೩. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಅಮ್ಬಪಾಲಿವಗ್ಗೋ

೧. ಅಮ್ಬಪಾಲಿಸುತ್ತಂ

೩೬೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಅಮ್ಬಪಾಲಿವನೇ। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ। ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ಸತಿಸುತ್ತಂ

೩೬೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಅಮ್ಬಪಾಲಿವನೇ। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ। ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಅಸಿತೇ ಪೀತೇ ಖಾಯಿತೇ ಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ। ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತಂ

೩೬೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಪನಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಮಞ್ಚೇವ ಮಮೇವ (ಸೀ॰) ಅಜ್ಝೇಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇ ಚ ಭಾಸಿತೇ ಮಮೇವ ಅನುಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ದೇಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಸುಗತೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾಹಂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾಹಂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ। ಯತೋ ಖೋ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ, ತತೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ತಿವಿಧೇನ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ।

ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ॰… ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ॰… ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ತಿವಿಧೇನ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ । ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ತತಿಯಂ।

೪. ಸಾಲಸುತ್ತಂ

೩೭೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ವಿಹರತಿ ಸಾಲಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ…ಪೇ॰… ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ನವಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅಧುನಾಗತಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ, ತೇ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ। ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಥ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಥ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ವೇದನಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಥ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರಥ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇಖಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸಾ ಅನುತ್ತರಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ , ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಯ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ।

‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ವುಸಿತವನ್ತೋ ಕತಕರಣೀಯಾ ಓಹಿತಭಾರಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನಾ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾ, ತೇಪಿ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಕಾಯೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ವೇದನಾಹಿ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ; ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಚಿತ್ತೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ; ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ ಆತಾಪಿನೋ ಸಮ್ಪಜಾನಾ ಏಕೋದಿಭೂತಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಮಾಹಿತಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ।

‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ನವಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅಧುನಾಗತಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ, ತೇ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಅಕುಸಲರಾಸಿಸುತ್ತಂ

೩೭೧. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಅಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ , ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚನೀವರಣಂ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನೀವರಣಂ। ‘ಅಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ।

‘‘‘ಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ । ‘ಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಸಕುಣಗ್ಘಿಸುತ್ತಂ

೩೭೨. ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ಸಕುಣಗ್ಘಿಯಾ ಹರಿಯಮಾನೋ ಏವಂ ಪರಿದೇವಸಿ – ‘ಮಯಮೇವಮ್ಹ ಮಯಮೇವಾಮ್ಹ (ಕ॰) ಅಲಕ್ಖಿಕಾ, ಮಯಂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾ, ಯೇ ಮಯಂ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿಮ್ಹ ಪರವಿಸಯೇ। ಸಚೇಜ್ಜ ಮಯಂ ಗೋಚರೇ ಚರೇಯ್ಯಾಮ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ, ನ ಮ್ಯಾಯಂ ನ ಚಾಯಂ (ಸೀ॰), ಸಕುಣಗ್ಘಿ, ಅಲಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಯದಿದಂ – ಯುದ್ಧಾಯಾ’ತಿ। ‘ಕೋ ಪನ ತೇ, ಲಾಪ, ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ’ತಿ? ‘ಯದಿದಂ – ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣಂ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನ’’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಸಂವದಮಾನಾ ಅವಚಮಾನಾ (ಸೀ॰) ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಪಮುಞ್ಚಿ – ‘ಗಚ್ಛ ಖೋ ತ್ವಂ, ಲಾಪ, ತತ್ರಪಿ ಮೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಮೋಕ್ಖಸೀ’’’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣಂ ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಕುಣಗ್ಘಿಂ ವದಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ – ‘ಏಹಿ ಖೋ ದಾನಿ ಮೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ, ಏಹಿ ಖೋ ದಾನಿ ಮೇ, ಸಕುಣಗ್ಘೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಪತ್ಥದ್ಧಾ ಸಕೇ ಬಲೇ ಅಸಂವದಮಾನಾ ಉಭೋ ಪಕ್ಖೇ ಸನ್ನಯ್ಹ ಸನ್ಧಾಯ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಲಾಪಂ ಸಕುಣಂ ಸಹಸಾ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾ। ಯದಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಾಸಿ ಲಾಪೋ ಸಕುಣೋ ‘ಬಹುಆಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘೀ’ತಿ, ಅಥ ತಸ್ಸೇವ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಅನ್ತರಂ ಪಚ್ಚುಪಾದಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕುಣಗ್ಘಿ ತತ್ಥೇವ ಉರಂ ಪಚ್ಚತಾಳೇಸಿ। ಏವಞ್ಹಿ ತಂ ಏವಂ ಹೇತಂ (ಸೀ॰), ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಯೋ ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ ಪರವಿಸಯೇ।

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿತ್ಥ ಪರವಿಸಯೇ। ಅಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರತಂ ಪರವಿಸಯೇ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ – ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ॰… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ – ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ।

‘‘ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ। ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರತಂ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ ನ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ನ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ – ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ’’ತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಮಕ್ಕಟಸುತ್ತಂ

೩೭೩. ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವತೋ ಪಬ್ಬತರಾಜಸ್ಸ ದುಗ್ಗಾ ವಿಸಮಾ ದೇಸಾ, ಯತ್ಥ ನೇವ ಮಕ್ಕಟಾನಂ ಚಾರೀ ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವತೋ ಪಬ್ಬತರಾಜಸ್ಸ ದುಗ್ಗಾ ವಿಸಮಾ ದೇಸಾ, ಯತ್ಥ ಮಕ್ಕಟಾನಞ್ಹಿ ಖೋ ಚಾರೀ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ। ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವತೋ ಪಬ್ಬತರಾಜಸ್ಸ ಸಮಾ ಭೂಮಿಭಾಗಾ ರಮಣೀಯಾ, ಯತ್ಥ ಮಕ್ಕಟಾನಞ್ಚೇವ ಚಾರೀ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ। ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲುದ್ದಾ ಮಕ್ಕಟವೀಥೀಸು ಲೇಪಂ ಓಡ್ಡೇನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಾನಂ ಬಾಧನಾಯ।

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಮಕ್ಕಟಾ ಅಬಾಲಜಾತಿಕಾ ಅಲೋಲಜಾತಿಕಾ, ತೇ ತಂ ಲೇಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಿ। ಯೋ ಪನ ಸೋ ಹೋತಿ ಮಕ್ಕಟೋ ಬಾಲಜಾತಿಕೋ ಲೋಲಜಾತಿಕೋ, ಸೋ ತಂ ಲೇಪಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝತಿ। ‘ಹತ್ಥಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ದುತಿಯೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝತಿ। ‘ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಾದೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝತಿ। ‘ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾದಞ್ಚಾ’ತಿ ದುತಿಯೇನ ಪಾದೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝತಿ। ‘ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಾದೇ ಚಾ’ತಿ ತುಣ್ಡೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಬಜ್ಝತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಕ್ಕಟೋ ಪಞ್ಚೋಡ್ಡಿತೋ ಥುನಂ ಸೇತಿ ಅನಯಂ ಆಪನ್ನೋ ಬ್ಯಸನಂ ಆಪನ್ನೋ ಯಥಾಕಾಮಕರಣೀಯೋ ಲುದ್ದಸ್ಸ। ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲುದ್ದೋ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಟ್ಠಕತಙ್ಗಾರೇ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಕ್ಕಟಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಅವಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಏವಂ ಸೋ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಯೋ ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ ಪರವಿಸಯೇ।

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಅಗೋಚರೇ ಚರಿತ್ಥ ಪರವಿಸಯೇ। ಅಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರತಂ ಪರವಿಸಯೇ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ – ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ॰… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ। ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಗೋಚರೋ ಪರವಿಸಯೋ।

‘‘ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ। ಗೋಚರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ಚರತಂ ಸಕೇ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ ನ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಓತಾರಂ, ನ ಲಚ್ಛತಿ ಮಾರೋ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ? ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗೋಚರೋ ಸಕೋ ಪೇತ್ತಿಕೋ ವಿಸಯೋ’’ತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಸೂದಸುತ್ತಂ

೩೭೪. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ರಾಜಾನಂ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಂ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ವಾ (ಸೀ॰) ನಾನಚ್ಚಯೇಹಿ ಸೂಪೇಹಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ – ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ತಿತ್ತಕಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಕಟುಕಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಮಧುರಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಖಾರಿಕೇಹಿಪಿ, ಅಖಾರಿಕೇಹಿಪಿ, ಲೋಣಿಕೇಹಿಪಿ, ಅಲೋಣಿಕೇಹಿಪಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ಸಕಸ್ಸ ಭತ್ತು ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ – ‘ಇದಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ , ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ತಿತ್ತಕಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಕಟುಕಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಮಧುರಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಖಾರಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಅಖಾರಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಲೋಣಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಅಲೋಣಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ನ ಚೇವ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಚ್ಛಾದನಸ್ಸ, ನ ಲಾಭೀ ವೇತನಸ್ಸ, ನ ಲಾಭೀ ಅಭಿಹಾರಾನಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ಸಕಸ್ಸ ಭತ್ತು ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ನ ಪಹೀಯನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ …ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ನ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ನ ಪಹೀಯನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಚೇವ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ, ನ ಲಾಭೀ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ । ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ರಾಜಾನಂ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಂ ವಾ ನಾನಚ್ಚಯೇಹಿ ಸೂಪೇಹಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ – ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ತಿತ್ತಕಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಕಟುಕಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಮಧುರಗ್ಗೇಹಿಪಿ, ಖಾರಿಕೇಹಿಪಿ, ಅಖಾರಿಕೇಹಿಪಿ, ಲೋಣಿಕೇಹಿಪಿ, ಅಲೋಣಿಕೇಹಿಪಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ಸಕಸ್ಸ ಭತ್ತು ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ – ‘ಇದಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇಮಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ , ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ತಿತ್ತಕಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಕಟುಕಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಮಧುರಗ್ಗಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಖಾರಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಅಖಾರಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಲೋಣಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ… ಅಲೋಣಿಕಂ ವಾ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭತ್ತು ಸೂಪೇಯ್ಯಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ಅಭಿಹರತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ಬಹುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಲೋಣಿಕಸ್ಸ ವಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ಲಾಭೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ಅಚ್ಛಾದನಸ್ಸ, ಲಾಭೀ ವೇತನಸ್ಸ, ಲಾಭೀ ಅಭಿಹಾರಾನಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಸೂದೋ ಸಕಸ್ಸ ಭತ್ತು ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ । ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ।

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಲಾಭೀ ಚೇವ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ, ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಸ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಗಿಲಾನಸುತ್ತಂ

೩೭೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ಬೇಲುವಗಾಮಕೇ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮನ್ತಾ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಯಥಾಮಿತ್ತಂ ಯಥಾಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಯಥಾಸಮ್ಭತ್ತಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಥ। ಇಧೇವಾಹಂ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಯಥಾಮಿತ್ತಂ ಯಥಾಸನ್ದಿಟ್ಠಂ ಯಥಾಸಮ್ಭತ್ತಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛುಂ। ಭಗವಾ ಪನ ತತ್ಥೇವ ವೇಳುವಗಾಮಕೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ ಉಪಗಞ್ಛಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰)।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ವಸ್ಸೂಪಗತಸ್ಸ ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಬಾಳ್ಹಾ ವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತಿ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ। ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇ ತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯೋಹಂ ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯಂ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಆಬಾಧಂ ವೀರಿಯೇನ ಪಟಿಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಆಬಾಧಂ ವೀರಿಯೇನ ಪಟಿಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಿಹಾಸಿ। (ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ) ( ) ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೬೪ ದಿಸ್ಸತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಗಿಲಾನವುಟ್ಠಿತೋ (ಸದ್ದನೀತಿ) ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತೋ ಗೇಲಞ್ಞಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಛಾಯಾಯಂ ವಿಹಾರಪಚ್ಛಾಛಾಯಾಯಂ (ಬಹೂಸು) ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಫಾಸು; ದಿಟ್ಠಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಖಮನೀಯಂ; ದಿಟ್ಠಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಯಾಪನೀಯಂ। ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಧುರಕಜಾತೋ ವಿಯ ಕಾಯೋ, ದಿಸಾಪಿ ಮೇ ನ ಪಕ್ಖಾಯನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಪಿ ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಗೇಲಞ್ಞೇನ। ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೋಸಿ ಕಾಚಿದೇವ ಅಸ್ಸಾಸಮತ್ತಾ – ‘ನ ತಾವ ಭಗವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ನ ಯಾವ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಉದಾಹರತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಕಿಂ ಪನ ದಾನಿ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಮಯಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ ಪಚ್ಚಾಸಿಂಸತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)? ದೇಸಿತೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಅನನ್ತರಂ ಅಬಾಹಿರಂ ಕರಿತ್ವಾ। ನತ್ಥಾನನ್ದ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿ। ಯಸ್ಸ ನೂನ, ಆನನ್ದ, ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಾ, ‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವಾ, ಸೋ ನೂನ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಉದಾಹರೇಯ್ಯ। ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಾ , ‘ಮಮುದ್ದೇಸಿಕೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’ತಿ ವಾ। ಸ ಕಿಂ ಸೋ ನೂನ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಆನನ್ದ, ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆರಬ್ಭ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಉದಾಹರಿಸ್ಸತಿ! ಏತರಹಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಜಿಣ್ಣೋ ವುದ್ಧೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಆಸೀತಿಕೋ ಮೇ ವಯೋ ವತ್ತತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಜಜ್ಜರಸಕಟಂ ಜರಸಕಟಂ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ವೇಳಮಿಸ್ಸಕೇನ ವೇಗಮಿಸ್ಸಕೇನ (ಸೀ॰), ವೇಳುಮಿಸ್ಸಕೇನ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ವೇಧಮಿಸ್ಸಕೇನ (ಪೀ॰ ಕ॰), ವೇಖಮಿಸ್ಸಕೇನ (ಕ॰) ಯಾಪೇತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ವೇಧಮಿಸ್ಸಕೇನ ಮಞ್ಞೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಯಾಪೇತಿ।

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ , ಆನನ್ದ, ಸಮಯೇ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ವೇದನಾನಂ ನಿರೋಧಾ ಅನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಫಾಸುತರೋ ಫಾಸುತರಂ (ಸಬ್ಬತ್ಥ), ಆನನ್ದ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹೋತಿ (ಬಹೂಸು)। ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಥ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ।

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಆನನ್ದ, ಏತರಹಿ ವಾ ಮಮಚ್ಚಯೇ ವಾ ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ ; ತಮತಗ್ಗೇ ಮೇತೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ’’ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸುತ್ತಂ

೩೭೬. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಸುಪಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ವಿಹರನ್ತಿಯೋ ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ (ಕ॰)। ‘‘ಏವಮೇತಂ , ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಮೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ! ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ‘ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಂ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಮಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿಯೋ ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಏವಮೇತಂ, ಭಗಿನಿಯೋ! ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಭಗಿನಿಯೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದ! ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ‘ಉಳಾರಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಂ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸತಿ’’’ ಸಞ್ಜಾನಿಸ್ಸತೀತಿ (ಬಹೂಸು)।

‘‘ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಕಾಯಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಪರಿಳಾಹೋ, ಚೇತಸೋ ವಾ ಲೀನತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ। ತೇನಾನನ್ದ ತೇನಹಾನನ್ದ (ಸೀ॰), ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಸಾದನೀಯೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಸಾದನೀಯೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ। ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ। ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದಯತಿ ವೇದಿಯತಿ (ಸೀ॰)। ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯಸ್ಸ ಖ್ವಾಹಂ ಅತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹಿಂ, ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ। ಹನ್ದ, ದಾನಿ ಪಟಿಸಂಹರಾಮೀ’ತಿ। ಸೋ ಪಟಿಸಂಹರತಿ ಚೇವ ನ ಚ ವಿತಕ್ಕೇತಿ ನ ಚ ವಿಚಾರೇತಿ। ‘ಅವಿತಕ್ಕೋಮ್ಹಿ ಅವಿಚಾರೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ’’।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಪರಿಳಾಹೋ, ಚೇತಸೋ ವಾ ಲೀನತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ। ತೇನಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಸಾದನೀಯೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಸಾದನೀಯೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ । ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ। ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದಯತಿ। ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ। ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಯಸ್ಸ ಖ್ವಾಹಂ ಅತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿದಹಿಂ, ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅಭಿನಿಪ್ಫನ್ನೋ। ಹನ್ದ, ದಾನಿ ಪಟಿಸಂಹರಾಮೀ’ತಿ। ಸೋ ಪಟಿಸಂಹರತಿ ಚೇವ ನ ಚ ವಿತಕ್ಕೇತಿ ನ ಚ ವಿಚಾರೇತಿ। ‘ಅವಿತಕ್ಕೋಮ್ಹಿ ಅವಿಚಾರೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪಣಿಧಾಯ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ , ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ? ಬಹಿದ್ಧಾ , ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ‘ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ಮೇ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಪಚ್ಛಾಪುರೇ ‘ಅಸಂಖಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಬಹಿದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ‘ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ಮೇ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಪಚ್ಛಾಪುರೇ ‘ಅಸಂಖಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಬಹಿದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ‘ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ಮೇ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಪಚ್ಛಾಪುರೇ ‘ಅಸಂಖಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಬಹಿದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ‘ಅಪ್ಪಣಿಹಿತಂ ಮೇ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಪಚ್ಛಾಪುರೇ ‘ಅಸಂಖಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಣಿಹಿತ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಅಥ ಚ ಪನ ‘ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖಮಸ್ಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ಭಾವನಾ ಹೋತಿ।

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ದೇಸಿತಾ ಮಯಾ ಪಣಿಧಾಯ ಭಾವನಾ, ದೇಸಿತಾ ಅಪ್ಪಣಿಧಾಯ ಭಾವನಾ। ಯಂ, ಆನನ್ದ, ಸತ್ಥಾರಾ ಕರಣೀಯಂ ಸಾವಕಾನಂ ಹಿತೇಸಿನಾ ಅನುಕಮ್ಪಕೇನ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಕತಂ ವೋ ತಂ ಮಯಾ। ಏತಾನಿ, ಆನನ್ದ, ರುಕ್ಖಮೂಲಾನಿ, ಏತಾನಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಿ! ಝಾಯಥಾನನ್ದ, ಮಾ ಪಮಾದತ್ಥ; ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಅಹುವತ್ಥ! ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ। ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೀತಿ। ದಸಮಂ।

ಅಮ್ಬಪಾಲಿವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅಮ್ಬಪಾಲಿ ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಾಲಾ ಕುಸಲರಾಸಿ ಚ।

ಸಕುಣಗ್ಧಿ ಮಕ್ಕಟೋ ಸೂದೋ, ಗಿಲಾನೋ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋತಿ॥

೨. ನಾಲನ್ದವಗ್ಗೋ

೧. ಮಹಾಪುರಿಸಸುತ್ತಂ

೩೭೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ವದಾಮಿ। ಅವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ‘ನೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ವದಾಮಿ’’।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ। ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ। ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ‘ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ವದಾಮಿ। ಅವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ‘ನೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ’ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ನಾಲನ್ದಸುತ್ತಂ

೩೭೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ನಾಲನ್ದಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏವಂಪಸನ್ನೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ! ನ ಚಾಹು, ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಭಗವತಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋ, ಯದಿದಂ – ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಉಳಾರಾ ಖೋ ತ್ಯಾಯಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಆಸಭೀ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ, ಏಕಂಸೋ ಗಹಿತೋ, ಸೀಹನಾದೋ ನದಿತೋ – ‘ಏವಂಪಸನ್ನೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ! ನ ಚಾಹು, ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಚೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಭಗವತಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋ, ಯದಿದಂ – ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’’’ನ್ತಿ।

‘‘ಕಿಂ ನು ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯೇ ತೇ ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಾ – ‘ಏವಂಸೀಲಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಪಞ್ಞಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಹಾರಿನೋ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ’ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’!

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯೇ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತಾ – ‘ಏವಂಸೀಲಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಪಞ್ಞಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಹಾರಿನೋ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಮುತ್ತಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ’ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ಯಾಹಂ ಕಿಂ ಪನ ತೇ (ಸೀ॰), ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏತರಹಿ, ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ – ‘ಏವಂಸೀಲೋ ಭಗವಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಧಮ್ಮೋ ಭಗವಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂಪಞ್ಞೋ ಭಗವಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಹಾರೀ ಭಗವಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಏವಂವಿಮುತ್ತೋ ಭಗವಾ’ ಇತಿ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಏತ್ಥ ಚ ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅರಹನ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಞಾಣಂ (ಬಹೂಸು) ನತ್ಥಿ। ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹಿ ತ್ಯಾಯಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಉಳಾರಾ ಆಸಭೀ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ, ಏಕಂಸೋ ಗಹಿತೋ, ಸೀಹನಾದೋ ನದಿತೋ – ‘ಏವಂಪಸನ್ನೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ! ನ ಚಾಹು, ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತಿ ಅಞ್ಞೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಭಗವತಾ’ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋ, ಯದಿದಂ – ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’’ನ್ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ ಮೇ ನ ಖೋ ಮೇ ತಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰), ಭನ್ತೇ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅರಹನ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಪಿ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮನ್ವಯೋ ವಿದಿತೋ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಂ ನಗರಂ ದಳ್ಹುದ್ಧಾಪಂ ದಳ್ಹುದ್ದಾಪಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰ ಕ॰), ದಳ್ಹದ್ಧಾಪಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ದಳ್ಹಪಾಕಾರತೋರಣಂ ಏಕದ್ವಾರಂ। ತತ್ರಸ್ಸ ದೋವಾರಿಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ಅಞ್ಞಾತಾನಂ ನಿವಾರೇತಾ ಞಾತಾನಂ ಪವೇಸೇತಾ। ಸೋ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥಂ ಅನುಕ್ಕಮಮಾನೋ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಾಕಾರಸನ್ಧಿಂ ವಾ ಪಾಕಾರವಿವರಂ ವಾ, ಅನ್ತಮಸೋ ಬಿಳಾರನಿಕ್ಖಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ। ತಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಓಳಾರಿಕಾ ಪಾಣಾ ಇಮಂ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ ವಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮಿನಾವ ದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸನ್ತಿ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ ವಾ’ತಿ। ಏವಮೇವ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮನ್ವಯೋ ವಿದಿತೋ – ‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ, ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ, ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿಂಸು। ಯೇಪಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ, ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ, ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಭಗವಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ, ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ, ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’’ತಿ।

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ! ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಸಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ। ಯೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮೋಘಪುರಿಸಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ತೇಸಮ್ಪಿಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಯಾ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ ಸಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ಚುನ್ದಸುತ್ತಂ

೩೭೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಗಧೇಸು ವಿಹರತಿ ನಾಲಕಗಾಮಕೇ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ಚುನ್ದೋ ಚ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನೇವ ಆಬಾಧೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ಜೇತವನಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ಇದಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಇದಂ, ಆವುಸೋ ಚುನ್ದ, ಕಥಾಪಾಭತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ। ಆಯಾಮಾವುಸೋ ಚುನ್ದ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಚುನ್ದೋ ಚ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ; ಇದಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರ’ನ್ತಿ। ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಧುರಕಜಾತೋ ವಿಯ ಕಾಯೋ, ದಿಸಾಪಿ ಮೇ ನ ಪಕ್ಖಾಯನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾಪಿ ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ ‘ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ಸುತ್ವಾ’’।

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಚ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ… ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ವಾ ಆದಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ಅಪಿ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಓವಾದಕೋ ಅಹೋಸಿ ಓತಿಣ್ಣೋ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ ಸನ್ದಸ್ಸಕೋ ಸಮಾದಪಕೋ ಸಮುತ್ತೇಜಕೋ ಸಮ್ಪಹಂಸಕೋ, ಅಕಿಲಾಸು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ, ಅನುಗ್ಗಾಹಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ। ತಂ ಮಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋಜಂ ಧಮ್ಮಭೋಗಂ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹಂ ಅನುಸ್ಸರಾಮಾ’’ತಿ।

‘‘ನನು ತಂ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಪಟಿಗಚ್ಚೇವ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅಕ್ಖಾತಂ – ‘ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ ವಿನಾಭಾವೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ । ತಂ ಕುತೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಲಬ್ಭಾ! ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ವತ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಯೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಖನ್ಧೋ ಸೋ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವ ಖೋ ಆನನ್ದ, ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ತಂ ಕುತೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಲಬ್ಭಾ! ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ವತ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀ’ತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾತಿಹಾನನ್ದ, ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಥ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ।

‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ? ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಆನನ್ದ, ಏತರಹಿ ವಾ ಮಮಚ್ಚಯೇ ವಾ ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ; ತಮತಗ್ಗೇ ಮೇತೇ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ’’ತಿ। ತತಿಯಂ।

೪. ಉಕ್ಕಚೇಲಸುತ್ತಂ

೩೮೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವಜ್ಜೀಸು ವಿಹರತಿ ಉಕ್ಕಚೇಲಾಯಂ ಗಙ್ಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಪಿ ಮ್ಯಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಸಾ ಸುಞ್ಞಾ ವಿಯ ಖಾಯತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು। ಅಸುಞ್ಞಾ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಸಾ ಹೋತಿ , ಅನಪೇಕ್ಖಾ ತಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ವಿಹರನ್ತಿ। ಯೇ ಹಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹೇಸುಂ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಏತಪ್ಪರಮಂಯೇವ ಸಾವಕಯುಗಂ ಏತಪರಮಂಯೇವ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಅಹೋಸಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಏತಪ್ಪರಮಂಯೇವ ಸಾವಕಯುಗಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ। ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾವಕಾನಂ! ಅಬ್ಭುತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾವಕಾನಂ! ಸತ್ಥು ಚ ನಾಮ ಸಾಸನಕರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಓವಾದಪ್ಪಟಿಕರಾ, ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಪರಿಸಾನಂ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮನಾಪಾ ಗರುಭಾವನೀಯಾ ಚ! ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ! ಏವರೂಪೇಪಿ ನಾಮ ಸಾವಕಯುಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸೋಕೋ ವಾ ಪರಿದೇವೋ ವಾ! ತಂ ಕುತೇತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಬ್ಭಾ! ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ವತ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹತೋ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಯೇ ಮಹನ್ತತರಾ ಖನ್ಧಾ ತೇ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಿಟ್ಠತೋ ಸಾರವತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ। ತಂ ಕುತೇತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಬ್ಭಾ! ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ವತ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ – ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಥ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತದೀಪೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ, ಧಮ್ಮದೀಪೋ ಧಮ್ಮಸರಣೋ ಅನಞ್ಞಸರಣೋ। ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ವಾ ಮಮಚ್ಚಯೇ ವಾ ಅತ್ತದೀಪಾ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ; ತಮತಗ್ಗೇ ಮೇತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ’’ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಬಾಹಿಯಸುತ್ತಂ

೩೮೧. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿಯೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ। ಯತೋ ಚ ಖೋ ತೇ, ಬಾಹಿಯ, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ, ತತೋ ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಬಾಹಿಯ, ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿಯೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿಯೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ । ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿಯೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಉತ್ತಿಯಸುತ್ತಂ

೩೮೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಯೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ। ಯತೋ ಚ ಖೋ ತೇ, ಉತ್ತಿಯ, ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ, ತತೋ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಗಮಿಸ್ಸಸಿ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಾರ’’ನ್ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಯೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಯೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ। ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತಿಯೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಅರಿಯಸುತ್ತಂ

೩೮೩. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತಂ

೩೮೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರತಿ ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಾಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ ಭಗವತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ – ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ! ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಾಯೇ ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ , ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ।

ಇದಮವೋಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ। ಇದಂ ವತ್ವಾ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಏಕಾಯನಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ, ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ।

ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತರಿಂಸು ಪುಬ್ಬೇ, ತರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಚ ತರನ್ತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ॥ ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಸೇದಕಸುತ್ತಂ

೩೮೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸುಮ್ಭೇಸು ವಿಹರತಿ ಸೇದಕಂ ನಾಮ ಸುಮ್ಭಾನಂ ನಿಗಮೋ। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಿಕೋ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ ಮೇದಕಥಾಲಿಕೇ, ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಮ ಉಪರಿಖನ್ಧೇ ತಿಟ್ಠಾಹೀ’ತಿ। ‘ಏವಂ, ಆಚರಿಯಾ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಿಕಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪರಿಖನ್ಧೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಿಕೋ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘ತ್ವಂ, ಸಮ್ಮ ಮೇದಕಥಾಲಿಕೇ, ಮಮಂ ರಕ್ಖ, ಅಹಂ ತಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ। ಏವಂ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗುತ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರಕ್ಖಿತಾ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚೇವ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮ, ಲಾಭಞ್ಚ ಲಾಭೇ ಚ (ಸೀ॰) ಲಚ್ಛಾಮ, ಸೋತ್ಥಿನಾ ಚ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಾ ಓರೋಹಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಿಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ, ಆಚರಿಯ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ತ್ವಂ, ಆಚರಿಯ, ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖ, ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ। ಏವಂ ಮಯಂ ಅತ್ತಗುತ್ತಾ ಅತ್ತರಕ್ಖಿತಾ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಚೇವ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮ, ಲಾಭಞ್ಚ ಲಚ್ಛಾಮ, ಸೋತ್ಥಿನಾ ಚ ಚಣ್ಡಾಲವಂಸಾ ಓರೋಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’’ತಿ। ‘‘ಸೋ ತತ್ಥ ಞಾಯೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ, ‘‘ಯಥಾ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ಅನ್ತೇವಾಸೀ ಆಚರಿಯಂ ಅವೋಚ। ಅತ್ತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ; ಪರಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತಿ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ’’।

‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತಿ? ಆಸೇವನಾಯ, ಭಾವನಾಯ, ಬಹುಲೀಕಮ್ಮೇನ – ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತಿ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ? ಖನ್ತಿಯಾ, ಅವಿಹಿಂಸಾಯ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ, ಅನುದಯತಾಯ – ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ। ಅತ್ತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ; ಪರಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತಿ, ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀಸುತ್ತಂ

೩೮೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸುಮ್ಭೇಸು ವಿಹರತಿ ಸೇದಕಂ ನಾಮ ಸುಮ್ಭಾನಂ ನಿಗಮೋ। ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ। ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ, ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತೇಯ್ಯ। ‘ಸಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ ನಚ್ಚೇ, ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ ಗೀತೇ। ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ನಚ್ಚತಿ ಗಾಯತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತೇಯ್ಯ। ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಅಮರಿತುಕಾಮೋ ಸುಖಕಾಮೋ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲೋ। ತಮೇನಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಯಂ ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ತೇಲಪತ್ತೋ ಅನ್ತರೇನ ಚ ಮಹಾಸಮಜ್ಜಂ ಅನ್ತರೇನ ಚ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಯಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬೋ। ಪುರಿಸೋ ಚ ತೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸತಿ। ಯತ್ಥೇವ ನಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ ತತ್ಥೇವ ತೇ ಸಿರೋ ಪಾತೇಸ್ಸತೀ’ತಿ। ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಮುಂ ತೇಲಪತ್ತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಮಾದಂ ಆಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’।

‘‘ಉಪಮಾ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಾಯ। ಅಯಂ ಚೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಸಮತಿತ್ತಿಕೋ ತೇಲಪತ್ತೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಗತಾಯ ಏತಂ ಸತಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ। ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ನೋ ಭಾವಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಬಹುಲೀಕತಾ ಯಾನೀಕತಾ ವತ್ಥುಕತಾ ಅನುಟ್ಠಿತಾ ಪರಿಚಿತಾ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ’ತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ದಸಮಂ।

ನಾಲನ್ದವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಮಹಾಪುರಿಸೋ ನಾಲನ್ದಂ, ಚುನ್ದೋ ಚೇಲಞ್ಚ ಬಾಹಿಯೋ।

ಉತ್ತಿಯೋ ಅರಿಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಸೇದಕಂ ಜನಪದೇನ ಚಾತಿ॥

೩. ಸೀಲಟ್ಠಿತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಸೀಲಸುತ್ತಂ

೩೮೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಭದ್ದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ, ಇಮಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಕಿಮತ್ಥಿಯಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ’’ತಿ?

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ! ಭದ್ದಕೋ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಭದ್ದಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ, ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ। ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಪುಚ್ಛಸಿ – ‘ಯಾನಿಮಾನಿ ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ, ಇಮಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಕಿಮತ್ಥಿಯಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ, ಇಮಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಯಾವದೇವ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯಾನಿಮಾನಿ , ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ, ಇಮಾನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಯಾವದೇವ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ವುತ್ತಾನಿ ಭಗವತಾ’’ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ಚಿರಟ್ಠಿತಿಸುತ್ತಂ

೩೮೮. ತಂಯೇವ ನಿದಾನಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ? ಕೋ ಪನಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ! ಭದ್ದಕೋ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ, ಭದ್ದಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ, ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ। ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಪುಚ್ಛಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ? ಕೋ ಪನಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ , ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ಪರಿಹಾನಸುತ್ತಂ

೩೮೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಭದ್ದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಂ ಹೋತಿ? ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಅಪರಿಹಾನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ! ಭದ್ದಕೋ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ, ಭದ್ದಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ, ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ। ಏವಞ್ಹಿ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದ, ಪುಚ್ಛಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಂ ಹೋತಿ? ಕೋ ಪನಾವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮಅಪರಿಹಾನಂ ಹೋತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ , ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಂ ಹೋತಿ। ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಅಪರಿಹಾನಂ ಹೋತಿ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಪರಿಹಾನಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಅಪರಿಹಾನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ತತಿಯಂ।

೪. ಸುದ್ಧಸುತ್ತಂ

೩೯೦. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು …ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ …ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೩೯೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ? ಕೋ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ , ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಪದೇಸಸುತ್ತಂ

೩೯೨. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರನ್ತಿ ಕಣ್ಡಕೀವನೇ ಕಣ್ಟಕೀವನೇ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಅನಿರುದ್ಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಅನುರುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸೇಖೋ, ಸೇಖೋ’ತಿ ಸೇಕ್ಖೋ ಸೇಕ್ಖೋತಿ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸೇಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಪದೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸೇಖೋ ಹೋತಿ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಪದೇಸಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸೇಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಸಮತ್ತಸುತ್ತಂ

೩೯೩. ತಂಯೇವ ನಿದಾನಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಅಸೇಖೋ , ಅಸೇಖೋ’ತಿ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಸೇಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮತ್ತಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಸೇಖೋ ಹೋತಿ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ , ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮತ್ತಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಸೇಖೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಲೋಕಸುತ್ತಂ

೩೯೪. ತಂಯೇವ ನಿದಾನಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಮೇಸಂ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಮಹಾಭಿಞ್ಞತಂ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾತಂ (ಪೀ॰) ಪತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಚತುನ್ನಂ , ಆವುಸೋ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಮಹಾಭಿಞ್ಞತಂ ಪತ್ತೋ’’।

‘‘ಕತಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ? ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ , ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಮಹಾಭಿಞ್ಞತಂ ಪತ್ತೋ। ಇಮೇಸಞ್ಚ ಪನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ಸಹಸ್ಸಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಸಿರಿವಡ್ಢಸುತ್ತಂ

೩೯೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಿರಿವಡ್ಢೋ ಸಿರೀವಡ್ಢೋ (ಕ॰) ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ಅಥ ಖೋ ಸಿರಿವಡ್ಢೋ ಗಹಪತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದ – ‘ಸಿರಿವಡ್ಢೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ। ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಸಿರಿವಡ್ಢಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಸಿರಿವಡ್ಢಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಿರಿವಡ್ಢೋ, ಭನ್ತೇ, ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ, ಸೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ। ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಸಿರಿವಡ್ಢಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ। ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ।

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಸಿರಿವಡ್ಢಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಿರಿವಡ್ಢಂ ಗಹಪತಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ। ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ।

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸ’ನ್ತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಯೇಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ದೇಸಿತಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇ ರತನಧಮ್ಮಾ (ಸೀ॰) ಮಯಿ, ಅಹಞ್ಚ ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯಾನಿ ಚಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ, ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನಿ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಗಹಪತಿ! ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ತಯಾ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ಮಾನದಿನ್ನಸುತ್ತಂ

೩೯೬. ತಂಯೇವ ನಿದಾನಂ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಾನದಿನ್ನೋ ಗಹಪತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ। ಅಥ ಖೋ ಮಾನದಿನ್ನೋ ಗಹಪತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ…ಪೇ॰… ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ ನ ಯಾಪನೀಯಂ। ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋತಿ। ಏವರೂಪಾಯ ಚಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಮಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯಾನಿ ಚಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ, ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನಿ ಅಪ್ಪಹೀನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಲಾಭಾ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಸುಲದ್ಧಂ ತೇ, ಗಹಪತಿ! ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ತಯಾ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ। ದಸಮಂ।

ಸೀಲಟ್ಠಿತಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸೀಲಂ ಠಿತಿ ಪರಿಹಾನಂ, ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪದೇಸಂ।

ಸಮತ್ತಂ ಲೋಕೋ ಸಿರಿವಡ್ಢೋ, ಮಾನದಿನ್ನೇನ ತೇ ದಸಾತಿ॥

೪. ಅನನುಸ್ಸುತವಗ್ಗೋ

೧. ಅನನುಸ್ಸುತಸುತ್ತಂ

೩೯೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ‘‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ। ‘ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಭಾವಿತಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ’’।

‘‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ। ‘ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಭಾವಿತಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।

‘‘‘ಅಯಂ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ। ‘ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಭಾವಿತಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।

‘‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ। ‘ಸಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಭಾವಿತಾ’ತಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉದಪಾದಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ವಿರಾಗಸುತ್ತಂ

೩೯೮. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ವಿರದ್ಧಸುತ್ತಂ

೩೯೯. ‘‘ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ವಿರದ್ಧಾ, ವಿರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಕಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ (ಕ॰) ಇಮಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಸುತ್ತೇ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿಪದಂ, ನ ಪನಾಞ್ಞತ್ಥ ಇದ್ಧಿಪಾದ ಅನುರುದ್ಧಾದೀಸು ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ। ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಆರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ವಿರದ್ಧಾ, ವಿರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ। ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಆರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ’’ತಿ। ತತಿಯಂ।

೪. ಭಾವಿತಸುತ್ತಂ

೪೦೦. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಸತಿಸುತ್ತಂ

೪೦೧. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ। ‘‘ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ , ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ವಿದಿತಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ , ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ವಿದಿತಾ ಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ। ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಅಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ

೪೦೨. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಛನ್ದಸುತ್ತಂ

೪೦೩. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದೋ ಸೋ ಪಹೀಯತಿ। ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ವೇದನಾಸು ಛನ್ದೋ ಸೋ ಪಹೀಯತಿ। ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ ಛನ್ದೋ ಸೋ ಪಹೀಯತಿ। ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಯೋ ಧಮ್ಮೇಸು ಛನ್ದೋ ಸೋ ಪಹೀಯತಿ। ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಪರಿಞ್ಞಾತಸುತ್ತಂ

೪೦೪. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಕಾಯೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ। ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ। ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತಿ।

‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಅಮತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಭಾವನಾಸುತ್ತಂ

೪೦೫. ‘‘ಚತುನ್ನಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ। ತಂ ಸುಣಾಥ’’। ‘‘ಕತಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾ’’ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ

೪೦೬. ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಞ್ಚ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ। ತಂ ಸುಣಾಥ’’। ‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ’’।

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ, ವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ, ಸಮುದಯವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ, ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವೇದನಾಸು ವಿಹರತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಚಿತ್ತೇ ವಿಹರತಿ… ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಹರತಿ, ವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಹರತಿ, ಸಮುದಯವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಹರತಿ, ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ।

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ। ದಸಮಂ।

ಅನನುಸ್ಸುತವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅನನುಸ್ಸುತಂ ವಿರಾಗೋ, ವಿರದ್ಧೋ ಭಾವನಾ ಸತಿ।

ಅಞ್ಞಾ ಛನ್ದಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಭಾವನಾ ವಿಭಙ್ಗೇನ ಚಾತಿ॥

೫. ಅಮತವಗ್ಗೋ

೧. ಅಮತಸುತ್ತಂ

೪೦೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ‘‘ಚತೂಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಹರಥ। ಮಾ ವೋ ಅಮತಂ ಪನಸ್ಸ। ಕತಮೇಸು ಚತೂಸು? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ವಿಹರಥ। ಮಾ ವೋ ಅಮತಂ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಪಠಮಂ।

೨. ಸಮುದಯಸುತ್ತಂ

೪೦೮. ‘‘ಚತುನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ। ತಂ ಸುಣಾಥ। ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ? ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ; ಆಹಾರನಿರೋಧಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ। ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ವೇದನಾನಂ ಸಮುದಯೋ; ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ। ನಾಮರೂಪಸಮುದಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ; ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ। ಮನಸಿಕಾರಸಮುದಯಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯೋ; ಮನಸಿಕಾರನಿರೋಧಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’’ತಿ। ದುತಿಯಂ।

೩. ಮಗ್ಗಸುತ್ತಂ

೪೦೯. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ । ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯಂ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರಾಮಿ ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಾಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ ಮಮ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋಪರಿವಿತಕ್ಕಮಞ್ಞಾಯ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ – ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಮಮ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ! ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಕಾಯೇ ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು ವಾ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ ವಾ …ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ವಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏಕಾಯನೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ।

‘‘ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ। ಇದಂ ವತ್ವಾ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ –

‘ಏಕಾಯನಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ, ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ।

ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ತರಿಂಸು ಪುಬ್ಬೇ, ತರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇ ಚ ತರನ್ತಿ ಓಘ’’’ನ್ತಿ॥ ತತಿಯಂ।

೪. ಸತಿಸುತ್ತಂ

೪೧೦. ‘‘ಸತೋ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಹೋತಿ। ಸತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿ। ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಕುಸಲರಾಸಿಸುತ್ತಂ

೪೧೧. ‘‘‘ಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ‘ಕುಸಲರಾಸೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವದಮಾನೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ। ಕೇವಲೋ ಹಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲರಾಸಿ, ಯದಿದಂ – ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ। ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸುತ್ತಂ

೪೧೨. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರಾಹಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖಸ್ಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಸಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು; ತತೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ । ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ದುಚ್ಚರಿತಸುತ್ತಂ

೪೧೩. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು, ಯಮಹಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ। ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ। ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇಯ್ಯಾಸಿ’’।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರಾಹಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯತೋ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಏವಂ ಭಾವೇಸ್ಸಸಿ, ತತೋ ತುಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಯಾ ರತ್ತಿ ವಾ ದಿವಸೋ ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ಪರಿಹಾನೀ’’ತಿ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ। ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಮಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೪೧೪. ‘‘ಯೇ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಖೋ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ, ತೇ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ।

‘‘ಕತಮೇಸಂ, ಚತುನ್ನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಕಮ್ಪೇಯ್ಯಾಥ, ಯೇ ಚ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ, ತೇ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಸಮಾದಪೇತಬ್ಬಾ ನಿವೇಸೇತಬ್ಬಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ವೇದನಾಸುತ್ತಂ

೪೧೫. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ। ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ। ಇಮಾಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮಾಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ಆಸವಸುತ್ತಂ

೪೧೬. ‘‘ತಯೋಮೇ , ಭಿಕ್ಖವೇ ಆಸವಾ। ಕತಮೇ ತಯೋ? ಕಾಮಾಸವೋ, ಭವಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಆಸವಾ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ದಸಮಂ।

ಅಮತವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅಮತಂ ಸಮುದಯೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸತಿ ಕುಸಲರಾಸಿ ಚ।

ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮಿತ್ತವೇದನಾ ಆಸವೇನ ಚಾತಿ॥

೬. ಗಙ್ಗಾಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧-೧೨. ಗಙ್ಗಾನದೀಆದಿಸುತ್ತದ್ವಾದಸಕಂ

೪೧೭-೪೨೮. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಙ್ಗಾ ನದೀ ಪಾಚೀನನಿನ್ನಾ ಪಾಚೀನಪೋಣಾ ಪಾಚೀನಪಬ್ಭಾರಾ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು …ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ …ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।

ಗಙ್ಗಾಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಛ ಪಾಚೀನತೋ ನಿನ್ನಾ, ಛ ನಿನ್ನಾ ಚ ಸಮುದ್ದತೋ।

ಏತೇ ದ್ವೇ ಛ ದ್ವಾದಸ ಹೋನ್ತಿ, ವಗ್ಗೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ॥

೭. ಅಪ್ಪಮಾದವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ತಥಾಗತಾದಿಸುತ್ತದಸಕಂ

೪೨೯-೪೩೮. ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ ವಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।

ಅಪ್ಪಮಾದವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ತಥಾಗತಂ ಪದಂ ಕೂಟಂ, ಮೂಲಂ ಸಾರೋ ಚ ವಸ್ಸಿಕಂ।

ರಾಜಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ, ವತ್ಥೇನ ದಸಮಂ ಪದನ್ತಿ॥

೮. ಬಲಕರಣೀಯವಗ್ಗೋ

೧-೧೨. ಬಲಾದಿಸುತ್ತದ್ವಾದಸಕಂ

೪೩೯-೪೫೦. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಬಲಕರಣೀಯಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಕರೀಯನ್ತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।

ಬಲಕರಣೀಯವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಬಲಂ ಬೀಜಞ್ಚ ನಾಗೋ ಚ, ರುಕ್ಖೋ ಕುಮ್ಭೇನ ಸೂಕಿಯಾ।

ಆಕಾಸೇನ ಚ ದ್ವೇ ಮೇಘಾ, ನಾವಾ ಆಗನ್ತುಕಾ ನದೀತಿ॥

೯. ಏಸನಾವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ಏಸನಾದಿಸುತ್ತದಸಕಂ

೪೫೧-೪೬೦. ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸನಾ। ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಕಾಮೇಸನಾ, ಭವೇಸನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।

ಏಸನಾವಗ್ಗೋ ನವಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಏಸನಾ ವಿಧಾ ಆಸವೋ, ಭವೋ ಚ ದುಕ್ಖತಾ ತಿಸ್ಸೋ।

ಖಿಲಂ ಮಲಞ್ಚ ನೀಘೋ ಚ, ವೇದನಾ ತಣ್ಹಾ ತಸಿನಾಯ ಚಾತಿ॥

೧೦. ಓಘವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾದಿಸುತ್ತದಸಕಂ

೪೬೧-೪೭೦. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ರೂಪರಾಗೋ, ಅರೂಪರಾಗೋ, ಮಾನೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಕ್ಖಯಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ।

‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಕ್ಖಯಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ।

(ಯಥಾ ಮಗ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ ತಥಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಂಯುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ)।

ಓಘವಗ್ಗೋ ದಸಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಓಘೋ ಯೋಗೋ ಉಪಾದಾನಂ, ಗನ್ಥಾ ಅನುಸಯೇನ ಚ।

ಕಾಮಗುಣಾ ನೀವರಣಾ, ಖನ್ಧಾ ಓರುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾತಿ॥

ಸತಿಪಟ್ಠಾನಸಂಯುತ್ತಂ ತತಿಯಂ।