೨. ಅಧಿಕರಣವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಬಲಾನೀತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ। ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ ನಾಮ, ತಥಾ ದುರಭಿಭವನಟ್ಠೇನ ಅನಜ್ಝೋಮದ್ದನಟ್ಠೇನ ಚ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಬಲಂ। ಭಾವನಾಬಲನ್ತಿ ಬ್ರೂಹನಬಲಂ ವಡ್ಢನಬಲಂ। ಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಬಲೇಸು। ಯಮಿದನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ। ಸೇಖಾನಮೇತಂ ಬಲನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಞಾಣಬಲಮೇತಂ। ಸೇಖಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಂ ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸೇಖಾನಂ ಞಾಣಬಲಂ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ। ಪಜಹತೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಪಜಹತಿ। ಪಹಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ। ಯಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಯಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಏತದಗ್ಗಂ ನಾಗತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೧೨. ದುತಿಯೇ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಅನಾಗತಾನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ। ವಿವೇಕೋತಿ ವಿವಿತ್ತತಾ। ಸ್ವಾಯಂ ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ-ಸಮುಚ್ಛೇದ-ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ-ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ। ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಯೋಗೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಪನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ। ಪಞ್ಚವಿಧವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಮ್ಪೀತಿ ಏಕೇ। ತೇ ಹಿ ನ ಕೇವಲಂ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲಕ್ಖಣೇಸುಯೇವ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು। ವಿವೇಕತ್ಥಾ ಏವ ಹಿ ವಿರಾಗಾದಯೋ।
ಕೇವಲಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ದುವಿಧೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತನ್ನಿನ್ನಭಾವೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಂ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೇ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ। ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಕಲೇನ ವಚನೇನ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ಪರಿಣಮನ್ತಂ ಪರಿಣತಞ್ಚ, ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಪಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಚ ಪರಿಪಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಭಾವೇತೀತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು।
ಇಧ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂಯೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತೇಹಿ ವಿವಿತ್ತತ್ತಾ ವಿವೇಕೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿರಾಗಭಾವತೋ ವಿರಾಗೋ, ನಿರೋಧಭಾವತೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಗ್ಗೋ ಏವ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದತೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗಭಾವೇನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಭಾವೇನ ಚ ಪರಿಣತಂ ಪರಿಪಕ್ಕನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು। ಇತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ। ಇಮೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಬಲೇಸು ಏತದಗ್ಗಭಾವೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೧೩. ತತಿಯೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ ಚ ಭಾವನಾನಯೋ ಚ ಸಬ್ಬೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೬೯-೭೦) ವಿತ್ಥಾರಿತೋಯೇವ। ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತಿ, ಏಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ನಿರೋಧಪಾದಕತ್ಥಾಯ, ಏಕೋ ಭವವಿಸೇಸತ್ಥಾಯ। ಇಧ ಪನ ತಾನಿಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ। ಅಯಂ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಝಾನಾನಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ
೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಚ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಚಾತಿ ಸಂಖಿತ್ತಧಮ್ಮದೇಸನಾ ವಿತ್ಥಾರಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಮಾತಿಕಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ದೇಸನಾ ಸಂಖಿತ್ತದೇಸನಾ ನಾಮ। ತಮೇವ ಮಾತಿಕಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ। ಮಾತಿಕಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ
೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಿಕರಣೇತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ, ಅನುವಾದಾಧಿಕರಣಂ, ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ, ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ। ಆಪನ್ನೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಚ। ತಸ್ಮೇತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಏತಂ। ದೀಘತ್ತಾಯಾತಿ ದೀಘಂ ಅದ್ಧಾನಂ ತಿಟ್ಠನತ್ಥಾಯ। ಖರತ್ತಾಯಾತಿ ದಾಸ-ಕೋಣ್ಡ-ಚಣ್ಡಾಲ-ವೇನಾತಿ ಏವಂ ಖರವಾಚಾಪವತ್ತನತ್ಥಾಯ। ವಾಳತ್ತಾಯಾತಿ ಪಾಣಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರಣವಸೇನ ಕಕ್ಖಳಭಾವತ್ಥಾಯ। ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ನ ಫಾಸುಂ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಾಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಯೇಪಿ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಹೇತುಕಾಮಾ ಪಧಾನಂ ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ, ತೇ ಫಾಸುಂ ನ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾಯ ಠಿತಾಯ ಉದ್ದೇಸಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಉದ್ದೇಸಾದೀನಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸಕಾನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನ ಏಕಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ನ ಫಾಸುಂ ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನ ದೀಘತ್ತಾಯಾತಿಆದೀಸು ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಇಧಾತಿ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಅಕುಸಲಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸನ್ತಿ ನ ಸಬ್ಬಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಕಞ್ಚಿದೇವ ದೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಯೇನಾತಿ ಕರಜಕಾಯೇನ। ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ। ಅನತ್ತಮನವಾಚನ್ತಿ ಅತುಟ್ಠವಾಚಂ। ಮಮೇವಾತಿ ಮಂಯೇವ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ। ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಅಪರಾಧೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಅಹಮೇವೇತ್ಥ ಅಪರಾಧಿಕೋ। ಸುಙ್ಕದಾಯಕಂವ ಭಣ್ಡಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ನೀತೇ ಭಣ್ಡಸ್ಮಿಂ
ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಹಿ ರಞ್ಞಾ ಠಪಿತಂ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ಹರತಿ, ತಂ ಸಹ ಭಣ್ಡಸಕಟೇನ ಆನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ। ತತ್ಥ ನೇವ ಸುಙ್ಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ರಞ್ಞೋ ನ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ, ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಗತಸ್ಸೇವ ಪನ ದೋಸೋ, ಏವಮೇವಂ ಯಂ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ನೇವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ದೋಸೋ, ನ ಚೋದಕಸ್ಸ। ತೀಹಿ ಪನ ಕಾರಣೇಹಿ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೋಸೋ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಭಾವೇನಪಿ ದೋಸೋ, ಚೋದಕೇ ಅನತ್ತಮನತಾಯಪಿ ದೋಸೋ, ಅನತ್ತಮನಸ್ಸ ಸತೋ ಪರೇಸಂ ಆರೋಚನೇನಪಿ ದೋಸೋ। ಚೋದಕಸ್ಸ ಪನ ಯಂ ಸೋ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಂ ಅದ್ದಸ, ತತ್ಥ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಅನತ್ತಮನತಾಯ ಚೋದನಾಯ ಪನ ದೋಸೋ। ತಮ್ಪಿ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋವ ದೋಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಇತಿ ಮಮೇವ ತತ್ಥ ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಸುಙ್ಕದಾಯಕಂವ
೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ ಅಪಾಕಟನಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ, ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಭಗವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನಪರಿಯೋಸಾನದೀಪನಂ। ಅಥ ವಾ ಏವಂ ಗತೋ ತತೋ ಆಸನ್ನತರಂ ಠಾನಂ ಭಗವತೋ ಸಮೀಪಸಙ್ಖಾತಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಯಥಾ ಚ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭಗವಾ ತೇನ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಸಮ್ಮೋದಿತಂ ಏಕೀಭಾವಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಯಾಯ ಚ ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಚ ಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಕಥಾಯ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಸಾರೇತುಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಅರಹರೂಪತೋ ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಚ ಸಾರಣೀಯಂ। ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ ವಾ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋ ಸಾರಣೀಯಂ, ತಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ
ಏಕಮನ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೭೦) ವಿಯ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಿಸೀದೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ನಿಸೀದೀತಿ ಉಪಾವಿಸಿ। ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ಪುರಿಸಾ ಗರುಟ್ಠಾನೀಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಸನಕುಸಲತಾಯ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ। ಅಯಞ್ಚ ನೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।
ಕಥಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪನ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ? ಛ ನಿಸಜ್ಜದೋಸೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅತಿದೂರಂ, ಅಚ್ಚಾಸನ್ನಂ, ಉಪರಿವಾತಂ, ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸಂ, ಅತಿಸಮ್ಮುಖಂ ಅತಿಪಚ್ಛಾತಿ। ಅತಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹಿ ಸಚೇ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಅಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ಕರೋತಿ
ಏತದವೋಚಾತಿ ದುವಿಧಾ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ – ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ, ಅನಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ ಚ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೯೬) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ ಆಗತಾ। ‘‘ಇಮೇ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೮೬) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅನಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಾ। ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಂ ಅಗಾರಿಕಪುಚ್ಛಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ಹೇತು ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕಾರಣವೇವಚನಮೇವ। ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾವಿಸಮಚರಿಯಾಹೇತೂತಿ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಸಮಚರಿಯಾಯ ಹೇತು, ತಂಕಾರಣಾ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೋ ಖಯಸುನ್ದರಾಭಿರೂಪಅಬ್ಭನುಮೋದನೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತಿ, ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ, ಚಿರನಿಸಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ॰ ೪೫; ಚೂಳವ॰ ೩೮೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೨೦) ಹಿ ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ ಚ ಪಣೀತತರೋ ಚಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೦೦) ಸುನ್ದರೇ।
‘‘ಕೋ ಮೇ ವನ್ದತಿ ಪಾದಾನಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ।
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನ ವಣ್ಣೇನ, ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾ’’ತಿ॥ –
ಆದೀಸು
‘‘ಭಯೇ ಕೋಧೇ ಪಸಂಸಾಯಂ, ತುರಿತೇ ಕೋತೂಹಲಚ್ಛರೇ।
ಹಾಸೇ ಸೋಕೇ ಪಸಾದೇ ಚ, ಕರೇ ಆಮೇಡಿತಂ ಬುಧೋ’’ತಿ॥ –
ಇಮಿನಾ ಚ ಲಕ್ಖಣೇನ ಇಧ ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸಂಸಾವಸೇನ ಚಾಯಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಥ ವಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ, ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ, ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ
ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ। ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಂ, ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ ವಾ। ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಛಾದಿತಂ। ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ। ಮೂಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ। ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ। ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀಅಡ್ಢರತ್ತಘನವನಸಣ್ಡಮೇಘಪಟಲೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮೇ। ಅಯಂ ತಾವ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥೋ।
ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನತೋ ಪಭುತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ
ಏವಂ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಸಾಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಏಸಾಹನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಹಂ। ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಭವಂ ಮೇ ಗೋತಮೋ ಸರಣಂ ಪರಾಯಣಂ ಅಘಸ್ಸ ತಾತಾ ಹಿತಸ್ಸ ಚ ವಿಧಾತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಭಜಾಮಿ ಸೇವಾಮಿ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮಿ, ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ। ಯೇಸಞ್ಹಿ ಧಾತೂನಂ ಗತಿ ಅತ್ಥೋ, ಬುದ್ಧಿಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ। ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪) ವಿತ್ಥಾರೋ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ
‘‘ರಾಗವಿರಾಗಮನೇಜಮಸೋಕಂ, ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ।
ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ, ಧಮ್ಮಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೮೭)।
ಏತ್ಥ ರಾಗವಿರೋಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ। ಅನೋಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ। ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಪಿಟಕತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾತಿ। ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಙ್ಘಾತೇನ ಸಂಹತೋತಿ ಸಙ್ಘೋ। ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಮಿಯೇವ ವಿಮಾನೇ –
‘‘ಯತ್ಥ ಚ ದಿನ್ನಮಹಪ್ಫಲಮಾಹು, ಚತೂಸು ಸುಚೀಸು ಪುರಿಸಯುಗೇಸು।
ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ, ಸಙ್ಘಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ॥ (ವಿ॰ ವ॰ ೮೮೮)।
ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ ಪಟಿವೇದೇಸಿ।
ಇದಾನಿ ತೇಸು ಸರಣಗಮನೇಸು ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸರಣಂ, ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ, ಸರಣಗಮನಫಲಂ, ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಭೇದೋತಿ ಅಯಂ ವಿಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪದತ್ಥತೋ ತಾವ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣಂ, ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಕಿಲೇಸಂ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಹಿತೇ ಪವತ್ತನೇನ ಅಹಿತಾ ಚ ನಿವತ್ತನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಭವಕನ್ತಾರಾ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಾನಂ ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸಙ್ಘೋ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ। ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುತಾಹಿ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸರಣಗಮನಂ। ತಂಸಮಙ್ಗೀಸತ್ತೋ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ‘‘ಏತಾನಿ ಮೇ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಸರಣಂ, ಏತಾನಿ ಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ತಾವ ಸರಣಂ ಸರಣಗಮನಂ ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ ಇದಂ ತಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೇ
ತಯಿದಂ ಚತುಧಾ ಪವತ್ತತಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಯ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಪಣಿಪಾತೇನಾತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಜನಂ। ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಪರಾಯಣೋ, ಧಮ್ಮಪರಾಯಣೋ, ಸಙ್ಘಪರಾಯಣೋ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ತಪ್ಪರಾಯಣಭಾವೋ। ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಣಿಪಾತೋ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅಭಿವಾದನ-ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನ-ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮ-ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಕರೋಮಿ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೋ। ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಆಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಗಹಿತಂಯೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಗಮನಂ।
ಅಪಿಚ ‘‘ಭಗವತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋಯೇವ ಮೇ ಅತ್ತಾ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋ ಮೇ ಸರಣಂ ಲೇಣಂ ತಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ
‘‘ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಾಮಾ ಗಾಮಂ ಪುರಾ ಪುರಂ।
ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧೯೪; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪೬)।
ಏವಮ್ಪಿ ಆಳವಕಾದೀನಂ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ
ಸೋ ಪನೇಸ ಞಾತಿಭಯಾಚರಿಯದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತೇನ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ, ನ ಇತರೇಹಿ। ಸೇಟ್ಠವಸೇನೇವ ಹಿ ಸರಣಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೇಟ್ಠವಸೇನ ಚ ಭಿಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಾಕಿಯೋ ವಾ ಕೋಲಿಯೋ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ। ಯೋ ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ರಾಜಪೂಜಿತೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಅವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ವನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ ಸರಣಂ। ಯೋ ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಸರಮಾನೋ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವಾ –
‘‘ಏಕೇನ
ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೬೫) –
ಏವರೂಪಂ
ಏವಂ ಗಹಿತಸರಣಸ್ಸ ಚ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ಞಾತಿಂ ‘‘ಞಾತಕೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋ ಸರಣಗಮನಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಅಪಬ್ಬಜಿತಂ। ತಥಾ ರಾಜಾನಂ ಭಯವಸೇನ ವನ್ದತೋ। ಸೋ ಹಿ ರಟ್ಠಪೂಜಿತತ್ತಾ ಅವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ। ತಥಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ ತಿತ್ಥಿಯಂ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಏತ್ಥ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲಂ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಯೋ
ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೯೦)।
‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ।
ಅರಿಯಞ್ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೯೧)।
‘‘ಏತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ಏತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ।
ಏತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೯೨)।
ಅಪಿಚ ನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಗಮನಾದಿವಸೇನಪೇತಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಪಿತರಂ, ಅರಹನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೧೨೮-೧೩೦; ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೨-೨೭೭)।
ಲೋಕಿಯಸ್ಸ
‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ,
ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ।
ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ,
ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೩೭)।
ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ॰… ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ
ಏಸೇವ ನಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಸಙ್ಘೇ ಚ। ಅಪಿಚ ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದಿವಸೇನಾಪಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೨೦ ಆದಯೋ) ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸರಣಗಮನಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಂ ತೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಅಞ್ಞಾಣಸಂಸಯಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದೀಹಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಹೋತಿ ನ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ। ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಂಕಿಲೇಸೋ। ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಚ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ದುವಿಧೋ ಭೇದೋ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅನವಜ್ಜೋ ಚ। ತತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅಞ್ಞಸತ್ಥಾರಾದೀಸು ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಾದೀಹಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅನಿಟ್ಠಫಲೋ। ಅನವಜ್ಜೋ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ, ಸೋ ಅವಿಪಾಕತ್ತಾ ಅಫಲೋ। ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ನೇವತ್ಥಿ ಭೇದೋ। ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಉದ್ದಿಸತೀತಿ ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಚ ಭೇದೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತೂತಿ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ‘‘ಉಪಾಸಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಧಾರೇತು, ಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಾಸಕವಿಧಿಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಕೋ ಉಪಾಸಕೋ, ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ಕೋ ಆಜೀವೋ, ಕಾ ವಿಪತ್ತಿ, ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತ್ಥ ಕೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸರಣಗತೋ ಗಹಟ್ಠೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೩೩)।
ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕೋತಿ। ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಉಪಾಸನತೋ। ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋ। ಧಮ್ಮಂ, ಸಙ್ಘಂ ಉಪಾಸತೀತಿ ಉಪಾಸಕೋತಿ।
ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ। ಪಞ್ಚ ವೇರಮಣಿಯೋ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ, ಮುಸಾವಾದಾ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ಉಪಾಸಕೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೩೩)।
ಕೋ ಆಜೀವೋತಿ। ಪಞ್ಚ ಮಿಚ್ಛಾವಣಿಜ್ಜಾ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ। ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ। ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾ, ಸತ್ತವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಂಸವಣಿಜ್ಜಾ, ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾ, ವಿಸವಣಿಜ್ಜಾ। ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವಣಿಜ್ಜಾ ಉಪಾಸಕೇನ ಅಕರಣೀಯಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೭೭)।
ಕಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ। ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಸೀಲಸ್ಸ ಚ ಆಜೀವಸ್ಸ ಚ ವಿಪತ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿ। ಅಪಿಚ ಯಾಯ ಏಸ ಚಣ್ಡಾಲೋ ಚೇವ ಹೋತಿ ಮಲಞ್ಚ ಪತಿಕುಟ್ಠೋ ಚ, ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಪತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಪಞ್ಚಹಿ
ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ। ಯಾ ಚಸ್ಸ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ ಚ ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ ಚ, ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ। ಯೇ ಚಸ್ಸ ರತನಭಾವಾದಿಕರಾ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಪಞ್ಚಹಿ
ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ ಆದಿಕೋಟಿಕೋಟ್ಠಾಸಸೇಟ್ಠೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಸಮ್ಮ, ದೋವಾರಿಕ, ಆವರಾಮಿ ದ್ವಾರಂ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ನಿಗಣ್ಠೀನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೭೦) ಹಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ತೇನೇವ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗೇನ ತಂ ಅಙ್ಗುಲಗ್ಗಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ (ಕಥಾ॰ ೪೪೧)। ಉಚ್ಛಗ್ಗಂ ವೇಳಗ್ಗ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಕೋಟಿಯಂ। ‘‘ಅಮ್ಬಿಲಗ್ಗಂ ವಾ ಮಧುರಗ್ಗಂ ವಾ ತಿತ್ತಕಗ್ಗಂ ವಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭೪), ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹಾರಗ್ಗೇನ ವಾ ಪರಿವೇಣಗ್ಗೇನ ವಾ ಭಾಜೇತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ॰ ೩೧೮) ಕೋಟ್ಠಾಸೇ। ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ…ಪೇ॰… ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪) ಸೇಟ್ಠೇ। ಇಧ ಪನಾಯಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಜ್ಜತನ್ತಿ ಅಜ್ಜಭಾವಂ। ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಾಣುಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ, ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ
೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಠಾನನ್ತರಂ ಕಿರ ನಾಮೇಕಂ ಠಾನನ್ತರಂ, ತಂ ಯೇನ ಕುಲೇನ ಲದ್ಧಂ, ತಂ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಕುಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಜಾತತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಚ ಲದ್ಧಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸಕ್ಕಾರತ್ತಾ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸೋ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿಕಾರಕಾದಿಭೇದಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತಮೇವ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ। ಞಾತಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಾನದ್ಧಜಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿವಾರೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ಕತತ್ತಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕತತ್ತಾ ಚಾತಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಧ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಅತ್ಥಗವೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಮಾನಂ ಪನ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಙ್ಗಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಗತೋ। ಕಿಂ ನು ಖ್ವಸ್ಸ ಯಥಾ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಥಿತೇ ವಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಯಥಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಕಥಿತೇ ವಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕತತ್ತಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕತತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕತತ್ತಾಪಿ ಅಕತತ್ತಾಪಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ವದತಿ, ಇದಂ ಉಭಯಕಾರಣೇನಾಪಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಕಥಿತತ್ತಾ ದುಜ್ಜಾನಂ ಮಹನ್ಧಕಾರಂ, ನತ್ಥಿ ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ ಇಮಂ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಆರಭಿ।
ಏವಮ್ಪಿ ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಥಸ್ಸ ನಿಹತಮಾನತಂ ಞತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಉಪರಿ ದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಕಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ। ಯಸ್ಮಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ಯಾಚಸಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ। ಆನನ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಏಕಂಸೇನಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ। ಅನುವಿಚ್ಚಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ। ವಿಞ್ಞೂತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ। ಗರಹನ್ತೀತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ನವಮೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
೨೦. ದಸಮೇ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಞ್ಚ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಪಾಳಿಪದಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಉಭಯಮೇತಂ ಪಾಳಿಯಾವ ನಾಮಂ। ಅತ್ಥೋ ಚ ದುನ್ನೀತೋತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ। ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋಪಿ ದುನ್ನಯೋ ಹೋತೀತಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಾಮ ದುನ್ನಯಾ ದುನ್ನೀಹಾರಾ ದುಕ್ಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏಕಾದಸಮೇ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ।
ಅಧಿಕರಣವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।