ಪಞ್ಹಾಪಯಿರುಪಾಸನಂ। ಅರಿಯಾನಂ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅನುಸ್ಸತಿನ್ತಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ‘‘ಇದಾನಿ ಅರಿಯಾ ಲೇಣಗುಹಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇಹಿ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಂ। ಯೋ ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದೋ ಲದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಧಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರಣಂ। ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜನ್ತಿ ಅರಿಯೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ। ಅರಿಯಾನಞ್ಹಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ। ಅರಿಯೇಸು ಪಸಾದೇನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ। ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ಪಸಾದೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂಯೇವ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಸ್ಸ ಚರತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಪನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ತಾವ ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾ
ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ತೇಸಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಧಮ್ಮಂ। ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ ಸರತಿ। ಅನುವಿತಕ್ಕೇತೀತಿ ವಿತಕ್ಕಾಹತಂ ಕರೋತಿ। ಆರದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ। ಪವಿಚಿನತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ಞಾಣಚಾರವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ವಾ ಪವಿಚಿನತೀತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಚಿನತಿ। ಪವಿಚರತೀತಿ ತತ್ಥ ಞಾಣಂ ಚರಾಪೇತಿ। ಪರಿವೀಮಂಸಮಾಪಜ್ಜತೀತಿ ವೀಮಂಸನಂ ಓಲೋಕನಂ ಗವೇಸನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಸತ್ತ ಫಲಾ ಸತ್ತಾನಿಸಂಸಾತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಆರಾಧೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಆರಾಧೇತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಟಿಕಚ್ಚ, ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಮರಣಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ಮರಣಕಾಲೇತಿ ಅಥ ಮರಣಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾಲೇ।
ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಯೋ ಆಯುವೇಮಜ್ಝಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಸೋ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ। ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾಯುಕೇಸು ತಾವ ಅವಿಹೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ನೋ ಚೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದಿವಸೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪಠಮಸ್ಸ ಪನ ಕಪ್ಪಸತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಅಯಮೇಕೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ। ಅಪರೋ ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪಸತಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ। ಅಪರೋ ಏವಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚತುನ್ನಂ ಕಪ್ಪಸತಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ।
ಪಞ್ಚಮಂ ಪನ ಕಪ್ಪಸತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅತಪ್ಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಪನ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ, ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಪತ್ತೋ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ನಾಮ। ಅವಿಹಾದೀಸುಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತೋ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ನಾಮ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾರೀಸ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಕಥೇತಬ್ಬಾ। ಅವಿಹೇಸು ಹಿ ತಯೋ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಏಕೋ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಏಕೋ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀತಿ ಪಞ್ಚ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಪಞ್ಚ, ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಪಞ್ಚಾತಿ ದಸ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಅತಪ್ಪಾದೀಸು। ಅಕನಿಟ್ಠೇಸು ಪನ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅಟ್ಠಾತಿ ಏವಂ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠೋ ಚೇವ ಹೋತಿ
೪. ವತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೫. ಚತುತ್ಥೇ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ ಹೋತೀತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋತಿ ಏವಂ ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಮೇ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಏವಂ ಮೇ ಹೋತಿ। ಸುಸಮಾರದ್ಧೋತಿ ಸುಪರಿಪುಣ್ಣೋ। ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಿಟ್ಠತಿ – ಉಪ್ಪಾದಂ ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪಾದಂ ಆವಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪವತ್ತಂ, ಅಪ್ಪವತ್ತಂ, ನಿಮಿತ್ತಂ, ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ, ವಿಸಙ್ಖಾರಂ ಆವಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ। ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಥೇರೋ ಜಾನಾತಿ, ವುತ್ತಾಕಾರವಿಪರೀತೇಹೇವ ಅಟ್ಠಹಾಕಾರೇಹಿ ಚವನ್ತಂ ಚವತೀತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಫಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಿತಾ। ಯದಾ ಹಿ ಥೇರೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತದಾ ಇತರೇ ಛ ತದನ್ವಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯದಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ, ತದಾಪಿ ಸೇಸಾ ತದನ್ವಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿಣ್ಣವಸಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸೀತಿ।
೫. ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಕಿಂ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ? ಮಗ್ಗೇನ
೬-೭. ಕುಣ್ಡಲಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೮೭-೧೮೮. ಛಟ್ಠೇ ಆರಾಮನಿಸ್ಸಯೀತಿ ಆರಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನಭಾವೇನ ಆರಾಮನಿಸ್ಸಯೀ। ಪರಿಸಾವಚರೋತಿ ಪರಿಸಾಯ ಅವಚರೋ। ಪರಿಸಂ ನಾಮ ಬಾಲಾಪಿ, ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಓಸರನ್ತಿ, ಯೋ ಪನ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ದೀಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ಪರಿಸಾವಚರೋ ನಾಮ। ಆರಾಮೇನ ಆರಾಮನ್ತಿ ಆರಾಮೇನೇವ ಆರಾಮಂ ಅನುಚಙ್ಕಮಾಮಿ, ನ ಬಾಹಿರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಯ್ಯಾನೇನ ಉಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಆರಾಮೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಮಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಉಯ್ಯಾನೇನ ಅಞ್ಞಂ ಉಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ಏವಂ ಗಹಣಂ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬೇಠನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಇತಿವಾದೋ ಹೋತಿ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋತಿ ಏತಂ ಆನಿಸಂಸಂ। ಉಪಾರಮ್ಭಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಪುಚ್ಛಾಯ ದೋಸೋ, ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ’’ತಿ ಏವಂ ವಾದದೋಸಾನಿಸಂಸಂ।
ಕಥಂ ಭಾವಿತೋ ಚ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋತಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಇದಾನಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಗತಾ। ಇದಾನಿ ನಂ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ಪಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ। ತತ್ಥ ಮನಾಪಂ ನಾಭಿಜ್ಝತೀತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಭಿಜ್ಝಾಯತಿ। ನಾಭಿಹಂಸತೀತಿ ನ ಸಾಮಿಸಾಯ ತುಟ್ಠಿಯಾ ಅಭಿಹಂಸತಿ। ತಸ್ಸ ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಕಾಯೋ ಚ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇ ಠಿತಂ ಹೋತಿ। ಸುಸಣ್ಠಿತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಣ್ಠಿತಂ। ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುವಿಮುತ್ತಂ। ಅಮನಾಪನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ। ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅದೀನಮಾನಸೋತಿ ದೋಮನಸ್ಸವಸೇನ ಅದೀನಚಿತ್ತೋ। ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋತಿ ದೋಸವಸೇನ ಅಪೂತಿಚಿತ್ತೋ।
ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಸುಚರಿತಪೂರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಇಮೇಸು ತಾವ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅಟ್ಠಾರಸ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ
ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸೋತದ್ವಾರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಸಙ್ಖಪಣವಾದಿತೂರಿಯಭಣ್ಡಂ ಅನಾಮಾಸಂ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ, ಘಾನದ್ವಾರೇ ಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಂ, ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ರಸಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಾದಿಂ, ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತಂ ವತ್ಥತೂಲಕಪಾವಾರಾದಿಂ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಭೂತಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದಿಂ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪನೇತ್ಥ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಕಾಯವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ವಚೀವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮನೋವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ತೀಣೇವ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಭಾವನಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತೋ ಇಮಾನಿ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಸುಚರಿತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಿ। ಕಥಂ? ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ತಾವ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ಕಾಯಙ್ಗವಾಚಙ್ಗಾನಿ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಾಪಯತೋ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಹೋತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ವಚೀಸುಚರಿತಂ, ‘‘ಅನಾಮಾಸಭಣ್ಡಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಅನಾಮಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ। ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವಂ ಇಮಾನಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸುಚರಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಸಙ್ಖೇಪತೋ
ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀಸು ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ತಿವಿಧಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ। ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಕಾಯಸಂವರವಚೀಸಂವರೇಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸೀಲಂ, ಮನೋಸಂವರೇನ ತೀಣಿ ಸೀಲಾನೀತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ ಹೋತಿ। ಸಕಲೇ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸುಚರಿತಮೂಲಕಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ
೮. ಉಪವಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾವ। ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾತಿ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ। ಆರಬ್ಭಮಾನೋವಾತಿ ಕುರುಮಾನೋಯೇವ। ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಿಂಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಅತ್ಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
೯. ಪಠಮಉಪ್ಪನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೦. ನವಮೇ ನಾಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಂ ವಿನಾ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೦. ದುತಿಯಉಪ್ಪನ್ನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೧. ದಸಮೇ ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸುಗತವಿನಯಾತಿ ಸುಗತೋವಾದಂ ವಿನಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ।
ಪಬ್ಬತವಗ್ಗೋ।
೨. ಗಿಲಾನವಗ್ಗೋ
೧-೩. ಪಾಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೯೨-೧೯೪. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಯೇಸಂ ಚತ್ತಾರೋ ಇರಿಯಾಪಥಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನೇತಂ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ। ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕೇ ಮಗ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ। ದುತಿಯತತಿಯಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
೪-೧೦. ಪಠಮಗಿಲಾನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೯೫-೨೦೧. ಚತುತ್ಥೇ ತಥಾ ಪಹೀನೋ ಚಾಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಇಮಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಂ ಸಾಧುಕಂ
ಗಿಲಾನವಗ್ಗೋ।
೩. ಉದಾಯಿವಗ್ಗೋ
೧-೨. ಬೋಧಾಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೨-೨೦೩. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಭನ್ತೇ, ಕಿತ್ತಕೇನ ನು ಖೋ ಬುಜ್ಝನಕಅಙ್ಗಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಬುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಮಿಸ್ಸಕಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಿತಾ। ದುತಿಯೇ ಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋ।
೩-೫. ಠಾನಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೪-೨೦೬. ತತಿಯೇ ಕಾಮರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಾನನ್ತಿ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾನಂ। ಬ್ಯಾಪಾದಟ್ಠಾನಿಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಕಲಞ್ಹಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣೇನೇವ ಕಥಿತಂ। ಪಠಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಪರಿಹಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಅಪರಿಹಾನಿಕರೇ ಸಭಾವಧಮ್ಮೇ।
೬-೭. ತಣ್ಹಕ್ಖಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೭-೨೦೮. ಛಟ್ಠೇ ಏತದವೋಚಾತಿ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತೀತಿ ಭಗವತಾ ವಿಪುಲನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸುಭಾವಿತತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸುಭಾವಿತೋ ಹಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವಿಪುಲೋ ಚ ಮಹಗ್ಗತೋ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ ಚ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸೋ ಹಿ ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ವಿಪುಲೋ, ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಗತತ್ತಾ ಮಹಗ್ಗತೋ, ವಡ್ಢಿಪಮಾಣತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ, ನೀವರಣಾನಂ ದೂರೀಭಾವೇನ ಬ್ಯಾಪಾದರಹಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಹೀಯತೀತಿ ಯಂ ತಣ್ಹಾಮೂಲಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ತಣ್ಹಾಪಹಾನೇನ ಪಹೀಯತಿ। ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಮೂಲಕಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಮ್ಮಪಹಾನೇನ ಪಹೀಯತಿ। ತಣ್ಹಕ್ಖಯಾದಯೋ ತಣ್ಹಾದೀನಂಯೇವ ಖಯಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನೇತೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸತ್ತಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
೮. ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೯. ಅಟ್ಠಮೇ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಕೋಟ್ಠಾಸಿಯಂ। ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವಿತೇನಾತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಭಾವಿತೇನ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ವಾ ಭಾವೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ, ಏವಮೇತ್ಥ ಮಗ್ಗಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ। ತೇಹಿ ಭಾವಿತಂ, ತೇ ವಾ ಭಾವೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರಮೇವ। ತಮ್ಪಿ ಪನ ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಮೇವ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
೯. ಏಕಧಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೦. ನವಮೇ ಸಂಯೋಜನವಿನಿಬನ್ಧಾತಿ ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಖಾತಾ ವಿನಿಬನ್ಧಾ। ಅಜ್ಝೋಸಾನಾತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗಹಣಾ।
೧೦. ಉದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೧. ದಸಮೇ ಅಬಹುಕತೋತಿ ಅಕತಬಹುಮಾನೋ। ಉಕ್ಕುಜ್ಜಾವಕುಜ್ಜನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಕುಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಯೋ, ಅವಕುಜ್ಜಂ ವಯೋತಿ ಉದಯಬ್ಬಯವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ಧಮ್ಮೋ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಸಮಿತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಸಮಾಗತೋ। ಮಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೋವ। ಸಚೇ ಹಿ ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ, ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ, ಸಚೇ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತನ್ತಿ ತೇನ ತೇನಾಕಾರೇನ ವಿಹರನ್ತಂ। ತಥತ್ತಾಯಾತಿ ತಥಾಭಾವಾಯ। ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ತಥತ್ತಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ತಥಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಉಪನೀಯತೀತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಉದಾಯಿವಗ್ಗೋ।
೪. ನೀವರಣವಗ್ಗೋ
೩-೪. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧೪-೨೧೫. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಸ್ಸ ತತಿಯೇ ನ ಚ ಪಭಸ್ಸರನ್ತಿ ನ ಚ ಪಭಾವನ್ತಂ। ಪಭಙ್ಗು ಚಾತಿ ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ। ಅಯೋತಿ ಕಾಳಲೋಹಂ। ಠಪೇತ್ವಾ ಇಧ ವುತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅವಸೇಸಂ ಲೋಹಂ ನಾಮ। ಸಜ್ಝೂತಿ ರಜತಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ತಾವ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹೋತು ಪಭಙ್ಗು ಚಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವಂ। ಅನಾವರಣಾ ಅನೀವರಣಾತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ನ ಆವರನ್ತೀತಿ ಅನಾವರಣಾ, ನ ನೀವರನ್ತಿ ನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀತಿ ಅನೀವರಣಾ। ಚೇತಸೋ ಅನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ।
೮. ಆವರಣನೀವರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಮನ್ದಭಾವಕರಾ। ನೀವರಣಾನಞ್ಹಿ ಅಭಿಣ್ಹುಪ್ಪಾದೇ ಸತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋತಿ ಮನ್ದಾ ಅವಿಸದಾ।
ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋನ್ತಿ। ಸತ್ತಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಹಿ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ
೯. ರುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೦. ನವಮೇ ಅಜ್ಝಾರುಹಾತಿ ಅಭಿರುಹನಕಾ। ಕಚ್ಛಕೋತಿ ಅಟ್ಠಿಕಚ್ಛಕೋ। ಕಪಿತ್ಥನೋತಿ ಮಕ್ಕಟಥನಸದಿಸಫಲೋ ವಿಜಾತಪಿಲಕ್ಖೋ।
೧೦. ನೀವರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೧. ದಸಮೇ ಅನ್ಧಕರಣಾತಿ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣಾ। ಅಚಕ್ಖುಕರಣಾತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಅಕರಣಾ। ಪಞ್ಞಾನಿರೋಧಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ನಿರೋಧನಾ। ವಿಘಾತಪಕ್ಖಿಯಾತಿ ದುಕ್ಖಪಕ್ಖಿಕಾ। ಅನಿಬ್ಬಾನಸಂವತ್ತನಿಕಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಅಸಂವತ್ತನಿಕಾ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ। ಸಕಲೇಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಮಿಸ್ಸಕಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾವ ಕಥಿತಾತಿ।
ನೀವರಣವಗ್ಗೋ।
೫. ಚಕ್ಕವತ್ತಿವಗ್ಗೋ
೧. ವಿಧಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೨. ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗಸ್ಸ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾತಿ ತಯೋ ಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸಾ, ಮಾನೋಯೇವ ವಾ। ತಥಾ ತಥಾ ವಿದಹನತೋ ಹಿ ಮಾನೋವ ವಿಧಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
೨. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨೩. ದುತಿಯೇ ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರಾಜತಿ, ಚತೂಹಿ ವಾ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಲೋಕಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಾಜಾ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ। ‘‘ಪವತ್ತತು ಭವಂ ಚಕ್ಕರತನ’’ನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಾಯ ವಾಚಾಯ ಚೋದೇನ್ತೋ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ। ಪಾತುಭಾವಾತಿ ಪಾತುಭಾವೇನ। ಸತ್ತನ್ನನ್ತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ರತನಾನನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಅತ್ಥದಸ್ಸನಂ। ವಚನತ್ಥೋ ಪನೇತ್ಥ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ರತನಂ। ಅಪಿಚ –
‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ ಮಹಗ್ಘಞ್ಚ, ಅತುಲಂ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಂ।
ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಂ ದೇವಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಪೂಜಞ್ಚ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಚಿತ್ತೀಕತಟ್ಠೇನ ರತನಂ। ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಚ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಧನಂ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ ಅಗ್ಘೋ ನತ್ಥಿ, ಇತಿ ಮಹಗ್ಘಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ। ಚಕ್ಕರತನಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲೋಕೇ ವಿಜ್ಜಮಾನರತನೇಹಿ ಅಸದಿಸನ್ತಿ ಅತುಲಟ್ಠೇನ ರತನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ದುಲ್ಲಭದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ರತನಂ। ತದೇತಂ ಜಾತಿರೂಪಕುಲಇಸ್ಸರಿಯಾದೀಹಿ ಅನೋಮಸ್ಸ ಉಳಾರಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಟ್ಠೇನಾಪಿ ರತನಂ। ಯಥಾ ಚ ಚಕ್ಕರತನಂ, ಏವಂ ಸೇಸಾನಿಪೀತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಚಿತ್ತೀಕತಂ
ಅನೋಮಸತ್ತಪರಿಭೋಗಂ, ರತನಂ ತೇನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋತಿ ಅಯುತ್ತಂ। ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತ್ವಾ ಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ನಾಯುತ್ತಂ। ಕಸ್ಮಾ? ಚಕ್ಕವತ್ತನನಿಯಮಾಪೇಕ್ಖತಾಯ। ಯೋ ಹಿ ನಿಯಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಪಾತುಭೂತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಚ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮೂಲುಪ್ಪತ್ತಿವಚನತೋಪಿ ಯುತ್ತಮೇವೇತಂ। ಯೋ ಹಿ ಏಸ ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ
ಇದಾನಿ ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ಸಿರಿವಿಭವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತಂ ಪಥವಿಂ ಅನುಪರಿಯಾಯನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಿರತನಸ್ಸ, ತಾದಿಸಸ್ಸೇವ ಅಸ್ಸರತನಸ್ಸ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇಪಿ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಆಲೋಕದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಮಣಿರತನಸ್ಸ, ಛಬ್ಬಿಧಂ ದೋಸಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮನಾಪಚಾರಿನೋ ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ, ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಅನ್ತೋಪಥವಿಗತಾನಂ ನಿಧೀನಂ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಗಹಪತಿರತನಸ್ಸ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಕಲರಜ್ಜಾನುಸಾಸನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಪರಿಣಾಯಕರತನಸ್ಸ ಚ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ
ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಪುರೇಚರನ್ತಿ, ಪುರೇಚರಣಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಞ್ಞೋ ಚಕ್ಕರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ರತನೇಸು ಮಹಾಕಾಯೂಪಪನ್ನಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಹತ್ಥಿರತನಂ, ಇದಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಮಹನ್ತಂ ಧಮ್ಮಕಾಯೂಪಪನ್ನಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಹತ್ಥಿರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಅಸ್ಸರತನಂ ಸೀಘಂ ಲಹು ಜವಂ, ಇದಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಸೀಘಂ ಲಹು ಜವನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಸೀಘಲಹುಜವತಾಯ ಅಸ್ಸರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಮಣಿರತನಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮತಿ, ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ತಾಯ ಏಕನ್ತಕುಸಲತ್ತಾ ಕಿಲೇಸನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮತಿ, ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಾದಿವಸೇನ ಞಾಣಾಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಆಲೋಕದಸ್ಸನಭಾವೇನ ಮಣಿರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ।
ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಇತ್ಥಿರತನಂ ಕಾಯಚಿತ್ತದರಥಂ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಕಾಯಚಿತ್ತದರಥಂ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಿ, ಪರಿಳಾಹಂ ವೂಪಸಮೇತೀತಿ ಇತ್ಥಿರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಗಹಪತಿರತನಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಧನದಾನೇನ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಯಥಿಚ್ಛಿತಾದಿವಸೇನ ಅಪ್ಪನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಕರೋತೀತಿ ಗಹಪತಿರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಚ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪಾದನೇನ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ಕರೋತಿ। ಇದಮ್ಪಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಲೀನುದ್ಧಚ್ಚತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಯೋಗಮಜ್ಝತ್ತೇ ಠಪಯಮಾನಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಂ ಕರೋತೀತಿ ಪರಿಣಾಯಕರತನಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತುಭೂಮಕೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೪-೧೦. ದುಪ್ಪಞ್ಞಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೨೫-೨೩೧. ಚತುತ್ಥೇ ಏಳಮೂಗೋತಿ ಮುಖೇನ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋಪಿ ದೋಸೇಹಿ ಮೂಗೋ ಅಸಮ್ಪನ್ನವಚನೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಚಕ್ಕವತ್ತಿವಗ್ಗೋ।
೬. ಸಾಕಚ್ಛವಗ್ಗೋ
೧. ಆಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೨. ಛಟ್ಠವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಪುರಿಮನಯತೋ ವಿಸೇಸೋ। ನ ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದೀನಂ ಏತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾವ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಾ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪನ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಪರೇಪಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಸು ಹಿ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ, ಭತ್ತನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಕಸದಿಸೇ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜನೇನ, ತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರಅಭಯತ್ಥೇರಾದಿಸದಿಸೇ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವನೇನ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಸತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತತಾಯ
ಸತ್ತ ಧಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಪರಿಪುಚ್ಛಕತಾ ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತ್ತಪಟಿಪಾದನಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಞ್ಞವನ್ತಪುಗ್ಗಲಸೇವನಾ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಪುಚ್ಛಕತಾತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಝಾನಙ್ಗಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪರಿಪುಚ್ಛಾಬಹುಲತಾ।
ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರಾನಂ ವತ್ಥೂನಂ ವಿಸದಭಾವಕರಣಂ। ಯದಾ ಹಿಸ್ಸ ಕೇಸನಖಲೋಮಾನಿ ದೀಘಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸರೀರಂ ವಾ ಉಸ್ಸನ್ನದೋಸಞ್ಚೇವ ಸೇದಮಲಮಕ್ಖಿತಞ್ಚ, ತದಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥು ಅವಿಸದಂ ಹೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ। ಯದಾ ಪನ ಚೀವರಂ ಜಿಣ್ಣಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಉಕ್ಲಾಪಂ, ತದಾ ಬಾಹಿರವತ್ಥು ಅವಿಸದಂ ಹೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ। ತಸ್ಮಾ ಕೇಸಾದಿಛೇದನೇನ ಉದ್ಧಂವಿರೇಚನಅಧೋವಿರೇಚನಾದೀಹಿ ಸರೀರಸಲ್ಲಹುಕಭಾವಕರಣೇನ ಉಚ್ಛಾದನನಹಾಪನೇನ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕವತ್ಥು ವಿಸದಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸೂಚಿಕಮ್ಮಧೋವನರಜನಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಾದೀಹಿ ಬಾಹಿರವತ್ಥು ವಿಸದಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಅವಿಸದೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕೇಸು ಞಾಣಮ್ಪಿ ಅವಿಸದಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ದೀಪಕಪಲ್ಲಕವಟ್ಟಿತೇಲಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನದೀಪಸಿಖಾಯ ಓಭಾಸೋ
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತ್ತಪಟಿಪಾದನಾ ನಾಮ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಮಭಾವಕರಣಂ। ಸಚೇ ಹಿಸ್ಸ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ, ಇತರಾನಿ ಮನ್ದಾನಿ, ತತೋ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಗ್ಗಹಕಿಚ್ಚಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಕಿಚ್ಚಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಕ್ಕಲಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ। ಸಚೇ ಪನ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬಲವಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ನೇವ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಇತರಾನಿ ಇತರಕಿಚ್ಚಭೇದಂ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪಸ್ಸದ್ಧಾದಿಭಾವನಾಯ ಹಾಪೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥಾಪಿ ಸೋಣತ್ಥೇರಸ್ಸ ವತ್ಥು ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಬಲವಭಾವೇ ಸತಿ ಇತರೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚೇಸು ಅಸಮತ್ಥತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ವಿಸೇಸತೋ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾನಂ ಸಮಾಧಿವೀರಿಯಾನಞ್ಚ ಸಮತಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ। ಬಲವಸದ್ಧೋ ಹಿ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ ಮುಧಪ್ಪಸನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಸೀದತಿ। ಬಲವಪಞ್ಞೋ ಪನ ಮನ್ದಸದ್ಧೋ ಕೇರಾಟಿಕಪಕ್ಖಂ ಭಜತಿ, ಭೇಸಜ್ಜಸಮುಟ್ಠಿತೋ ವಿಯ ರೋಗೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ। ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನೇವ ಕುಸಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅತಿಧಾವಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಉಭಿನ್ನಂ ಸಮತಾಯ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಸೀದತಿ। ಬಲವಸಮಾಧಿಂ ಪನ ಮನ್ದವೀರಿಯಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖತ್ತಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಅಭಿಭವತಿ। ಬಲವವೀರಿಯಂ ಮನ್ದಸಮಾಧಿಂ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕ್ಖತ್ತಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಅಭಿಭವತಿ। ಸಮಾಧಿ ಪನ ವೀರಿಯೇನ ಸಂಯೋಜಿತೋ ಕೋಸಜ್ಜೇ ಪತಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ವೀರಿಯಂ ಸಮಾಧಿನಾ ಸಂಯೋಜಿತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಪತಿತುಂ ನ ಲಭತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ಸಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಉಭಯಸಮತಾಯ ಹಿ ಅಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ।
ಅಪಿ ಚ ಸಮಾಧಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಬಲವತೀಪಿ ಸದ್ಧಾ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಸದ್ದಹನ್ತೋ ಓಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ। ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸು ಪನ ಸಮಾಧಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾ ಬಲವತೀ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಅಪ್ಪನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಬಲವತೀ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಉಭಿನ್ನಂ
ದುಪ್ಪಞ್ಞಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನಾ ಪಞ್ಞವನ್ತಪುಗ್ಗಲಸೇವನಾ ನಾಮ ಸಮಪಞ್ಞಾಸಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಉದಯಬ್ಬಯಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಪುಗ್ಗಲಸೇವನಾ। ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾಮ ಗಮ್ಭೀರೇಸು ಖನ್ಧಾದೀಸು ಪವತ್ತಾಯ ಗಮ್ಭೀರಪಞ್ಞಾಯ ಪಭೇದಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ। ತದಧಿಮುತ್ತತಾ ನಾಮ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತತಾ। ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತಿ।
ಏಕಾದಸ ಧಮ್ಮಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಅಪಾಯಭಯಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸಾವಿತಾ, ಗಮನವೀಥಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಾಪಚಾಯನತಾ, ದಾಯಜ್ಜಮಹತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಸತ್ಥುಮಹತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಜಾತಿಮಹತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಮಹತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ, ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ।
ತತ್ಥ ‘‘ನಿರಯೇಸು ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕಾರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನಕಾಲೇಪಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ಜಾಲಖಿಪನಕುಮೀನಾದೀಹಿ ಗಹಿತಕಾಲೇಪಿ, ಪಾಜನಕಣ್ಟಕಾದಿಪ್ಪಹಾರತುನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಕಟವಹನಾದಿಕಾಲೇಪಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಮ್ಪಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಹಿ ಆತುರೀಭೂತಕಾಲೇಪಿ, ಕಾಲಕಞ್ಚಿಕಅಸುರೇಸು ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತಭಾವೇನ ವಾತಾತಪಾದಿದುಕ್ಖಾನುಭವನಕಾಲೇಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ। ಅಯಮೇವ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪಾಯಭಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಕುಸೀತೇನ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಲದ್ಧುಂ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇನೇವ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸಾವಿನೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಸಬ್ಬಬುದ್ಧ-ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ-ಮಹಾಸಾವಕೇಹೇವ ಗಮನವೀಥಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ಯೇ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಇಮೇ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ನೇವ ಞಾತಕಾ, ನ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ, ನಾಪಿ ‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ತೇ ಪಣೀತಾನಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನಿ ದೇನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನಾ ದೇನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾರಾಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೋ ಸುಖಂ ವಿಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಏವಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸತಾ ತುಯ್ಹಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವಂ ಕುಸೀತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ತಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಅಪಚಾಯಿಸ್ಸಸಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸೇವ ಹಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾಪಚಾಯನಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾಪಚಾಯನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮಹಾಮಿತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ।
ಥೇರೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಕಲೇಣೇ ನಾಮ ಪಟಿವಸತಿ। ತಸ್ಸೇವ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಏಕಾ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಥೇರಂ ಪುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಧೀತರಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪುರಾಣತಣ್ಡುಲಾ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಖೀರಂ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಸಪ್ಪಿ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಫಾಣಿತಂ, ತವ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ಅಯ್ಯಮಿತ್ತಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖೀರಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದೇಹಿ, ತ್ವಞ್ಚ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ಹಿಯ್ಯೋ ಪಕ್ಕಂ ಪಾರಿವಾಸಿಕಭತ್ತಂ ಕಞ್ಜಿಯೇನ ಭುತ್ತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ದಿವಾ ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಕಪಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಣತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಅಮ್ಬಿಲಯಾಗುಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಠಪೇಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ।
ಥೇರೋ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ನೀಹರನ್ತೋವ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಓವದಿ ‘‘ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಕಿರ ಕಞ್ಜಿಯೇನ ಪಾರಿವಾಸಿಕಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಾಪಿ ಕಣಪಣ್ಣಮ್ಬಿಲಯಾಗುಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತುಯ್ಹಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪನ ಪುರಾಣತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಖೋ ಪನೇಸಾ ನೇವ ಖೇತ್ತಂ ನ ವತ್ಥುಂ ನ ಭತ್ತಂ ನ ವತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ದೇತಿ, ತ್ವಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ದಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ
‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ।
ಯಸ್ಸ ತೇ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋಸಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ॥ –
ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಿತ್ಥಿಯೋ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಪಾತೋಯೇವಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ।
ದಾರಿಕಾಪಿ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಭಾತಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದ್ವಾರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ। ಸಾ ಥೇರೇ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಯೋಜಿತಸ್ಸ ಖೀರಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಸುಖಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾಪಿ ತಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ತದಾ ಅತಿವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಮುಖಂ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತತಾಲಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ।
ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮ, ಭಾತಿಕೋ ತೇ ಆಗತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿರಮತಿ ತೇ, ಅಮ್ಮ, ಭಾತಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತೀ’’ತಿ ಆಹ।
‘‘ಮಹನ್ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸತ್ಥುದಾಯಜ್ಜಂ, ಯದಿದಂ ಸತ್ತ ಅರಿಯಧನಾನಿ ನಾಮ, ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕುಸೀತೇನ ಗಹೇತುಂ। ಯಥಾ ಹಿ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಪುತ್ತೋ’ತಿ ಪರಿಬಾಹಿರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸೋ ತೇಸಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ದಾಯಜ್ಜಂ ನ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಕುಸೀತೋಪಿ ಇದಂ ಅರಿಯಧನದಾಯಜ್ಜಂ ನ ಲಭತಿ ದಾಯಜ್ಜಮಹತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ಮಹಾ ಸತ್ಥುಮಹತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ಜಾತಿಯಾಪಿ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ನ ಲಾಮಕಜಾತಿಕೋ, ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಯ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಾ ಆಗತಉಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೇ ಜಾತೋಸಿ, ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಚ ಮಹಾಮಾಯಾದೇವಿಯಾ ಚ ನತ್ತಾ, ರಾಹುಲಭದ್ದಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ, ತಯಾ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಜಿನಪುತ್ತೇನ ಹುತ್ವಾ ನ ಯುತ್ತಂ ಕುಸೀತೇನ ವಿಹರಿತು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿಮಹತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಚೇವ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ ಚ ವೀರಿಯೇನೇವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸು। ತ್ವಂ ಪನ ಏತೇಸಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಸಿ, ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಮಹತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
ಕುಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತಅಜಗರಸದಿಸೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯೇ ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲೇ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇ ಪಹಿತತ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ವೀರಿಯುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತಿ।
ಏಕಾದಸ ಧಮ್ಮಾ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಘೋ, ಸೀಲಂ, ಚಾಗೋ, ದೇವತಾನುಸ್ಸತಿ, ಉಪಸಮಾನುಸ್ಸತಿ, ಲೂಖಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ, ಸಿನಿದ್ಧಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ, ಪಸಾದನೀಯಸುತ್ತನ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ।
ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಯಾವ ಉಪಚಾರಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಮಾನೋ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಗಿಹಿನೋ ದಸಸೀಲಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ
ಸತ್ತ ಧಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಪಣೀತಭೋಜನಸೇವನತಾ, ಉತುಸುಖಸೇವನತಾ, ಇರಿಯಾಪಥಸುಖಸೇವನತಾ, ಮಜ್ಝತ್ತಪಯೋಗತಾ, ಸಾರದ್ಧಕಾಯಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯ-ಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ, ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ।
ಪಣೀತಞ್ಹಿ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಸೀತುಣ್ಹೇಸು ಉತೂಸು ಠಾನಾದೀಸು ಚ ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಸಪ್ಪಾಯಂ ಉತುಞ್ಚ ಇರಿಯಾಪಥಞ್ಚ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಮಹಾಪುರಿಸಜಾತಿಕೋ ಸಬ್ಬಉತುಇರಿಯಾಪಥಕ್ಖಮೋವ ಹೋತಿ, ನ ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಸ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸೇವ ವಿಸಭಾಗೇ ಉತುಇರಿಯಾಪಥೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಭಾಗೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಮಜ್ಝತ್ತಪಯೋಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ। ಇಮಿನಾ ಮಜ್ಝತ್ತಪಯೋಗೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪರಂ ವಿಹೇಠಯಮಾನೋವ ವಿಚರತಿ, ಏವರೂಪಂ ಸಾರದ್ಧಕಾಯಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಸಂಯತಪಾದಪಾಣಿಂ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಪಸ್ಸದ್ಧಿಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತಿ।
ದಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತ್ತಪಟಿಪಾದನತಾ, ನಿಮಿತ್ತಕುಸಲತಾ, ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತಾ, ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನತಾ, ಸಮಯೇ ಸಮ್ಪಹಂಸನತಾ, ಸಮಯೇ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನತಾ, ಅಸಮಾಹಿತಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ, ಸಮಾಹಿತಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ, ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ। ತತ್ಥ ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯತಾ ಚ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಮತ್ತಪಟಿಪಾದನತಾ ಚ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ನಿಮಿತ್ತಕುಸಲತಾ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತಿಸಿಥಿಲವೀರಿಯತಾದೀಹಿ ಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮವಿಚಯವೀರಿಯಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾಪನೇನ ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹನಂ। ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನತಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವೀರಿಯತಾದೀಹಿ ಉದ್ಧತಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧಿಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾಪನೇನ ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ। ಸಮಯೇ ಸಮ್ಪಹಂಸನತಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯೋಗಮನ್ದತಾಯ ವಾ ಉಪಸಮಸುಖಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಾ ನಿರಸ್ಸಾದಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಟ್ಠಸಂವೇಗವತ್ಥುಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಸಂವೇಜೇತಿ। ಅಟ್ಠ ಸಂವೇಗವತ್ಥೂನಿ ನಾಮ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಪಞ್ಚಮಂ, ಅತೀತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅನಾಗತೇ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಆಹಾರಪರಿಯೇಟ್ಠಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ। ರತನತ್ತಯಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಚ ಪಸಾದಂ ಜನೇತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಮಯೇ ಸಮ್ಪಹಂಸನತಾ’’ತಿ।
ಸಮಯೇ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನತಾ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಆಗಮ್ಮ ಅಲೀನಂ ಅನುದ್ಧತಂ ಅನಿರಸ್ಸಾದಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಂ ಸಮಥವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತದಾಸ್ಸ ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹಸಮ್ಪಹಂಸನೇಸು ನ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಸಾರಥಿ ಅಸಮಾಹಿತಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ ನಾಮ ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಾನಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜನಂ। ಸಮಾಹಿತಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ ನಾಮ ಉಪಚಾರೇನ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಯ ವಾ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾನಂ ಸೇವನಾ ಭಜನಾ ಪಯಿರುಪಾಸನಾ। ತದಧಿಮುತ್ತತಾ ನಾಮ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಸಮಾಧಿಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಮೇವ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜತೋ ಏಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತಿ।
ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಸತ್ತಮಜ್ಝತ್ತತಾ, ಸಙ್ಖಾರಮಜ್ಝತ್ತತಾ, ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಕೇಲಾಯನಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾ, ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಮಜ್ಝತ್ತಪುಗ್ಗಲಸೇವನತಾ, ತದಧಿಮುತ್ತತಾತಿ। ತತ್ಥ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತ್ತಮಜ್ಝತ್ತತಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ – ‘‘ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋವ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ಕಮ್ಮೇನ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಏಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ಕಮ್ಮೇನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಕಂ ಕೇಲಾಯಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಚ – ‘‘ಪರಮತ್ಥತೋ ಸತ್ತೋಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ಕಂ ಕೇಲಾಯಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಸ್ಸತ್ತಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಚ। ದ್ವೀಹೇವಾಕಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರಮಜ್ಝತ್ತತಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ – ‘‘ಇದಂ
ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಕೇಲಾಯನಪುಗ್ಗಲಪರಿವಜ್ಜನತಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಹಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಧೀತಾದಿಕೇ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕಾದಿಕೇ ಮಮಾಯತಿ, ಸಹತ್ಥಾವ ನೇಸಂ ಕೇಸಚ್ಛೇದನ-ಸೂಚಿಕಮ್ಮ-ಚೀವರಧೋವನ-ರಜನ-ಪತ್ತಪಚನಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಸುಕೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಕುಹಿಂ, ಅಸುಕೋ ದಹರೋ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ಭನ್ತಮಿಗೋ ವಿಯ ಇತೋ ಸತ್ತಕೇಲಾಯನೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ಚೀವರಪತ್ತಥಾಲಕಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಮಮಾಯತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತುಮ್ಪಿ ನ ದೇತಿ, ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಯಾಚಿತೋಪಿ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಧನಾಯನ್ತಾ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಾಮ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಖಾರಕೇಲಾಯನೋ ನಾಮ। ಯೋ ಪನ ತೇಸು ದ್ವೀಸುಪಿ ವತ್ಥೂಸು ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಉದಾಸಿನೋ, ಅಯಂ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಮಜ್ಝತ್ತೋ ನಾಮ। ಇತಿ ಅಯಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಏವರೂಪಂ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಕೇಲಾಯನಪುಗ್ಗಲಂ ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರಮಜ್ಝತ್ತಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ತದುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತಿ।
ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಭೇದಾ ದಸ ಅಸುಭಾರಮ್ಮಣಾ ಧಮ್ಮಾ। ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ನಾಮ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ, ಪಥಮನಸಿಕಾರೋ, ಉಪ್ಪಾದಕಮನಸಿಕಾರೋ। ಅಪಿಚ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೋ, ಅಸುಭಭಾವನಾನುಯೋಗೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾತಿ।
ದಸವಿಧಞ್ಹಿ ಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀಯತಿ, ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಸ್ಸಾಪಿ, ಚತುನ್ನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆಲೋಪಾನಂ ಓಕಾಸೇ
‘‘ಚತ್ತಾರೋ
ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೯೮೩)।
ಅಸುಭಕಮ್ಮಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸದಿಸೇ ಅಸುಭಭಾವನಾರತೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀಯತಿ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ದಸಅಸುಭನಿಮಿತ್ತಾಯ-ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾಯಪಿ ಪಹೀಯತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ
ಮೇತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮೇತ್ತಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪ್ಪನಾಪಿ ಉಪಚಾರೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪನಾಯೇವ। ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋವ। ಅಪಿಚ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಮೇತ್ತಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೋ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾನುಯೋಗೋ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತಾ, ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಹುಲತಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾತಿ।
ಓದಿಸ್ಸಕಅನೋದಿಸ್ಸಕದಿಸಾಫರಣಾನಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಮೇತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಹೀಯತಿ, ತಥಾ ಓಧಿಸೋಅನೋಧಿಸೋದಿಸಾಫರಣವಸೇನ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ। ‘‘ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಕುದ್ಧೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ? ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲಾದೀನಿ ನಾಸೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ? ನನು ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನೇವ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ? ಪರಸ್ಸ ಕುಜ್ಝನಂ ನಾಮ ವೀತಚ್ಚಿಕಙ್ಗಾರತತ್ತಅಯಸಲಾಕಗೂಥಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಂ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಸದಿಸಂ ಹೋತಿ। ಏಸೋಪಿ ತವ ಕುದ್ಧೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ? ಕಿಂ ತೇ ಸೀಲಾದೀನಿ ವಿನಾಸೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ? ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ? ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಪಹೇಣಕಂ ವಿಯ ಪಟಿವಾತಂ ಖಿತ್ತರಜೋಮುಟ್ಠಿ ವಿಯ ಚ ಏತಸ್ಸೇವೇಸ ಕೋಧೋ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರಸ್ಸ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋಪಿ, ಉಭಯಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತಸ್ಸಾಪಿ, ಅಸ್ಸಗುತ್ತತ್ಥೇರಸದಿಸೇ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾರತೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಹೀಯತಿ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಮೇತ್ತಾನಿಸ್ಸಿತಸಪ್ಪಾಯಕಥಾಯಪಿ ಪಹೀಯತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛ ಧಮ್ಮಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ
ಅತ್ಥಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅರತೀತಿಆದಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ಅಪಿ ಚ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ
ಆಹರಹತ್ಥಕಂ, ಭುತ್ತವಮಿತಕಂ, ತತ್ರವಟ್ಟಕಂ, ಅಲಂಸಾಟಕಂ, ಕಾಕಮಾಸಕಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ
ಅತ್ಥಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚೇತಸೋ ವೂಪಸಮೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಅಪಿಚ ಛ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ – ಬಹುಸ್ಸುತತಾ, ಪರಿಪುಚ್ಛಕತಾ, ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುತಾ, ವುದ್ಧಸೇವಿತತಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾತಿ।
ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನಪಿ ಹಿ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ನಿಕಾಯೇ ಪಾಳಿವಸೇನ ಚ ಅತ್ಥವಸೇನ ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀಯತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಪರಿಪುಚ್ಛಾಬಹುಲಸ್ಸಾಪಿ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವತಾಯ ಪಕತಞ್ಞುನೋಪಿ, ವುದ್ಧೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸದಿಸೇ ವಿನಯಧರೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀಯತಿ, ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಿಸ್ಸಿತಸಪ್ಪಾಯಕಥಾಯಪಿ ಪಹೀಯತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಛ ಧಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ಇಮೇಹಿ
ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದೀನಿಪಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಅಪಿಚ ಛ ಧಮ್ಮಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ
ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನಪಿ ಹಿ ಏಕಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚ ವಾ ನಿಕಾಯೇ ಪಾಳಿವಸೇನ ಚ ಅತ್ಥವಸೇನ ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಹೀಯತಿ, ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಬಹುಲಸ್ಸಾಪಿ
೨. ಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೩. ದುತಿಯೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋ ಜನಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಸಙ್ಘೋ। ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಏವ, ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ। ಇಧ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸೂತಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಾ। ತೇ ಪನ ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠಾ, ‘‘ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಪನ ಪವಿಸಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಾ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ‘‘ಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಪುರಿಸೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಅಪತ್ತೋಪಿ ‘‘ಕಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಗಾಮಂ ಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋತಿ ಜೇತವನಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಆರಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಸಮಣೋ ಆವುಸೋತಿ ಆವುಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ।
ಮಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆವುಸೋ ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಮಯೇ ‘‘ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಏತಂ ನತ್ಥಿ
ಇಧ ನೋ ಆವುಸೋತಿ ಏತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞಾಪನೇ। ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಕಿಂ ಅಧಿಕಂ? ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋತಿ ಕೋ ಅಧಿಕಪ್ಪಯೋಗೋ? ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ಕಿಂ ನಾನತ್ತಂ? ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನನ್ತಿ ಯದಿದಂ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಬ್ಭ ನಾನಾಕರಣಂ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಿನ್ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿಂಸೂತಿ ‘‘ಏವಮೇವ’’ನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು। ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಂಸೂತಿ ‘‘ನಯಿದಂ ಏವ’’ನ್ತಿ ನ ಪಟಿಸೇಧಿಂಸು। ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಪಹೋನ್ತಾ ಏವಂ ಅಕಂಸು, ಉದಾಹು ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಾತಿ? ಪಹೋನ್ತಾ। ನ ಹಿ ತೇ ಏತ್ತಕಂ ಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ‘‘ಆವುಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಪನ ತೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನೋ ಏತಂ ಕಥಾಪಾಭತಂ, ಮಯಂ ಏತಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮ, ಅಥ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಮಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕಾರಣಂ। ನ ಚೇವ ಸಮ್ಪಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ವಿಘಾತನ್ತಿ ಅಸಮ್ಪಾಯನತೋ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯಥಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾತಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಾ ಅವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸದೇವಕೇತಿ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕೇ। ಸಮಾರಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವಂ ತೀಣಿ ಠಾನಾನಿ ಲೋಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಜಾಯಾತಿ, ಪಞ್ಚಹಿಪಿ ಸತ್ತಲೋಕಮೇವ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕಾದಿಭೇದೇ ಲೋಕೇ ಇತೋ ವಾ ಪನ ಸುತ್ವಾತಿ ಇತೋ ವಾ ಪನ ಮಮ ಸಾಸನತೋ ಸುತ್ವಾ। ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ತಥಾಗತಸಾವಕೋಪಿ ಆರಾಧೇಯ್ಯ, ಪರಿತೋಸೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಥಾ ಆರಾಧನಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಚಿತ್ತಾರಾಧನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮೋ ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪರಿಯಾಯೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಛನ್ದರಾಗೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಪರೇಸಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಛನ್ದರಾಗೋ। ಉದ್ದೇಸಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗಣನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಪಟಿಘೋ। ಬಹಿದ್ಧಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಪರೇಸಂ ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಪಟಿಘೋ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇಸು ವಿಮತಿ। ಬಹಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಮಹಾವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಸತೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸತಿ। ಬಹಿದ್ಧಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಸತೀತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸತಿ। ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಕಾಯಿಕನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ। ಚೇತಸಿಕನ್ತಿ – ‘‘ನ ತಾವಾಹಂ ಇಮಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಾಯಪಯೋಗಂ ವಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ। ಕಾಯಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನಂ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಚಿತ್ತಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ದರಥಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಮಿಸ್ಸಕಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಿತಾ। ಏತೇಸು ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸತಿ, ಪವಿಚಯೋ, ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಇಮೇ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ಲೋಕಿಯಾವ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಮಗ್ಗಂ ಅಪತ್ತಂ ಕಾಯಿಕವೀರಿಯಂ। ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರಾ ಪನ ಪೀತಿಸಮಾಧೀ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರೂಪಾವಚರಾ ಹೋನ್ತಿ, ರೂಪಾವಚರೇ ಪನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಯೇ ಚ ಥೇರಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದೀಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ರೂಪಾವಚರಾಪಿ ಅರೂಪಾವಚರಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು ಹಿ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಪೀತಿಯೇವ ಏಕನ್ತೇನ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಸೇಸಾ ಛ ಮಿಸ್ಸಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ। ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಜಾತಾ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮೀ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋತಿ।
೩. ಅಗ್ಗಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೪. ತತಿಯೇ ಸತಿಞ್ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬತ್ಥಿಕಂ ವದಾಮೀತಿ ಲೋಣಧೂಪನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಿಕಾಮಚ್ಚಂ ವಿಯ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಣಧೂಪನಂ ಸಬ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನೇಸುಪಿ ನಿವಿಸತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಿಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಯೋಧಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ ಮನ್ತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪಟಿಹಾರಕಮ್ಮಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಾಧೇತಿ, ಏವಂ ಉದ್ಧತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ, ಲೀನಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸತಿಯಾ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ವಿನಾ ಸತಿಯಾ ಏತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾವ ಕಥಿತಾ।
೪. ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೫. ಚತುತ್ಥೇ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೪೦-೨೪೧) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಮಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವದನ್ತಿ। ತಿತ್ಥಿಯಾನಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ವಾ ಮೇತ್ತಾದಿಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಕಿಂ ಗತಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಕಿಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಕಿಂ ಪರಮಾತಿ ಕಿಂ ಉತ್ತಮಾ। ಕಿಂ ಫಲಾತಿ ಕಿಂ ಆನಿಸಂಸಾ। ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ ಕಿಂ ನಿಟ್ಠಾ। ಮೇತ್ತಾಸಹಗತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಸಹಗತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ।
ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ – ಸತ್ತಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ, ಸಙ್ಖಾರಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಇಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಸಞ್ಞೀ। ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವಿಹರತಿ? ಅಸುಭಫರಣಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕಥಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ। ಪಟಿಕೂಲೇ ಪನ ಅನಿಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಫರಣಂ ವಾ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಯಥಾಹ ‘‘ಕಥಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ। ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಪಟಿಕೂಲಾಪಟಿಕೂಲೇಸು ಚ ತದೇವ ಮೇತ್ತಾಫರಣಂ ವಾ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೧೭) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಪನ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಂ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅರಿಯಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ದೇಸನಾ ವಿನಿವಟ್ಟೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ। ಇದಂ ಪನ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋಪಿ ಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪರಮಾ ಮೇತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ। ಯಂಪರಮಾ ಪನ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ। ಪರತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುನ ದೇಸನಾರಮ್ಭಪಯೋಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸುಭಪರಮನ್ತಿ ಸುಭನಿಟ್ಠಂ, ಸುಭಕೋಟಿಕಂ, ಸುಭನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ। ಇಧಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಇಧೇವ ಪಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸ, ನಯಿಮಂ ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಇಧಪಞ್ಞೋ, ತಸ್ಸ ಇಧಪಞ್ಞಸ್ಸ, ಲೋಕಿಯಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉತ್ತರಿವಿಮುತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝತೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ। ಯೋ ಪನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪರಮಾವ ಮೇತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕರುಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಾಸಂ ಮೇತ್ತಾದೀನಂ ಸುಭಪರಮಾದಿತಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾತಿ? ಸಭಾಗವಸೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ। ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಸುಭಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ।
ಕರುಣಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಉಣ್ಹಾಭಿಘಾತಾದಿರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ ಸತ್ತದುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಕರುಣಾಯ ಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ರೂಪೇ ಆದೀನವೋ ಪರಿವಿದಿತೋ ಹೋತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ।
ಮುದಿತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಪನ ತೇನ ತೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಕಾರಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪಾಮೋಜ್ಜಸತ್ತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಮುದಿತಾಯ ಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಗ್ಗಹಣಪರಿಚಿತಂ ಹೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮಾಧಿಗತಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಆಕಾಸನಿಮಿತ್ತಗೋಚರೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ। ಇತಿ ಮುದಿತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ।
ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಾ ಸುಖಿತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು, ದುಕ್ಖತೋ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತು, ಸಮ್ಪತ್ತಸುಖತೋ ವಾ ಮಾ ವಿಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಆಭೋಗಾಭಾವತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿಪರಮತ್ಥಗಾಹವಿಮುಖಸಮ್ಭವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗ್ಗಹಣದುಕ್ಖಚಿತ್ತಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ। ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ।
೫. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಗೇವಾತಿ ಪಠಮಞ್ಞೇವ। ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಕಾಮರಾಗಗಹಿತೇನ। ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನಾತಿ ಕಾಮರಾಗಾನುಗತೇನ। ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಙ್ಗನಿಸ್ಸರಣಂ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪೀತಿಆದೀಸು ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ತತ್ಥೋ ನಾಮ, ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪರತ್ಥೋ ನಾಮ, ಸ್ವೇವ ದುವಿಧೋಪಿ ಉಭಯತ್ಥೋ ನಾಮ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಹಿ ದ್ವೇವ ನಿಸ್ಸರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ। ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ತಾವ ಮೇತ್ತಾಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ। ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಮಥೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ ಪನೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ಸಮುಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸರಣಂ।
ಯಾ ಪನೇತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉದಪತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಲಾಖಾಯ ವಾತಿಆದಿಕಾ ಉಪಮಾ ವುತ್ತಾ, ತಾಸು ಉದಪತ್ತೋತಿ ಉದಕಭರಿತಾ ಪಾತಿ। ಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ವಣ್ಣಭೇದಕರಣವಸೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ। ಪಕ್ಕುಥಿತೋತಿ ಕುಥಿತೋ। ಉಸ್ಮುದಕಜಾತೋತಿ ಉಸುಮಜಾತೋ। ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ತಿಲಬೀಜಕಾದಿಭೇದೇನ ವಾತೇರಿತೋತಿ ವಾತೇನ ಆವಿಲೋತಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ। ಲುಳಿತೋತಿ ಅಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ। ಕಲಲೀಭೂತೋತಿ ಕದ್ದಮೀಭೂತೋ। ಅನ್ಧಕಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಕೋಟ್ಠನ್ತರಾದಿಭೇದೇ ಅನಾಲೋಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಭಗವಾ ತೀಹಿ ಭವೇಹಿ ದೇಸನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಸರಣಮತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ।
೬. ಅಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೭. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞಾಣಾಯ ಅದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾಣತ್ಥಾಯ ಅದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ। ತಗ್ಘ ಭಗವಾ ನೀವರಣಾತಿ ಏಕಂಸೇನ ಭಗವಾ ನೀವರಣಾ। ಕಾಯಕಿಲಮಥೋತಿ ಚಿತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಚಿತ್ತದರಥೋ। ಸೋಪಿ ಮೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೋತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀತಲಂ ಉತುಸಪ್ಪಾಯಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯದರಥೋ ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧೇ ತದನ್ವಯೇನೇವ ಚಿತ್ತದರಥೋಪಿ। ಅಪಿಚ ಮಗ್ಗೇನೇವಸ್ಸ ಏತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೭. ಆನಾಪಾನವಗ್ಗೋ
೧. ಅಟ್ಠಿಕಮಹಪ್ಫಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೩೮. ಸತ್ತಮಾದೀಸು ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾತಿ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಅಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ತಂ ಪನೇತಂ ಭಾವಯತೋ ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಛವಿಪಿ ಚಮ್ಮಮ್ಪಿ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ನಿಮಿತ್ತೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಛವಿಚಮ್ಮಾನಿ ನೇವ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸಙ್ಖವಣ್ಣೋ ಸುದ್ಧಅಟ್ಠಿಕಸಙ್ಘಾಟೋವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಗತಂ ಧಮ್ಮಿಕತಿಸ್ಸರಾಜಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಿಯ, ಪಟಿಮಗ್ಗೇ ಹಸಮಾನಂ ಇತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಾಸಿನೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ ಚಾತಿ। ವತ್ಥೂನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೫) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ। ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇತಿ ಗಹಣಸೇಸೇ ಉಪಾದಾನಸೇಸೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಹಿ।
೨-೧೦. ಪುಳವಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೩೯-೨೪೭. ಪುಳವಕಸಞ್ಞಾತಿ ಪುಳವಂ ಪುಳವನ್ತಿ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ವಿನೀಲಕಸಞ್ಞಾದೀಸುಪಿ ಮೇತ್ತಾದಯೋ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನವಸೇನೇವ।
೮. ನಿರೋಧವಗ್ಗೋ
೧-೧೦. ಅಸುಭಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೪೮-೨೫೭. ಅಸುಭಸಞ್ಞಾತಿ ಅಸುಭೇ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಾ। ಮರಣಸಞ್ಞಾತಿ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಮರಿತಬ್ಬಂ, ಮರಣಪಟಿಬದ್ಧಂ ಮೇ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾತಿ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸಾದಿಮ್ಹಿ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಾ। ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞಾತಿ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಅನಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ। ಪಹಾನಸಞ್ಞಾವಿರಾಗಸಞ್ಞಾತಿ ದ್ವೇ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾ। ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ ಮಿಸ್ಸಕಾ। ಏವಮೇತಾನಿ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾದೀನಿ ವೀಸತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ। ತೇಸಂ ನವಸು ಅಪ್ಪನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಾದಸ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಿಕಾ। ಸೇಸಾ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೯೪) ಆಗತಾವ। ಗಙ್ಗಾಪೇಯ್ಯಾಲಾದಯೋ ಮಗ್ಗಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।