(೨೦) ೫. ಮಹಾವಗ್ಗೋ
೧. ಸೋತಾನುಗತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಸೋತಾನುಗತಾನನ್ತಿ ಪಸಾದಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾ ಞಾಣಸೋತೇನ ವವತ್ಥಪಿತಾನಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾ। ಇದಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಆರದ್ಧಂ। ಕತರಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ? ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ। ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲಿಙ್ಗವಚನವಿಭತ್ತಿಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾದೀಹಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿಕಂ ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಭೂತಂ ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವಳಞ್ಜೇತಿ। ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸೋತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ। ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಓಲೋಕಿತಾ। ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಕಾರಣತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಾ। ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋತಿ ನಯಿದಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸತಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ। ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಸುದ್ಧಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ। ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ, ಯೇಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಜ್ಝಾಯಮೂಲಿಕಾ ವಾಚಾಪರಿಚಿತಬುದ್ಧವಚನಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪಸನ್ನೇ ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋತಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನುಸ್ಸರಣಸತಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದೋ ದನ್ಧೋ ಗರು। ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಇದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸಿಭಾವಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ। ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭಾವನತ್ಥೋ ವಾ-ಸದ್ದೋ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿನ್ತಿ ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚಾಲಚಣ್ಡೋ ವಿಯ ಹತ್ಥಕಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಸನಙ್ಕುಮಾರಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಚ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕದೇವಪುತ್ತೋ। ಓಪಪಾತಿಕೋ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸಾರೇತೀತಿ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಾರೇತಿ। ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕಾತಿ ಏತೇನ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಕತಪರಿಚಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಾಲಾಯ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ। ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಾಲಾಯ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಪಠಮತರಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೨. ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೨. ದುತಿಯೇ ಠಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ। ಠಾನೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸುಚಿಭಾವೋ। ಸಂವಸಮಾನೋತಿ ಏಕತೋ ವಸಮಾನೋ। ನ ಸನ್ತತಕಾರೀತಿ ನ ಸತತಕಾರೀ। ನ ಸನ್ತತವುತ್ತಿ ಸೀಲೇಸೂತಿ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸೀಲಜೀವಿತಂ ನ ಜೀವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಂವೋಹಾರಮಾನೋತಿ ಏಕೇನ ಏಕೋ ವೋಹರತೀತಿ ಏಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತಿ। ವೋಕ್ಕಮತೀತಿ ಓಕ್ಕಮತಿ। ಪುರಿಮವೋಹಾರಾ ಪಚ್ಛಿಮವೋಹಾರನ್ತಿ ಪುರಿಮಕಥಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಂ, ಪುರಿಮಕಥಾಯ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ, ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ ಚ ಪುರಿಮಕಥಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನಾತಿಆದೀಸು ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ಞಾತಿವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ರೋಗಬ್ಯಸನೇ ಪನ ರೋಗೋಯೇವ ಆರೋಗ್ಯವಿನಾಸನತೋ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ। ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ। ಲಾಭೋ ಚಾತಿಆದೀಸು ಏಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಲಾಭೋ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ, ಏಕಂ ಅಲಾಭೋತಿ ಏವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ। ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋತಿ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ಪಞ್ಹುಮ್ಮಗ್ಗೋ। ಅಭಿನೀಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಹಾಭಿಸಙ್ಖರಣವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರೋ। ಸಮುದಾಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಂ। ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಣೀತನ್ತಿ ಅತಪ್ಪಕಂ। ಅತಕ್ಕಾವಚರನ್ತಿ ನಿಪುಣನ್ತಿ ಸಣ್ಹಂ। ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಕಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩. ಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೩. ತತಿಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನಾತಿಆದೀಸು ಅನುಸ್ಸವವಚನೇನ ಮಮ ಕಥಂ ಮಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಾರಮ್ಭೋತಿ ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ। ಅಲೋಭಾದಯೋ ಲೋಭಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ, ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಪುರತೋ ಠಿತೇ ಸಾಲರುಕ್ಖೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಚ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ। ಸತ್ಥರಿ ಪನ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇನ್ತೇ ಭದ್ದಿಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋತಿ।
೪. ಸಾಮುಗಿಯಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಾಮುಗಿಯಾತಿ ಸಾಮುಗನಿಗಮವಾಸಿನೋ। ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ತೇ ಆಲಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಕೋಲನಗರಸ್ಸ ಹಿ ಕೋಲರುಕ್ಖೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ಕೋಲನಗರನ್ತಿ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘಪಥೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ। ಏತೇಸಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸೂತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜವಾಸಿತಾಯ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜವಾಸಿನೋ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ಆಲಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸೀಲಪರಿಸೋಧನವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ತಞ್ಹಿ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪರಿಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋತಿಆದೀಸು ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನೇ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಛನ್ದೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪನೇತ್ಥ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಪಗ್ಗಹನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತೀತಿ ರಾಗಪಚ್ಚಯೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಸು ಯಥಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ। ವಿಮೋಚನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತೀತಿ ಯೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತಬ್ಬಂ, ತೇಸು ಯಥಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ। ವಿರಾಜೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರಾಜೇತಿ ನಾಮ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿರತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಫುಸತೀತಿ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸತೀತಿ।
೫. ವಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೫. ಪಞ್ಚಮೇ ವಪ್ಪೋತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತಾ ಸಕ್ಯರಾಜಾ। ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋತಿ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಸೀಹಸೇನಾಪತಿ ವಿಯ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿ ವಿಯ ಚ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ। ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಸ್ಸ ಸಂವುತತ್ತಾ ಪಿಹಿತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ನಾಮ। ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾತಿ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾತಿ ಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪಾದೇನ। ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ। ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ। ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ। ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯನ್ತಿ ದುತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಕಾಯಸಮಾರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನ। ಆಸವಾತಿ ಕಿಲೇಸಾ। ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಘಾತೋತಿ ದುಕ್ಖಂ। ಪರಿಳಾಹೋತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೋ ಪರಿಳಾಹೋ। ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತೀತಿ ಞಾಣವಜ್ಝಂ ಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಖಯಂ ಗಮೇತಿ, ವಿಪಾಕವಜ್ಝಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಖಯಂ ಗಮೇತಿ। ನಿಜ್ಜರಾತಿ ಕಿಲೇಸಜೀರಣಕಪಟಿಪದಾ। ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇಧ ಠತ್ವಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಖೀಣಾಸವೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚವವತ್ಥಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಬ್ಬಂ।
ಇದಾನಿ ಪನ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸತತವಿಹಾರೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಸತತವಿಹಾರಾತಿ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗವಸೇನ ನ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ। ನ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಪಟಿಘವಸೇನ ನ ದೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ। ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪರಿಗ್ಗಹಿತಾಯ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ।
ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕನ್ತಿ ಕಾಯನ್ತಿಕಂ ಕಾಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಯಾವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯೋ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕನ್ತಿ ಜೀವಿತನ್ತಿಕಂ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಯಾವ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ। ಸಾ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುರೂಪಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾ ಪವತ್ತೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಪಠಮವಯೇ
ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ವಾಪಿಯಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ – ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಚಉದಕಮಗ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾಪಿಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಪಠಮಂ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಉದಕಮಗ್ಗೇಹಿ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಾಪಿಯಂ ಆವಾಟೇ ಪೂರೇಯ್ಯ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಉದಕಮಗ್ಗೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಾವುತಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ತತೋ ತತೋ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ। ಅಥ ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತೇಸು ಕಮ್ಮೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ, ಸಸ್ಸಪಾಕಕಾಲೇ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಉದಕಂ ಪರಿಹೀನಂ, ‘‘ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತತೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಆವಾಟೇಸುಯೇವ
ಪಠಮಂ
ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದೇನ। ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯತೋ ಉದ್ಧಂ। ಇಧೇವಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪರತೋ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇಧೇವ। ಸೀತೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತಿವಿಪ್ಫನ್ದನದರಥರಹಿತಾನಿ ಸೀತಾನಿ ಅಪ್ಪವತ್ತನಧಮ್ಮಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ಥೂಣಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ರುಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ। ಕುದ್ದಾಲಪಿಟಕಂ ಆದಾಯಾತಿ ಕುದ್ದಾಲಞ್ಚ ಖಣಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೇಸನಾ ಪನ ಕುದ್ದಾಲವಸೇನೇವ ಕತಾ। ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಮೂಲಮ್ಹಿ ಕುದ್ದಾಲೇನ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ। ಪಲಿಖಣೇಯ್ಯಾತಿ ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ತಾ ಖಣೇಯ್ಯ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ರುಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ, ಛಾಯಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಕುದ್ದಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾ, ಪಿಟಕಂ ವಿಯ ಸಮಾಧಿ, ಖಣಿತ್ತಿ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಮೂಲಾನಂ ಪಲಿಖಣನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಛೇದನಕಾಲೋ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಖನ್ಧವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ಫಾಲನಕಾಲೋ ವಿಯ ಆಯತನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ಸಕಲೀಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಾತುವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ವಾತಾತಪೇನ ವಿಸೋಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಕರಣಕಾಲೋ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹನಕಾಲೋ ವಿಯ ಞಾಣೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಡಹನಕಾಲೋ, ಮಸಿಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ವತ್ತಮಾನಕ-ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಾಲೋ, ಮಹಾವಾತೇ ಓಫುನನಕಾಲೋ ವಿಯ ನದೀಸೋತೇ ಪವಾಹನಕಾಲೋ ವಿಯ ಚ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕನಿರೋಧೋ, ಓಫುನನಪ್ಪವಾಹನೇಹಿ
ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಸತ್ಥರಿ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇನ್ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ಉದಯತ್ಥಿಕೋತಿ ವಡ್ಢಿಅತ್ಥಿಕೋ। ಅಸ್ಸಪಣಿಯಂ ಪೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಪೋತಸತಾನಿ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪೋಸೇಯ್ಯ। ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಂ ಉಪಕರಣಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿವಸೇನ ಪೋಸಾವನಿಕಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಅಸ್ಸಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವಡ್ಢಿಞ್ಚ ಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಮೂಲಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭೇಯ್ಯ। ಪಯಿರುಪಾಸಿನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಂ। ಸ್ವಾಹಂ ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ನೇವ ಉದಯಂ ನ ಗೇಹತೋ ದಿನ್ನಧನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ, ಪಣಿಯಅಸ್ಸಜಗ್ಗನಕೋ ನಾಮ ಜಾತೋಸ್ಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
೬. ಸಾಳ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೬. ಛಟ್ಠೇ ದ್ವಯೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ। ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣನ್ತಿ ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣಂ। ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಹೇತೂತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಸಙ್ಖಾತೇನ ತಪೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಹೇತು ಅಞ್ಞತರಂ ಸಾಮಞ್ಞಙ್ಗನ್ತಿ ಏಕಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ। ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾತಿಆದೀಸು ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಚೇತಸಿಕಸೀಲಾನಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪದೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ। ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಾಯ, ಅರಹತ್ತಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತುಂ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಾಲಲಟ್ಠಿನ್ತಿ ಸಾಲರುಕ್ಖಂ। ನವನ್ತಿ ತರುಣಂ। ಅಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಜಾತನ್ತಿ ‘‘ಭವೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಜನೇತಬ್ಬಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖೇಯ್ಯಾತಿ ಅವಲೇಖನಮತ್ತಕೇನ ಅವಲಿಖೇಯ್ಯ। ಧೋವೇಯ್ಯಾತಿ ಘಂಸೇಯ್ಯ। ಅನ್ತೋ ಅವಿಸುದ್ಧಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸುದ್ಧಾ ಅಪನೀತಸಾರಾ।
ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ವಿಯ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ, ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಪುರಿಸೋ, ಸಾಲಲಟ್ಠಿಯಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬಹಿದ್ಧಾ ತಪಚರಣಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಕಾಲೋ, ಅನ್ತೋ ಅಸುದ್ಧಕಾಲೋ
ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಫಿಯಞ್ಚ ಅರಿತ್ತಞ್ಚ ಯೋಜೇಯ್ಯ। ಏವಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವೋ, ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ, ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಭಾವೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಭಾವೋ, ಫಿಯಾರಿತ್ತಬನ್ಧನಂ ವಿಯ
ಕಣ್ಡಚಿತ್ರಕಾನೀತಿ ಸರಲಟ್ಠಿಸರರಜ್ಜುಸರಪಾಸಾದಸರಸಾಣಿಸರಪೋಕ್ಖರಣಿಸರಪದುಮಾನೀತಿ ಅನೇಕಾನಿ ಕಣ್ಡೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಚಿತ್ರಾನಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ಸೋ ಏವಂ ಬಹೂನಿ ಕಣ್ಡಚಿತ್ರಕಾನಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ, ತೀಹಿಯೇವ ಪನ ಠಾನೇಹಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮಾಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ। ಅಯಂ ಪನ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಅವಿರಾಧಿತಂ ವಿಜ್ಝತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲೇತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತಿ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಿನಾ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ
೭. ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೭. ಸತ್ತಮೇ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀತಿ ಪಸೇನದಿರಞ್ಞೋ ದೇವೀ। ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋತಿ ಯೇನ ಇಧೇಕಚ್ಚಾ ಇತ್ಥೀ। ದುಬ್ಬಣ್ಣಾತಿ ಬೀಭಚ್ಛವಣ್ಣಾ। ದುರೂಪಾತಿ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಾ। ಸುಪಾಪಿಕಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಾಪಿಕಾ ಸುಟ್ಠು ಲಾಮಿಕಾ। ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ। ದಲಿದ್ದಾತಿ ಧನದಲಿದ್ದಾ। ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾತಿ ಸಕೇನ ಧನೇನ ರಹಿತಾ। ಅಪ್ಪಭೋಗಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಕರಹಿತಾ। ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾತಿ ಅಪ್ಪಪರಿವಾರಾ। ಅಡ್ಢಾತಿ ಇಸ್ಸರಾ। ಮಹದ್ಧನಾತಿ ವಳಞ್ಜನಕಧನೇನ ಮಹದ್ಧನಾ। ಮಹಾಭೋಗಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಭೋಗೇನ ಮಹಾಭೋಗಾ। ಮಹೇಸಕ್ಖಾತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರಾ। ಅಭಿರೂಪಾತಿ ಉತ್ತಮರೂಪಾ। ದಸ್ಸನೀಯಾತಿ ದಸ್ಸನಯುತ್ತಾ। ಪಾಸಾದಿಕಾತಿ ದಸ್ಸನೇನ ಪಾಸಾದಿಕಾ। ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಸರೀರಸಣ್ಠಾನೇನ ಚ।
ಅಭಿಸಜ್ಜತೀತಿ ಲಗ್ಗತಿ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಕತಿಂ ಪಜಹತಿ। ಪತಿತ್ಥೀಯತೀತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಥಿನಭಾವಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ನ ದಾತಾ ಹೋತೀತಿ ನ ದಾಯಿಕಾ ಹೋತಿ। ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಮಞ್ಚಪಲ್ಲಙ್ಕಾದಿಸಯನಂ। ಆವಸಥೋತಿ ಆವಸಥಾಗಾರಂ। ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಟ್ಟಿತೇಲಾದಿಪದೀಪೂಪಕರಣಂ। ಇಸ್ಸಾಮನಿಕಾತಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಕೋಧನಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಕೋಧಮನಾ ಅಹೋಸಿಂ। ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಇಸ್ಸಾವಿರಹಿತಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
೮. ಅತ್ತನ್ತಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅತ್ತನ್ತಪೋ। ಅತ್ತನೋ ಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ। ಪರಂ ತಪತೀತಿ ಪರನ್ತಪೋ। ಪರೇಸಂ ಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ನಿಚ್ಛಾತೋತಿ ಛಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಚ್ಛಾತೋ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ। ಅನ್ತೋ ತಾಪನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಸೀತಲೋ ಜಾತೋತಿ ಸೀತೀಭೂತೋ। ಝಾನಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾನಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ। ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ।
ಅಚೇಲಕೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಸು ಉರಬ್ಭಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಏಳಕಾ, ಉರಬ್ಭೇ ಹನತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ। ಸೂಕರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಲುದ್ದೋತಿ ದಾರುಣೋ ಕಕ್ಖಳೋ। ಮಚ್ಛಘಾತಕೋತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧೋ ಕೇವಟ್ಟೋ। ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕೋತಿ ಬನ್ಧನಾಗಾರಗೋಪಕೋ। ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ದಾರುಣಕಮ್ಮನ್ತಾ।
ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋತಿ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸಾತಿ ನಗರತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ। ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ಯಞ್ಞಸಾಲಂ। ಖರಾಜಿನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ। ಸಪ್ಪಿತೇಲೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಿನಾ ಚೇವ ತೇಲೇನ ಚ। ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಪ್ಪಿಂ ಅವಸೇಸೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸ್ನೇಹೋ ತೇಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಣ್ಡುವಮಾನೋತಿ ನಖಾನಂ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಣ್ಡುವಿತಬ್ಬಕಾಲೇ ತೇನ ಕಣ್ಡುವಮಾನೋ। ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಅಸನ್ಥತಾಯ। ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸದಿಸವಚ್ಛಾಯ। ಸಚೇ ಗಾವೀ ಸೇತಾ ಹೋತಿ, ವಚ್ಛೋಪಿ ಸೇತಕೋವ। ಸಚೇ ಕಪಿಲಾ ವಾ ರತ್ತಾ ವಾ, ವಚ್ಛಕೋಪಿ ತಾದಿಸೋವಾತಿ ಏವಂ ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯ। ಸೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇತಿ। ವಚ್ಛತರಾತಿ ತರುಣವಚ್ಛಕಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಲವವಚ್ಛಾ। ವಚ್ಛತರೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಕರಣತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಯಞ್ಞಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಚ।
ಚತುತ್ಥಪುಗ್ಗಲಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಥಾಗತೋತಿಆದೀನಿ ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪದಂ ಧಮ್ಮಂ। ಸುಣಾತಿ, ಗಹಪತಿ, ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ
ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾತಿ ಇತರೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ। ಪಚ್ಚಾಜಾತೋತಿ ಪತಿಜಾತೋ। ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಿಮ್ಹಿ ತಥಾಗತೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ। ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥೇ ಘರೇ ಯೋಜನಸತನ್ತರೇಪಿ ವಾ ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ವಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಘರಾವಾಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋವ। ರಜಾಪಥೋತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಆಗಮನಪಥೋತಿಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅಲಗ್ಗನಟ್ಠೇನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ। ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹಿ ಕೂಟಾಗಾರರತನಪಾಸಾದದೇವವಿಮಾನಾದೀಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನೇಸು ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಗ್ಗತಿ ನ ಸಜ್ಜತಿ ನ ಬಜ್ಝತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ। ಅಪಿಚ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ, ರಜಾಪಥೋ ಅಸಂವುತಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ರಜಾನಂ, ಕಿಲೇಸರಜಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಕಾಸಸಬ್ಭಾವತೋ।
ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ…ಪೇ॰… ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲಿನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ॰… ಚರಿತುಂ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ
ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ ಸಹಸ್ಸತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ। ಆಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಞಾತಿಯೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ। ಸೋ ವೀಸತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ವೀಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಞ್ಚ, ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ಸಹ ಜೀವನ್ತಿ, ಏಕಜೀವಿಕಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ। ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯಾತಿ ಯೇಸಂ ಇತೋತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತಂ, ತೇಸಂ ಭೇದಾಯ। ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಿತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕಾದೀನಂ ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ಭಿನ್ನಾನಂ ಏಕಮೇಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಈದಿಸೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಇದಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಂ ಕತ್ತಾ। ಅನುಪ್ಪದಾತಾತಿ ಸನ್ಧಾನಾನುಪ್ಪದಾತಾ, ದ್ವೇ ಜನೇ ಸಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವರೂಪೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗೋ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ। ಯತ್ಥ ಸಮಗ್ಗಾ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಸಿತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗರಾಮೋತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗರತೋತಿ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ। ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಯಾ
ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸಾ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ (ಉದಾ॰ ೬೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತನೇಲಂ ವಿಯ। ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಕಣ್ಣಾನಂ ಸುಖಾ, ಸೂಚಿವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಕಣ್ಣಸೂಲಂ ನ ಜನೇತಿ। ಅತ್ಥಮಧುರತಾಯ ಸಕಲಸರೀರೇ ಕೋಪಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಜನೇತೀತಿ ಪೇಮನೀಯಾ। ಹದಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವಿಸತೀತಿ ಹದಯಙ್ಗಮಾ ಪೋರೀ। ಪುರೇ ಸಂವಡ್ಢನಾರೀ ವಿಯ ಸುಕುಮಾರಾತಿಪಿ ಪೋರೀ। ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿಪಿ ಪೋರೀ, ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಗರವಾಸಿನೋ ಹಿ ಯುತ್ತಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಿತಿಮತ್ತಂ ಪಿತಾತಿ, ಭಾತಿಮತ್ತಂ ಭಾತಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಏವರೂಪೀ ಕಥಾ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಕನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ। ಕನ್ತಭಾವೇನೇವ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಚಿತ್ತವುಡ್ಢಿಕರಾತಿ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ।
ಕಾಲೇ ಕಾಲವಾದೀ, ವತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಸಭಾವಮೇವ ವದತೀತಿ ಭೂತವಾದೀ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥವಾದೀ। ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀ। ಸಂವರವಿನಯಪಹಾನವಿನಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ವಿನಯವಾದೀ। ನಿಧಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಠಪನೋಕಾಸೋ, ನಿಧಾನಮಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಧಾನವತೀ। ಹದಯೇ ನಿಧೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಲೇನಾತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಭಾಸಮಾನೋಪಿ ಚ ‘‘ಅಹಂ ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಅಕಾಲೇನ ಭಾಸತಿ, ಯುತ್ತಕಾಲಂ ಪನ ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಪದೇಸನ್ತಿ ಸಉಪಮಂ, ಸಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಯನ್ತವತಿನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ಯಥಾಸ್ಸಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕೇಹಿಪಿ ನಯೇಹಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಾಸತಿ। ಯಂ ವಾ ಸೋ ಅತ್ಥವಾದೀ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ, ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಾಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ
ಏಕಭತ್ತಿಕೋತಿ ಪಾತರಾಸಭತ್ತಂ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತನ್ತಿ ದ್ವೇ ಭತ್ತಾನಿ। ತೇಸು ಪಾತರಾಸಭತ್ತಂ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಇತರಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕತೋ ಉದ್ಧಂ ಅನ್ತೋಅರುಣೇನ। ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಏಕಭತ್ತಿಕೋವ ಹೋತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಭತ್ತಿಕೋ’’ತಿ। ರತ್ತಿಯಾ ಭೋಜನಂ ರತ್ತಿ, ತತೋ ಉಪರತೋತಿ ರತ್ತೂಪರತೋ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಭೋಜನಂ ವಿಕಾಲಭೋಜನಂ ನಾಮ, ತತೋ ವಿರತತ್ತಾ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ।
ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ। ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ ಲೋಹಮಾಸಕೋ ಜತುಮಾಸಕೋ ದಾರುಮಾಸಕೋತಿ ಯೇ ವೋಹಾರಂ
ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವಗೋಧೂಮಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸತ್ತವಿಧಸ್ಸಪಿ ಆಮಕಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ, ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಆಮಕಮಂಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರ ಓದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಆಮಕಮಂಸಮಚ್ಛಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನೋ ಆಮಸನನ್ತಿ।
ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥೀತಿ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾ, ಇತರಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ನಾಮ, ತಾಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಮೇವ। ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾತಿ ಅಜೇಳಕಾದೀಸುಪಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯನಯೋ ವಿನಯವಸೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಖೇತ್ತಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ರುಹತಿ। ವತ್ಥು ನಾಮ ಯಸ್ಮಿಂ ಅಪರಣ್ಣಂ ರುಹತಿ। ಯತ್ಥ ವಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ರುಹತಿ, ತಂ ಖೇತ್ತಂ। ತದತ್ಥಾಯ ಅಕತಭೂಮಿಭಾಗೋ ವತ್ಥು। ಖೇತ್ತವತ್ಥುಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ವಾಪಿ-ತಳಾಕಾದೀನಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾನೇವ।
ದೂತೇಯ್ಯಂ ಪಹಿಣಗಮನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಘರಾ ಘರಂ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಖುದ್ದಕಗಮನಂ। ಅನುಯೋಗೋ ನಾಮ ತದುಭಯಕರಣಂ। ತಸ್ಮಾ ದುತೇಯ್ಯಪಹಿಣಗಮನಾನಂ ಅನುಯೋಗೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಯವಿಕ್ಕಯಾತಿ ಕಯಾ ಚ ವಿಕ್ಕಯಾ ಚ। ತುಲಾಕೂಟಾದೀಸು ಕೂಟನ್ತಿ ವಞ್ಚನಂ। ತತ್ಥ ತುಲಾಕೂಟಂ ತಾವ ರೂಪಕೂಟಂ, ಅಙ್ಗಕೂಟಂ, ಗಹಣಕೂಟಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ರೂಪಕೂಟಂ ನಾಮ ದ್ವೇ ತುಲಾ ಸಮರೂಪಾ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಖುದ್ದಿಕಾಯ ದೇತಿ। ಅಙ್ಗಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಹತ್ಥೇನ ತುಲಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ದದನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ। ಗಹಣಕೂಟಂ ನಾಮ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮೂಲೇ ರಜ್ಜುಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕೂಟಂ ನಾಮ ತುಲಂ ಸುಸಿರಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅಯಚುಣ್ಣಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಕರೋತಿ, ದದನ್ತೋ ಅಗ್ಗಭಾಗೇ।
ಕಂಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿ, ತಾಯ ವಞ್ಚನಂ ಕಂಸಕೂಟಂ। ಕಥಂ? ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾ ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಲೋಹಪಾತಿಯೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಕರೋತಿ। ತತೋ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಡ್ಢಕುಲಂ
ಮಾನಕೂಟಂ ನಾಮ ಹದಯಭೇದ-ಸಿಖಾಭೇದ-ರಜ್ಜುಭೇದವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಹದಯಭೇದೋ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾಛಿದ್ದೇನ ಮಾನೇನ ‘‘ಸಣಿಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನೇ ಬಹುಂ ಪಗ್ಘರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ಛಿದ್ದಂ ಪಿಧಾಯ ಸೀಘಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ। ಸಿಖಾಭೇದೋ ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಿಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ। ತಾನಿ ಹಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಣಿಕಂ ಸಿಖಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದದನ್ತೋ ವೇಗೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಿಖಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ದೇತಿ। ರಜ್ಜುಭೇದೋ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಮಿನನಕಾಲೇ ಲಬ್ಭತಿ। ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಅಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಿನನ್ತಿ।
ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀಸು ಉಕ್ಕೋಟನನ್ತಿ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇ ಕಾತುಂ ಲಞ್ಜಗ್ಗಹಣಂ। ವಞ್ಚನನ್ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಪರೇಸಂ ವಞ್ಚನಂ। ತತ್ರಿದಮೇಕಂ ವತ್ಥು ನಿಕತೀತಿ ಯೋಗವಸೇನ ವಾ ಮಾಯಾವಸೇನ ವಾ ಅಪಾಮಙ್ಗಂ ಪಾಮಙ್ಗನ್ತಿ, ಅಮಣಿಂ ಮಣಿನ್ತಿ, ಅಸುವಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಕೇನ ವಞ್ಚನಂ। ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ಕುಟಿಲಯೋಗೋ। ಏತೇಸಂಯೇವ ಉಕ್ಕೋಟನಾದೀನಮೇತಂ ನಾಮಂ। ತಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕೋಟನಸಾಚಿಯೋಗೋ ವಞ್ಚನಸಾಚಿಯೋಗೋ ನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕೇಚಿ ಅಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸಾಚಿಯೋಗೋತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಪನ ವಞ್ಚನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ।
ಛೇದನಾದೀಸು ಛೇದನನ್ತಿ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದನಾದಿ। ವಧೋತಿ ಮಾರಣಂ। ಬನ್ಧೋತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ಬನ್ಧನಂ। ವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ, ಗುಮ್ಬವಿಪರಾಮೋಸೋತಿ ದುವಿಧೋ। ಯಂ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ ಹಿಮೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ಜನಂ ಮುಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಹಿಮವಿಪರಾಮೋಸೋ। ಯಂ ಗುಮ್ಬಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆಲೋಪೋ ವುಚ್ಚತಿ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಂ ವಿಲೋಪಕರಣಂ। ಸಹಸಾಕಾರೋತಿ
ಸೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಸ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೇನ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ಇಮಿನಾ ಪನ ದ್ವಾದಸವಿಧೇನ ಇತರೀತರಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ – ತೀಣಿ ಚೀವರಾನಿ, ಪತ್ತೋ, ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿ, ಏಕಾ ಸೂಚಿ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಪರಿಸ್ಸಾವನನ್ತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ
ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥
ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಾಪಿ। ಕಥಂ? ತಿಚೀವರಂ ತಾವ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರತಿ ಪೋಸೇತೀತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ। ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಪಿವನಕಾಲೇ, ಖಾದಿತಬ್ಬಫಲಾಫಲಂ ಗಹಣಕಾಲೇ ಚ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪರಿಹರತಿ ಪೋಸೇತೀತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕಂ ಹೋತಿ। ಪತ್ತೋಪಿ ತೇನ ಉದಕಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನ್ಹಾನಕಾಲೇ ಕುಟಿಪರಿಭಣ್ಡಕರಣಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೋ ಹೋತಿ, ಆಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನಕಾಲೇ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೋ। ವಾಸಿಪಿ ತಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಕಾಲೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಅಙ್ಗಪಾದಚೀವರಕುಟಿದಣ್ಡಕಸಜ್ಜನಕಾಲೇ ಚ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕಾ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಛುಚ್ಛೇದನನಾಳಿಕೇರಾದಿತಚ್ಛನಕಾಲೇ
ನವಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಪನ ಸೇಯ್ಯಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ತತ್ರಟ್ಠಕಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ। ದಸಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ। ಏಕಾದಸಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಸ್ಸ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕಾಯಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನಾತಿ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹರಣಮತ್ತಕೇನ। ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ತಂ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಮತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಮಮ ವಿಹಾರೋ ಪರಿವೇಣಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ’’ತಿಸ್ಸ ಸಙ್ಗೋ ವಾ ಬನ್ಧೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ। ಸೋ ಜಿಯಾ ಮುತ್ತೋ ಸರೋ ವಿಯ, ಯೂಥಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ ಮತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಸೇನಾಸನಂ, ವನಸಣ್ಡಂ, ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ನವಂ ಪಬ್ಭಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏಕೋ ನಿಸೀದತಿ, ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ।
‘‘ಚಾತುದ್ದಿಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಘೋ ಚ ಹೋತಿ,
ಸನ್ತುಸ್ಸಮಾನೋ ಇತರೀತರೇನ।
ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹಿತಾ ಅಛಮ್ಭೀ,
ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೪೨; ಚೂಳನಿ॰ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ೧೨೮) –
ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಂ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖಯುತ್ತೋ ಸಕುಣೋ। ಡೇತೀತಿ ಉಪ್ಪತತಿ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಸಕುಣಾ ನಾಮ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ರುಕ್ಖೋ ಪರಿಪಕ್ಕಫಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಾನಾದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಖಪಕ್ಖತುಣ್ಡಾದೀಹಿ ಅರಿಯೇನಾತಿ ನಿದ್ದೋಸೇನ। ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಸಕೇ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಅನವಜ್ಜಸುಖನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಸುಖಂ।
ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅಬ್ಯಾಸೇಕಸುಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅನಾಸಿತ್ತಸುಖಂ, ಅವಿಕಿಣ್ಣಸುಖನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ। ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸುಖಂ ಹಿ ದಿಟ್ಠಾದೀಸು ದಿಟ್ಠಮತ್ತಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತತಾಯ ಅವಿಕಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ।
ಸೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಸೋ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮೇಸು ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಪುರತೋ ಗಮನಂ। ಪಟಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾಗಮನಂ।
ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀತಿ ಸಾತ್ಥಕಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ಸಪ್ಪಾಯಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ಗೋಚರಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಪಜಞ್ಞನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಸತಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾಯೇವ ತಾನಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ ಕರೋತಿ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಸಾಮಞ್ಞಫಲವಣ್ಣನಾತೋ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಣ್ಣನಾತೋ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚಾತಿಆದಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಅರಞ್ಞವಾಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ನ ಇಜ್ಝತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇಹಿ ವಾ ವನಚರಕೇಹಿ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅರಞ್ಞೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಕಿಂ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಾಪಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನಾ’’ತಿ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಸಾವೇನ್ತಿ, ಹತ್ಥೇಹಿ ಸೀಸಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ। ‘‘ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಅಯಸೋ ಪತ್ಥರತಿ। ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ಇಜ್ಝತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ
ತತ್ಥ ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಂ, ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ, ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತದೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ವಿವಿತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೇಪಿ ಸೇನಾಸನಂ। ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೇನಾಸನನ್ತಿ
ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಸಕುಣಸದಿಸಸ್ಸ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೨೯) ‘‘ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ ಅರಞ್ಞಂ। ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೬೫೪) ಇದಂ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪಂ। ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಧುತಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ। ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೇಲಂ। ತತ್ಥ ಹಿ ಉದಕಸೋಣ್ಡೀಸು ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀತಾಯ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ನಾನಾದಿಸಾಸು ಖಾಯಮಾನಾಸು ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಕನ್ದರನ್ತಿ ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತೇನ ದಾರಿತಂ ಉದಕಭಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಪದೇಸಂ, ಯಂ ನಿತಮ್ಬನ್ತಿಪಿ ನದೀನಿಕುಞ್ಜನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾ ವಾಲಿಕಾ ಹೋತಿ, ಮತ್ಥಕೇ ಮಣಿವಿತಾನಂ ವಿಯ ವನಗಹನಂ, ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ಸನ್ದತಿ। ಏವರೂಪಂ ಕನ್ದರಂ ಓರುಯ್ಹ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗತ್ತಾನಿ ಸೀತಾನಿ ಕತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಗಿರಿಗುಹನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸುಸಾನಲಕ್ಖಣಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೩೪) ವುತ್ತಂ। ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸನ್ತಿ ನ ವಪನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅಬ್ಭೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಚ್ಛನ್ನಂ। ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಪನೇತ್ಥ ಚೀವರಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ವಸತಿ। ಪಲಾಲಪುಞ್ಜನ್ತಿ
ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ। ಪಲ್ಲಙ್ಕನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ। ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಉಪರಿಮಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೇ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿಪಾದೇತ್ವಾ। ಏವಞ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ಹಾರೂನಿ ನ ಪಣಮನ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಯಾ ತೇಸಂ ಪಣಮನಪಚ್ಚಯಾ ಖಣೇ ಖಣೇ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಾಸು ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಸು ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಪರಿಪತತಿ, ವುದ್ಧಿಂ ಫಾತಿಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ, ಮುಖಸಮೀಪೇ ವಾ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಯಂ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ। ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೩೭)। ಅಥ ವಾ ‘‘ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ। ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ। ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ। ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿ’’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೬೪) ವುತ್ತನಯೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ ‘‘ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಂ ಸತಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ।
ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಲುಜ್ಜನ-ಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನಾತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಪಹೀನತ್ತಾ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸದಿಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತೀತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾತೋ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಮೋಚೇತಿ, ಯಥಾ ನಂ ಸಾ ಮುಞ್ಚತಿ ಚೇವ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಚ ನ ಪುನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸಾದಯೋ ವಿಯ ಪುರಿಮಪಕತಿಂ ಪಜಹತೀತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ। ವಿಕಾರಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪದುಸ್ಸತಿ, ಪರಂ ವಾ ಪದೂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಪದೋಸೋ। ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕೋಧಸ್ಸೇವ ಅಧಿವಚನಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀತಿ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಆಲೋಕಸಞ್ಜಾನನಸಮತ್ಥಾಯ ವಿಗತನೀವರಣಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಇದಂ ಉಭಯಂ ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಯ ಉಪಕಾರಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ। ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ತರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ‘‘ಕಥಮಿದಂ ಕಥಮಿದ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಪ್ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ। ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅನವಜ್ಜೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಇಮೇ ನು ಖೋ ಕುಸಲಾ, ಕಥಮಿಮೇ ಕುಸಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತಿ ನ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಉಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾತೇನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ।
ಇಮೇ ಆಸವಾತಿಆದಿ ಅಪರೇನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಬಾಹಿರಸಮಯಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಲಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥೇನ ಅಙ್ಗೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ದೇಸನಾಯ ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ। ಇದಾನಿ ದೇಸನಂ ಅಪ್ಪೇನ್ತೋ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ।
೯. ತಣ್ಹಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯೯. ನವಮೇ ಜಾಲಿನಿನ್ತಿ ಜಾಲಸದಿಸಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಜಾಲಂ ಸಮನ್ತತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಂ ಆಕುಲಬ್ಯಾಕುಲಂ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಪೀತಿ ಜಾಲಸದಿಸತ್ತಾ ಜಾಲಿನೀತಿ ವುತ್ತಾ। ತಯೋ ವಾ ಭವೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಾಯ ಏತಿಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಭೂತಂ ಜಾಲಂ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ಜಾಲಿನೀ। ಸರಿತನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸರಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ವಿಸಟನ್ತಿ ಪತ್ಥಟಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಸತ್ತಂ ಲಗ್ಗಂ ಲಗಿತಂ। ಅಪಿಚ ‘‘ವಿಸಮೂಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ। ವಿಸಫಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ (ಮಹಾನಿ॰ ೩; ಚೂಳನಿ॰ ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ ೨೨) ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಉದ್ಧಸ್ತೋತಿ ಉಪರಿ ಧಂಸಿತೋ। ಪರಿಯೋನದ್ಧೋತಿ ಸಮನ್ತಾ ವೇಠಿತೋ। ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತೋತಿ ತನ್ತಂ ವಿಯ ಆಕುಲಜಾತೋ। ಯಥಾ ನಾಮ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಮೂಸಿಕಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪೇಸಕಾರಾನಂ ತನ್ತಂ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಆಕುಲಂ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತೋತಿ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪೇಸಕಾರಕಞ್ಜಿಯಸುತ್ತಂ। ಗುಲಾ ನಾಮ ಸಕುಣಿಕಾ, ತಸ್ಸಾ ಕುಲಾವಕೋತಿಪಿ ಏಕೇ। ಯಥಾ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಆಕುಲಂ ಅಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಂ, ಮೂಲೇನ ವಾ ಮೂಲಂ ಸಮಾನೇತುಂ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಭೂತೋತಿ ಮುಞ್ಜತಿಣಂ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜತಿಣಂ ವಿಯ ಚ ಭೂತೋ, ತಾದಿಸೋ ಜಾತೋ। ಯಥಾ ತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತರಜ್ಜುಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಿಣಾನಂ ‘‘ಇದಂ ಅಗ್ಗಂ ಇದಂ ಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಅಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಗ್ಗಂ, ಮೂಲೇನ ವಾ ಮೂಲಂ ಸಮಾನೇತುಂ ದುಕ್ಕರಂ। ತಮ್ಪಿ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇ ಠತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಉಜುಂ ಕಾತುಂ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ತಣ್ಹಾಜಾಲಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸರಣಮಗ್ಗಂ ಉಜುಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಏವಮಯಂ ಲೋಕೋ ತಣ್ಹಾಜಾಲೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ। ತತ್ಥ ಅಪಾಯೋತಿ ನಿರಯ-ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ-ಪೇತ್ತಿವಿಸಯ-ಅಸುರಕಾಯಾ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅಪಾಯಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತಥಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿಭಾವತೋ ದುಗ್ಗತಿ। ಸುಖಸಮುಸ್ಸಯತೋ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತೋ। ಇತರೋ ಪನ –
‘‘ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ।
ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ, ಸಂಸಾರೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ॥
ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ಅಥ ಖೋ ಚುತಿತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಚುತಿನ್ತಿ ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಗಣ್ಹಮಾನೋ ತೀಸು ಭವೇಸು ಚತೂಸು ಯೋನೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಗತೀಸು ಸತ್ತಸು ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀಸು ನವಸು ಸತ್ತಾವಾಸೇಸು ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ವಾತಕ್ಖಿತ್ತನಾವಾ ವಿಯ ಯನ್ತೇ ಯುತ್ತಗೋಣೋ ವಿಯ ಚ ಪರಿಬ್ಭಮತಿಯೇವ।
ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಉಪಾದಾಯ। ಇದಞ್ಹಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಬಾಹಿರಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಉಪಾದಾಯ, ಇದಮ್ಪಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದೇತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಉಪಾದಾಯ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಮೂಹಗ್ಗಾಹತೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಪನ ಏವಂ ಸಮೂಹತೋ ಅಹನ್ತಿ ಗಹಣೇ ಸತಿ ತತೋ ಅನುಪನಿಧಾಯ ಅನುಪನಿಧಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಕಾರಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಉಪನಿಧಾಯ ಗಹಣಂ ಪನ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಸಮತೋ ಚ ಅಸಮತೋ ಚ। ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ಇದಂ ಸಮತೋ ಉಪನಿಧಾಯ ಗಹಣಂ, ಯಥಾಯಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಯಥಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಏವಮಹಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಸಮತೋ ಗಹಣಂ, ಯಥಾಯಂ ಖತ್ತಿಯೋ ಯಥಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಹಂ, ಹೀನೋ ವಾ ಅಧಿಕೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಾನಿ ತಾವ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ।
ಅಸಸ್ಮೀತಿ ಸತಸ್ಮೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ದ್ವೇ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಸಂ, ನಿಚ್ಚಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸೀದತೀತಿ ಸತಂ, ಅನಿಚ್ಚಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತಸ್ಮಾ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಇತೋ ಪರಾನಿ ಸನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಂಸಯಪರಿವಿತಕ್ಕವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ। ಸನ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಅಹಂ ಸಿಯನ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಪುರಿಮಚತುಕ್ಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಅಹಂ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಂ ಪತ್ಥನಾಕಪ್ಪನವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ। ತಾನಿಪಿ ಪುರಿಮಚತುಕ್ಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿಆದೀನಿ
‘‘ದ್ವೇ ದಿಟ್ಠಿಸೀಸಾ ಸೀಸಞ್ಞೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸೀಸಮೂಲಕಾ।
ತಯೋ ತಯೋತಿ ಏತಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ವಿಭಾವಯೇ॥
ಏತೇಸು ಹಿ ಅಸಸ್ಮಿ, ಸತಸ್ಮೀತಿ ಏತೇ ದ್ವೇ ದಿಟ್ಠಿಸೀಸಾ ನಾಮ। ಅಸ್ಮಿ, ಸನ್ತಿ, ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸುದ್ಧಸೀಸಾ ಏವ। ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿಆದಯೋ ತಯೋ ತಯೋತಿ ದ್ವಾದಸ ಸೀಸಮೂಲಕಾ ನಾಮಾತಿ ಏವಮೇತೇ ದ್ವೇ ದಿಟ್ಠಿಸೀಸಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸುದ್ಧಸೀಸಾ ದ್ವಾದಸ ಸೀಸಮೂಲಕಾತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಮಾನಿ ತಾವ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ। ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ಇಮಿನಾತಿ ಇಮಿನಾ ರೂಪೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಾತಿ ಏಸ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವ।
ಇತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಅತೀತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತೀತೇ ಅದ್ಧನಿ ಛತ್ತಿಂಸ। ಅನಾಗತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚ ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧನಿ ಛತ್ತಿಂಸ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಥಾಸಮ್ಭವತೋ ಬಹೂನಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅದ್ಧನಿ ಛತ್ತಿಂಸಾವ। ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪನ ನಿಯಮೇನೇವ ಅತೀತೇ ಅದ್ಧನಿ ಛತ್ತಿಂಸ, ಅನಾಗತೇ ಛತ್ತಿಂಸ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛತ್ತಿಂಸ। ಅನನ್ತಾ ಹಿ ಅಸದಿಸತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಭೇದಾ ಸತ್ತಾ। ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಟ್ಠಸತಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೧೦. ಪೇಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೦. ದಸಮೇ ನ ಉಸ್ಸೇನೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ನ ಉಕ್ಖಿಪತಿ। ನ ಪಟಿಸೇನೇತೀತಿ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಕಲಹಭಣ್ಡನವಸೇನ ನ ಉಕ್ಖಿಪತಿ। ನ ಧೂಪಾಯತೀತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತವಸೇನ ನ ಧೂಪಾಯತಿ। ನ ಪಜ್ಜಲತೀತಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತವಸೇನ ನ ಪಜ್ಜಲತಿ। ನ ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತೀತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನವಸೇನ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತಿ। ಸೇಸಂ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ।
ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।
ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
೫. ಪಞ್ಚಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ