೧೫. ಅಟ್ಠಾನಪಾಳಿ (ದುತಿಯವಗ್ಗ)
(೧೫) ೨. ಅಟ್ಠಾನಪಾಳಿ-ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೨೭೮. ವಿವಾದುಪಚ್ಛೇದತೋತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇತಿಆದಿನಾ ದೀಪನ್ತರೇಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಏಕದೀಪೇತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೋಪಿ ಪರಿಹಾಯೇಥಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸ್ಸ ಪದೇಸೇ ಏವ ಪವತ್ತಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯ।
೨೭೯-೨೮೦. ಮನುಸ್ಸತ್ತನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಭಾವೋ। ಹೇತೂತಿ ಮನೋವಚೀಪಣಿಧಾನಪುಬ್ಬಿಕಾ ಹೇತುಸಮ್ಪದಾ। ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸತ್ಥುಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೋ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಾತಿ ಕಮ್ಮಕಿರಿಯವಾದೀಸು ತಾಪಸೇಸು, ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ। ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾದಿಗುಣಸಮ್ಪದಾ। ಅಧಿಕಾರೋತಿ ಬುದ್ಧೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅಧಿಕೋ ಕಾರೋ, ಸವಿಸೇಸಾ ಉಪಕಾರಕಿರಿಯಾ ಅಧಿಕೋ ಸಕ್ಕಾರೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಛನ್ದೋವ ಛನ್ದತಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ। ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಾತಿ ಏತೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಯೋಗೇನ। ಅಭಿನೀಹಾರೋತಿ ಕಾಯಪಣಿಧಾನಂ। ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ನಿಪ್ಫಜ್ಜತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ಚರಿಯಾಪಿಟಕವಣ್ಣನಾಯ (ಚರಿಯಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಮೇವಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಲಕ್ಖಣತಾಯ ಸತ್ತುತ್ತಮಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವ। ನ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕೋಸೋಹಿತವತ್ಥಗುಯ್ಹತಾದಿ ಸಮ್ಭವತಿ। ದುತಿಯಪಕತಿ ಚ ನಾಮ ಪಠಮಪಕತಿತೋ ನಿಹೀನಾ ಏವ। ತೇನೇವಾಹ – ಅನನ್ತರವಾರೇ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ।
೨೮೧. ಇಧ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪುರಿಸಭೂತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ। ತೇನ ಅಸತಿಪಿ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗೇ ಪುರಿಸಾಕಾರಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂಯೇವ ಚ ಪುರಿಸಾಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಯಂ ಪುರಿಸೋ ಬ್ರಹ್ಮತ್ತಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಮಾನೇಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಬ್ರಹ್ಮತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ।
೨೯೦-೨೯೫. ‘‘ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಾ ಆಯೂಹನಸಮಙ್ಗೀತಾ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತನಾಸಮಙ್ಗಿತಾ। ಚೇತನಾಸನ್ತತಿವಸೇನ ವಾ ಆಯೂಹನಸಮಙ್ಗಿತಾ, ತಂತಂಚೇತನಾಕ್ಖಣವಸೇನ ಚೇತನಾಸಮಙ್ಗೀತಾ। ಕತೂಪಚಿತಸ್ಸ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿತಾ। ಕಮ್ಮೇ ಪನ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಆರದ್ಧೇ ವಿಪಾಕಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ವಿಪಾಕಸಮಙ್ಗಿತಾ। ಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಕಾಲವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಸಮಙ್ಗಿತಾ। ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕ್ಖಣೇತಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಪದಂ ಆಕಡ್ಢತಿ। ಯಥಾ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಫಲದಾನಸಮತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತಂ ಉಪಚಿತಂ। ವಿಪಾಕಾರಹನ್ತಿ ದುತಿಯಭವಾದೀಸು ವಿಪಚ್ಚನಾರಹಂ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಉಪಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮಂ, ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ, ಗತಿನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಗತಿನಿಮಿತ್ತವಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ಕಮ್ಮಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಯಥಾರಹಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ತಾನಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಲಮ್ಬನ್ತಿ ಅಭಿಲಮ್ಬನ್ತಿ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೪೮) ವಚನತೋ ಸಾಯನ್ಹೇ ಮಹನ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಂ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಆಸನ್ನಮರಣಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಸುಪಿನೇ ವಿಯ ವಿಪಚ್ಚಿತುಂ ಕತೋಕಾಸಂ ಕಮ್ಮಂ, ತಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪತಿಟ್ಠತೇವ। ಚಲತೀತಿ ಪರಿವತ್ತತಿ। ಏಕೇನ ಹಿ ಕಮ್ಮುನಾ ತಜ್ಜೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸವಸೇನ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವತ್ತನಂ। ಸೇಸಾ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅವಸೇಸಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಪಿ ಸಮಙ್ಗಿತಾ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅಪರಿವತ್ತನತೋ।
ಸುನಖವಾಜಿಕೋತಿ ಸುನಖೇಹಿ ಮಿಗವಾಜವಸೇನ ವಜನಸೀಲೋ, ಸುನಖಲುದ್ದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಲಸನ್ಥರಣಪೂಜನ್ತಿ ಭೂಮಿತಲಸ್ಸ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸನ್ಥರಣಪೂಜಂ। ಆಯೂಹನಚೇತನಾ ಕಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿತಾವಸೇನಾತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ಆಯೂಹನೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ತಸ್ಸೇವ ಪಕಪ್ಪನೇ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಞಾಣೇನ ಅಖೇಪಿತತ್ತಾ ಯಥೂಪಚಿತಕಮ್ಮುನಾ ಚ ಸಮಙ್ಗಿಭಾವಸ್ಸ ವಸೇನ।
ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇತಿ ಆಯೂಹನಕ್ಖಣೇಯೇವ। ತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಗ್ಗೋ ವಾರಿತೋ, ತಞ್ಚೇ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಗ್ಗೋ ವಾರಿತೋತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋಪಿಸ್ಸ ವಾರಿತೋವಾತಿ। ಅಪರೇ ಪನ ಪುರಿಮೇಹಿ ವಿಪಾಕಾವರಣಸ್ಸ ಅನುದ್ಧಟತ್ತಾ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ’’ತಿ ಚ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂ ದೋಸಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ‘‘ಆಯೂಹಿತಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯದಾ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕವಾರಂ ಲಭತೀತಿ ಇದಂ ಕತೋಕಾಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ತತಿಯಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ॰ ೧೬೨ ಆದಯೋ) ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸಮಙ್ಗೀ’’ತಿ ಆಗತತ್ತಾ ವಿಪಾಕೂಪಟ್ಠಾನಸಮಙ್ಗಿತಾ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ।
(ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।)
ಅಟ್ಠಾನಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।