(೧೧) ೧. ಆಸಾದುಪ್ಪಜಹವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ
೧೧೯. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಸ್ಸ ದುಪ್ಪಜಹಾ। ದುಚ್ಚಜಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಸಾನಂ ದುಚ್ಚಜಭಾವೋ ಕಥಂ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ಲಾಭಾಸಾಯ ದುಚ್ಚಜಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ಲಾಭಾಸಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ಉಭತೋಬ್ಯೂಳ್ಹನ್ತಿ ಯುದ್ಧತ್ಥಾಯ ಉಭತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ। ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೀತಿ ಅನುಪ್ಪವಿಸನ್ತಿ। ಜೀವಿತಾಸಾಯ ದುಪ್ಪಜಹತ್ತಾತಿಆದಿನಾ ಜೀವಿತಾಸಾಯ ದುಚ್ಚಜಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತಿ।
೧೨೦. ದುತಿಯೇ ದುಲ್ಲಭಾತಿ ನ ಸುಲಭಾ। ಇಣಂ ದೇಮೀತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋತೀತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪುಬ್ಬಕಾರೀತಿ ಪಠಮಂ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಕಾರಕೋ। ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀತಿ ತೇನ ಕತಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಾರಕೋ। ತೇಸು ಪುಬ್ಬಕಾರೀ ‘ಇಣಂ ದೇಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಕಾರಕೋ ‘ಇಣಂ ಜೀರಾಪೇಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಇಧ ವುತ್ತಂ। ಪುಗ್ಗಲಪಣ್ಣತ್ತಿಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ಪು॰ ಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೩) ಪನ –
‘‘ಪುಬ್ಬಕಾರೀತಿ ಪಠಮಮೇವ ಕಾರಕೋ। ಕತವೇದೀತಿ ಕತಂ ವೇದೇತಿ, ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ। ತೇ ಅಗಾರಿಯಾನಗಾರಿಯೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ। ಅಗಾರಿಕೇಸು ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುಬ್ಬಕಾರಿನೋ ನಾಮ, ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ತೇಸಂ ಕುರುಮಾನಾ ಕತವೇದಿನೋ ನಾಮ। ಅನಗಾರಿಯೇಸು ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಪುಬ್ಬಕಾರಿನೋ ನಾಮ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಚ ತೇಸಂ ಕುರುಮಾನಾ ಕತವೇದಿನೋ ನಾಮ। ತೇಸಂ ಆವಿಭಾವತ್ಥಾಯ ಉಪಜ್ಝಾಯಪೋಸಕಸೋಣತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವತ್ಥೂನಿ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ।
‘‘ಅಪರೋ ನಯೋ – ಪರೇನ ಅಕತೇಯೇವ ಉಪಕಾರೇ ಅತ್ತನಿ ಕತಂ ಉಪಕಾರಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕಾರಕೋ ಪುಬ್ಬಕಾರೀ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚೇವ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ಚ। ಸೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಭಿಭೂತತ್ತಾ। ಪರೇನ ಕತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಅನುರೂಪಪ್ಪವತ್ತಿಂ
ತತ್ಥ ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಪವತ್ತಹಿತಚಿತ್ತೋ ಅಕಾರಣವಚ್ಛಲೋ। ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಪಯೋಜನಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಕರಿಸ್ಸತಿ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಂ ತಾದಿಸಂ ಕತಂ ಉಪಾದಾಯ ಕತಞ್ಞೂ ಏವ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪುಬ್ಬಕಾರೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕರಿಸ್ಸತಿ ಮೇತಿ ಏವಮಾದಿಕಾರಣಸಾಪೇಕ್ಖಕಿರಿಯೋ ಕತಞ್ಞುಕತವೇದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಮೋಜೋತಿಪರಾಯಣೋ ಪುಞ್ಞಫಲಾನಿ ಅನುಪಜೀವನ್ತೋ ಏವ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋತೀತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕಾರೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಉಪಜೀವನ್ತೋ ಹಿ ಕತಞ್ಞುಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠತಿ।
೧೨೧. ತತಿಯೇ ತಿತ್ತೋತಿ ಸುಹಿತೋ ಪರಿಯೋಸಿತೋ ನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತಾಯ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕೋ। ಗುಣಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಯಾವದತ್ಥೋ ಇಧ ತಿತ್ತೋ ವುತ್ತೋ। ತಪ್ಪೇತಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ತಿತ್ತಿಕರೋ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಚ ತಥಾಗತಸಾವಕೋ ಚ ಖೀಣಾಸವೋ ತಿತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಯಂ ತಿತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ತಪ್ಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಸಾವಕಾನಂ ಪನ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಾ ನ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ವಚನಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ಸೋತುಂ ನಿಸಿನ್ನಪರಿಸಾಪಿ – ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಕರೋತಿ। ಇತಿ ಸೋ ಚಿತ್ತೀಕಾರೋ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ। ಏವಂ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ತಪ್ಪೇತಾ ನಾಮ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದೇಥಾ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಆಣತ್ತೇ
೧೨೨. ಚತುತ್ಥೇ ದುತ್ತಪ್ಪಯಾತಿ ಅತಪ್ಪಯಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ತಪ್ಪೇತುಂ। ಯೋ ಹಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಂ ವಾ ಞಾತಿಕುಲಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಮಾನೋ ಚೀವರೇ ಜಿಣ್ಣೇ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ
೧೨೩. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಕತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ನ ದೇತಿ, ಅತಿರೇಕೇ ಪನ ಸತಿ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪರಸ್ಸ ದೇತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಂಯೇವ ಪರೇಸಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಾ ವಾ ಞಾತಿಕುಲಾ ವಾ ಜಿಣ್ಣಚೀವರೋ ಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಗ್ಗಳಂ ದತ್ವಾ ಪಾರುಪನ್ತೋಪಿ ಪುನಪಿ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಸಹಸಾ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೋ ಚ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪರೇಸಂ ನ ದೇತಿ। ಇಮೇ ದ್ವೇಪಿ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ತಪ್ಪೇತುನ್ತಿ ಸುತಪ್ಪಯಾ’’ತಿ।
೧೨೪-೧೨೭. ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
ಆಸಾದುಪ್ಪಜಹವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।