೧೨. ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಂ
೧. ಸಮಾಧಿವಗ್ಗೋ
೧. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೭೧. ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಯಾತಿ ಯಥಾಭೂತಾದಿವಸೇನಾತಿ ಯಥಾಗತಾದಿವಸೇನ। ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ತಥಾ ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಯಥಾಭೂತವಸೇನ ಕಾರಣಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ‘‘ತಥಾ ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ। ವಣ್ಣಾತಿ ಅಕ್ಖರಾ, ‘‘ಗುಣಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ನಾಮಾದಿಪದಾನಿ ಚೇವ ತಂಸಮುದಾಯಭೂತಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ।
೩. ಪಠಮಕುಲಪುತ್ತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೦೭೩-೭೫. ಸಾಸನಾವಚರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಬಾಹಿರಕಾನಂ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ। ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸು ಅತ್ಥವಿಸೇಸಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದೇಸನಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇನ ತೇನ ಅಭಿಲಾಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ।
೧೦. ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೮೦. ದುಗ್ಗತಿತೋ ಸಂಸಾರತೋ ಚ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಯ್ಯಾನಂ, ಸಗ್ಗಮಗ್ಗೋ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೋ ಚ। ತಸ್ಮಿಂ ನಿಯ್ಯಾನೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ತಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ। ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸತೋ ವಾ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಈ-ಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಯ-ಕಾರಸ್ಸ ಕ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ। ಚೇತನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣಿ। ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಂ। ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತನ್ತಿ ತಿರೋಕರಣಭೂತಂ। ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ। ಸಾತ್ಥಕನ್ತಿ ದಾನಸೀಲಾದಿನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಹಿತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ।
ವಿಸಿಖಾತಿ ‘‘ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ। ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಾಪದೇಸೇನ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ’’ತಿ। ಅಯಾಥಾವತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಿತಿಸಂಹಾರಾದಿವಸೇನ ಲೋಕೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾ। ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ ಭವೋ, ಇಮಿನಾ ಅಭವೋತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ।
ಸಮಾಧಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನವಗ್ಗೋ
೧. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೮೧. ‘‘ಇಸೀನಂ ಪತನುಪ್ಪತನವಸೇನ ಓಸೀದನಉಪ್ಪತನಟ್ಠಾನವಸೇನ ಏವಂ ‘ಇಸಿಪತನ’ನ್ತಿ ‘ಲದ್ಧನಾಮೇ’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘ಏತ್ಥ ಹೀ’’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಯಂ ಆಮನ್ತನಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥು ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಪಕಾಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಮಾರಬಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಮಾರಞ್ಚ ಮಾರಬಲಞ್ಚ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ। ಅಥ ವಾ ಮಾರಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಬಾಹಿರಞ್ಚಾತಿ ದುವಿಧಂ ಬಲಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ। ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಞಾಣಂ ಅಪರನ್ತೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಸ॰ ೧೦೬೩) ವಿಯ ಭಾಗಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟ್ಠಾಸಾ’’ತಿ। ಸಹ ಸಮುದಾಹಾರೇನಾತಿ ಉಚ್ಚಾರಣಸಮಕಾಲಂ। ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ। ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಸಮಾಗಚ್ಛಿಂಸು ಪರಿಪಕ್ಕಕುಸಲಮೂಲಾ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಕತಾಧಿಕಾರಾ।
ಗಿಹಿಸಞ್ಞೋಜನನ್ತಿ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಂ। ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಹರಿತ್ವಾ। ನ ವಳಞ್ಜೇತಬ್ಬಾತಿ ನಾನುಯುಞ್ಜೇತಬ್ಬಾ। ಕಿಲೇಸಕಾಮಸುಖಸ್ಸಾತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಯುತ್ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ। ಅನುಯೋಗೋತಿ ಅನುಭವೋ। ಗಾಮವಾಸೀಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಸನ್ತಕೋ। ಅತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ। ಆಹಿತೋ ಅಹಂಮಾನೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅತ್ತಾ, ಅತ್ತಭಾವೋ। ದುಕ್ಖಕರಣನ್ತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದನಂ। ಅತ್ತಮಾರಣೇಹೀತಿ ಉಪಸಮಾಯಾತಿ ‘‘ಕಿಲೇಸೂಪಸಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ।
ಸಚ್ಚಞಾಣಾದಿವಸೇನ ತಯೋ ಪರಿವಟ್ಟಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ, ಞಾಣದಸ್ಸನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚ್ಚಞಾಣಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣನ್ತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಆಹ। ತೇಸುಯೇವ ಸಚ್ಚೇಸು। ಞಾಣೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಚ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧಾದಿಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಚ ಜಾನನಞಾಣಂ, ‘‘ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಟಿವೇಧತೋ ಪಗೇವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ। ಪಚ್ಛಾತಿ ಅಪರೇ। ತಥಾ ಕತಞಾಣಂ। ದ್ವಾದಸಾಕಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸವಿಧಆಕಾರಭೇದಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಸುತ್ತೇಸು।
ಪಟಿವೇಧಞಾಣಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಇದಂ ತತ್ಥ ಞಾಣಕಿಚ್ಚಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಧಮ್ಮಸಮುದಾಯೋ ಪನ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ। ಅಥ ವಾ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಆಣಾ, ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ತಂ ಚಕ್ಕಞ್ಚ, ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಯೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ। ಯಥಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಚಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಚಕ್ಕಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೪೦-೪೧)। ಉಭಯಮ್ಪೀತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ದೇಸನಾಞಾಣನ್ತಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ। ಏತನ್ತಿ ತದುಭಯಂ। ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಯಥಾವುತ್ತಞಾಣದ್ವಯಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಪವತ್ತನಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ। ಪತಿಟ್ಠಿತೇತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ। ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ, ಉಪರಿಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೋ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋ ಏವಾತಿ।
ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನಾತಿ ಏಕೇನೇವ ಪಹಾರಸಞ್ಞಿತೇನ ಕಾಲೇನ। ದಿವಸಸ್ಸ ಹಿ ತತಿಯೋ ಭಾಗೋ ಪಹಾರೋ ನಾಮ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ತೇನ ಖಣೇನ ತೇನ ಲಯೇನ ತೇನ ಮುಹುತ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಪಹಾರಕ್ಖಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣಮೇವ। ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋಭಾಸೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ಪವತ್ತೋ ಓಭಾಸೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸ್ಸ ಆರಮ್ಭೇ ವಿಯ ಪರಿಸಮಾಪನೇ ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರತಮಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸಪಿ ಉದಾನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
೯. ಸಙ್ಕಾಸನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೮೯. ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನೇ ವಣ್ಣಾ। ತೇಯೇವ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಕ್ಖರಣತೋ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಕಾರಾದಿಕೇ ಸರಸಮಞ್ಞಾ, ಕಕಾರಾದಿಕೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮಞ್ಞಾ, ಉಭಯತ್ಥ ವಣ್ಣಸಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಣ್ಣಾನಂ ವಾ ಏಕದೇಸಾ ಯದಿದಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮಾ’’ತಿ। ನೇತ್ತಿಯಂ ಪನ ವಾಕ್ಯೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮಞ್ಞಾ। ಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಆಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಾ ಗಹಿತಾ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸಙ್ಕಾಸನಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಞಾಪನಾ ಭಾಗಸೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಭತ್ತಿಯೋ’’ತಿ। ಸಙ್ಕಾಸನಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಪಕಾಸನಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತಿ। ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಹಿ ಅತ್ಥವಚನೇನೇವ ವಿವರನ್ತಿ, ತಾಹಿ ಕಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ವುತ್ತಾಯೇವಾತಿ, ತಾಹಿಪಿ ಅತ್ಥಪದಾನಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯಂ ನೇತ್ತಿಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಾತಿ ಸಭಾಗಾದಿವಿಭಾವನಾಕಾರೇನ। ವಣ್ಣಾದೀನನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೇ ಪವತ್ತವಣ್ಣಾದೀನಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ವಣ್ಣಾದೀನಂ ಅನ್ತಅಭಾವತೋ। ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಅಪರಿಮಾಣಾ ವಣ್ಣಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಸಙ್ಕಾಸನಾ’’ತಿ ಏವಮಾಹ।
೧೦. ತಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೯೦. ಸಭಾವಾವಿಜಹನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಸಭಾವಸ್ಸ ಕದಾಚಿಪಿ ಅಪರಿಚ್ಚಜನೇನ ತಥಸಭಾವಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುಕ್ಖಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಸಭಾವಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖಸಭಾವಸ್ಸ। ಅಮೋಘತಾಯಾತಿ ಅವಞ್ಝತಾಯ। ಅವಿತಥನ್ತಿ ನ ವಿತಥಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಅದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಅಞ್ಞಭಾವಾನುಪಗಮೇನಾತಿ ಸಮುದಯಾದಿಸಭಾವಾನುಪಗಮನೇನ ಮುಸಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಥಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅನಞ್ಞಥಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಕೋಟಿಗಾಮವಗ್ಗೋ
೧. ಕೋಟಿಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೯೧. ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾತಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಪಟಿಮುಖಂ ವೇಧಾಭಾವೇನ।
೨. ದುತಿಯಕೋಟಿಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೯೨. ಫಲಸಮಾಧಿಫಲಪಞ್ಞಾನನ್ತಿ
೭. ತಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೯೭. ಅರಿಯಾನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ।
೮. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೯೮. ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿವೇಧಞಾಣೇನ ದೇಸನಾಞಾಣೇನ ಚ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಅರಿಯಸನ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಅರಿಯಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಕಭಾವತೋ।
೧೦. ಗವಮ್ಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೦೦. ಏಕಪ್ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಏಕೇನೇವ ಞಾಣೇನ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಪಟಿವೇಧೋ।
ಕೋಟಿಗಾಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸೀಸಪಾವನವಗ್ಗೋ
೩. ದಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೦೧. ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ।
೫. ಸತ್ತಿಸತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೦೫. ಭವೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಹಿತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ।
೯. ಇನ್ದಖೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೦೯. ಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಮುಖನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಞ್ಚ ಅಪರೇ ಅದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾ ಪನ ನೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ।
೧೦. ವಾದತ್ಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೧೦. ಕುಕ್ಕುಕೋ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕುಕ್ಕೂತಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ।
ಸೀಸಪಾವನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಪಾತವಗ್ಗೋ
೧. ಲೋಕಚಿನ್ತಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೧೧. ಲೋಕಚಿನ್ತನ್ತಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವೇಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತವೀಮಂಸಾವ। ‘‘ಲೋಕಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಂತಂಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಾಳಿಕೇರಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅವುತ್ತಾನಂ ಓಸಧಿತಿಣವನಪ್ಪತಿಆದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಏವರೂಪನ್ತಿ ಏದಿಸಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಂತಂಲೋಕಚಿತ್ತಂ।
ವಿಗತಚಿತ್ತೋತಿ ಅತ್ತತ್ಥಪರತ್ಥತೋ ಅಪಗತವಿತಕ್ಕೋ ಅದ್ದಸ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಮ್ಬರಿಮಾಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬರೇನ ಅಸುರಿನ್ದೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಅಸುರಮಾಯಂ, ಯಂ ‘‘ಇನ್ದಜಾಲ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಇನ್ದಸ್ಸ ಮೋಹನತ್ಥಂ ಉಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ। ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಧಾವೇತ್ವಾ। ಯಥಾ ನೇತಿ ನೇ ಅಸುರೇ ಯಥಾ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ? ತಂ ಪುರಿಸಂ ತತ್ಥ ತಥಾನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಞ್ಚ ದೇವೋ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕನ್ತಾ ತಥಾ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಿಸಮುಳಾಲಛಿದ್ದೇಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸುರಭವನಂ ಗತಾ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ದೇವಾನಂಯೇವ ಮೋಹಯಮಾನಾ’’ತಿ।
೨-೩. ಪಪಾತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೧೨-೩. ಮರಿಯಾದಪಾಸಾಣೋತಿ ಅನಿಟ್ಠರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪ-ಸದ್ದೋ ಸಭಾವತ್ಥೋ ‘‘ಪಿಯರೂಪೇ ಸಾತರೂಪೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೦೮-೪೦೯) ವಿಯಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅನಿಟ್ಠಸಭಾವ’’ನ್ತಿ।
೫. ವಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೧೫. ಉಪಾಸನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಉಪಾಸನಂ, ಆಚರಿಯಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿನಾ ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಿಕ್ಖನವಸೇನ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬತೋ ಉಪಾಸನನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಕಣ್ಡಖಿಪನಸಿಪ್ಪಂ। ಕಣ್ಡಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೇತಿ ಸರಂ ಖಿಪನ್ತೇ। ಪೋಙ್ಖಾನುಪೋಙ್ಖನ್ತಿ ಪೋಙ್ಖಸದ್ದತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಂ ಕಣ್ಡಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಪರಂ ಅನುಪೋಙ್ಖನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರನ್ತಿ ತತಿಯಕಣ್ಡಂ। ಅನುಪೋಙ್ಖಂ ನಾಮ ಇದನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುಪೋಙ್ಖಂ ನಾಮ ದುತಿಯಸ್ಸ ಪೋಙ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ತತಿಯೇನ ಸರೇನ ವಿಜ್ಝೀಯತಿ। ಪುನ ಅಪರಂ ತಸ್ಸ ಪೋಙ್ಖನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಪರಾಪರಂ ಅವಿರಜ್ಝನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ದುರಭಿಸಮ್ಭವತರನ್ತಿ ಅಭಿಭವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತರಂ। ವಾಲನ್ತಿ ಕೇಸಂ। ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಫಾಲೇತ್ವಾ। ತಸ್ಸ ಏಕಂ ಭೇದನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕೇಸಸ್ಸ ಏಕಂ ಅಂಸುಸಙ್ಖಾತಂ ಭೇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ವಾತಿಙ್ಗಣಮಜ್ಝೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ವಾತಿಙ್ಗಣಫಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಅಪರಂ ಭೇದನ್ತಿ ಅಪರಂ ಕೇಸಸ್ಸ ಅಂಸುಸಙ್ಖಾತಂ ಭೇದಂ। ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ವಾಲಭೇದಸ್ಸ ಊಕಾಮತ್ತಂ ಲಿಖಾಮತ್ತಂ ವಾ ಕಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಂ ಅಧಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಉಸಭಮತ್ತೇತಿ ವೀಸತಿಯಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಠಿತೋ। ಕಣ್ಡಬದ್ಧಾಯ ಕೋಟಿಯಾತಿ ಕಣ್ಡಬದ್ಧಾಯ ವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಯಾ ವಾತಿಙ್ಗಣಬನ್ಧನವಾಲಸ್ಸ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ।
೮. ದುತಿಯಛಿಗ್ಗಳಯುಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೧೮. ಅಧಿಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಕನ್ತಿ ಯದಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ। ಛಿಗ್ಗಳೇನಾತಿ ಛಿಗ್ಗಳಪದೇಸೇನ। ಛಿಗ್ಗಳುಪರೀತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಯುಗಸ್ಸ ಛಿಗ್ಗಳಪದೇಸಸ್ಸ ಉಪರಿ। ಆರುಳ್ಹಸ್ಸ ಛಿಗ್ಗಳೇನಾತಿ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಛಿದ್ದೇನ। ಗೀವಪ್ಪವೇಸನಂ ವಿಯಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಯುಗಾನಂ ಛಿದ್ದಪದೇಸೇನೇವ ಉಪರೂಪರಿ ಠಿತಾನಂ ಛಿದ್ದನ್ತರೇನ ಕಾಣಕಚ್ಛಪಸ್ಸ ಗೀವಪ್ಪವೇಸನಂ ‘‘ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೋ ಅತಿವಿಯ ಅಧಿಚ್ಚತರಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ।
ಪಪಾತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಭಿಸಮಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೧೧೨೧. ಅಭಿಸಮಯಸಂಯುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೭. ಪಠಮಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ
೩. ಪಞ್ಞಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೩೩. ಲೋಕಿಯಮ್ಪಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ಥೇನ ‘‘ಅರಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತೀತಿ ‘‘ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೪. ಸುರಾಮೇರಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೩೪. ಪಿಟ್ಠಸುರಾತಿ ಪಿಟ್ಠೇನ ಕಾತಬ್ಬಸುರಾ, ತಥಾ ಓದನಸುರಾ ಪೂವಸುರಾ, ಮಜ್ಜರಸಾದಿಭೂತೇ ಕಿಣ್ಣೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಸುರಾ ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಸುರಾ। ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತಾ। ಪುಪ್ಫಾಸವೋತಿ ನಾಳಿಕೇರಪುಪ್ಫಾದಿತೋ ಅಸ್ಸವನಕಆಸವೋ। ಮುದ್ದಿಕಫಲಾದಿತೋ ಅಸ್ಸವನಕಆಸವೋ ಫಲಾಸವೋ। ಇತೀತಿಆದಿಅತ್ಥೋ। ತೇನ ಮಧ್ವಾಸವಗುಳಾಸವಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸುರಾಸವವಿನಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸುರಾಸವವಿನಿಮುತ್ತಂ।
೧೦. ಪಚಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೪೦. ನೀಚವುತ್ತಿನೋತಿ ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾನಂ ಮಹಾಪಿತುಚೂಳಪಿತುಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾದೀನಂ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನೀಚವುತ್ತಿನೋ।
೮. ದುತಿಯಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ
೮. ಬೀಜಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೪೮. ‘‘ಮೂಲಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಮೂಲಬೀಜಂ, ಮೂಲಬೀಜಂ ಏತಸ್ಸಾತಿಪಿ ಮೂಲಬೀಜಂ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇನ ಬೀಜಗಾಮೋ ವುತ್ತೋ ‘‘ಬೀಜಾನಂ ಸಮೂಹೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ, ದುತಿಯೇನ ಭೂತಗಾಮೋ। ದುವಿಧೋಪೇಸೋ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೇನ, ‘‘ಮೂಲಬೀಜಞ್ಚ ಮೂಲಬೀಜಞ್ಚ ಮೂಲಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಬೀಜತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಫಳುಬೀಜನ್ತಿ ಪಬ್ಬಬೀಜಂ। ಬಾಹಿರಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ಸದಿಸಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸೇಸಕಾರಣಭಾವತೋ ವಿರುಹನಸಮತ್ಥೇ ಸಾರಫಲೇ ನಿರುಳ್ಹೋ ಬೀಜ-ಸದ್ದೋ। ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಮೂಲಾದೀಸುಪಿ ಕೇಸುಚಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ತತೋ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಏಕೇನ ಬೀಜ-ಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೀಜಬೀಜ’’ನ್ತಿ ‘‘ರೂಪರೂಪಂ, ದುಕ್ಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೨೭) ಚ ಯಥಾ। ನೀಲತಿಣರುಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅಲ್ಲತಿಣಸ್ಸ ಚೇವ ಅಲ್ಲರುಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಚ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಓಸಧಿಗಚ್ಛಲತಾದೀನಂ ಗಹಣಂ।
೯. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೪೯. ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೋ, ಅಯಂ ಬುದ್ಧಾದಿಅರಿಯಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣೋ ಭೋಜನಸ್ಸ ಕಾಲೋ, ತದಞ್ಞೋ ವಿಕಾಲೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಕಾಲಭೋಜನಾತಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕನ್ತಭೋಜನಾ’’ತಿ।
೧೦. ಗನ್ಧವಿಲೇಪನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೦. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಗನ್ಥಿಮಂ ಅಗನ್ಥಿಮಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುಪ್ಫಜಾತಂ, ತಥಾ ಪಿಸಿತಾದಿಭೇದಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತಂ।
೯. ತತಿಯಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ
೧. ನಚ್ಚಗೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೧. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನನುಲೋಮತ್ತಾ’’ತಿ। ಅತ್ತನಾ ಪರೇಹಿ ಚ ಪಯೋಜಿಯಮಾನಂ ‘‘ನಚ್ಚನನಚ್ಚಾಪನಾದಿವಸೇನಾ’’ತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗಾಯನ-ಗಾಯಾಪನ-ವಾದನ-ವಾದಾಪನಾದೀನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ದಸ್ಸನೇನ ಚೇತ್ಥ ಸವನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ವಿರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ। ಯಥಾಸಕಂ ವಿಸಯಸ್ಸ ಆಲೋಚನಸಭಾವತಾಯ ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸವನಕಿರಿಯಾಯಪಿ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖೇಪಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ದಸ್ಸನಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ಅವಿಸೂಕಭೂತಸ್ಸ ಗೀತಸ್ಸ ಸವನಂ ಕದಾಚಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಸೂಕಭೂತಾ ದಸ್ಸನಾ ಚಾ’’ತಿ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕಅಟ್ಠಕಥಾಯ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.ಪಚ್ಛಿಮಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) – ‘‘ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಂ ಗೀತಂ ವಟ್ಟತಿ, ಗೀತೂಪಸಂಹಿತೋ ಧಮ್ಮೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।
೨. ಉಚ್ಚಾಸಯನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೨. ಉಚ್ಚಾತಿ ಉಚ್ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಸದ್ದನ್ತರಂ। ಸೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಯನಂ, ಉಚ್ಚಾಸಯನಂ ಮಹಾಸಯನಞ್ಚ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪರಹಿತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ಥರಣ’’ನ್ತಿ। ಆಸನ್ದಾದಿಆಸನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸಯನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಆಧಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ತದಾಧಾರಕಿರಿಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ತದುಪಭೋಗಭೂತನಿಸಜ್ಜಾನಿಪಜ್ಜನೇಹಿ ವಿರತಿ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅಥ ವಾ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಞ್ಚ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಞ್ಚಾತಿ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ ಯಥಾ – ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ॰ ೧)। ಆಸನಕಿರಿಯಾಪುಬ್ಬಕತ್ತಾ ವಾ ಸಯನಕಿರಿಯಾಯ ಸಯನಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಆಸನಮ್ಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೩. ಜಾತರೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೩. ಅಞ್ಞೇಪಿ ಉಗ್ಗಹಾಪನೇ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನೇ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ, ನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ತಿವಿಧಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾತಿ। ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಉಗ್ಗಹಣಂ, ವಾಚಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಉಗ್ಗಹಾಪಣಂ, ಮನಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಸಾದಿಯನಂ। ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೇನ, ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ನೇವ ನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ।
೪. ಆಮಕಧಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೪. ನೀವಾರಾದಿಉಪಧಞ್ಞಸ್ಸ ‘‘ಸತ್ತವಿಧಸ್ಸಾ’’ತಿ।
೫. ಆಮಕಮಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೫೫. ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವಸಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ – ಅಚ್ಛವಸಂ, ಮಚ್ಛವಸಂ, ಸುಸುಕಾವಸಂ, ಸೂಕರವಸಂ, ಗದ್ರಭವಸ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೬೨೩) ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ। ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೬೨) ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾ’’ತಿ। ವಿನಯವಸೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೧೦. ಚತುತ್ಥಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ
೨-೩. ಕಯವಿಕ್ಕಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೬೨-೬೩. ಕಸ್ಸಚಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಕಯೋ, ದಾನಂ ವಿಕ್ಕಯೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಗಾಮನ್ತರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಚ ಗಮನಂ ದೂತಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಪಹಿಣಗಮನಂ ಖುದ್ದಕಗಮನಂ।
೪. ತುಲಾಕೂಟಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧೬೪. ರೂಪಕೂಟಂ ಸರೂಪೇನ ಸದಿಸೇನ ಛಲವೋಹಾರೋ। ಅಙ್ಗಕೂಟಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಾದಿನಾ ಅಙ್ಗಾನಂ ಛಲಕರಣಂ ಗಹಣಕೂಟಂ ಮಾನೇಸು ಗಹಣವಸೇನ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟಂ ಅಯಚುಣ್ಣಾದಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಛಲಕರಣಂ। ಮಹತಿಯಾ ತುಲಾಯ। ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇತಿ ತುಲಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ। ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಹತ್ಥಪದೇಸೇನ। ಅಕ್ಕಮತೀತಿ ಉಟ್ಠಾತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ। ದದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇತಿ ಪರೇಸಂ ದದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಹತ್ಥೇನ ತುಲಂ ಅಕ್ಕಮತಿ। ತನ್ತಿ ಅಯಚುಣ್ಣಂ।
ಲೋಹಪಾತಿಯೋತಿ ತಮ್ಬಲೋಹಪಾತಿಯೋ। ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಸನಿಖಾದಸುವಣ್ಣಕನಕಲಿಮ್ಪಿತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕರೋನ್ತಿ। ಮಾನಭಾಜನಸ್ಸ ಹದಯಭೇದೋ। ನಿಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಿಕಸ್ಸ ಸಿಖಾಯ ಅಗ್ಗಕೋಟಿಯಾ ಭಿನ್ನಂ ಸಿಖಾಭೇದೋ। ಖೇತ್ತಾದೀನಂ ಮಿನನರಜ್ಜುಯಾ ಅಞ್ಞಥಾಕರಣಂ ರಜ್ಜುಭೇದೋ। ರಜ್ಜುಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ದಣ್ಡಕಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಕತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೬-೧೧. ಛೇದನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೬೬-೭೧. ವಧೋತಿ ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾರಕಸಾತಾಳನಾದೀಹಿ ಹಿಂಸನಂ, ವಿಹೇಠನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಹೇಠನತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ವಧ-ಸದ್ದೋ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಅತ್ಥಾನಂ ವಧಿತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ರೋದೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮಾರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಪೋಥನಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ಮಾರಣಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಹಿಂಸನೇಪಿ ದಿಸ್ಸನತೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಆಮಕಧಞ್ಞಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ
ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಸಕಲರೂಪಾರೂಪಸಮ್ಮಸನೇ ಯತೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಸಚ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಭೇದೇ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮೇ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಞಾಣವಿಭಾಗಸ್ಸ ಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಬಹುಕಾರಸ್ಸ ಸಂಯುತ್ತಾಗಮವರಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಂ ಕಾತುಂ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನತೋ ಏವ ನಿಪುಣಾ ಯಾ ಮಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಆರದ್ಧಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸವಿಸೇಸಂ ಪಞ್ಞಾವಹಗುಣತ್ತಾ ಏವ ಹಿಸ್ಸ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭೇ ಆದಿತೋಪಿ ‘‘ಪಞ್ಞಾಪಭೇದಜನನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರನ್ತಿ ಸಂಯುತ್ತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರಂ। ಏಕೂನಸಟ್ಠಿಮತ್ತೋತಿ ಥೋಕಂ ಊನಭಾವತೋ ಮತ್ತ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣಂ।
ಮೂಲಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸಂಯುತ್ತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರಮೇವ ಪುನ ನಿಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಮೂಲಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರನ್ತಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಸು ಅತ್ಥಸಾರಂ। ತೇನ ಏತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಸಂಯುತ್ತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಅತ್ಥಸಾರಂ ಆದಾಯ ಇಮಂ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಸೇಸಮಹಾನಿಕಾಯಾನಮ್ಪಿ ಮೂಲಟ್ಠಕಥಾಸು ಇಧ ವಿಯೋಗಕ್ಖಮಂ ಅತ್ಥಸಾರಂ ಆದಾಯ ಅಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಮಹಾವಿಹಾರಾಧಿವಾಸೀನ’’ನ್ತಿ ಚ ಇದಂ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಮಹಾವಿಹಾರಾಧಿವಾಸೀನಂ ಸಮಯಂ ಪಕಾಸಯನ್ತಿಂ ಮಹಾವಿಹಾರಾಧಿವಾಸೀನಂ ಮೂಲಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರಂ ಆದಾಯಾ’’ತಿ ಚ। ತೇನ ಪುಞ್ಞೇನ। ಹೋತು ಸಬ್ಬೋ ಸುಖೀ ಲೋಕೋತಿ ಕಾಮಾವಚರಾದಿವಿಭಾಗೋ ಸಬ್ಬೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಯಥಾರಹಂ ಬೋಧಿತ್ತಯಾಧಿಗಮವಸೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಸುಖಿತೋ ಹೋತೂತಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಂ ಸುಖಾಧಿಗಮಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪರಿಣಾಮೇತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ
ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಂಯುತ್ತಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ।