(೧೦) ೫. ಲೋಣಕಪಲ್ಲವಗ್ಗೋ
೧. ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯೩. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅತಿಪಾತಿಕಾನೀತಿ ಸೀಘಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಿ। ಕರಣೀಯಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಅವಸ್ಸಕೇ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಸ್ಸಕಿಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ। ನಿಕ್ಖನ್ತಸೇತಙ್ಕುರಾನೀತಿ ಬೀಜತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸೇತಙ್ಕುರಾನಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಪವಿವೇಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯೪. ದುತಿಯೇ ಸಾಣೇಹಿ ವಾಕೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾನಿ ಸಾಣಾನಿ। ಮಿಸ್ಸಸಾಣಾನಿ ಮಸಾಣಾನಿ ನ ಭಙ್ಗಾನಿ। ಏರಕತಿಣಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಕ್ಕಮಕಚಿಕದಲಿವಾಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ಏರಕಾದೀಹಿ ಕತಾನಿ ಹಿ ಛವಾನಿ ಲಾಮಕಾನಿ ದುಸ್ಸಾನೀತಿ ‘‘ಛವದುಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭನ್ತಿ। ಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ತನುತರಂ ಪಞ್ಚ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾನೀತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ। ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾತಿ ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ। ಸೀಲಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಸೀಲೇನ, ಸೀಲಸ್ಸ ವಾ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ।
ಪವಿವೇಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸರದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯೫. ತತಿಯೇ ವಿದ್ಧೇತಿ ದೂರೀಭೂತೇ। ದೂರಭಾವೋ ಚ ಆಕಾಸಸ್ಸ ವಲಾಹಕವಿಗಮೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಲಾಹಕವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತೇ’’ತಿ। ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ವಿದ್ಧೇ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನೋತಿ ಆಕಾಸಂ ಅಭಿಲಙ್ಘನ್ತೋ। ಇಮಿನಾ ತರುಣಸೂರಿಯಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ನಾತಿದೂರೋದಿತೇ ಹಿ ಆದಿಚ್ಚೇ ತರುಣಸೂರಿಯಸಮಞ್ಞಾ। ದುವಿಧಮೇವಸ್ಸ ಸಂಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯವಸೇನ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ಅಸ್ಸ ಪಠಮಜ್ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ। ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ, ಇತರಂ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಂ ಪುನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆನೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಝಾನಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪನ್ನಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾಪಿ ವೇಹಪ್ಫಲಂ ಅಕನಿಟ್ಠಂ ಭವಗ್ಗಞ್ಚ ಪತ್ವಾ ನ ಪುನಞ್ಞತ್ಥ ಜಾಯನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಝಾನಾನಾಗಾಮೀ ನಾಮ ಕಥಿತೋ’’ತಿ। ಝಾನವಸೇನ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಝಾನಾನಾಗಾಮೀ।
ಸರದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪರಿಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೯೬. ಚತುತ್ಥೇ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಿಕಾತಿ ಚೀವರಾದಿಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ। ಅವೀತತಣ್ಹತಾಯ ಹಿ ತಂ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಜಾತಂ ಬಹುಂ ಲನ್ತಿ ಆದಿಯನ್ತೀತಿ ಬಹುಲಾ, ತೇ ಏವ ಬಾಹುಲಿಕಾ ಯಥಾ ‘‘ವೇನಯಿಕೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪೬; ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೧; ಪಾರಾ॰ ೮)। ತೇ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಚೀವರಾದಿಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವಭಾವತೋ ಸಿಥಿಲಂ ಅಗಾಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಾಥಲಿಕಾ। ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ಚ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ। ಸಿಥಿಲಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಸ್ಸ ಸಥಲಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಾಥಲಿಕಾತಿ ಪದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅವಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಧೋಗಮನಟ್ಠೇನ, ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಭಾವೇನಾತಿ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾತಿ ಓರೋಪಿತಧುರಾ ಉಜ್ಜಿತುಸ್ಸಾಹಾ। ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ದುವಿಧಮ್ಪಿ ವೀರಿಯನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಞ್ಚ ವೀರಿಯಂ।
ಭಣ್ಡನಂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ। ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಪರನಿಪಾತವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಪಾತವಸೇನೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಜಾತಭಣ್ಡನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಕಲಹೋ ಜಾತೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕಲಹಜಾತಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಾ ಪಟಿಭಾಗಾ ತಂಸದಿಸೀ ಚ ಅನಿಟ್ಠಕಿರಿಯಾ। ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಾದಿವಸೇನಾತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಪನಅಚ್ಛಿನ್ದನಾದಿವಸೇನ। ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿರುದ್ಧವಾದಭೂತಂ ವಿವಾದಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ವಿವಾದಪನ್ನಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿರುದ್ಧವಾದಂ ಆಪನ್ನಾ’’ತಿ। ಮುಖಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತಾಯ ವಾಚಾ ಇಧ ‘‘ಮುಖ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಫರುಸಾ ವಾಚಾ ಮುಖಸತ್ತಿಯೋ’’ತಿ।
ಸತಿಪಿ ಉಭಯೇಸಂ ಕಲಾಪಾನಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಭೇದೇ ಪಚುರಜನೇಹಿ ಪನ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನಾನತ್ತಂ ಖೀರೋದಕಸಮ್ಮೋದಿತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖೀರೋದಕಂ ವಿಯ ಭೂತಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಖೀರಞ್ಚ ಉದಕಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸನ್ದತಿ, ವಿಸುಂ ನ ಹೋತಿ, ಏಕತ್ತಂ ವಿಯ ಉಪೇತಿ, ಏವಂ ಸಾಮಗ್ಗಿವಸೇನ ಏಕತ್ತೂಪಗತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಓಲೋಕನಂ ಚಕ್ಖೂನಿ ವಿಯ ಚಕ್ಖೂನಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಸನ್ತೇಹಿ ಮೇತ್ತಚಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ। ಪಿಯಭಾವದೀಪಕಾನಿ ಹಿ ಚಕ್ಖೂನಿ ಪಿಯಚಕ್ಖೂನಿ। ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತೀತಿ ಪಮೋದಪಚ್ಚಯಬಲವಪೀತಿಮಾಹ। ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಖುದ್ದಿಕಾದಿಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಪ್ಪಕಾರಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಪೀತಿಮನಸ್ಸಾತಿ ತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಪೀಣಿತಮನಸ್ಸ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಆವಹೇಹಿ ಉಳಾರೇಹಿ ಪೀತಿವೇಗೇಹಿ ತಿನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಗತದರಥೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹಾನಂ ದೂರೀಭಾವೇನ ವೂಪಸನ್ತದರಥೋ।
ಕೇನ ಉದಕೇನ ದಾರಿತೋ ಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸೋತಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಕನ್ದರೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಉದಕಸ್ಸ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪವತ್ತಿಯಾ ನದಿನಿಬ್ಬತ್ತನಭಾವೇನ ‘‘ನದಿಕುಞ್ಜೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾವಟ್ಟಾ ನದಿಯೋ ಪದರಾ। ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಉತುವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ। ಖುದ್ದಕಾ ಉದಕವಾಹಿನಿಯೋ ಸಾಖಾ ವಿಯಾತಿ ಸಾಖಾ। ಖುದ್ದಕಸೋಬ್ಭಾ ಕುಸುಬ್ಭಾ ಓಕಾರಸ್ಸ ಉಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಯತ್ಥ ಉಪರಿ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸತೋ ಉದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಚೇವ ಸನ್ದತಿ ಚ, ತೇ ಖುದ್ದಕನದಿಯೋತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದಾದಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಖುದ್ದಕಾ ನದಿಯೋ।
ಪರಿಸಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫-೭. ಪಠಮಆಜಾನೀಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೯೭-೯೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜನಯೋಗ್ಗೋ। ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಅಙ್ಗಸಮತಾಯಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಅವಯವಸಮತಾಯ, ರಞ್ಞೋ ವಾ ಸೇನಾಯ ಅಙ್ಗಭೂತತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಆನೇತ್ವಾ ಹುನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹುನಂ, ಆಹುತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆಹುತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತ’’ನ್ತಿ। ದೂರತೋಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ। ಆನೇತ್ವಾ ಹುನಿತಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಆಹುನನ್ತಿ। ತಂ ಅರಹತೀತಿ ಆಹುನೇಯ್ಯೋ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ ತಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ।
ಪಾಹುನಕಭತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದಿಸವಿದಿಸತೋ ಆಗತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಸಕ್ಕಾರೇ ಪಟಿಯತ್ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಸ್ಸ। ತಞ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ತಥಾರೂಪೇ ಪಾಹುನಕೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ದಾತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಸಙ್ಘೋವ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತೋ। ಸಙ್ಘಸದಿಸೋ ಹಿ ಪಾಹುನಕೋ ನತ್ಥಿ। ತಥಾ ಹೇಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕದಾಚಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಪಿ ಕಪ್ಪೇ ವೀತಿವತ್ತೇ। ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಞ್ಚ ಪಿಯಮನಾಪತಾದಿಕರೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಏವಂ ಪಾಹುನಮಸ್ಸ ದಾತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಪಾಹುನಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಞಾತಿಮಿತ್ತಾ ವಿಪ್ಪವುಟ್ಠಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನವಟ್ಠಿತಾ ಚ ತೇಸು ಪಿಯಮನಾಪತಾ, ನ ಏವಮರಿಯಸಙ್ಘೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘೋವ ಪಾಹುನೇಯ್ಯೋ’’ತಿ।
ದಕ್ಖನ್ತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಾಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ, ಪರಲೋಕಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಾನಂ। ತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅರಹತಿ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ವಾ ಹಿತೋ ಯಸ್ಮಾ ಮಹಪ್ಫಲಕರಣತಾಯ ವಿಸೋಧೇತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ।
ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ಅಞ್ಜಲಿ ಕರಣೀಯೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ। ಉಭೋ ಹೇತ್ಥ ಸಿರಸಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಕಯಿರಮಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಅರಹತೀತಿ ಅಞ್ಜಲಿಕರಣೀಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಜಲಿಪಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ।
ಯದಿಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ಇತೋ ಉತ್ತರಂ ವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಹಿ ಅನುತ್ತರಂ, ಸಮಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪನ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಖಿತ್ತಂ ವುತ್ತಂ ಬೀಜಂ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣೇನ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತಿ, ಖಿಪನ್ತಿ ವಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬೀಜಾನೀತಿ ವಾ ಖೇತ್ತಂ, ಕೇದಾರಾದಿ, ಖೇತ್ತಂ ವಿಯ ಖೇತ್ತಂ, ಪುಞ್ಞಾನಂ ಖೇತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ವಾ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ। ಛಟ್ಠಸತ್ತಮಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
ಪಠಮಆಜಾನೀಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪೋತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೦. ಅಟ್ಠಮೇ ನವೋತಿ ನವವಾಯಿಮೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕರಣಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ। ವಾಕಮಯವತ್ಥನ್ತಿ ಸಾಣಾದಿವಾಕಸಾಟಕಂ। ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ವಿವಣ್ಣೋ। ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಖರಸಮ್ಫಸ್ಸೋ। ಅಪ್ಪಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ। ಅತಿಬಹುಂ ಅಗ್ಘನ್ತೋ ಕಹಾಪಣಗ್ಘನಕೋ ಹೋತಿ। ಪರಿಭೋಗಮಜ್ಝಿಮೋತಿ ಪರಿಭೋಗಕಾಲವಸೇನ ಮಜ್ಝಿಮೋ। ಸೋ ಹಿ ನವಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜಿಣ್ಣಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಮಜ್ಝೇ ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಚ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋಯೇವ ಹೋತಿ। ಅತಿಬಹುಂ ಅಗ್ಘನ್ತೋ ಅಡ್ಢಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಪನ ಅಡ್ಢಮಾಸಕಂ ವಾ ಕಾಕಣಿಕಂ ವಾ ಅಗ್ಘತಿ। ಉಕ್ಖಲಿಪರಿಪುಞ್ಛನನ್ತಿ ಕಾಳುಕ್ಖಲಿಪರಿಪುಞ್ಛನಂ। ನವೋತಿಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಜಾತಿಯಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋಪಿ ನವೋಯೇವ। ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾಯಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನಪಿ ಗುಣವಣ್ಣೇನಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾಯ। ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿತ್ತೇಜತಾಯ ಸರೀರವಣ್ಣೋಪಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗುಣವಣ್ಣೇನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾಪಿ ಗುಣವಣ್ಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ದುಬ್ಬಣ್ಣತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ।
ಯೇ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾತಿ ಯೇ ಖೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ವಾ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದಯೋ ವಾ ಏತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸೇವನ್ತಿ। ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಛ ಸತ್ಥಾರೇ ಸೇವನ್ತಾನಂ ಮಜ್ಝಿಮೋತಿ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನವವಸ್ಸಕಾಲಾ ಮಜ್ಝಿಮೋ ನಾಮ। ಥೇರೋತಿ ದಸವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರೋ ನಾಮ। ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಿ। ಕಿಂ ನು ಖೋ ತುಯ್ಹನ್ತಿ ತುಯ್ಹಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಭಣಿತೇನ ಕೋ ಅತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಥಾರೂಪನ್ತಿ ತಥಾಜಾತಿಕಂ ತಥಾಸಭಾವಂ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಂ।
ತೀಹಿ ಕಪ್ಪಾಸಅಂಸೂಹಿ ಸುತ್ತಂ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕತವತ್ಥನ್ತಿ ತಯೋ ಕಪ್ಪಾಸಅಂಸೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕನ್ತಿತಸುತ್ತೇನ ವಾಯಿತಂ ಸುಖುಮವತ್ಥಂ, ತಂ ನವವಾಯಿಮಂ ಅನಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಪರಿಭೋಗಮಜ್ಝಿಮಂ ವೀಸಮ್ಪಿ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗ್ಘತಿ, ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ, ಅಟ್ಠಪಿ ದಸಪಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗ್ಘತಿ।
ತೇಸಂ ತಂ ಹೋತೀತಿ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಸೇವನ್ತಾ ವಿಯ ತಂ ಸೇವನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಹಿ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಾವಜ್ಜಕಾಲಾ ಮುಚ್ಚನಕಸತ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇ ಅವಸೇಸೇ ಚ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಗ್ಗಗತಸತ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ಯಾವಜ್ಜಕಾಲಾ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಪಟಿಪನ್ನಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿಯೇವ। ಆಧೇಯ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ತಂ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ವಚನಂ ಯಥಾ ಗನ್ಧಕರಣ್ಡಕೇ ಕಾಸಿಕವತ್ಥಂ ಆಧಾತಬ್ಬತಂ ಠಪೇತಬ್ಬತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಉತ್ತಮಙ್ಗೇ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಹದಯೇ ಚ ಆಧಾತಬ್ಬತಂ ಠಪೇತಬ್ಬತಂ ಗಚ್ಛತಿ।
ಪೋತ್ಥಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಲೋಣಕಪಲ್ಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೧. ನವಮೇ ಯಥಾ ಯಥಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೇನ ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಪಾಣಘಾತಾದಿಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯತೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಕಮ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಂ ತಬ್ಬಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿಆದಿ। ಏವಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ’’ತಿ। ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೇನಾತಿ ಕಮ್ಮವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಜ್ಜನೇನ।
‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ‘‘ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಾಯ ಭಾವನಾಯಾ’’ತಿ। ರಾಗಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದೋಸಮೋಹಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ರಾಗೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಮಾಣಕರಣೋ, ದೋಸೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ, ಮೋಹೋ ಪಮಾಣಕರಣೋ, ತೇ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೫೯) ಹಿ ವುತ್ತಂ।
ಯಥಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪೂತಿಪಣ್ಣಸ್ಸ ಉದಕಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಾಳವಣ್ಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಬ್ಯಾಮಸತಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಯಟ್ಠಿಂ ವಾ ರಜ್ಜುಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿನನ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೋದ್ಧರಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಯಾವ ರಾಗಾದಯೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾವ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಞ್ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ಸಕದಾಗಾಮೀ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮೀ ವಿಯ ಚ ಖಾಯತಿ। ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ರಾಗಾದಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಇತಿ
ಜಾಪೇತುನ್ತಿ ಜಿನಧನಂ ಕಾತುಂ। ಸೋತಿ ರಾಜಾ, ಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಲೋಣಕಪಲ್ಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಂಸುಧೋವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೨. ದಸಮೇ ಅನೀಹತದೋಸನ್ತಿ ಅನಪನೀತಥೂಲಕಾಳಕಂ। ಅನಪನೀತಕಸಾವನ್ತಿ ಅನಪಗತಸುಖುಮಕಾಳಕಂ। ಪಹಟಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹಟಮತ್ತಂ।
ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಮೇವ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಞ್ಚ ತತೋ ಚಿತ್ತತೋ ಅಧಿಕಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಟಿಬ್ರೂಹನವಸೇನ ಅನು ಅನು ಯುತ್ತಸ್ಸ, ತತ್ಥ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಧಮ್ಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಮ್ಪನ್ನಚಿತ್ತೋ। ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಸಭಾವೋ।
ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ। ಕಾಮರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಕಾಮೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೋ। ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ದೋಸೋ। ವಿಹಿಂಸನ್ತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತೇ, ವಿಹಿಂಸನಂ ವಾ ತೇಸಂ ಏತನ್ತಿ ವಿಹಿಂಸಾ, ಪರೇಸಂ ವಿಹೇಠನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಕರುಣಾಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾಪಧಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಞಾತಕೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಞಾತಕೇ ಆರಬ್ಭ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿತಕ್ಕೋ। ಜನಪದಮಾರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಹೋ ವತ ಮಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಪರೇ ನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ, ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ದಸವಿಪಸ್ಸನುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿತಕ್ಕಾತಿ ಓಭಾಸಾದಿದಸವಿಪಸ್ಸನುಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕಾ।
ಅವಸಿಟ್ಠಾ ಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮಾಧಿ। ನ ಏಕಗ್ಗಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ನ ಏಕಗ್ಗತಂ ಪತ್ತೋ। ಏಕಂ ಉದೇತೀತಿ ಹಿ ಏಕೋದಿ, ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತತ್ತಾ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಹುತ್ವಾ ಉದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಟ್ಠೋಪಿ ಹಿ ಲೋಕೇ ಏಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಏಕೋದಿಸ್ಸ ಭಾವೋ ಏಕೋದಿಭಾವೋ, ಏಕಗ್ಗತಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।
ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಇಧ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಗೋಚರೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ। ಸುಟ್ಠು ನಿಸೀದತೀತಿ ಸಮಾಧಿಪಟಿಪಕ್ಖೇ ಕಿಲೇಸೇ ಸನ್ನಿಸೀದೇನ್ತೋ ಸುಟ್ಠು ನಿಸೀದತಿ। ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತೀತಿ ಅಬ್ಯಗ್ಗಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ। ಸಮ್ಮಾ ಆಧಿಯತೀತಿ ಯಥಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸುಟ್ಠು ಅಪ್ಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಧಿಯತಿ।
ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನ ಪನ ಪುನ ಕಾಲಕಿರಿಯಾನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದಿಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಪಚ್ಚನುಭವನಾದಿಕಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಕ್ಖೀ, ಸಕ್ಖಿನೋ ಭಬ್ಬತಾ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ಸಕ್ಖಿಭವನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಕ್ಖೀ ಚ ಸೋ ಭಬ್ಬೋ ಚಾತಿ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ। ಅಯಞ್ಹಿ ಇದ್ಧಿವಿಧಾದೀನಂ ಭಬ್ಬೋ ತತ್ಥ ಚ ಸಕ್ಖೀತಿ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾ, ತಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಾದಿಭೇದೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಾ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಾನಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೯೮) –
‘‘ಸತಿ ಸತಿಆಯತನೇತಿ ಸತಿ ಸತಿಕಾರಣೇ। ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಅಭಿಞ್ಞಾ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ವಾ, ಅವಸಾನೇ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಯಞ್ಹಿ ತಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಪಚ್ಚನುಭವನಾದಿ, ತಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಕಾರಣಂ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿಆದಿ ಚೇತ್ಥ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಪಂಸುಧೋವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ನಿಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೦೩. ಏಕಾದಸಮೇ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೀಣಿ ಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ। ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲೇನಾತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ಕಾಲನ್ತಿ ಚ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ’’ತಿ। ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಲಕ್ಖಿತಸಮಾಧಾನಾಕಾರೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ ಇಧ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಗ್ಗತಾ ಹಿ ಇಧ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ। ಠಾನಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಠಾನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ। ತಂ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ವಾ ಮನಸಿಕರಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯ, ಏತಸ್ಸ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ। ಞಾಣಜವನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪಞ್ಞಾಜವಂ।
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುವಣ್ಣತಾಪನಯೋಗ್ಗಅಙ್ಗಾರಭಾಜನಂ ಇಧ ‘‘ಉಕ್ಕಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲ’’ನ್ತಿ। ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಂ ತಪ್ಪತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಯಾದಿಯೇಯ್ಯ। ಆಲಿಮ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಆದಿಯೇಯ್ಯ, ಜಲೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಾರೇ…ಪೇ॰… ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಮೂಸಾಯ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ತಕೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ। ಉಪಧಾರೇತೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ।
ನಿಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಲೋಣಕಪಲ್ಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
೩. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ