೧. ಬಾಲವಗ್ಗೋ
೧. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧. ತಿಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಭಯಾನೀತಿಆದೀಸು ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ। ಉಪದ್ದವೋತಿ ಅನೇಕಗ್ಗತಾಕಾರೋ। ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಉಪಸಟ್ಠಾಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗನಾಕಾರೋ।
ತೇಸಂ ಏವಂ ನಾನತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಪಬ್ಬತವಿಸಮನಿಸ್ಸಿತಾ ಚೋರಾ ಜನಪದವಾಸೀನಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ – ‘‘ಮಯಂ ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಮಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಯಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ನಾಮ। ‘‘ಯಥಾ ನೋ ತೇ ಚೋರಾ ಕುಪಿತಾ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಆವಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ ಡಂಸಮಕಸಾದೀಹಿ ಖಜ್ಜಮಾನಾ, ಗುಮ್ಬನ್ತರಾನಿ ಪವಿಸನ್ತಾ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕೇ ಮದ್ದನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಏವಂ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋ ಅನೇಕಗ್ಗತಾಕಾರೋ ನಾಮ। ತತೋ ಚೋರೇಸು ಯಥಾವುತ್ತೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ‘‘ತುಚ್ಛಕಸಾಸನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಅಥ ತೇಸಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ಚೋರಾ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇಸು ಘಾತಿತಾವಸೇಸಾ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕಚ್ಛಾಯಾಭಿತ್ತಿಚ್ಛಾಯಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ ನಟ್ಠಂ ಅನುಸೋಚಮಾನಾ। ಅಯಂ ಉಪಸಟ್ಠಾಕಾರೋ ಲಗ್ಗನಾಕಾರೋ ನಾಮ।
ನಳಾಗಾರಾತಿ ತಿಣಾಗಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕೂಟಾಗಾರಾನೀತಿ ಕೂಟಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಅಗಾರಾನಿ। ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾನೀತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿತ್ತಾನಿ। ನಿವಾತಾನೀತಿ ನಿವಾರಿತವಾತಪ್ಪವೇಸಾನಿ। ಫುಸಿತಗ್ಗಳಾನೀತಿ ಛೇಕೇಹಿ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಕತತ್ತಾ ಪಿಹಿತವಾತಪಾನಾನೀತಿ ಯುತ್ತವಾತಪಾನಾನಿ। ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಕವಾಟವಾತಪಾನಾನಂ ನಿಚ್ಚಪಿಹಿತತಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಕಥಿತಾ। ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಪನ ತಾನಿ ಪಿಧೀಯನ್ತಿ ಚ ವಿವರೀಯನ್ತಿ ಚ।
ಬಾಲತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬಾಲಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಬಾಲೋ ಹಿ ಅಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ರಜ್ಜಂ ವಾ ಓಪರಜ್ಜಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಮಹನ್ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಕತಿಪಯೇ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸೇ ವಿಧವಪುತ್ತೇ ಮಹಾಧುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಇಸ್ಸರೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬತಗಹನಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತಮನ್ತೇ ಗಾಮೇ ಪಹರನ್ತೋ ದಾಮರಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಗಮೇಪಿ ಜನಪದೇಪಿ ಪಹರತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಗೇಹಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಖೇಮಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ। ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಹಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ। ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖಾಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಿತೇಸುಪಿ ದ್ವೇ ಬಾಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವಾದಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಚೋದನಂ ಆರಭನ್ತಿ। ಇತಿ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸಿಕಾನಂ ವಿಯ ಮಹಾಕಲಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಭಯಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಭಯಾನಿ
೨. ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨. ದುತಿಯೇ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣೋ। ಅಪದಾನಸೋಭನೀ ಪಞ್ಞಾತಿ ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ಅಪದಾನೇನ ಸೋಭತಿ, ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಚರಿತೇನೇವ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಾಲೇನ ಹಿ ಗತಮಗ್ಗೋ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಿ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಇನ್ದಗ್ಗಿನೋ ಗತಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಝಾಮಟ್ಠಾನಮತ್ತಮೇವ ಅಙ್ಗಾರಮಸಿಛಾರಿಕಾಸಮಾಕುಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ಕುಸೋಬ್ಭಾದಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಸಮ್ಪದಂ ಆವಹಮಾನೇನ ಚತುದೀಪಿಕಮೇಘೇನ ಗತಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ತೇನ ಗತಮಗ್ಗೇ ಉದಕಪೂರಾನಿ ಚೇವ ವಿವಿಧಸಸ್ಸಫಲಾಫಲಾನಿ ಚ ತಾನಿ ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಗತಮಗ್ಗೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ನೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
೩. ಚಿನ್ತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩. ತತಿಯೇ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನೀತಿ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಲಕ್ಖೀಯತಿ ಞಾಯತೀತಿ ಬಾಲಲಕ್ಖಣಾನಿ। ತಾನೇವಸ್ಸ ಸಞ್ಜಾನನಕಾರಣಾನೀತಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ। ಬಾಲಾಪದಾನಾನೀತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಪದಾನಾನಿ। ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನವಸೇನ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಚಿನ್ತೇತಿ। ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀತಿ ಭಾಸಮಾನೋಪಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿಭೇದಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಮೇವ ಭಾಸತಿ। ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀತಿ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋತಿ। ಪಣ್ಡಿತಲಕ್ಖಣಾನೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀತಿಆದೀನಿ ಚೇತ್ಥ ಮನೋಸುಚರಿತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ।
೪. ಅಚ್ಚಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪರಾಧಂ ಅಪರಾಧತೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ। ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಕರೋತೀತಿ ‘‘ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾಪಿ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ತಂ ನ ಕರೋತಿ, ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ನ ದೇಸೇತಿ ನಕ್ಖಮಾಪೇತಿ। ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಪರಸ್ಸ ‘‘ವಿರದ್ಧಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ। ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೫. ಅಯೋನಿಸೋಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅನುಪಾಯಚಿನ್ತಾಯ ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ। ಅಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತಂ ಪನ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸೋಯೇವ ಥೇರೋ ವಿಯ ಅಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಾ ಹೋತಿ, ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಕಥೇತಿ। ಪರಿಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪದಮೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಂ। ತಂ ಅಕ್ಖರಪಾರಿಪೂರಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಲಿಟ್ಠೇಹೀತಿ ಪದಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಸಿಲಿಟ್ಠೇಹಿ। ಉಪಗತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ಉಪಗತೇಹಿ। ನಾಬ್ಭನುಮೋದಿತಾತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಕಾರಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಪರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ನಾಭಿನುಮೋದತಿ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ವಿಯ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಸೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮೇವ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಭಕ್ಖಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಅಞ್ಞತರಂ
ಯೋನಿಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಕತ್ತಾತಿಆದೀಸು ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಯೋನಿಸೋವ ಪಞ್ಹಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ ಹೋತಿ। ಥೇರೋ ಹಿ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯೋನಿಸೋ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೋನಿಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಏವಂಭಾವಿತಂ ಏವಂಬಹುಲೀಕತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ। ಅಬ್ಭನುಮೋದಿತಾ ಹೋತೀತಿ ತಥಾಗತೋ ವಿಯ ಯೋನಿಸೋ ಅಬ್ಭನುಮೋದಿತಾ ಹೋತಿ। ತಥಾಗತೋ ಹಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಆನನ್ದ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಮ್ಪಿ ಛಟ್ಠಂ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಂ ಧಾರೇಹಿ। ಇಧಾನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸತೋವ ಅಭಿಕ್ಕಮತಿ ಸತೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಛಟ್ಠಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
೯. ಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯. ನವಮೇ ಬಹುಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಪುಞ್ಞಂ ಕಥಿತಂ।
೧೦. ಮಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦. ದಸಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ, ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಮೇವ ಮಲಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಮಲಂ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಮಲನ್ತಿ? ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ದುಗ್ಗನ್ಧಟ್ಠೇನ ಕಿಲಿಟ್ಠಕರಣಟ್ಠೇನ ಚ। ತಞ್ಹಿ ನಿರಯಾದೀಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅನುದಹತೀತಿ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನಪಿ ಮಲಂ। ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ
ಬಾಲವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।