೬. ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೫೧. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ತಂ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ತಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಸುತವಿರಹಿತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ। ತತ್ಥ ಆಗಮಾಧಿಗಮಾಭಾವಾ ಞೇಯ್ಯೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಇತಿ। ಯೋ ಹಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ಥವಸೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ಪಕತಿಪರಿಸುದ್ಧಮ್ಪಿ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಲೋಭಾದೀಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ನೇವ ಆಗಮವಸೇನ ನ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಜಾನಾತಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಿನಿಚ್ಛಯವಿರಹಿತತ್ತಾ ಯಥಾಭೂತಞಾಣಪಟಿವೇಧಸಾಧಕೋ ನೇವ ಆಗಮೋ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಅಧಿಗಮೋ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ಆಗಮಾಧಿಗಮಾಭಾವಾ ಞೇಯ್ಯೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಇತಿ। ಸ್ವಾಯಂ –
‘‘ಪುಥೂನಂ
ಪುಥುಜ್ಜನನ್ತೋಗಧತ್ತಾ, ಪುಥುವಾಯಂ ಜನೋ ಇತಿ’’॥
ಸೋ
‘‘ಪುಥು ಕಿಲೇಸೇ ಜನೇನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ಅವಿಹತಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಕಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಮುಖುಲ್ಲೋಕಿಕಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ಸಬ್ಬಗತೀಹಿ ಅವುಟ್ಠಿತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ನಾನಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ನಾನಾಓಘೇಹಿ ವುಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ನಾನಾಸನ್ತಾಪೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ನಾನಾಪರಿಳಾಹೇಹಿ ಪರಿಡಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಪಲಿಬುದ್ಧಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಪುಥು ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಆವುತಾ ನಿವುತಾ ಓವುತಾ ಪಿಹಿತಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೫೧, ೯೪)।
ಪುಥೂನಂ ವಾ ಗಣನಪಥಮತೀತಾನಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ನೀಚಧಮ್ಮಸಮಾಚಾರಾನಂ ಜನಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಪುಥು ವಾ ಅಯಂ ವಿಸುಂಯೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ವಿಸಂಸಟ್ಠೋ ಸೀಲಸುತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಜನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ। ಏವಮೇತೇಹಿ ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಯೇ ತೇ –
‘‘ದುವೇ
ಅನ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಏಕೋ, ಕಲ್ಯಾಣೇಕೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ॥ –
ದ್ವೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಏವಂ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ। ಚಿತ್ತಭಾವನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿ ಚಿತ್ತಪರಿಗ್ಗಹೋ ನತ್ಥಿ, ನತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
೫೨. ದುತಿಯೇ ಸುತವಾತಿ ಸುತಸಮ್ಪನ್ನೋ। ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಸ್ಸುತವಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಅರಿಯೋ ನ ಸಾವಕೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಚೇವ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ; ಅತ್ಥಿ ಸಾವಕೋ ನ ಅರಿಯೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಗಿಹೀ ಅನಾಗತಫಲೋ; ಅತ್ಥಿ ನೇವ ಅರಿಯೋ ನ ಸಾವಕೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಥುತಿತ್ಥಿಯಾ। ಅತ್ಥಿ ಅರಿಯೋಚೇವ ಸಾವಕೋ ಚ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಆಗತಫಲಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ। ಇಧ ಪನ ಗಿಹೀ ವಾ ಹೋತು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಸುತವಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಸೇನ ಸುತಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಯಂ ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ಏವಮಿದಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ ಆಗನ್ತುಕೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಜಾನಾತಿ। ಚಿತ್ತಭಾವನಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಿತ್ತಟ್ಠಿತಿ ಚಿತ್ತಪರಿಗ್ಗಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ। ಕೇಚಿ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ವದನ್ತಿ।
೫೩. ತತಿಯಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಕಥಿತಂ। ಕತರಾಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ? ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ। ಭಗವಾ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪಟಿವಸತಿ। ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ
ತತ್ರಿದಂ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ – ಭಗವಾ ಹಿ ಪಾತೋವ ವುಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಾದಿಸರೀರಪರಿಕಮ್ಮಂ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ।
ಅಥ ಭಗವಾ ಏವಂ ಕತಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪಾದಪೀಠೇ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದತಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥ, ದುಲ್ಲಭೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ದುಲ್ಲಭೋ ಮನುಸ್ಸತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ದುಲ್ಲಭಾ ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ದುಲ್ಲಭಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ದುಲ್ಲಭಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಭಗವನ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಚರಿಯಾನುರೂಪಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ।
ಸೋ ಏವಂ ನಿಟ್ಠಿತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸಚೇ ಗತ್ತಾನಿ ಓಸಿಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾಸನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಪಟಿಯಾದಿತಉದಕೇನ ಗತ್ತಾನಿ ಉತುಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ। ಉಪಟ್ಠಾಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಭಗವಾ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಏಕಂಸಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಏಕಕೋವ ಮುಹುತ್ತಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ, ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ತತೋ ತತೋ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯಾಚನ್ತಿ। ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ವಿತಿನಾಮೇತಿ। ಇದಂ ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ।
ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುದೇವತಾಯೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭಮಾನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಯಥಾಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತುರಕ್ಖರಮ್ಪಿ। ಭಗವಾ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ। ಇದಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ।
ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಂ ಪನ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಪುರೇಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಪೀಳಿತಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಕಿಲಾಸುಭಾವಮೋಚನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ದುತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ।
ತಮ್ಪಿ
ಥೇರೋ ಅನುಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ, ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಯ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ‘‘ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ವತ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಮಧುರಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತು’’ನ್ತಿ ಪರುಳ್ಹಕೇಸಾ ಕೇಸೇ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಮಲಗ್ಗಹಿತಪತ್ತಾ ಪತ್ತೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಟ್ಠಚೀವರಾ ಚೀವರಾನಿ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗಮನಸಜ್ಜಾ ಅಹೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ ಕೋಸಲರಟ್ಠಂ ಚಾರಿಕಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಗಾಮನಿಗಮಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏಕದಿವಸಂ ಗಾವುತಅಡ್ಢಯೋಜನತಿಗಾವುತಯೋಜನಪರಮಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಮಹನ್ತಂ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಂ ಅಗ್ಗಿನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಮೇವ ವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಮನಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೭೨) ದೇಸೇತಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ, ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಂಸು, ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು। ತಞ್ಹಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಾಮಕಾಯೋ ಸನ್ತತ್ತೋ, ನಾಮಕಾಯೇ ಸನ್ತತ್ತೇ ಕರಜಕಾಯೋ ಸನ್ತತ್ತೋ, ಕರಜಕಾಯೇ ಸನ್ತತ್ತೇ ನಿಧಾನಗತಂ ಉಣ್ಹಂ
ತತ್ಥ ಯೇಸಂ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ, ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸು। ಯೇ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ತೇ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಮದ್ದನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು। ಯೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾವ ಅಹೇಸುಂ। ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಫಲಾವ ಜಾತಾತಿ। ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾನಂ ತಾವ ಸಫಲಾ ಹೋತು, ಇತರೇಸಂ ಕಥಂ ಸಫಲಾ ಜಾತಾತಿ? ತೇಪಿ ಹಿ ಸಚೇ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ನ ಸುಣೇಯ್ಯುಂ, ಪಮತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಠಾನಂ ಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯುಂ। ತತೋ ನೇಸಂ ತಂ ಪಾಪಂ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಅಪಾಯೇಸುಯೇವ ಸಂಸೀದಾಪೇಯ್ಯ
ಇಮಂ ಪನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಸಙ್ಘಾ ಯೇಹಿಪಿ ಸುತಾ, ಯೇಹಿಪಿ ನ ಸುತಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂಯೇವ ಆರೋಚೇನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು। ಭಿಕ್ಖೂ ಸುತ್ವಾ ಸುತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭೋ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ಯಾವಜೀವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ ಏಕಕ್ಖಣೇನೇವ ದಸಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ವೀಸತಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಿಹೀ ಹೋನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಜೇತವನಮೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಚಿರಂ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹಾಸಿ, ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿತುಂ, ನಾಮ್ಹಿ ಕೇನಚಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತನೀಹಾರಕೇನಾ’’ತಿ। ಅಡ್ಢಮಾಸಂ
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ತತೋ ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಮಯಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೇ ನ ಕೋಚಿ ಮಮ ಪುತ್ತಾನಂ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಾಸಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಸಿ। ಸಾಗರಸ್ಸ ಹಿ ಓತರಣತಿತ್ಥಾನಿ ವಿಯ ಬಹೂನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅಸ್ಸಾಸಕಾರಣಾನಿ। ಗಚ್ಛಾನನ್ದ, ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಬುದ್ಧಾಸನವರಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೇತ್ತಾಯ ಸಬ್ಬಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ನಾಮ ನೇವ ಅಪ್ಪನಾ, ನ ಉಪಚಾರೋ, ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಫರಣಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇಮಂ ಚೂಳಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತಮತ್ತನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಾಪಹರಣಮತ್ತಂ, ದ್ವೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಸದ್ದಕರಣಮತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೇತ್ತಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಫರಣಚಿತ್ತಂ। ಆಸೇವತೀತಿ ಕಥಂ ಆಸೇವತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಆಸೇವತಿ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಆಸೇವತೀತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೨.೨)। ಇಧ ಪನ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಹಿತಫರಣಪ್ಪವತ್ತನಮತ್ತೇನೇವ ಆಸೇವತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅರಿತ್ತಜ್ಝಾನೋತಿ ವಿಹರತೀತಿ ಇರಿಯತಿ ಪವತ್ತತಿ ಪಾಲೇತಿ ಯಪೇತಿ ಯಾಪೇತಿ ಚರತಿ ವಿಹರತಿ। ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಹರತೀತಿ। ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಮೇತ್ತಂ ಆಸೇವನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೋ ಕಥಿತೋ। ಸತ್ಥುಸಾಸನಕರೋತಿ ಸತ್ಥು ಅನುಸಾಸನಿಕರೋ। ಓವಾದಪತಿಕರೋತಿ ಓವಾದಕಾರಕೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಕಿಂವಚನಂ ಓವಾದೋ, ಪುನಪ್ಪುನವಚನಂ ಅನುಸಾಸನೀ। ಸಮ್ಮುಖಾವಚನಮ್ಪಿ
ಅಮೋಘನ್ತಿ ಅತುಚ್ಛಂ। ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ರಟ್ಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಪರೇಸಂ ಗೇಹತೋ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ। ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪರಿಭೋಗಾ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋತಿ। ತತ್ಥ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಥೇಯ್ಯಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಸೀಲವತೋ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗೋ ಇಣಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋ ದಾಯಜ್ಜಪರಿಭೋಗಾ ನಾಮ। ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ ಸಾಮಿಪರಿಭೋಗೋ ನಾಮ। ತತ್ಥ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಯೇ ನಂ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೀತಿ ಯೇ ಪನ ಇಮಂ ಮೇತ್ತಾಚಿತ್ತಂ ಬಹುಲಂ ಆಸೇವನ್ತಿ ಭಾವೇನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಮೋಘಂ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ಕಿಂ? ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಸಾಮಿನೋ ಅಣಣಾ ದಾಯಾದಾ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ।
೫೪-೫೫. ಚತುತ್ಥೇ ಭಾವೇತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ। ಪಞ್ಚಮೇ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಮನಸ್ಮಿಂ ಕರೋತಿ। ಸೇಸಂ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸುಪಿ ತತಿಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಹಿ ಆಸೇವತಿ, ಅಯಮೇವ ಭಾವೇತಿ, ಅಯಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ। ಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಆಸೇವತಿ, ತೇನೇವ ಭಾವೇತಿ, ತೇನ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪನ ಯಾಯ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ದೇಸನಾವಿಲಾಸಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ದೇಸನಾವಿಲಾಸಂ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರಿಯತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದಕುಸಲತಂ ಅಪ್ಪಟಿಹತಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಏಕಚಿತ್ತಮೇವ ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ।
೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಅನಿಯಾಮಿತವಚನಂ। ಅಕುಸಲಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಯಾಮಿತವಚನಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾ ಅಸೇಸತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಕುಸಲಭಾಗಿಯಾ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾತಿ ಅಕುಸಲಾನಮೇವೇತಂ ನಾಮಂ। ಅಕುಸಲಾಯೇವ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಅಕುಸಲಂ ಸಹಜಾತವಸೇನ, ಏಕಚ್ಚೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಭಜನ್ತಿ ಚೇವ, ತೇಸಞ್ಚ ಪಕ್ಖಾ ಭವನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಕುಸಲಭಾಗಿಯಾ ಅಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇತೇ ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಮನೋ ಪುಬ್ಬಂ ಪಠಮತರಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ। ಏತೇ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇಸಂ ಮನೋ ಉಪ್ಪಾದಕೋ ಕಾರಕೋ ಜನಕೋ ಸಮುಟ್ಠಾಪಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ‘‘ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಾಯೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಸೇಸಾ ರಾಜಸೇನಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಅನಿಕ್ಖನ್ತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಮನೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅವಸೇಸಾ ಸಹಜಾತಸಂಸಟ್ಠಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಏತಮತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇಹಿ ಸಂಸಟ್ಠಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಏಕುಪ್ಪಾದೇಕನಿರೋಧೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಮನೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತೋ। ಅನ್ವದೇವಾತಿ ಅನುದೇವ, ಸಹೇವ ಏಕತೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಂ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚೇತಸಿಕಾತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ಥೋ ಹಿ ಪಟಿಸರಣಂ
೫೭. ಸತ್ತಮೇ ಕುಸಲಾತಿ ಚತುಭೂಮಕಾಪಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಥಿತಾ। ಸೇಸಂ ಛಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೫೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಮಾದೋತಿ ಏತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಆಲಪನಂ, ಯಥಾ ಅಯಂ ಪಮಾದೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಮಾದೋತಿ ಪಮಜ್ಜನಾಕಾರೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಮಾದೋ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ವಾ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಕುಸಲಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅನಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾ ಓಲೀನವುತ್ತಿತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಯೋಗೋ ಅನಾಸೇವನಾ ಅಭಾವನಾ ಅಬಹುಲೀಕಮ್ಮಂ
ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪನ ಸಕಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪುನ ಪರಿಹಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
೫೯. ನವಮೇ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಪಮಾದಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೬೦. ದಸಮೇ ಕೋಸಜ್ಜನ್ತಿ ಕುಸೀತಭಾವೋ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ।
ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ।