೨. ರಥಕಾರವಗ್ಗೋ
೧. ಞಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಞಾತೋಯೇವ ಪಞ್ಞಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಞಾತೋ ಪಞ್ಞಾತೋ’’ತಿ। ಕಸ್ಸ ಅನನುಲೋಮಿಕೇತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಸನಸ್ಸಾ’’ತಿ, ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನನುಲೋಮಿಕೇ ಅಪ್ಪತಿರೂಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ಅನನುಲೋಮಿಕಸದ್ದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಚನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ಅನನುಲೋಮಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ ಸಾಸನಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಸನಂ ನ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ಅನನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗತೋ ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗಂ। ‘‘ವಿಯಪುಗ್ಗಲೇ’’ತಿ ಆಹಾತಿ ಲಿಙ್ಗಸಭಾಗೇಹಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಆಹ। ಉಮ್ಮಾದಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಸೀಲಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪಿಹಿತದ್ವಾರಗಬ್ಭೇ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಮೇತ್ತಾಮುಖೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ರಾಗೇನ ಅನ್ಧೀಕತೋ ಭರಿಯಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ದ್ವಾರಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಕಾಮತಾಯ ಭಿತ್ತಿಂ ಪಹರನ್ತೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಭಿತ್ತಿಯುದ್ಧಮಕಾಸಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಞಾತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨. ದುತಿಯೇ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಿಸ್ಸಿತಮೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಮಾದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಗ್ಗಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ
ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹಪ್ಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ಸಿಖಾಪತ್ತತ್ತಾ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮೇಸು ವಿಯ ಫಲಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಸಾತಿಸಯೋ ಅಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾ ಜಾನನಾ ಪನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಕಿರಿಯಾತಿ ‘‘ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನಾವ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ। ತಥಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ’’ತಿ।
ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಆಸಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯೇ ಸನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ತ-ಸದ್ದೋ ‘‘ದೀಘಂ ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಪ॰ ೬೦) ಕಿಲನ್ತಭಾವೇ ಆಗತೋ। ‘‘ಅಯಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕೋ, ಅಯಞ್ಚ ವಿಚಾರೋ ‘‘ಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ। ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪರಮತ್ಥವಸೇನ। ಅತ್ಥೀತಿ ಚೇತಂ ನಿಪಾತಪದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೧೦) ವಿಯ।
ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾ। ಯಞ್ಹಿ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ತಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ। ಅನಾಸೋತಿ ಪತ್ಥನಾರಹಿತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪತ್ಥನೋ’’ತಿ। ಆಸಂಸತಿ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ಆಸಂಸೋ। ವೇಣುವೇತ್ತಾದಿವಿಲೀವೇಹಿ ಸುಪ್ಪಾದಿಭಾಜನಕಾರಕಾ ವಿಲೀವಕಾರಕಾ। ಮಿಗಮಚ್ಛಾದೀನಂ ನಿಸಾದನತೋ ನೇಸಾದಾ, ಮಾಗವಿಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಾದಯೋ। ರಥೇಸು ಚಮ್ಮೇನ ನಹನಕರಣತೋ ರಥಕಾರಾ ಪುಕ್ಕುಸಾ, ಪುಪ್ಫಚ್ಛಡ್ಡಕಾ।
ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ವಿರೂಪೋ। ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಆರೋಹಾಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋ, ರಸ್ಸಕಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಲಕುಣ್ಡಕೋ’’ತಿ। ಲಕು ವಿಯ ಘಟಿಕಾ ವಿಯ ಡೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಹಿ ಲಕುಣ್ಡಕೋ, ರಸ್ಸೋ। ಕಣತಿ ನಿಮೀಲತೀತಿ ಕಾಣೋ। ತಂ ಪನಸ್ಸ ನಿಮೀಲನಂ ಏಕೇನ ಅಕ್ಖಿನಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ’’ತಿ। ಕುಣನಂ ಕುಣೋ, ಹತ್ಥವೇಕಲ್ಲಂ। ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಣೀ। ಖಞ್ಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾದವಿಕಲೋ। ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸಙ್ಖಾತೋ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಪದೇಸೋ ಹತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಖಹತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪೀಠಸಪ್ಪೀ’’ತಿ। ಪದೀಪೇ ಪದೀಪನೇ ಏತಬ್ಬಂ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ, ತೇಲಾದಿಉಪಕರಣಂ।
ಆಸಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ರಜ್ಜಾಭಿಸೇಕೇ ಕನಿಟ್ಠೋ ಪತ್ಥನಂ ನ ಕರೋತಿ ಜೇಟ್ಠೇ ಸತಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನಧಿಕಾರತ್ತಾ। ಅಭಿಸೇಕಂ ಅರಹತೀತಿ ಅಭಿಸೇಕಾರಹೋ, ನ ಅಭಿಸೇಕಾರಹೋ ಕಾಣಕುಣಿಆದಿದೋಸಸಮನ್ನಾಗತೋ।
ಸೀಲಸ್ಸ ‘‘ನಿಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ। ‘‘ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ॰ ೪೮; ಚೂಳವ॰ ೩೪೩) ವಿಯ ಪಾಪ-ಸದ್ದೋ ನಿಹೀನಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಾಮಕಧಮ್ಮೋ’’ತಿ। ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ। ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ। ಕಾಯವಾಚಾಸಂವರಭೇದೇನ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಮನೋಸಂವರಭೇದೇನ, ಸತಿಸಂವರಾದಿಭೇದೇನ ವಾ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ। ಅಸುದ್ಧಪ್ಪಯೋಗತಾಯ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಸುದ್ಧಾಸಯತಾಯ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ। ಕುಸಲಸೀಲವಿರಹೇನ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಅಕುಸಲಸೀಲಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ। ಅಸುಚೀಹೀತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ। ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಞ್ಞೇ ಇದಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪರೇಹಿ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಿದೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಅತ್ತನಾಯೇವ ವಾ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋತಿ ಏತೇನಪಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನತಂಯೇವ ಸಙ್ಕಸ್ಸರಸದ್ದಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ತನೋ ಸಙ್ಕಾಯ ಪರೇಸಂ ಸಮಾಚಾರಕಿರಿಯಂ ಸರತಿ ಆಸಙ್ಕತಿ ವಿಧಾವತೀತಿಪಿ ಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಕತ್ತುಸಾಧನತಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ತಸ್ಸ ಹಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಜನೇ ಕಥೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ದೋಸಂ ಮಞ್ಞೇ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಸಮಾಚಾರಂ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರತಿ ಧಾವತಿ।
ಏವಂಪಟಿಞ್ಞೋತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ‘‘ಕಿತ್ತಕಾ ವಿಹಾರೇ ಸಮಣಾ’’ತಿ ಗಣನಾಯ ಆರದ್ಧಾಯ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಾದೀನಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮಣೋ ಅಹನ್ತಿ ಸುಮ್ಭಕಪತ್ತಧರೇತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಧರೇ। ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಕಮ್ಮೇನ, ನಿಗ್ಗುಣತಾಯ ವಾ ಗುಣಸಾರವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅನ್ತೋಪೂತಿ। ಕಸಮ್ಬುಕಚವರೋ ಜಾತೋ ಸಞ್ಜಾತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರೋ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಕಸಮ್ಬು ವುಚ್ಚತಿ ತಿನ್ತಕುಣಪಕಸಟಂ ಉದಕಂ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಾಸನೇ ದುಸ್ಸೀಲೋ ನಾಮ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತ್ತಾ ತಿನ್ತಕುಣಪಉದಕಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಕಸಮ್ಬು ವಿಯ ಜಾತೋತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋ। ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಉಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯಾತಿ ಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಅರಹತ್ತಂ ಲದ್ಧುಂ, ತಸ್ಸಾ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಮಹಾಸೀಲಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯಾತಿ ಯತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾಯ।
ಆಸಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹೀತಿ ದಾನಪಿಯವಚನಅತ್ಥಚರಿಯಾಸಮಾನತ್ತತಾಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಕಾರಣೇಹಿ। ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಚಕ್ಕನ್ತಿ ವಾ ಇಧ ರತನಚಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹಿ ಚಕ್ಕಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ, ಲಕ್ಖಣೇ, ರಥಙ್ಗೇ, ಇರಿಯಾಪಥೇ, ದಾನೇ, ರತನಧಮ್ಮಖುರಚಕ್ಕಾದೀಸು ಚ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೧) ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ‘‘ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫; ೩.೨೦೪) ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣೇ। ‘‘ಚಕ್ಕಂವ ವಹತೋ ಪದ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೧) ಏತ್ಥ ರಥಙ್ಗೇ। ‘‘ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯) ಏತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥೇ। ‘‘ದದಂ ಭುಞ್ಜ ಮಾ ಚ ಪಮಾದೋ, ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತಯ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ (ಜಾ॰ ೧.೭.೧೪೯) ಏತ್ಥ ದಾನೇ। ‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುರಹೋಸೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೪೩) ಏತ್ಥ ರತನಚಕ್ಕೇ। ‘‘ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೫೬೨) ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ। ‘‘ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ (ಜಾ॰ ೧.೫.೧೦೩) ಏತ್ಥ ಖುರಚಕ್ಕೇ। ‘‘ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚಕ್ಕೇನಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೬) ಏತ್ಥ ಪಹರಣಚಕ್ಕೇ। ‘‘ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೬೧) ಏತ್ಥ ಅಸನಿಮಣ್ಡಲೇ। ಇಧ ಪನಾಯಂ ರತನಚಕ್ಕೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಕಿತ್ತಾವತಾ ಪನಾಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ನಾಮ ಹೋತಿ? ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಚಕ್ಕರತನಂ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ। ಸಬ್ಬಚಕ್ಕವತ್ತೀನಞ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕರತನಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸದಿಸಪನಾಳಿಂ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದಕೇನ ಅಬ್ಭುಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಭಿವಿಜಿನಾತು
ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೋ, ದಸವಿಧಂ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ। ದಸವಿಧೇ ವಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಅಗರಹಿತೇ ವಾ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ। ತೇನ ಚ ಧಮ್ಮೇನ ಸಕಲಲೋಕಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಲದ್ಧರಜ್ಜತ್ತಾ ಧಮ್ಮರಾಜಾ। ಚಕ್ಕವತ್ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅಧಮ್ಮೇನ। ದಸವಿಧೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತೇನಾತಿ ದಸಪ್ಪಭೇದೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ ವತ್ತೇನ।
ಕಿಂ
‘‘ಕತಮಂ ಪನ ತಂ, ದೇವ, ಅರಿಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತನ್ತಿ? ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ತಾತ, ಧಮ್ಮಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಮಾನೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಪೂಜೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಪಚಾಯಮಾನೋ ಧಮ್ಮದ್ಧಜೋ ಧಮ್ಮಕೇತು ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಸಂವಿದಹಸ್ಸು ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿಂ ಬಲಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಖತ್ತಿಯೇಸು ಅನುಯನ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಮಿಗಪಕ್ಖೀಸು। ಮಾ ಚ ತೇ, ತಾತ, ವಿಜಿತೇ ಅಧಮ್ಮಕಾರೋ ಪವತ್ತಿತ್ಥ। ಯೇ ಚ ತೇ, ತಾತ, ವಿಜಿತೇ ಅಧನಾ ಅಸ್ಸು, ತೇಸಞ್ಚ ಧನಮನುಪ್ಪದೇಯ್ಯಾಸಿ। ಯೇ ಚ ತೇ, ತಾತ, ವಿಜಿತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮದಪ್ಪಮಾದಾ ಪಟಿವಿರತಾ ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇನ್ತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇನ್ತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ। ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಂ ಕಿಂ ಅಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕಿಂ ಅನವಜ್ಜಂ, ಕಿಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಕಿಂ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ಮೇ ಕರಿಯಮಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಸ್ಸ, ಕಿಂ ವಾ ಪನ ಮೇ ಕರಿಯಮಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ। ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಯಂ ಅಕುಸಲಂ, ತಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯಂ ಕುಸಲಂ, ತಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯಾಸಿ। ಇದಂ ಖೋ, ತಾತ, ತಂ ಅರಿಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತ’’ನ್ತಿ –
ಏವಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೮೪) ಆಗತನಯೇನ ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿಂ ಬಲಕಾಯೇ ಏಕಂ, ಖತ್ತಿಯೇಸು ಏಕಂ, ಅನುಯನ್ತೇಸು ಏಕಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಏಕಂ, ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಏಕಂ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏಕಂ, ಮಿಗಪಕ್ಖೀಸು ಏಕಂ, ಅಧಮ್ಮಕಾರಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಏಕಂ, ಅಧನಾನಂ ಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಏಕಂ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಮೇವಂ ತಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ ದಸವಿಧಂ ಹೋತಿ। ಗಹಪತಿಕೇ ಪನ ಪಕ್ಖಿಜಾತೇ ಚ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಹೋತಿ।
ಅಞ್ಞಥಾ ತದಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚೇತಸಾ। ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಆದರಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಕರೋನ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ। ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಕರಣವಸೇನ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಗಾರವುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ। ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿಭೂತಾಗತಭಾವೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವೇನ ಪುರಿಮತರಂ ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಮುಪಚಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಚ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾನಂ ಕರಣೇನಾತಿ ಏತೇನ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ। ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅಞ್ಞಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅನತ್ಥತೋ ರಕ್ಖನ್ತೋ। ತೇನೇವ ಪರರಕ್ಖಸಾಧನೇನ ಖನ್ತಿಆದಿಗುಣೇನ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ಏವ ರಕ್ಖತಿ। ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ। ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಗೇಹಾದೀನಿ ಸೀತುಣ್ಹಾದಿಪ್ಪಟಿಬಾಹನೇನ ಆವರಣಂ।
ಅನ್ತೋಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಭೂತೇ ಪುತ್ತದಾರಾದಿಜನೇ। ಸೀಲಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ರಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಚಸ್ಸ ದದಮಾನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಆವರಣಂ, ಇತರೇನ ಗುತ್ತಿಂ। ಸಮ್ಪದಾನೇನಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೀಲಸಂವರೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪನಾದೀನಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪಿ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇ। ನಿಗಮೋ ನಿವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನೇಗಮಾ। ಏವಂ ಜಾನಪದಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಥಾ ನಿಗಮವಾಸಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ।
ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸಂವಿದಹನಂ ಠಪನಂ ನಾಮ ತದುಪದೇಸೋಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಏತೇಸೂತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತೇಸು ಸಮಣಾದೀಸು। ಪಟಿವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಖೀಣಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸಚೇತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಇಸಯೋ ಪತನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಇಸಿಪತನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಙ್ಖಾತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಸಬ್ಬೂಪಕರಣಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛೇದನತಚ್ಛನಾದಿಸಾಧನಾನಿ ಉಪಕರಣಾನಿ ರಞ್ಞಾ ಆಣತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ। ನಾನಾ ಕರೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಾನಾಕರಣಂ, ನಾನಾಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ। ನೇಸನ್ತಿ ಸರಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಏಸ’’ನ್ತಿ। ತಥಾ ಅತ್ಥೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಏಸ’’ನ್ತಿ। ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಣಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೋ, ತಸ್ಸ ಗತಿ ವೇಗಸಾ ಪವತ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪಯೋಗಸ್ಸ ಗಮನ’’ನ್ತಿ।
ಸಗಣ್ಡಾತಿ ‘‘ಉಣ್ಣತೋಣತಟ್ಠಾನಯುತ್ತಾ’’ತಿ। ಸಕಸಾವಾತಿ ಸಕಸಟಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪೂತಿಸಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಗುಣಪತನೇನ ಪತಿತಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ಚಕ್ಕಂ ನಾಭಿಅರನೇಮೀನಂ ಸದೋಸತಾಯ ನ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಏವಮೇಕಚ್ಚೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಕಾಯವಙ್ಕಾದಿವಸೇನ ಸದೋಸತಾಯ ಗುಣಪತನೇನ ಪತಿತಾ ಸಕಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಫರುಸವಾಚಾದಯೋಪಿ ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಸಚೇತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೬. ಛಟ್ಠೇ ವಿರಜ್ಝನಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಾದಾತಬ್ಬತಾಯ ಅಪಣ್ಣಕಪ್ಪಯೋಗಸಮಾದಾನಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಅವಿರಜ್ಝನಕಿರಿಯಾ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಅಸಮಾದಾತಬ್ಬತಾಯ ಅನೂನಾತಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪಣ್ಣಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಪಣ್ಣಕತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದನ್ತಿ ಅವಿರದ್ಧಪಟಿಪದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಯಸ್ಮಾ ಸಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಾಧನೇನ ಏಕಂಸಿಕಾ ವಟ್ಟತೋ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹಾ, ತತ್ಥ ಚ ಯುತ್ತಿಯುತ್ತಾ ಅಸಾರಾಪಗತಾ ಅವಿರುದ್ಧತಾಯ ಅಪಚ್ಚನೀಕಾ ಅನುಲೋಮಿಕಾ ಅನುಧಮ್ಮಭೂತಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಂಸಪಟಿಪದ’’ನ್ತಿಆದಿ। ನ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ವಾತಿ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನ ಹೋತಿ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ ಅಪಣ್ಣಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ತತ್ಥ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನ ವಾತಿ ಆಚರಿಯಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಸುಗತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ತಕ್ಕಗ್ಗಹಣಮತ್ತೇನ। ನಯಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅದಿಸ್ವಾ ನಯತೋ ಅನುಮಾನತೋ ಗಹಣೇನ। ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ತಕ್ಕಮತ್ತೇನ, ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಪಣ್ಡಿತಸತ್ಥವಾಹೋ ವಿಯ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಹಾನಞ್ಚ ಅಪರಿಹಾನಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧.೧) ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ – ಅಪಣ್ಣಕಂ ಠಾನಂ ಅವಿರದ್ಧಕಾರಣಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ ಏಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಪ್ಪಮುಖಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಯೇ ಪನ ತೇ ಬಾಲಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಪ್ಪಮುಖಾ ತಕ್ಕಿಕಾ ಆಹು, ತೇ ದುತಿಯಂ ಸಾಪರಾಧಂ ‘‘ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀ, ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕ’’ನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವೀತಿ ಮೇಧಾತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾಯ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಉತ್ತಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಏತಂ ಅಪಣ್ಣಕಂ ಠಾನಂ ದುತಿಯಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ಅತಕ್ಕಗ್ಗಾಹತಕ್ಕಗ್ಗಾಹಸಙ್ಖಾತೇಸು ಠಾನೇಸು ಗುಣದೋಸಂ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಗಣ್ಹೇ ಯದಪಣ್ಣಕನ್ತಿ ಯಂ ಅಪಣ್ಣಕಂ ಏಕಂಸಿಕಂ ಸುಕ್ಕಪಟಿಪದಾಅಪರಿಹಾನಿಯಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಾರಣಂ, ತದೇವ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಕಸ್ಮಾ? ಏಕಂಸಿಕಾದಿಭಾವತೋಯೇವ। ಇತರಂ ಪನ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಕಸ್ಮಾ? ಅನೇಕಂಸಿಕಾದಿಭಾವತೋಯೇವ।
ಯವನ್ತಿ ತಾಯ ಸತ್ತಾ ಅಮಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಸಮಾನಜಾತಿತಾಯ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋನಿ। ಸಾ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಅಣ್ಡಾದಿಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನವಿಸಿಟ್ಠೋ ಖನ್ಧಾನಂ ಭಾಗಸೋ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಯೋನಿ ನಾಮಾ’’ತಿ। ಕಾರಣಂ ಯೋನಿ ನಾಮ, ಯೋನೀತಿ ತಂ ತಂ ಫಲಂ ಅನುಪಚಿತಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ದುರವಗಾಧಭೇದತಾಯ ಮಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ। ಯತೋ ಏಕತ್ತನಯೇನ ಸೋ ಏವಾಯನ್ತಿ ಬಾಲಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ। ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋ ಯೋನಿ ನಾಮ ಯವನ್ತಿ ತಾಯ ಸತ್ತಾ ಯೋನಿಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಮಿಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಪಗ್ಗಹಿತಾ ಅನುಟ್ಠಾನೇನ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಸೇವನಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ।
‘‘ಚಕ್ಖುತೋಪೀ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿವೀಥೀಸು ತದನುಗತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವೀಥೀಸು ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಏವ ಪನ ವಣತೋ ಯೂಸಂ ವಿಯ ಪಗ್ಘರನಕಅಸುಚಿಭಾವೇನ ಸನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಏವ ‘‘ಆಸವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಪಗ್ಘರನಕಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಆಸವಸದ್ದೋ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮತೋ ಯಾವ ಗೋತ್ರಭೂತಿ ತತೋ ಪರಂ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ। ಏತೇ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಧಮ್ಮೇ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತತೋ ಪರಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ನನು ತತೋ ಪರಂ ಭವಙ್ಗಾದೀನಿಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಚೇ? ನ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆಲಮ್ಬಿತೇಸು ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಸವನ್ತೀತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಧಿಅತ್ಥೋ ಆ-ಕಾರೋ, ಅವಧಿ ಚ ಮರಿಯಾದಾಭಿವಿಧಿಭೇದತೋ ದುವಿಧೋ। ತತ್ಥ ಮರಿಯಾದಂ ಕಿರಿಯಂ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ ಯಥಾ ‘‘ಆಪಾಟಲೀಪುತ್ತಂ ವುಟ್ಠೋ ದೇವೋ’’ತಿ। ಅಭಿವಿಧಿ ಪನ ಕಿರಿಯಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ ಯಥಾ ‘‘ಆಭವಗ್ಗಂ ಭಗವತೋ ಯಸೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ। ಅಭಿವಿಧಿಅತ್ಥೋ ಚಾಯಮಾ-ಕಾರೋ ಇಧ ಗಹಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ತೋಕರಣತ್ಥೋ’’ತಿ।
ಮದಿರಾದಯೋತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಿನ್ಧವಕಾದಮ್ಬರಿಕಾಪೋತಿಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೋ ಚಿರಪರಿವುಟ್ಠತಾ ಪುರಾಣಭಾವೋ। ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಹೋಸೀತಿಆದೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಭವತಣ್ಹಾಯಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೬೨) ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಅವಿಜ್ಜಾಸವಭವಾಸವಾನಂ ಚಿರಪರಿವುಟ್ಠತಾಯ ದಸ್ಸಿತಾಯ ತಬ್ಭಾವಭಾವಿನೋ ಕಾಮಾಸವಸ್ಸ ಚಿರಪರಿವುಟ್ಠತಾ ದಸ್ಸಿತಾವ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಓಕಾಸಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೇಸು ಮಾನಾದೀಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅತ್ತತ್ತನಿಯಾದಿಗ್ಗಾಹವಸೇನ ಅಭಿಬ್ಯಾಪನಂ ಮದಕರಣವಸೇನ ಆಸವಸದಿಸತಾ ಚ ಏತೇಸಂಯೇವ, ನ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಏತೇಸ್ವೇವ ಆಸವಸದ್ದೋ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಆಯತಂ ಅನಾದಿಕಾಲಿಕತ್ತಾ। ಪಸವನ್ತೀತಿ ಫಲನ್ತಿ। ನ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಂ ಆಸವೇಹಿ ವಿನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ಪುರಿಮಾನಿ ಚೇತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇಸು ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪ್ಪದೇಸೇಸು। ತತ್ಥ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೇಸುಯೇವ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥತ್ತಯಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ। ಪಚ್ಛಿಮಂ ಕಮ್ಮೇಪೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ‘‘ಆಯತಂ ವಾ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸವನ್ತಿ ಪಸವನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಿಬ್ಬಚನಂ ಕಮ್ಮೇಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಪ್ಪಸವನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮಸಾಧಾರಣತ್ತಾ।
ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಾ ಖನ್ಧಾ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಭವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ। ವಿವಾದಮೂಲಭೂತಾತಿ ವಿವಾದಸ್ಸ ಮೂಲಕಾರಣಭೂತಾ ಕೋಧೂಪನಾಹಮಕ್ಖಪಲಾಸಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯಮಾಯಾಸಾಠೇಯ್ಯಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಮಾನಾತಿಮಾನಾ। ಯೇನ ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ವಿಹಙ್ಗಮೋ ಆಕಾಸಚಾರೀ ಅಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಭತ್ತಿಂ ವಿಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಕ್ಖಗನ್ಧಬ್ಬವಿನಿಮುತ್ತಾ ಸಬ್ಬಾ ದೇವತಾ ದೇವಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾ। ನಳೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮೂಲಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಳೀಕತಾತಿ ವಿಗತನಳಾ ವಿಗತಮೂಲಾ ಕತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಸೇಸಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮತೋ ಅವಸೇಸಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಆಸವಾತಿ ಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿ ಪಟಿಸೇಧನಾಯ। ಪರೂಪವಾದ…ಪೇ॰… ಉಪದ್ದವಾತಿ ಇದಂ ಯದಿ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ, ತತೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸೇವನಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಹೇತು ಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಪರೂಪವಾದಾದಯೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಅನತ್ಥಾ, ಯೇ ಚ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಮೇವ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಕಮ್ಮಕಾರಣಾದಿವಸೇನ ಮಹಾದುಕ್ಖಾನುಭವಾದಿಪ್ಪಕಾರಾ ಅನತ್ಥಾ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ತೇ ಪನೇತೇತಿ ಏತೇ ಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸತೇಭೂಮಕಕಮ್ಮಪರೂಪವಾದಾದಿಉಪ್ಪದ್ದವಪ್ಪಕಾರಾ ಆಸವಾ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿನಯಾದಿಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇ। ಯಥಾತಿ ಯೇನ ದುವಿಧಾದಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಅವಸೇಸೇಸು ಚ ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ತಿಧಾ ಆಗತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಿರಯಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ನಿರಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇತಿ ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇ ಆಹುನೇಯ್ಯಸುತ್ತೇ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೮)। ತತ್ಥ ಹಿ ಆಸವಾ ಛಧಾ ಆಗತಾ।
ಸರಸಭೇದೋತಿ ಖಣಿಕನಿರೋಧೋ। ಖೀಣಾಕಾರೋತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ಖೀಣತಾ। ಆಸವಾ ಖೀಯನ್ತಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ಮಗ್ಗೋ। ಆಸವಾನಂ ಖಯನ್ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ಫಲಂ। ಆಸವಕ್ಖಯೇನ ಪತ್ತಬ್ಬತೋ ಆಸವಾ ಖೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ। ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೫೫೭-೫೬೦) ವಿತ್ಥಾರಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ, ತಂ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ। ಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಆವರನ್ತಿ ನಿವಾರೇನ್ತೀತಿ ಆವರಣೀಯಾ। ಪುರಿಮಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿವಸೇನ। ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಗತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಝಾನಸಮಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನೇವ ಕಾಲೇನ ‘‘ತಸ್ಮಾ…ಪೇ॰… ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಹರಿಯಮಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ। ಪರಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ಸಯನಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಮಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ। ಸೋ ಪನ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಬ್ಯಾಬಾಧನಂ ದುಕ್ಖಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಾತಿ ಅತ್ತದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ। ಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾಪಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಸಙ್ಗಹೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಾರಿತಾನೇವಾ’’ತಿ।
ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ದೇವಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಇತೀತಿ ಪದಸನ್ಧಿಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾತಿ ಪುರಿಮಪದಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮಪದೇಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಸಹಿತತಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ವಾಕ್ಯಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ದೀಪನೇ ನಿಪಾತೋ।
ದೇವಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಠಮಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯. ನವಮೇ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾತಿ ಆಸನದ್ವಾರಞ್ಚೇವ ಭಣ್ಡಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಚ ವಿವರಿತ್ವಾ। ನಾಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ತಂತಂಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ಅತ್ತನಾ ವೋಯೋಗಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ದಿವಾಕಾಲೇತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ। ಅಸ್ಸಾಮಿಕೋ ಹೋತಿ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಲದ್ಧಬ್ಬಲಾಭಸ್ಸ ಅಲಭನತೋ। ಅಪತಿವಾತಾಬಾಧಂ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ। ಛಾಯುದಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ। ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಿಕೋಯೇವ। ತೇನಪಿ ಹಿ ನವಧಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖತ್ತಂ ಆಪಾದೇನ್ತೇನ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಮಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಾಕಾರಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಯ।
ಪಠಮಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದುತಿಯಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦. ದಸಮೇ ವಿಸಿಟ್ಠಧುರೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠಧುರಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಞಾಣವೀರಿಯಾಯತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉತ್ತಮಧುರೋ’’ತಿಆದಿ। ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಭಣ್ಡನ್ತಿ ವಿಕ್ಕಯೇತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ। ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧನೇನಾತಿ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಧನವಸೇನ। ವಳಞ್ಜನಕವಸೇನಾತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದಾನೂಪಭೋಗವಸೇನ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬಧನವಸೇನ। ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡೇನಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣೇನ। ನಿಪತನ್ತೀತಿ ನಿಪಾತೇನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಧನಗ್ಗಹೇನ ನಿಪಾತವುತ್ತಿಕೇ ಕರೋನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಮನ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿ।
ಞಾಣಥಾಮೇನಾತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಥಿರಭಾವೇನ। ಞಾಣಪರಕ್ಕಮೇನಾತಿ ಞಾಣಸಹಿತೇನ ವೀರಿಯೇನ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥಭೇದಞ್ಹಿ ಯೇನ ಸುತೇನ ಇಜ್ಝತಿ, ತಂ ಸುತಂ ನಾಮ। ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕನಿಕಾಯ…ಪೇ॰… ಬಹುಸ್ಸುತಾ’’ತಿ ಆಹ। ಆಗತೋತಿ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಸ್ವಾಗತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಗುಣೋ ಪವತ್ತಿತೋ’’ತಿ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಆಗತಾ ಕುಸಲಾದಿಕ್ಖನ್ಧಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾ ಧಮ್ಮಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇಪಿ ಓತರನ್ತೀತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಧರಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಭಾವೇನ ದ್ವೇಮಾತಿಕಾಧರಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನಿಮಾತಿಕಾವಸೇನ ದ್ವೇಮಾತಿಕಾಧರಾತಿ ವದನ್ತಿ, ‘‘ವಿನಯಾಭಿಧಮ್ಮಮಾತಿಕಾಧರಾ’’ತಿ ಯುತ್ತಂ। ಪರಿಪುಚ್ಛತೀತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವಿಚಾರೇತಿ।
ನ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ದೇಸನಾನುಕ್ಕಮೇನ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಞ್ಞೋ ಹಿ ದೇಸನಾಕ್ಕಮೋ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪವತ್ತನತೋ, ಅಞ್ಞೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋ। ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು ಭಾಗೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ಹೇಟ್ಠಿಮನಯೇನ ದೇಸನಾಯ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸೀಲೇನ, ಕತ್ಥಚಿ ಉಪರಿಮೇನ ಭಾಗೇನ ಪಞ್ಞಾಯ, ಕತ್ಥಚಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಭಾಗೇಹಿ ಸೀಲಪಞ್ಞಾವಸೇನ। ಇಧ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಉಪರಿಮೇನ ಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಭಗವಾ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪಠಮಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ‘‘ತಯಿದಂ ಅರಹತ್ತಂ ಇಮಾಯ ಆರದ್ಧವೀರಿಯತಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಇಮಿನಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ
ದುತಿಯಪಾಪಣಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ರಥಕಾರವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।