೪. ಚಕ್ಕವಗ್ಗೋ

೧. ಚಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೩೧. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ವತ್ತತಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಭೋಗೇಸು। ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾವಸ್ಸಯೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪಸ್ಸಯೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಕತಪುಞ್ಞತಾ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಚಕ್ಕಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ವತ್ತತಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಭೋಗೇಸೂ’’ತಿ।

‘‘ಪತಿರೂಪೇ ವಸೇ ದೇಸೇ, ಅರಿಯಮಿತ್ತಕರೋ ಸಿಯಾ।

ಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪುಞ್ಞಕತೋ ನರೋ।

ಧಞ್ಞಂ ಧನಂ ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ, ಸುಖಞ್ಚೇತಂಧಿವತ್ತತೀ’’ತಿ॥ ಪಠಮಂ।

೨. ಸಙ್ಗಹಸುತ್ತಂ

೩೨. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ। ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ದಾನಂ, ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜಂ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ, ಸಮಾನತ್ತತಾ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ।

‘‘ದಾನಞ್ಚ ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹೇ (ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಾಠನ್ತರಂ) ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೭೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಅತ್ಥಚರಿಯಾ ಚ ಯಾ ಇಧ।

ಸಮಾನತ್ತತಾ ಚ ಧಮ್ಮೇಸು, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾರಹಂ।

ಏತೇ ಖೋ ಸಙ್ಗಹಾ ಲೋಕೇ, ರಥಸ್ಸಾಣೀವ ಯಾಯತೋ॥

‘‘ಏತೇ ಚ ಸಙ್ಗಹಾ ನಾಸ್ಸು, ನ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಕಾರಣಾ।

ಲಭೇಥ ಮಾನಂ ಪೂಜಂ ವಾ, ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ತಕಾರಣಾ॥

‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಙ್ಗಹಾ ಸಙ್ಗಹೇ (ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಾಠನ್ತರಂ) ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೭೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಏತೇ, ಸಮವೇಕ್ಖನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ।

ತಸ್ಮಾ ಮಹತ್ತಂ ಪಪ್ಪೋನ್ತಿ, ಪಾಸಂಸಾ ಚ ಭವನ್ತಿ ತೇ’’ತಿ॥ ದುತಿಯಂ।

೩. ಸೀಹಸುತ್ತಂ

೩೩. ‘‘ಸೀಹೋ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭತಿ। ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ। ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಯೇ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಸೀಹಸ್ಸ ಮಿಗರಞ್ಞೋ ನದತೋ ಸದ್ದಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಬಿಲಂ ಬಿಲಾಸಯಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ದಕಂ ದಕಾಸಯಾ ಉದಕಂ ಉದಕಾಸಯಾ (ಕ॰) ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೭೮; ಪಟಿ॰ ಮ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೩೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಪವಿಸನ್ತಿ, ವನಂ ವನಾಸಯಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖಿನೋ ಭಜನ್ತಿ । ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ದಳ್ಹೇಹಿ ವರತ್ತೇಹಿ ಬನ್ಧನೇಹಿ ಬದ್ಧಾ, ತೇಪಿ ತಾನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಸಞ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಭೀತಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಚಜಮಾನಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ। ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಪಾಣಾನಂ, ಏವಂ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ।

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯದಾ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧೋ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ (ಅಟ್ಠ॰, ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೭೮) ‘‘ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪದಂ ಪನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ। ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಸುಖಬಹುಲಾ ಉಚ್ಚೇಸು ವಿಮಾನೇಸು ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ತೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ – ‘ಅನಿಚ್ಚಾ ವತ ಕಿರ, ಭೋ, ಮಯಂ ಸಮಾನಾ ನಿಚ್ಚಮ್ಹಾತಿ ಅಮಞ್ಞಿಮ್ಹ; ಅದ್ಧುವಾ ವತ ಕಿರ, ಭೋ, ಮಯಂ ಸಮಾನಾ ಧುವಮ್ಹಾತಿ ಅಮಞ್ಞಿಮ್ಹ; ಅಸಸ್ಸತಾ ವತ ಕಿರ, ಭೋ, ಮಯಂ ಸಮಾನಾ ಸಸ್ಸತಮ್ಹಾತಿ ಅಮಞ್ಞಿಮ್ಹ। ಮಯಂ ಕಿರ, ಭೋ, ಅನಿಚ್ಚಾ ಅದ್ಧುವಾ ಅಸಸ್ಸತಾ ಸಕ್ಕಾಯಪರಿಯಾಪನ್ನಾ’ತಿ। ಏವಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಏವಂ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ।

‘‘ಯದಾ ಬುದ್ಧೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಯೀ।

ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸತ್ಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ॥

‘‘ಸಕ್ಕಾಯಞ್ಚ ನಿರೋಧಞ್ಚ, ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವಂ।

ಅರಿಯಞ್ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ॥

‘‘ಯೇಪಿ ದೀಘಾಯುಕಾ ದೇವಾ, ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಯಸಸ್ಸಿನೋ।

ಭೀತಾ ಸನ್ತಾಸಮಾಪಾದುಂ, ಸೀಹಸ್ಸೇವಿ’ತರೇಮಿಗಾ॥

‘‘ಅವೀತಿವತ್ತಾ ಸಕ್ಕಾಯಂ, ಅನಿಚ್ಚಾ ಕಿರ ಭೋ ಮಯಂ।

ಸುತ್ವಾ ಅರಹತೋ ವಾಕ್ಯಂ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಸ್ಸ ತಾದಿನೋ’’ತಿ ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೭೮॥ ತತಿಯಂ।

೪. ಅಗ್ಗಪ್ಪಸಾದಸುತ್ತಂ

೩೪. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಗ್ಗಪ್ಪಸಾದಾ। ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪದಾ ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ದಿಪದಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೩೨; ಇತಿವು॰ ೯೦ ವಾ ಚತುಪ್ಪದಾ ವಾ ಬಹುಪ್ಪದಾ ವಾ ರೂಪಿನೋ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ವಾ ಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಿನಾಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ, ತಥಾಗತೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ। ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ। ಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇ ಮಗ್ಗೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ। ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ಮದನಿಮ್ಮದನೋ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿರಾಗೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾ, ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ। ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಯಾವತಾ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘಾ ವಾ ಗಣಾ ವಾ, ತಥಾಗತಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪುರಿಸಯುಗಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ ಏಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ। ಯೇ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾ , ಅಗ್ಗೇ ತೇ ಪಸನ್ನಾ। ಅಗ್ಗೇ ಖೋ ಪನ ಪಸನ್ನಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಅಗ್ಗಪ್ಪಸಾದಾ’’ತಿ।

‘‘ಅಗ್ಗತೋ ವೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ಅಗ್ಗಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನತಂ।

ಅಗ್ಗೇ ಬುದ್ಧೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಅನುತ್ತರೇ॥

‘‘ಅಗ್ಗೇ ಧಮ್ಮೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ವಿರಾಗೂಪಸಮೇ ಸುಖೇ।

ಅಗ್ಗೇ ಸಙ್ಘೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇ ಅನುತ್ತರೇ॥

‘‘ಅಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ದಾನಂ ದದತಂ, ಅಗ್ಗಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತಿ।

ಅಗ್ಗಂ ಆಯು ಚ ವಣ್ಣೋ ಚ, ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಸುಖಂ ಬಲಂ॥

‘‘ಅಗ್ಗಸ್ಸ ದಾತಾ ಮೇಧಾವೀ, ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಸಮಾಹಿತೋ।

ದೇವಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ ಇತಿವು॰ ೯೦॥ ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ವಸ್ಸಕಾರಸುತ್ತಂ

೩೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ಅಥ ಖೋ ವಸ್ಸಕಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವಸ್ಸಕಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮ । ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಸುತಜಾತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಖೋ ಪನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’ತಿ। ಸತಿಮಾ ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ ಚಿರಕತಮ್ಪಿ ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾ ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಗಹಟ್ಠಕಾನಿ ಕಿಂಕರಣೀಯಾನಿ, ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋ ಹೋತಿ ಅನಲಸೋ, ತತ್ರುಪಾಯಾಯ ವೀಮಂಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಲಂ ಕಾತುಂ ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತುಂ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮ। ಸಚೇ ಮೇ ಸಚೇ ಪನ ಮೇ (ಸೀ॰ ಕ॰), ಸಚೇ ಮೇ ಪನ (ಪೀ॰), ಭೋ ಗೋತಮ, ಅನುಮೋದಿತಬ್ಬಂ ಅನುಮೋದತು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ; ಸಚೇ ಪನ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ।

‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನುಮೋದಾಮಿ ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಾಮಿ । ಚತೂಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ। ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ; ಬಹುಸ್ಸ ಜನತಾ ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾ। ಸೋ ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ನಾಕಙ್ಖತಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ನ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ; ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ, ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ನಾಕಙ್ಖತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ। ಇತಿ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ ವಿತಕ್ಕಪಥೇ। ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ। ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ನೇವ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನುಮೋದಾಮಿ ನ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಾಮಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಂ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಮೀ’’ತಿ।

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ। ಇಮೇಹಿ ಚ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಧಾರೇಮ; ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ; ಬಹು ತೇ ಬಹುಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಜನತಾ ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾ। ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ನಾಕಙ್ಖತಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ನ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಆಕಙ್ಖತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ, ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ನಾಕಙ್ಖತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ। ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕಪಥೇ। ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ । ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’’ತಿ।

‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸಜ್ಜ ಉಪನೀಯ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ। ಅಪಿ ಚ, ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ; ಬಹು ಮೇ ಬಹುಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಜನತಾ ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮತಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮತಾ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಮಿ, ಯಂ ವಿತಕ್ಕಂ ನಾಕಙ್ಖಾಮಿ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ನ ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಮಿ , ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಯಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ನಾಕಙ್ಖಾಮಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತುಂ ನ ತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇಮಿ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕಪಥೇ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ। ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮೀ’’’ತಿ।

‘‘ಯೋ ವೇದಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಪ್ಪಮೋಚನಂ।

ಹಿತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಕಾಸಯಿ।

ಯಂ ವೇ ದಿಸ್ವಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ಚ, ಪಸೀದನ್ತಿ ಬಹೂ ಜನಾ ಪಸೀದತಿ ಬಹುಜ್ಜನೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)॥

‘‘ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕುಸಲೋ, ಕತಕಿಚ್ಚೋ ಅನಾಸವೋ।

ಬುದ್ಧೋ ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರೋ ಅನ್ತಿಮಧಾರಿತೋ (ಕ॰), ‘‘(ಮಹಾಪಞ್ಞೋ) ( ) ಸ್ಯಾ॰ ಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ದೋಣಸುತ್ತಂ

೩೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಅನ್ತರಾ ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸೇತಬ್ಯಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ದೋಣೋಪಿ ಸುದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅನ್ತರಾ ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸೇತಬ್ಯಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾರಾನಿ ಸನೇಮಿಕಾನಿ ಸನಾಭಿಕಾನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪೂರಾನಿ; ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ ವತ, ಭೋ, ಅಬ್ಭುತಂ ವತ, ಭೋ! ನ ವತಿಮಾನಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಪದಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ!! ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ಅಥ ಖೋ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪದಾನಿ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಪಸಾದನೀಯಂ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನ್ತಮಾನಸಂ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸಂಯತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಯತಿನ್ದ್ರಿಯಂ (ಮಹಾವ॰ ೨೫೭) ನಾಗಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ದೇವೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇವೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಯಕ್ಖೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಮನುಸ್ಸೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮನುಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।

‘‘‘ದೇವೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇವೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸಿ। ‘ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸಿ। ‘ಯಕ್ಖೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಕ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸಿ। ‘ಮನುಸ್ಸೋ ನೋ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮನುಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸಿ। ಅಥ ಕೋ ಚರಹಿ ಭವಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ?

‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸವಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ದೇವೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ತೇ ಮೇ ಆಸವಾ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ಯೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸವಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯಂ… ಯಕ್ಖೋ ಭವೇಯ್ಯಂ… ಮನುಸ್ಸೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ತೇ ಮೇ ಆಸವಾ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಪ್ಪಲಂ ವಾ ಪದುಮಂ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಂ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಂ ಉದಕಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ತಿಟ್ಠತಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಉದಕೇನ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಲೋಕೇ ಜಾತೋ ಲೋಕೇ ಸಂವಡ್ಢೋ ಲೋಕಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಾಮಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಲೋಕೇನ। ಬುದ್ಧೋತಿ ಮಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ।

‘‘ಯೇನ ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ವಿಹಙ್ಗಮೋ।

ಯಕ್ಖತ್ತಂ ಯೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ ಅಬ್ಬಜೇ।

ತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ವಿದ್ಧಸ್ತಾ ವಿನಳೀಕತಾ॥

‘‘ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಯಥಾ ವಗ್ಗು, ತೋಯೇನ ನುಪಲಿಪ್ಪತಿ ನುಪಲಿಮ್ಪತಿ (ಕ॰)।

ನುಪಲಿಪ್ಪಾಮಿ ನುಪಲಿಮ್ಪಾಮಿ (ಕ॰) ಲೋಕೇನ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥ ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಅಪರಿಹಾನಿಯಸುತ್ತಂ

೩೭. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಬ್ಬೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ। ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ; ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ; ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ – ‘ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯ; ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ। ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’ತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಯಾಮಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ , ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ, ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ; ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಯಾಮಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಬ್ಬೋ ಪರಿಹಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇತಿ।

‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಚ ಸಂವುತೋ।

ಭೋಜನಮ್ಹಿ ಚ ಮತ್ತಞ್ಞೂ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ॥

‘‘ಏವಂ ವಿಹಾರೀ ಆತಾಪೀ, ಅಹೋರತ್ತಮತನ್ದಿತೋ।

ಭಾವಯಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ॥

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದರತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪಮಾದೇ ಭಯದಸ್ಸಿ ವಾ ಭಯದಸ್ಸಾವೀ (ಕ॰) ಧ॰ ಪ॰ ೩೨ ಧಮ್ಮಪದೇಪಿ।

ಅಭಬ್ಬೋ ಪರಿಹಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ॥ ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಪತಿಲೀನಸುತ್ತಂ

೩೮. ‘‘ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ ಪಣುನ್ನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ (?), ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಪತಿಲೀನೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಥುಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ವಾ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ವಾ; ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ನುಣ್ಣಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಪನುಣ್ಣಾನಿ ಚತ್ತಾನಿ ವನ್ತಾನಿ ಮುತ್ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾನಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಮೇಸನಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ, ಭವೇಸನಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಹೋತಿ।

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪತಿಲೀನೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ। ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪತಿಲೀನೋ ಹೋತಿ। ಪನುಣ್ಣಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಸಮವಯಸಟ್ಠೇಸನೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ಪತಿಲೀನೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ।

ಇತಿವು॰ ೫೫ ಇತಿವುತ್ತಕೇಪಿ ‘‘ಕಾಮೇಸನಾ ಭವೇಸನಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇಸನಾ ಸಹ।

ಇತಿ ಸಚ್ಚಪರಾಮಾಸೋ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಸಮುಸ್ಸಯಾ॥

ಇತಿವು॰ ೫೫ ಇತಿವುತ್ತಕೇಪಿ ‘‘ಸಬ್ಬರಾಗವಿರತ್ತಸ್ಸ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯವಿಮುತ್ತಿನೋ।

ಏಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಾ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾ ಸಮೂಹತಾ॥

‘‘ಸ ವೇ ಸನ್ತೋ ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪರಾಜಿತೋ।

ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಬುದ್ಧೋ, ಪತಿಲೀನೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಉಜ್ಜಯಸುತ್ತಂ

೩೯. ಅಥ ಖೋ ಉಜ್ಜಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ। ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಜ್ಜಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭವಮ್ಪಿ ನೋ ಗೋತಮೋ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಬ್ಬಂ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇಮಿ; ನ ಪನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಬ್ಬಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ। ಯಥಾರೂಪೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಞ್ಞೇ ಗಾವೋ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಅಜೇಳಕಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ವಿವಿಧಾ ಪಾಣಾ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಏವರೂಪಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವರೂಪಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ।

‘‘ಯಥಾರೂಪೇ ಚ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಞ್ಞೇ ನೇವ ಗಾವೋ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಅಜೇಳಕಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ವಿವಿಧಾ ಪಾಣಾ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಏವರೂಪಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿರಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇಮಿ, ಯದಿದಂ ನಿಚ್ಚದಾನಂ ಅನುಕುಲಯಞ್ಞಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವರೂಪಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿರಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ’’ತಿ।

‘‘ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ, ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ನಿರಗ್ಗಳಂ ।

ಮಹಾಯಞ್ಞಾ ಮಹಾರಮ್ಭಾ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ। ನಿರಗ್ಗಳಂ ಮಹಾರಮ್ಭಾ (ಪೀ॰) ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೨೦, ನ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಪ್ಫಲಾ॥

‘‘ಅಜೇಳಕಾ ಚ ಗಾವೋ ಚ, ವಿವಿಧಾ ಯತ್ಥ ಹಞ್ಞರೇ।

ನ ತಂ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಯಞ್ಞಂ, ಉಪಯನ್ತಿ ಮಹೇಸಿನೋ॥

‘‘ಯೇ ಚ ಯಞ್ಞಾ ನಿರಾರಮ್ಭಾ, ಯಜನ್ತಿ ಅನುಕುಲಂ ಸದಾ।

ಅಜೇಳಕಾ ಚ ಗಾವೋ ಚ, ವಿವಿಧಾ ನೇತ್ಥ ಹಞ್ಞರೇ ನಾಜೇಳಕಾ ಚ ಗಾವೋ ಚ, ವಿವಿಧಾ ಯತ್ಥ ಹಞ್ಞರೇ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰)।

ತಞ್ಚ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಯಞ್ಞಂ, ಉಪಯನ್ತಿ ಮಹೇಸಿನೋ॥

‘‘ಏತಂ ಏವಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಯಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಏಸೋ ಯಞ್ಞೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ।

ಏತಂ ಏವಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಹಿ ಯಜಮಾನಸ್ಸ, ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ ನ ಪಾಪಿಯೋ।

ಯಞ್ಞೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಹೋತಿ, ಪಸೀದನ್ತಿ ಚ ದೇವತಾ’’ತಿ॥ ನವಮಂ।

೧೦. ಉದಾಯೀಸುತ್ತಂ

೪೦. ಅಥ ಖೋ ಉದಾಯೀ ಉದಾಯಿ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ …ಪೇ॰… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉದಾಯೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭವಮ್ಪಿ ನೋ ಗೋತಮೋ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಬ್ಬಂ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇಮಿ; ನ ಪನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಬ್ಬಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ। ಯಥಾರೂಪೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಞ್ಞೇ ಗಾವೋ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಅಜೇಳಕಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ವಿವಿಧಾ ಪಾಣಾ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಏವರೂಪಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ವಣ್ಣೇಮಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವರೂಪಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ।

‘‘ಯಥಾರೂಪೇ ಚ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಞ್ಞೇ ನೇವ ಗಾವೋ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಅಜೇಳಕಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ವಿವಿಧಾ ಪಾಣಾ ಸಙ್ಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಏವರೂಪಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿರಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ವಣ್ಣೇಮಿ , ಯದಿದಂ ನಿಚ್ಚದಾನಂ ಅನುಕುಲಯಞ್ಞಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಏವರೂಪಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಿರಾರಮ್ಭಂ ಯಞ್ಞಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ’’ತಿ।

‘‘ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ನಿರಾರಮ್ಭಂ, ಯಞ್ಞಂ ಕಾಲೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ।

ತಾದಿಸಂ ಉಪಸಂಯನ್ತಿ, ಸಞ್ಞತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ॥

‘‘ವಿವಟಚ್ಛದಾ ವಿವತ್ತಚ್ಛದಾ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಾ (ಕ॰) ಯೇ ಲೋಕೇ, ವೀತಿವತ್ತಾ ಕುಲಂ ಗತಿಂ।

ಯಞ್ಞಮೇತಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಕೋವಿದಾ॥

‘‘ಯಞ್ಞೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಸದ್ಧೇ, ಹಬ್ಯಂ ಹವ್ಯಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಹುಞ್ಞಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಕತ್ವಾ ಯಥಾರಹಂ।

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಯಜತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಯಜನ್ತಿ (ಕ॰), ಸುಖೇತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸು॥

‘‘ಸುಹುತಂ ಸುಯಿಟ್ಠಂ ಸುಪ್ಪತ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰), ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ಯಂ ಕತಂ।

ಯಞ್ಞೋ ಚ ವಿಪುಲೋ ಹೋತಿ, ಪಸೀದನ್ತಿ ಚ ದೇವತಾ॥

‘‘ಏವಂ ಏತಂ (ಕ॰) ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೩೭ ಯಜಿತ್ವಾ ಮೇಧಾವೀ, ಸದ್ಧೋ ಮುತ್ತೇನ ಚೇತಸಾ।

ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಸುಖಂ ಲೋಕಂ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥ ದಸಮಂ।

ಚಕ್ಕವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಚಕ್ಕೋ ಸಙ್ಗಹೋ ಸೀಹೋ, ಪಸಾದೋ ವಸ್ಸಕಾರೇನ ಪಞ್ಚಮಂ।

ದೋಣೋ ಅಪರಿಹಾನಿಯೋ ಪತಿಲೀನೋ, ಉಜ್ಜಯೋ ಉದಾಯಿನಾ ತೇ ದಸಾತಿ॥