೧೯. ಕಾಯಗತಾಸತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೫೬೩. ಚೇತಸಾ ಫುಟೋತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿತೋ। ಚಿತ್ತೇನ ಫರಣಞ್ಚ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ದ್ವಿಧಾ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ದುವಿಧಂ ಫರಣ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಪುರಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಿಜ್ಜಂ ಭಜನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ। ಪಚ್ಛಿಮೇನಾತಿ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಭಾಗೇ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇನ।
೫೬೪. ಮಹತೋ ಸಂವೇಗಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಪನ ಅಪರೋ ನಯೋ। ಯಾಥಾವತೋ ಕಾಯಸಭಾವಪ್ಪವೇದನತೋ ಮಹತೋ ಸಂವೇಗಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಾಯ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಯಾತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಭಾವಾಯ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಾಯ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾಯ ಚ। ಞಾಣದಸ್ಸನಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯ। ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಮುತ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನೀತಿ ಏತೇಸಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಾಯ।
೫೮೪. ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿಆದೀಸು ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಭಜನಂ। ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಾದಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿದೀಪಕಸ್ಸ ಸದ್ಧಮ್ಮವಚನಸ್ಸ ಸವನಂ। ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ ಸುತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಾವಸೇನ ಉಪಾಯೇನ ಮನಸಿಕಾರೋ। ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಅನುಗತಸ್ಸ ಸೀಲಾದಿಪ್ಪಟಿಪದಾಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ।
ಛನ್ನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣಾನನ್ತಿ ಇದ್ಧಿವಿಧದಿಬ್ಬಸೋತಚೇತೋಪರಿಯಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಾನಂ। ತೇಸತ್ತತೀನಂ ಞಾಣಾನನ್ತಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಾಳಿಯಂ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧-೨ ಮಾತಿಕಾ) ‘‘ಸೋತಾವಧಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಸುತಮಯೇ ಞಾಣಂ, ಸುತ್ವಾನ ಸಂವರೇ ಪಞ್ಞಾ ಸೀಲಮಯೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಞಾಣಕಥಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಾನಂ ಞಾಣಾನಂ। ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ತೇಸತ್ತತಿಞಾಣಾನಂ ಸುತಮಯಞಾಣಾದೀನಿ ಸತ್ತಸಟ್ಠಿಞಾಣಾನಿ ಸಾವಕಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಾನಿ, ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಾನುಸಯೇ ಞಾಣಂ, ಯಮಕಪಾಟಿಹೀರೇ ಞಾಣಂ, ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಅನಾವರಣಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೬೮-೭೩ ಮಾತಿಕಾ) ಇಮಾನಿ ಛ ಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಾನಿ ಸಾವಕೇಹಿ।
ಸತ್ತಸತ್ತತೀನಂ ಞಾಣಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ –
‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋತಿ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ ಞಾಣಂ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ ಞಾಣಂ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಞಾಣಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ
ಭಗವತಾ ನಿದಾನವಗ್ಗೇ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೩೪-೩೫) ಜರಾಮರಣಾದೀಸು ಏಕಾದಸಸು ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸತ್ತ ಸತ್ತ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತಸತ್ತತಿಞಾಣಾನಿ।
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಞಾಣಂ। ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಠಿತಿಯಾ ಕಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸೇವ ಛಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಖಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಖಯಗಮನಸಭಾವಂ। ವಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಯಗಮನಸಭಾವಂ। ವಿರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿರಜ್ಜನಸಭಾವಂ। ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಲಾಭೋತಿಆದೀಸು ಲಾಭೋಯೇವ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಲಾಭೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥವಿವರಣವಸೇನ ‘‘ಪತ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಫುಸನಾತಿ ಅಧಿಗಮನವಸೇನ ಫುಸನಾ। ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾತಿ ಪಟಿಲಾಭಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ। ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದನಾ।
ಸತ್ತನ್ನಞ್ಚ ಸೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಸೇಕ್ಖಸಞ್ಞಿತಾನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಾದೀನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಯುತ್ತತ್ತಾ ಸುನ್ದರಟ್ಠೇನ ಕಲ್ಯಾಣಸಞ್ಞಿತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ। ವಡ್ಢಿತಂ ವಡ್ಢನಂ ಏಕಾಯಾತಿ ವಡ್ಢಿತವಡ್ಢನಾ। ಯಥಾವುತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ವಿಸೇಸತೋವ ಅರಹತೋ ಪಞ್ಞಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಾವುದ್ಧಿಯಾ। ತಥಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಾಯ।
ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ವಿಸೇಸತೋ ಅನುರೂಪಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ನಾಮ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತದಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿಯಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾದೀನಂ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಮಹಾವಿಸಯತಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಮಹಾವಿಸಯತಾ ಚ ತೇಸಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಹೇತುಮಹನ್ತತಾಯ, ಪಚ್ಚಯಮಹನ್ತತಾಯ, ನಿಸ್ಸಯಮಹನ್ತತಾಯ ಹೇತು ಅಲೋಭಾದಯೋ। ಪಚ್ಚಯೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸದ್ಧಾಸತಿವೀರಿಯಾದಯೋ। ನಿಸ್ಸಯೋ ಸಾವಕಬೋಧಿಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿನಿಯತತಾ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಚ ಪುರಿಸವಿಸೇಸಾ। ಪಭೇದೋ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಾದಿವಿಭಾಗೋ। ಕಿಚ್ಚಂ ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಂ। ಫಲಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪದಾ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪದಾ ಚ। ಆನಿಸಂಸೋ ಪಿಯಮನಾಪತಾದಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೯) ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಸುತ್ತಾದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೬೪ ಆದಯೋ) ಚ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತತಾ ಯಥಾರಹಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಪನ ಮಹಾವಿಸಯತಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾನಂ ಮಹಾವಿಸಯತಾ ಬಹುಧಾತುಕಸುತ್ತಾದೀಸು ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಮಹಾವಿಸಯತಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಮಹಾವಿಸಯತಾನಿದ್ಧಾರಣನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಸಕಲಯಾನಸಙ್ಗಾಹಕತೋ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೇ (ವಿಭ॰ ೧೮೯ ಆದಯೋ) ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಸು (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮೯ ಆದಯೋ) ಚ ಆಗತನಯೇನ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಿಭಙ್ಗಾದೀಸು (ವಿಭ॰ ೩೫೫ ಆದಯೋ) ತಂಸಂವಣ್ಣನಾದೀಸು (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೫೫ ಆದಯೋ) ಚ ಆಗತನಯೇನ, ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಂ ಮಹತೋ ಹಿತಸ್ಸ ಮಹತೋ ಸುಖಸ್ಸ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಮಹತೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಭಾವತೋ ಸನ್ತಪಣೀತಅತಕ್ಕಾವಚರಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಭಾವತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಮಹಾಸಮ್ಭಾರತೋ ಮಹಾವಿಸಯತೋ ಮಹಾಕಿಚ್ಚತೋ ಮಹಾನುಭಾವತೋ ಮಹಾನಿಪ್ಫತ್ತಿತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಮದನಿಮ್ಮದನಾದಿಮಹತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಚ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಭಾವಾದಿತೋ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಗಣ್ಹಾತಿ ಜಾನಾತಿ, ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪುಥುಪಞ್ಞಾತಿ ಪುಥು ನಾನಾಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ। ತೇಸುಪಿ ಏಕವಿಧೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಏಕಾದಸವಿಧೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ। ಏಕವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧೇನ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ। ಏಕವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧೇನ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ। ಏಕವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧೇನ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ। ಏಕವಿಧೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ…ಪೇ॰… ಬಹುವಿಧೇನ
ಪುಥು ನಾನಾಧಾತೂಸೂತಿ ‘‘ಅಯಂ ಚಕ್ಖುಧಾತು ನಾಮ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ನಾಮ। ತತ್ಥ ಸೋಳಸ ಧಾತುಯೋ ಕಾಮಾವಚರಾ, ದ್ವೇ ಚಾತುಭೂಮಿಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಧಾತೂಸು ನಾನಾಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ। ತಯಿದಂ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತುವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತೂಸು ಏವ ನಾನಾಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಏಕದೇಸತೋವ, ನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ। ಬಹಿದ್ಧಾ ಅನುಪಾದಿನ್ನಧಾತೂನಂ ನಾನಾಕರಣಂ ತೇಸಂ ಅವಿಸಯೋವ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಪನ ‘‘ಇಮಾಯ ಧಾತುಯಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಖನ್ಧೋ ಸೇತೋ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಕಾಳೋ, ಇಮಸ್ಸ ಮಟ್ಠೋ, ಇಮಸ್ಸ ಖರೋ, ಇಮಸ್ಸ ಬಹಲತಚೋ, ಇಮಸ್ಸ ಸುಕ್ಖತಚೋ। ಇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಏವರೂಪಂ। ಇಮಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಂ ನೀಲಂ, ಪೀತಂ, ಲೋಹಿತಂ, ಓದಾತಂ, ಸುಗನ್ಧಂ, ದುಗ್ಗನ್ಧಂ, ಮಿಸ್ಸಕಗನ್ಧಂ। ಫಲಂ ಖುದ್ದಕಂ, ಮಹನ್ತಂ, ದೀಘಂ, ವಟ್ಟಂ, ಸುವಣ್ಣಂ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ, ಮಟ್ಠಂ, ಫರುಸಂ, ಸುಗನ್ಧಂ, ದುಗ್ಗನ್ಧಂ, ಮಧುರಂ, ತಿತ್ತಕಂ, ಅಮ್ಬಿಲಂ, ಕಟುಕಂ, ಕಸಾವಂ। ಕಣ್ಟಕೋ ತಿಖಿಣೋ, ಅತಿಖಿಣೋ, ಉಜುಕೋ, ಕುಟಿಲೋ, ತಮ್ಬೋ, ನೀಲೋ, ಲೋಹಿತೋ, ಓದಾತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ।
ಪುಥು ನಾನಾಆಯತನೇಸೂತಿ ‘‘ಇದಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಂ ನಾಮ…ಪೇ॰… ಇದಂ ಧಮ್ಮಾಯತನಂ ನಾಮ। ತತ್ಥ ದಸಾಯತನಾ ಕಾಮಾವಚರಾ, ದ್ವೇ ಚಾತುಭೂಮಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಯತನನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ।
ಪುಥು ನಾನಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇಸೂತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಭೇದತೋ ಸನ್ತಾನಭೇದತೋ ಚ ನಾನಪ್ಪಭೇದೇಸು ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಙ್ಗೇಸು। ಅವಿಜ್ಜಾದಿಅಙ್ಗಾನಿ ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸಞ್ಞಿತಾನಿ। ತೇನಾಹ – ಸಙ್ಖಾರಪಿಟಕೇ ‘‘ದ್ವಾದಸ ಪಚ್ಚಯಾ ದ್ವಾದಸ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ಟೀ॰ ೧.೧.೧೧೦)।
ಪುಥು ನಾನಾಸುಞ್ಞತಮನುಪಲಬ್ಭೇಸೂತಿ ನಾನಾಸಭಾವೇಸು ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿವಿರಹಿತೇಸು ಸುಞ್ಞಸಭಾವೇಸು, ತತೋ ಏವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದಿವಸೇನ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನಸಭಾವೇಸು। ಮ-ಕಾರೋ ಹೇತ್ಥ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ।
ಪುಥು ನಾನಾಅತ್ಥೇಸೂತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯೇಸು ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾದಿನಾನಾಅತ್ಥೇಸು। ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯೇಸು ಪಚ್ಚಯಾದಿನಾನಾಧಮ್ಮೇಸು। ನಿರುತ್ತೀಸೂತಿ ಪುಥು ನಾನಾಪಟಿಭಾನೇಸೂತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಿವಿಸಯೇಸು ಇಮಾನಿ ಞಾಣಾನಿ ಇದಮತ್ಥಜೋತಕಾನೀತಿ ತಥಾ ತಥಾ ಪಟಿಭಾನತೋ ಉಪತಿಟ್ಠನತೋ ಪಟಿಭಾನಾನೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಸು ನಾನಾಞಾಣೇಸು।
ಪುಥು ನಾನಾಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇಸೂತಿಆದೀಸು ಸೀಲಸ್ಸ ಪುಥುತ್ತಂ ನಾನತ್ತಞ್ಚ ವುತ್ತಮೇವ, ಇತರೇಸಂ ಪನ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ। ಯಂ ಪನ ಅಭಿನ್ನಂ ಏಕಮೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತತ್ಥ ಉಪಚಾರವಸೇನ ಪುಥುತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಪುಥು ನಾನಾಜನಸಾಧಾರಣೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮಾ’’ತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಮದನಿಮ್ಮದನಾದಿಪರಿಯಾಯೇನ ಪುಥುತ್ತಂ ಪರಿದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ।
ವಿಪುಲೇ ಅತ್ಥೇತಿ ಮಹನ್ತೇ ಅತ್ಥೇ। ಮಹನ್ತಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ವಿಪುಲಸದ್ದೋ। ಗಮ್ಭೀರೇಸೂತಿ ಸಸಾದೀಹಿ ವಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಅನುಪಚಿತಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಪ್ಪತಿಟ್ಠೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಿಸಯಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತಾಯ ಞಾಣಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತಾ ವಿಭಾವಿತಾ।
ತಿಕ್ಖವಿಸದಭಾವಾದಿಗುಣೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯ ನ ಸಾಮನ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇತಿ ಅಸಮನ್ತಪಞ್ಞಾ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ಕೇಚಿ ‘‘ಅಸಮತ್ಥಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಕಾಯಚಿ ಸಮತ್ಥನ್ತಿ ಅಸಮತ್ಥಾ ಪಞ್ಞಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅತ್ಥವವತ್ಥಾನತೋತಿ ಅತ್ಥಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತೋ। ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಭವಿತುನ್ತಿ ಞಾಣಗತಿಯಾ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿಪಿ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಸುವಿದೂರವಿದೂರೇತಿ ಅಸಮನ್ತಪಞ್ಞಾ। ಇದಾನಿ ಪುಗ್ಗಲನ್ತರವಸೇನ ಅಸಮನ್ತಪಞ್ಞಂ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ।
‘‘ಪಞ್ಞಾಪಭೇದಕುಸಲೋ ಅಭಿನ್ನಞಾಣೋ ಅಧಿಗತಪ್ಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ದಸಬಲಧಾರೀ ಪುರಿಸಾಸಭೋ ಪುರಿಸಸೀಹೋ ಪುರಿಸನಾಗೋ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞೋ ಪುರಿಸಧೋರಯ್ಹೋ ಅನನ್ತಞಾಣೋ ಅನನ್ತತೇಜೋ ಅನನ್ತಯಸೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಬಲವಾ ನೇತಾ ವಿನೇತಾ ಅನುನೇತಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತಾ ವಿನಿಜ್ಝಾಪೇತಾ ಪೇಕ್ಖತಾ ಪಸಾದೇತಾ। ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ, ಅಸಞ್ಜಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಞ್ಜನೇತಾ, ಅನಕ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾತಾ, ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗವಿದೂ ಮಗ್ಗಕೋವಿದೋ। ಮಗ್ಗಾನುಗಾಮೀ ಚ ಪನ ಏತರಹಿ ಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ।
‘‘ಸೋ
‘‘ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ। ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ, ಅನಾಗತೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ, ಯಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ತಾವತಕಂ ಞಾಣಂ। ಯಾವತಕಂ ಞಾಣಂ, ತಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ। ನೇಯ್ಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಞಾಣಂ, ಞಾಣಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ನೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಞಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನೇಯ್ಯಪಥೋ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ ತೇ ಧಮ್ಮಾ, ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಫುಸಿತಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಂ ಉಪರಿಮಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಮಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ, ಏವಮೇವಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ನೇಯ್ಯಞ್ಚ ಞಾಣಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ। ಯಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ತಾವತಕಂ ಞಾಣಂ। ಯಾವತಕಂ ಞಾಣಂ, ತಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ನೇಯ್ಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಞಾಣಂ, ಞಾಣಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ನೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಞಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನೇಯ್ಯಪಥೋ ನತ್ಥಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ ತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ।
‘‘ಸಬ್ಬೇ
‘‘ಯಥಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನ್ತೋಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಬುದ್ಧಞಾಣೇ ಪರಿವತ್ತತಿ। ಯಥಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಕ್ಖಿನೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಗರುಳಂ ವೇನತೇಯ್ಯಂ ಉಪಾದಾಯ ಆಕಾಸಸ್ಸ ಪದೇಸೇ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಯೇಪಿ ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಸಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ, ತೇಪಿ ಬುದ್ಧಞಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸೇ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಞಾಣಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಞಂ ಫರಿತ್ವಾ ಅತಿಘಂಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ। ಯೇಪಿ ತೇ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಣ್ಡಿತಾ ಗಹಪತಿಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಣಪಣ್ಡಿತಾ ನಿಪುಣಾ ಕತಪರಪ್ಪವಾದಾ ವಾಲವೇಧಿರೂಪಾ, ವೋಭಿನ್ದನ್ತಾ ಮಞ್ಞೇ ಚರನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಗತೇನ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ, ತೇ ತೇ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೩.೫) –
ಆದಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಪಾಳಿಂ ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಞಾಪಭೇದಕುಸಲೋ ಪಭಿನ್ನಞಾಣೋ…ಪೇ॰… ತೇ ಪಞ್ಹಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಪಭಿನ್ನಞಾಣೋತಿ ಅತ್ಥಾದೀಸು ಪಭೇದಗತಞಾಣೋ। ‘‘ಪಭೇದಞಾಣೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ತೇ ತೇ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಪಞ್ಹಂ। ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕಾರಣಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಕಾರಣಾ। ಉಪಕ್ಖಿತ್ತಕಾತಿ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮೀಪೇ ಖಿತ್ತಕಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ।
ಭವತಿ ‘‘ಅಭಿಭುಯ್ಯತೀ’’ತಿ। ಕಾರಕಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯತೀತಿ ಸಾ ಸಾ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ವಜ್ಝಂ ರಾಗಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ಮದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಭವತೀತಿ ಸಾ ಸಾ ಫಲಪಞ್ಞಾ ತಂ ತಂ ರಾಗಂ ಭವಿ ಅಭಿಭವಿ ಮದ್ದೀತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ। ‘‘ಅಭಿಭವಿತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ‘‘ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ಅಭಿಭವಿತ್ವಾತಿ ಚ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಿದ್ಧಭಾವದಸ್ಸನಂ। ಪಞ್ಞಾ ಚೇ ಸಿದ್ಧಾ, ರಾಗಾಭಿಭವೋ ಚ ಸಿದ್ಧೋ ಏವಾತಿ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ರಾಗಾದೀಸು ಪನ ರಜ್ಜನಲಕ್ಖಣೋ ರಾಗೋ। ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ। ಮುಯ್ಹನಲಕ್ಖಣೋ ಮೋಹೋ। ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ ಕೋಧೋ, ಉಪನನ್ಧನಲಕ್ಖಣೋ ಉಪನಾಹೋ। ಪುಬ್ಬಕಾಲಂ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲಂ ಉಪನಾಹೋ। ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ, ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಲಾಸೋ। ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಖೀಯನಲಕ್ಖಣಾ ಇಸ್ಸಾ, ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಗ್ಗೂಹನಲಕ್ಖಣಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಅತ್ತನಾ ಕತಪಾಪಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ, ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಥಮ್ಭೋ, ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ। ಉನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಮಾನೋ, ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ। ಮತ್ತಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಮದೋ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೋ ಪಮಾದೋ। ಭವತಿ ಅಭಿಭವತಿ ಅರಿನ್ತಿ ಭೂರಿ ಅಸರೂಪತೋ ಪರಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಅರಿಂ ಮದ್ದನಿಪಞ್ಞಾತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ’’ತಿ। ಭವತಿ ಏತ್ಥ ಥಾವರಜಙ್ಗಮನ್ತಿ ಭೂರಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಥವೀ ಯಥಾ ‘‘ಭೂಮೀ’’ತಿ ಭೂರಿ ವಿಯಾತಿ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ ವಿತ್ಥತವಿಪುಲಟ್ಠೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಹತಾಯ ಚ। ತೇನಾಹ – ‘‘ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಪಥವಿಸಮಾಯಾತಿ ವಿತ್ಥತವಿಪುಲಟ್ಠೇನೇವ ಪಥವಿಸಮಾಯ। ವಿತ್ಥತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಿತಬ್ಬೇ ವಿಸಯೇ ವಿತ್ಥತಾಯ, ನ ಏಕದೇಸೇ ವತ್ತಮಾನಾಯ। ವಿಪುಲಾಯಾತಿ ಉಳಾರಭೂತಾಯ। ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೇ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಭೂರಿಪಞ್ಞಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಭೂರಿಪಞ್ಞಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಅಪಿಚಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯಮೇತನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಏತಂ। ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಅಧಿಕಂ ವಚನಂ। ಭೂರೀತಿ ಭೂತೇ ಅತ್ಥೇ ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ರಮತಿ ಸಚ್ಚಸಭಾವೇನ, ದಿಟ್ಠಿ ವಿಯ ನ ಅಭೂತೇತಿ ಭೂರಿ। ಮೇಧಾತಿ ಅಸನಿ ವಿಯ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ ಕಿಲೇಸೇ ಮೇಧತಿ ಹಿಂಸತೀತಿ ಮೇಧಾ, ಖಿಪ್ಪಂ ಗಹಣಧಾರಣಟ್ಠೇನ ವಾ ಮೇಧಾ। ಪರಿಣಾಯಿಕಾತಿ ಯಸ್ಸುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸತ್ತಂ ಅತ್ತಹಿತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಯಾಥಾವಲಕ್ಖಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇ ಪರಿಣೇತೀತಿ ಪರಿಣಾಯಿಕಾ। ಇಮೇಹೇವ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪಞ್ಞಾಪರಿಯಾಯವಚನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
ಪಞ್ಞಾಬಾಹುಲ್ಲನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾ ಬಹುಲಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಬಹುಲೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಬಾಹುಲ್ಲಂ। ತಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಬಾಹುಲ್ಲಂ ಪವತ್ತಿ ಏವಾತಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಞ್ಞಾಗರುಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಞ್ಞಾಗರುಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇಧೇಕಚ್ಚೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ, ಅರಿಯೋ ವಾ। ಪಞ್ಞಾ ಗರು ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಗರುಕೋ। ಪಞ್ಞಾಯ ಚರಿತೋ ಪವತ್ತಿತೋ ಪಞ್ಞಾಚರಿತೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚರಿತಂ ಪವತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಪಞ್ಞಾಚರಿತೋ। ಅನುಲೋಮಿಕಖನ್ತಿಆದಿವಿಭಾಗಾ ಪಞ್ಞಾ ಆಸಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸಯೋ। ಪಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ತನ್ನಿನ್ನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿಮುತ್ತೋ। ಸಮುಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ ಧಜೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧಜೋ। ಪಞ್ಞಾಕೇತೂತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಪಞ್ಞಾನಿಮಿತ್ತಂ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಞಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ। ಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಿಚಯೋ, ಧಮ್ಮಸಭಾವವಿಚಿನನಂ ವಾ ಬಹುಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಚಯಬಹುಲೋ ಪವಿಚಯಬಹುಲೋ। ಓಕ್ಖಾಯನಂ ಯಾಥಾವತೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಬಹುಲಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಓಕ್ಖಾಯನಬಹುಲೋ। ಪಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಪೇಕ್ಖನಾ ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾ, ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯ ಅಯನಂ ಪವತ್ತನಂ ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯನಂ, ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯನಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಕತಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮೋ। ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯನಂ ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನಧಮ್ಮೋ ಸಭಾವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಪೇಕ್ಖಾಯನಧಮ್ಮೋ। ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ವಿಭೂತಂ ವಿಭಾವಿತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಣಸೀಲೋತಿ ವಿಭೂತವಿಹಾರೀ।
ತಚ್ಚರಿತೋತಿಆದೀಸು ತಂ-ಸದ್ದೇನ ಪಞ್ಞಾ ಪಚ್ಚಾಮಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಞಾಚರಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಚರಿತಾ ಗರುಕಾ ಬಹುಲಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ತಚ್ಚರಿತೋ ತಗ್ಗರುಕೋ ತಬ್ಬಹುಲೋ। ತಸ್ಸಂ ಪಞ್ಞಾಯಂ ನಿನ್ನೋ ಪೋಣೋ ಪಬ್ಭಾರೋ ಅಧಿಮುತ್ತೋತಿ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ। ಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪತಿ ತದಧಿಪತಿ, ತದಧಿಪತಿತೋ ಆಗತೋ ತದಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ। ಪಞ್ಞಾಗರುಕೋತಿಆದೀನಿ ‘‘ಕಾಮಂ ಸೇವನ್ತಂಯೇವ ಜಾನಾತಿ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಗರುಕೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೧೪) ವಿಯ ಪುರಿಮಜಾತಿತೋ ಪಭುತಿ ವುತ್ತಾನಿ। ತಚ್ಚರಿತೋತಿಆದೀನಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಜಾತಿಯಾ ವುತ್ತಾನಿ। ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಮೇವನ್ತಿಆದೀನಿ ದಸ್ಸಿತಬ್ಬನಿಗಮನಂ।
ಸೀಘಪಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಸೀಘಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ, ಯಾ ಸಮಾರದ್ಧಾ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ ಅದನ್ಧಾಯನ್ತೀ ಅವಿತ್ಥಾಯನ್ತೀ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮ್ಪಾಪೇತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಸೀಲಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸೀಘಂ ಸೀಘನ್ತಿ ಬಹೂನಂ ಸೀಲಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತಂ। ಸೀಲಾನೀತಿ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಾನಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಇತರಾನಿ ತಿವಿಧಸೀಲಾನಿ। ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ರಾಗಪ್ಪಟಿಘಪ್ಪವೇಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಸತಿಕವಾಟೇನ ನಿವಾರಣಂ ಥಕನಂ। ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಭೋಜನೇ ಪಮಾಣಞ್ಞುಭಾವಂ। ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗನ್ತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ತೀಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಚ ಜಾಗರತಿ ನ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತೀತಿ ಜಾಗರೋ, ಜಾಗರಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಜಾಗರಿಯಂ, ಜಾಗರಿಯಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋ, ತಂ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಂ। ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಸೇಕ್ಖಂ ವಾ ಅಸೇಕ್ಖಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ। ಏವಮಿತರೇಪಿ ಖನ್ಧಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಚ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಾನಂ ಲೋಕಿಯಪಞ್ಞಾ ಚ। ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಫಲವಿಮುತ್ತಿ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ಸೀಘಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸಸದಿಸೋಯೇವ ಲಹುಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ, ತಥಾ ಹಾಸಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ। ಜವನಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ ಪನ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನನಯೇನ ಪವತ್ತೋ। ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪನವಸೇನ, ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ ಸೀಘತಾ। ಅದನ್ಧತಾ ಲಹುತಾ। ವೇಗಾಯಿತತ್ತಂ ಖಿಪ್ಪತಾ।
ಹಾಸಬಹುಲೋತಿ ಪೀತಿಬಹುಲೋ। ಸೇಸಪದಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ। ಅಥ ವಾ ಹಾಸಬಹುಲೋತಿ ಮೂಲಪದಂ। ವೇದಬಹುಲೋತಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಪೀತಿಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸಪದಂ। ತುಟ್ಠಿಬಹುಲೋತಿ ನಾತಿಬಲವಪೀತಿಯಾ ತುಟ್ಠಾಕಾರವಸೇನ। ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋತಿ ಬಲವಪೀತಿಯಾ ಪಮುದಿತಭಾವವಸೇನ। ಸೀಲಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಹಟ್ಠಪ್ಪಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗೂದಗ್ಗೋ
ಅನಿಚ್ಚತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ‘‘ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವೇಗಾಯಿತೇನ ಪವತ್ತತಿ, ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವೇನ ಪುಬ್ಬಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ ಇನ್ದೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠವಜಿರಂ ವಿಯ ಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿರಜ್ಝನ್ತೀ ಅದನ್ಧಾಯನ್ತೀ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ವೇಗಸಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಜವನಪಞ್ಞಾ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಿಕವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಜವನಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಖಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜನತೋ ಖಯಸಭಾವತ್ತಾ। ಭಯಟ್ಠೇನಾತಿ ಭಯಾನಕಭಾವತೋ। ಅಸಾರಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ತಸಾರವಿರಹತೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿವಿರಹತೋ ಚ। ತುಲಯಿತ್ವಾತಿ ತುಲಾಭೂತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ತುಲೇತ್ವಾ। ತೀರಯಿತ್ವಾತಿ ತಾಯ ಏವ ತೀರಣಭೂತಾಯ ತೀರೇತ್ವಾ। ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ। ಅಥ ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾತಿ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ತುಲಯಿತ್ವಾ। ತೀರಯಿತ್ವಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ತೀರೇತ್ವಾ। ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾತಿ ಭಙ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ। ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾನುಲೋಮವಸೇನ ಫುಟಂ ಕತ್ವಾ। ರೂಪನಿರೋಧೇತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧಭೂತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ। ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರವಸೇನ ಜವತಿ ಪವತ್ತತಿ। ಇದಾನಿ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಜವನಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಪುನ ‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಞಾಣಸ್ಸ ತಿಕ್ಖಭಾವೋ ನಾಮ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತೀತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಪನ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಹಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗವಸೇನ ಪಹೀನಮ್ಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮೂಹತತ್ತಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಅನತೀತತಾಯ ಅಸಮೂಹತುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಇಧ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ನಾಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಸನ್ತಾನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನ ವಾಸೇತಿ। ಪಜಹತೀತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಜಹತಿ। ವಿನೋದೇತೀತಿ ಖಿಪತಿ। ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರೋತಿ। ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ಅನು ಅಭಾವಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ। ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕೋ। ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ವಿಹಿಂಸಿಯನ್ತೂ’’ತಿ ಪರೇಸಂ ವಿಹಿಂಸಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕೋ। ಪಾಪಕೇತಿ ಲಾಮಕೇ। ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ। ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಾಮ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಪದಾ ಚಸ್ಸ ನ ಚಲತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ಆಸನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನೇನ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಕಾರಣಮುಖೇನ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಉಬ್ಬೇಗಬಹುಲೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಉಬ್ಬೇಗಬಹುಲೋತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೭೭) ನಯೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅಭಿಣ್ಹಪ್ಪವತ್ತಸಂವೇಗೋ। ಉತ್ತಾಸಬಹುಲೋತಿ ಞಾಣಭಯವಸೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಬಹುಸೋ ಉತ್ರಸ್ತಮಾನಸೋ। ತೇನ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಮಾಹ। ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋತಿ ಸಙ್ಖಾರತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಾಭಿಮುಖತಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ। ಇಮಿನಾ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಮಾಹ। ಅರತಿಬಹುಲೋತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಅಪರಾಪರೂಪಪತ್ತಿಂ। ಬಹಿಮುಖೋತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರತೋ ಬಹಿಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಞಾಣಮುಖೋ। ತಥಾ ಪವತ್ತಿತವಿಮೋಕ್ಖಮುಖೋ। ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಂ ನಿಬ್ಬೇಧೋ, ಸೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾ, ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತೀತಿ ವಾ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾ, ಸಾ ಏವ ಪಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ। ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅನ್ತಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಅನಿವಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥವಚನಂ, ಅನ್ತಕರಣೇನೇವ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಲೋಭರಾಸಿಂ, ಲೋಭಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಾ।
ಕಾಯಗತಾಸತಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।