೩. ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗೋ
೧. ಸಮಿದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಆದೀಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಅತಿವಿಯ ಸುನ್ದರತರಪಣೀತತರಭಾವೇನ ತೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿರುಚಿಉಪ್ಪಾದಕೋ ಕತಮೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಧುರಂ ಅಹೋಸಿ ಸದ್ಧಾಧುರಂ ಮಗ್ಗವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕತ್ವಾ, ಸೇಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪನ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಸಾನೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗೋವಾತಿ ತೀಹಿಪಿ ಥೇರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಏವ ಕಥಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ನ ಭುಮ್ಮನ್ತರೇನೇವ ಕಥೇಸಿ ‘‘ತೀಸುಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಟ್ಠೋವ ಪಣೀತತರೋ’’ತಿ।
ಸಮಿದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಗಿಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨. ದುತಿಯೇ ಹಿತಾನೀತಿ ಭಬ್ಯಾನಿ। ವುದ್ಧಿಕರಾನೀತಿ ಆರೋಗ್ಯಾದಿವುದ್ಧಿಕರಾನಿ। ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಕಿರಿಯಾಯ ಅನುರೂಪಂ। ವಾತಾಪಮಾರರೋಗೇನಾತಿ ವಾತರೋಗೇನ ಚ ಅಪಮಾರರೋಗೇನ ಚ, ವಾತನಿದಾನೇನ ವಾ ಅಪಮಾರರೋಗೇನ। ನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತಗಿಲಾನೋತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ರೋಗೇನ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಲಾನೋ। ಖಿಪಿತಕಂ ನಾಮ ವಮಥುರೋಗೋ। ಕಚ್ಛೂತಿ ಥುಲ್ಲಕಚ್ಛುಆಬಾಧೋ। ತಿಣಪುಪ್ಫಕಜರೋ ವಿಸಮವಾತಸಮ್ಫಸ್ಸಜರೋಗೋ। ಯೇಸನ್ತಿ ಯೇಸಂ ರೋಗಾನಂ। ಪಟಿಜಗ್ಗನೇನಾತಿ ಪಟಿಕಾರಮತ್ತೇನ। ಫಾಸುಕನ್ತಿ ಬ್ಯಾಧಿವೂಪಸಮನೇನ ಸರೀರಸ್ಸ ಫಾಸುಭಾವೋ। ಬ್ಯಾಧಿನಿದಾನಸಮುಟ್ಠಾನಜಾನನೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಪಟಿಕಾರಕಿರಿಯಾಯ ಯುತ್ತಕಾರಿತಾಯ ದಕ್ಖೋ, ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಲಸೋ।
ಪದಪರಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಥಿತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೋಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಅಯೋಗ್ಗಭಾವತೋ। ಅಲಭನ್ತೋವ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಸವನಾಯ ಓಕ್ಕಮತಿ ನಿಯಾಮಂ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಮ್ಮತ್ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ। ಯನ್ತಿ, ಯತೋ। ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಓವಾದಮತ್ತಂ। ಏತ್ತಕೋಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಹಿತಾವಹೋತಿ। ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋವಾತಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞುನಿಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬೋವ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೋಕ್ಕಮನಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಭಾವತೋ।
ಗಿಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩. ತತಿಯೇ ವಿವಿಧೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಆಬಾಧನತೋ ಬ್ಯಾಬಾಧೋವ ಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ, ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ। ಸಹ ಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ಚೇತನಾರಾಸಿನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಚೇತನಾದಿರಾಸಿಂ। ಚೇತನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೋ। ಸದುಕ್ಖನ್ತಿ ನಿರನ್ತರದುಕ್ಖಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಬಾಧಂ ನಿರಸ್ಸಾದ’’ನ್ತಿ। ಅತ್ಥೀತಿ ಉಜುಕಂ ದುಕ್ಖವೇದನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನಿರಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಬಹುಲತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ತತ್ಥ ಬಲವತಾಯ ಸಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಟೋ ವಿಸೇಸೋ ವಿಯ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಯೋಪಿಣ್ಡಿರೋಹಿನೋ ವಿಯ ರೂಪಾನನ್ತಿ। ಪಟಿಭಾಗಉಪಮಾತಿ ಪಟಿಬಿಮ್ಬಉಪಮಾ।
ತೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ವೋಮಿಸ್ಸಕಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಮಿಸ್ಸಕಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪೀತಿಮಿಸ್ಸಕಭಾವತೋ। ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ। ಕಮ್ಮಸೀಸೇನ ಫಲಂ ವದತಿ। ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಗತಂ, ‘‘ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾ ಫಸ್ಸಾ ಫುಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವಚನೇನ ಲೋಕುತ್ತರಫಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ‘‘ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಬಹುಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅವಸ್ಸಯಂ ಗತೋತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಸರಣಗಮನಕ್ಕಮೇನ ಉಪಗತೋ ಹೋತಿ। ಸತನ್ತಿಕನ್ತಿ ಸಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ। ಅಗ್ಗಹಿತಸರಣಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಅಗ್ಗಹಿತಪುಬ್ಬಸರಣಸ್ಸ। ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ನ ಕತೋ ಸರಣಗಮನಾಭಿನಿವೇಸೋ ಯೇನಾತಿ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಕಾಮಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸರಣದಾಯಕೋ ಆಚರಿಯೋ ವುತ್ತೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಾಯಕೋಪಿ ಸರಣದಾಯಕೋವ। ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಉಪಾಸಕಭಾವಾಪಾದಕವಸೇನ ಸರಣದಾಯಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಇದಂ ಪನ ಗಹಿತಪಬ್ಬಜ್ಜಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ। ಪಬ್ಬಜಾ ಹಿ ಸವಿಸೇಸಂ ಸರಣಗಮನನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಾಯಕೋ ಪುನ ವುತ್ತೋ। ಏತೇತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾದಾಯಕಾದಯೋ। ದುವಿಧೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮಸಮ್ಪಾಪಕೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ದ್ವಿಪ್ಪಕಾರೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಕತಾಭಿನಿವೇಸಅಕತಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ ವಾ। ಉಪರೀತಿ ಪಠಮಮಗ್ಗತೋ ಉಪರಿ। ನೇವ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಕತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಮಹಾನುಭಾವತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ।
ಬಹುಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ವಜಿರೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅರುಇತಿ ಪುರಾಣಂ ದುಟ್ಠವಣಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಕ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋತಿ ಅರುಕೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅರುಕೂಪಮಚಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅಸಹನತೋ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತ್ತರಕಾಲೋಭಾಸೇನಾತಿ ಪರಿತ್ತಮೇವ ಕಾಲೋ ಞಾಣೋಭಾಸವಿರಹೇನ। ಲಗತೀತಿ ಕೋಧಾಸಙ್ಗವಸೇನ ಕುಪ್ಪನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮುಖಾ, ‘‘ಕಿಂ ವದಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ ಉಪನಯ್ಹನವಸೇನ ಲಗತಿ, ನ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಗವಸೇನ। ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಕುಜ್ಝತಿ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ವಿಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಮುದುತ್ತಾಭಾವತೋ। ದುಟ್ಠಾರುಕೋತಿ ಮಂಸಲೋಹಿತಾನಂ ದುಟ್ಠಭಾವೇನ ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ದುಟ್ಠವಣೋ। ‘‘ದುಟ್ಠಾರುತಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ತಾಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ।
ತಸ್ಸಾತಿ ದುಟ್ಠಾರುಕಸ್ಸ। ಸವನನ್ತಿ ಅಸುಚಿವಿಸನ್ದನಂ। ಉದ್ಧುಮಾತಸ್ಸ ವಿಯಾತಿ ಕೋಧೇನ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಧುಮಾತಕಸ್ಸ ವಿಯ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜನತೋ। ಚಣ್ಡಿಕತಸ್ಸಾತಿ
ವಜಿರೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸೇವಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋತಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ। ಅಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬೋತಿ ಛಾಯಾಯ ವಿಯ ವಿನಾ ಭಾವನಾಯ ನಿಲ್ಲೀಯಿತಬ್ಬೋ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ ಉಪನಿಸೀದಿತಬ್ಬೋ। ಅನುದ್ದಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ। ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಸೀಲೇನ ಅಭಿವುದ್ಧಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪಕಾರತ್ಥಂ ಉಪಸೇವನಾದಿ ವಟ್ಟತಿ।
ನ ಪಟಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಅಪೇಹಿ, ಕಿಂ ಏತೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ಪಿಯಸೀಲತ್ತಾ ನ ಪಟಿಹಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ। ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ದ್ವೀಸು ಹಿ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ಏಕೇನ ಸೀಲಸ್ಸ ವಣ್ಣೇ ಕಥಿತೇ ಇತರೋ ಅನುಮೋದತಿ। ತೇನ ತೇಸಂ ಕಥಾ ಫಾಸು ಚೇವ ಹೋತಿ ಪವತ್ತಿನೀ ಚ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಸತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಸೀಲಕಥಾ ದುಕ್ಕಥಾ, ನೇವ ಸೀಲಕಥಾ ಹೋತಿ, ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ನ ಪವತ್ತಿನೀ। ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲಕಥಾ ಅಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೀಲಕಥಾಯ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕಥಾಸುಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ ‘‘ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ। ದ್ವೇ ಹಿ ಸಮಾಧಿಲಾಭಿನೋ ಸಮಾಧಿಕಥಂ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಚ ಪಞ್ಞಾಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ ದಿವಸಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಸೋಧೇತಬ್ಬೇ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬೇ ಚ ಅಧಿಕಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಞ್ಚ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯಾನುಪಕಾರಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಸೇವನೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ’’ತಿಆದಿ। ಸೀಲಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯಾನುಪಕಾರಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಅನಾಚಾರಾಗೋಚರಾದಯೋ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಉಪಕಾರಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ತಂತಂಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸಪದಟ್ಠಾನೇ। ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮಾತಿ ಅಭಿನ್ನಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ। ಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನೇತಿ ರಜಕಾನಂ ಊಸಖಾರಾದಿಖಾರಪರಿಸ್ಸಾವನಪಟೇ। ಹಾಯತೀತಿ ಸೀಲಾದಿನಾ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ಉತ್ತಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ।
ಸೇವಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿ-ಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ನ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಕಥೇತಬ್ಬಸದ್ದೋ। ಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಏತೇನ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಗೂಥಸದಿಸತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಚನನ್ತಿ ಅನಿಟ್ಠವಚನಂ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಗೂಥಕೂಪೋ ವಿಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನ। ಸುಚಿಮಿತ್ತೋತಿ ಸೀಲಾಚಾರಸುದ್ಧಿಯಾ ಸುಚಿಮಿತ್ತೋ। ಸಹ ಅಯನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಸಹಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹಗಾಮಿನೋ’’ತಿ।
ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಗೂಥಭಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಗೂಥಭಾಣೀತಿ ಗೂಥಸದಿಸವಚನತ್ತಾ ಗೂಥಭಾಣೀ। ಯಥಾ ಹಿ ಗೂಥಂ ನಾಮ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಚನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ। ದುಗ್ಗನ್ಧಕಥನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಸಂಕಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಗೂಥಂ ವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧವಾಯನಕಥಂ। ಪುಪ್ಫಭಾಣೀತಿ ಸುಪುಪ್ಫಸದಿಸವಚನತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಭಾಣೀ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯಾತಿ ಚಮ್ಪಕಸುಮನಾದಿಸುಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ। ಸುಗನ್ಧಕಥನ್ತಿ ಸುಚಿಗನ್ಧವಾಯನಕಥಂ ಕಿಲೇಸದುಗ್ಗನ್ಧಾಭಾವತೋ। ಮಧುಭಾಣೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮುದುಭಾಣೀ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಮಧುರವಚನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಧುರಕಥನ್ತಿ ಕಣ್ಣಸುಖತಾಯ ಪೇಮನೀಯತಾಯ ಚ ಸದ್ದತೋ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಮಧುರಸಭಾವಕಥಂ। ಅತ್ತಹೇತು ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛೇದನಹರಣಹೇತು। ಪರಹೇತು ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ।
‘‘ನೇಲಙ್ಗೋತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೀಲಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪೭) ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸೀಲಂ ವಿಯಾ’’ತಿ। ಪೂರೇತಿ ಗುಣಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಂ। ಸುಕುಮಾರಾತಿ ಅಫರುಸತಾಯ ಮುದುಕಾ ಕೋಮಲಾ। ಪುರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರ-ಸದ್ದೋ ತನ್ನಿವಾಸಿವಾಚಕೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ‘‘ಗಾಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಗರವಾಸೀನ’’ನ್ತಿ। ಮನಂ ಅಪ್ಪಾಯತಿ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮನಾಪಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿತ್ತವುದ್ಧಿಕರಾ’’ತಿ।
ಗೂಥಭಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಅನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯. ನವಮೇ ಅನ್ಧೋತಿಆದೀಸು ಪಾಳಿಪದೇಸು ಪಠಮೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಭೋಗಸಂಹರಣಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಸಾಧನಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಚ ಅಭಾವಾ ‘‘ಅನ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ದುತಿಯೋಪಿ, ತತಿಯೋ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಭಾವಾ ‘‘ದ್ವಿಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖೂತಿ ಆಯಕೋಸಲ್ಲಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು। ತೇನಾಹ ‘‘ಫಾತಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಅಧಮುತ್ತಮೇತಿ ಅಧಮೇ ಚೇವ ಉತ್ತಮೇ ಚ। ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾವಸೇನ। ಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಪಹಾಯಕೇಹಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮೇಹಿ ಪಹಾತಬ್ಬೇಹಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ।
ತಥಾಜಾತಿಕಾತಿ ಯಾದಿಸೇಹಿ ಸಪುತ್ತದಾರಪರಿಜನಸಞಾತಿಮಿತ್ತಬನ್ಧವಗ್ಗಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ, ತಾದಿಸಾ ಭೋಗಾಪಿ ನ ಸನ್ತಿ। ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ನ ಕರೋತೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಪಣದ್ಧಿಕಯಾಚಕಾನಂ ಸನ್ತಪ್ಪನವಸೇನ ಪುಞ್ಞಾನಿ ನ ಕರೋತಿ। ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಉಭಯಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ, ಉಭಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ಥೇತಿ ವಿಗ್ಗಹೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಭಯೇನಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ನ ಸೋಚತೀತಿ ಸೋಕಹೇತೂನಂ ತತ್ಥ ಅಭಾವತೋ ನ ಸೋಚತಿ।
ಅನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅವಕುಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦. ದಸಮೇ ಅವಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋತಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಪಞ್ಞೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಧೋಮುಖಪಞ್ಞೋ’’ತಿ। ಪುಬ್ಬಪಟ್ಠಪನಾತಿ ಪಠಮಾರಮ್ಭೋ। ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನಂ। ಅಪ್ಪನಾತಿ ದೇಸನಾಯ ನಿಟ್ಠಾಪನಂ। ಅನೇಕೇ ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಮಾಧಿ ವಾತಿಆದೀಸು ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸಾಸನನ್ತಿ ತದತ್ಥೋಪಾದಕಸಮಾಧಿ ತಸ್ಸ ಆದೀತಿ ವುತ್ತೋ, ತದಾಸನ್ನತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಭಾವೇನ ಏಕದೇಸತ್ತಾ ಮಗ್ಗೋ।
ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಸುದ್ಧಿಯೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಿದ್ಧಾ, ತಾ ಪನೇತ್ಥ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನೂನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ, ‘‘ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನಿಜ್ಜಟನ್ತಿ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ಅನಾಕುಲಂ। ನಿಗ್ಗಣ್ಠಿನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನರಹಿತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ।
ಆಕಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಸಂಕಿರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ। ಉಚ್ಛಙ್ಗೋ ವಿಯ ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗಸದಿಸಪಞ್ಞತಾಯ ಉಚ್ಛಙ್ಗಪಞ್ಞೋ। ಏವಂ ಪಞ್ಞಾ ವಿಯ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಚಿರಟ್ಠಾನತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಚ ಉಚ್ಛಙ್ಗಸದಿಸಾ ಪಞ್ಞಾ, ಏವಂ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಕುಮ್ಭಸದಿಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಸಂವಿದಹನಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಕತೇ ಇದಂ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಂತಂಅತ್ಥಕಿಚ್ಚಂ ಸಂವಿಧಾತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ರಹಿತೋ। ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಸೇಟ್ಠೋ ಪಾಸಂಸೋ। ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದನ್ತಿ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಆದಿಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಂ।
ಅವಕುಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪುಗ್ಗಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।