(೧೯) ೪. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ
೧. ಯೋಧಾಜೀವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಠಾನಕುಸಲೋತಿ ಯೇನ ಠಾನೇನ ಠಿತೋ ಅವಿರಾಧೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕುಸಲೋ। ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨. ಪಾಟಿಭೋಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೨. ದುತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ ಅಹಂ ತೇ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಜರಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಜರಾಸಭಾವಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
೩. ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೩. ತತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ತತೋ ದೋಸೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೋಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪. ಅಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಕಿಚ್ಛಾಜೀವಿತಕಾರಣಟ್ಠೇನ ರೋಗೋವ ರೋಗಾತಙ್ಕೋ ನಾಮ। ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ತೇನ ರೋಗಾತಙ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ। ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತೀತಿ ಉರಂ ತಾಳೇತ್ವಾ ರೋದತಿ। ಅಕತಕಲ್ಯಾಣೋತಿಆದೀಸು ಕಲ್ಯಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ, ಭೀತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಾಯಕತ್ತಾ ಭೀರುತ್ತಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕತಪಾಪೋತಿಆದೀಸು ಪಾಪಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಾಮಕಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ। ಲುದ್ದನ್ತಿ ಕಕ್ಖಳಕಮ್ಮಂ। ಕಿಬ್ಬಿಸನ್ತಿ ಸಮಲಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮಂ। ಕಙ್ಖೀ ಹೋತೀತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇಸು ಚೇವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಚ ಅಪರನ್ತೇ ಚ ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಕಙ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾಸನಸದ್ಧಮ್ಮೇ ನ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ, ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೫. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾನಿ। ಸೋ ತೇನ ನ ಸಮಣೋತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ‘‘ಅಹಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯದೇವ ತತ್ಥ ಸಚ್ಚಂ, ತದಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ತದಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಅನುದ್ದಯಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುದ್ದಯತ್ಥಾಯ ಚ ಅನುಕಮ್ಪತ್ಥಾಯ ಚ ಯಾ ಪಟಿಪದಾ, ತಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪಟಿಪದಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಸಬ್ಬೇ ಕಾಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾ। ಇತಿ ವದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚಮಾಹಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವದನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚಮೇವ ಆಹ। ಸಬ್ಬೇ ಭವಾತಿ ಕಾಮಭವಾದಯೋ ತಯೋಪಿ। ನಾಹಂ ಕ್ವಚನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾ ಕಥಿತಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ‘‘ನಾಹಂ ಕ್ವಚನೀ’’ತಿ ಕ್ವಚಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚನತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪರಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಭಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಭಾತರಂ, ಸಹಾಯಟ್ಠಾನೇ ಸಹಾಯಂ, ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಚ ಮಮ ಕ್ವಚನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಮಸದ್ದಂ ತಾವ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಚ ಕ್ವಚನಿ ಪರಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಕ್ವಚಿ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ‘‘ಮಮಸದ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇತಿ ವದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಏವಂ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಂ ಸುಞ್ಞತಂ ವದನ್ತೋಪಿ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಸಚ್ಚಮೇವ ಆಹ, ನ ಮುಸಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಮಞ್ಞನಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾಯೇವ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂಯೇವ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚನಭಾವವಿರಹಿತಂ ನಿಪ್ಪಲಿಬೋಧಂ ನಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ।
ಇಮಾನಿ ಖೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಚತ್ತಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನಿ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನೀತಿ ಯಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಭೋವಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ವದೇಥ, ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಮಯಾ ಇಮಾನಿ ಬಾಹಿತಪಾಪಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸೋಳಸವಿಧೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ ಜೋತಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತೂಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಚೀಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ।
೬. ಉಮ್ಮಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೬. ಛಟ್ಠೇ ಪರಿಕಸ್ಸತೀತಿ ಆಕಡ್ಢಿಯತಿ। ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಂ, ಪಞ್ಞಾಗಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಞಾ ಏವ ವಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾವ ಪಟಿಭಾನಟ್ಠೇನ ಪಟಿಭಾನಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಸಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವೇತ್ಥ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಧಮ್ಮಂ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಕಪಞ್ಞೋ। ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಸೇಸಂ ತೇಭೂಮಕಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಸುತಂ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ। ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕತಣ್ಹಾ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಸುತಂ
೭. ವಸ್ಸಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೭. ಸತ್ತಮೇ ತೋದೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ತುದಿಗಾಮವಾಸಿಕಸ್ಸ। ಪರಿಸತೀತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ। ಪರೂಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಪರಗರಹಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ। ಬಾಲೋ ಅಯಂ ರಾಜಾತಿಆದಿ ಯಂ ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಸಮಣೇ ರಾಮಪುತ್ತೇತಿ ಉದಕೇ ರಾಮಪುತ್ತೇ। ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಸನ್ನೋ। ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಉತ್ತಮನಿಪಾತಕಿರಿಯಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ। ಪರಿಹಾರಕಾತಿ ಪರಿಚಾರಕಾ। ಯಮಕೋತಿಆದೀನಿ ತ್ಯಾಸ್ಸುದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಅನುನೇತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ। ಕರಣೀಯಾಧಿಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಚ ಅತಿರೇಕಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಚ। ವಚನೀಯಾಧಿವಚನೀಯೇಸೂತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಚ ಅತಿರೇಕವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಚ। ಅಲಮತ್ಥದಸತರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಅಲಮತ್ಥದಸಾ, ತೇ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಲಮತ್ಥದಸತರಾ, ತೇಹಿ ಅಲಮತ್ಥದಸತರೇಹಿ। ಅಲಮತ್ಥದಸತರೋತಿ ಅಲಮತ್ಥದಸತಾಯ ಉತ್ತರಿತರೋ, ಛೇಕೇಹಿ ಛೇಕತರೋ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತತರೋತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಏವಂ ಭೋತಿಆದಿಮಾಹಂಸು। ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪುರಿಸತಾಯ ತಂ ಏಳೇಯ್ಯರಾಜಾನಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಿಕೇಪಿ ಉದಕಮ್ಪಿ ರಾಮಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿ। ಅನ್ಧೋ ವಿಯ ಹಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ಚಕ್ಖುಮಾ ವಿಯ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ। ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ ನೇವ ಅನನ್ಧಂ ನ ಅನ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ ನೇವ ಸಪ್ಪುರಿಸಂ ನ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಂ ಜಾನಾತಿ। ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಅನ್ಧಮ್ಪಿ ಅನನ್ಧಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ। ತೋದೇಯ್ಯೋಪಿ ಸಪ್ಪುರಿಸತಾಯ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಭೋ, ಗೋತಮಾತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
೮. ಉಪಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಉಪಕೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಮಣ್ಡಿಕಾಪುತ್ತೋತಿ ಮಣ್ಡಿಕಾಯ ಪುತ್ತೋ। ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಮಯಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೇ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಅವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ‘‘ನೇರಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೩೪೮) ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಘಟ್ಟೇತುಕಾಮೋ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪರೂಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಪರಗರಹಂ ಕಥೇತಿ। ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ನ ಉಪಪಾದೇತೀತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ವಚನಂ ಉಪಪಾದೇತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಅನುಪಪಾದೇನ್ತೋ ಗಾರಯ್ಹೋ ಹೋತೀತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಚನಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗಾರಯ್ಹೋ ಹೋತಿ। ಉಪವಜ್ಜೋತಿ ಉಪವದಿತಬ್ಬೋ ಚ ಹೋತಿ, ವಜ್ಜೇನ ವಾ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ, ಸದೋಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಗೀವಾಯ ಪಟಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಪರೂಪಾರಮ್ಭನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಮ್ಮುಜ್ಜಮಾನಕಂಯೇವಾತಿ ತತ್ಥ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪದಾತಿಆದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಪದಾನಿಪಿ ಅಕ್ಖರಾನಿಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಾಯೇವ। ಇತಿಪಿದಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಇದಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಆಗತಾನಿಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ। ಅಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ತಥಾಗತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ದೇಸನಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಭವೇಯ್ಯ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಾವಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಂ ಧಮ್ಮಪದಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೧)। ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಾವ ಧಂಸೀ ವತಾಯನ್ತಿ ಯಾವ ಗುಣಧಂಸೀ ವತ ಅಯಂ। ಲೋಣಕಾರದಾರಕೋತಿ ಲೋಣಕಾರಗಾಮದಾರಕೋ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ಹಿ ನಾಮ। ಆಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತೀತಿ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ। ಅಪೇಹೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛ, ಮಾ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸಿಯೇವಾತಿ।
೯. ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮೯. ನವಮೇ ಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ। ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಸತಿಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ। ಚಕ್ಖುನಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ। ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಝಾನಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಫಲಪಞ್ಞಾ, ಫಲಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಸವಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ
೧೦. ಉಪೋಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೦. ದಸಮೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವ। ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಥೋಮೇತುಕಾಮತಾಯ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ಅಪಲಾಪಾತಿ ಪಲಾಪರಹಿತಾ। ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಸುದ್ಧಾತಿ ನಿಮ್ಮಲಾ। ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಸೀಲಾದಿಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ಅಲನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ। ಯೋಜನಗಣನಾನೀತಿ ಏಕಂ ಯೋಜನಂ ಯೋಜನಮೇವ, ದಸಪಿ ಯೋಜನಾನಿ ಯೋಜನಾನೇವ। ತತೋ ಉದ್ಧಂ ‘‘ಯೋಜನಗಣನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಧ ಪನ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಪುಟೋಸೇನಾಪೀತಿ ಪುಟೋಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ, ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಯುತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಟಂಸೇನಾತಿಪಿ
ಇದಾನಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಚ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದೇವಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ। ಬ್ರಹ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅನಿಞ್ಜನಭಾವಸಾಧಕಂ ಆನೇಞ್ಜಂ ಆನೇಞ್ಜೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ। ಅರಿಯಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅರಿಯಭಾವಂ ಪತ್ತಾ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ದೇವಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಏವಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ದೇವಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।