(೧೩) ೩. ಭಯವಗ್ಗೋ
೧. ಅತ್ತಾನುವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುವದನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ। ದ್ವತ್ತಿಂಸಕಮ್ಮಕಾರಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯನ್ತಿ ಅಗಾರಿಕಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ
ಅತ್ತಾನುವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಊಮಿಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨೨. ದುತಿಯೇ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕುಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಕೋಧೋ, ಸ್ವೇವ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಅತಿಪ್ಪಮದ್ದನಮಥನುಪ್ಪಾದನೇಹಿ ದಳ್ಹಆಯಾಸಟ್ಠೇನ ಉಪಾಯಾಸೋ। ಅನೇಕವಾರಂ ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸಮವೇತಂ ಸತ್ತಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಊಮಿಸದಿಸತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಊಮೀಸು ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಏವಂ ‘‘ಊಮಿಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಓದರಿಕತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಕುಮ್ಭೀಲೇನ ಖಾದಿತೋ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಓದರಿಕತ್ತೇನ ಓದರಿಕಭಾವೇನ ಆಮಿಸಗೇಧೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನೇನ ನಾಸಿತಸೀಲಾದಿಗುಣತಾಯ ಖಾದಿತಧಮ್ಮಸರೀರೋ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಓದರಿಕತ್ತಂ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಲಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಅನುಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಕಾಯಗತಂ ಸತಿಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ। ಅಸಂವುತೇಹೀತಿ ಅಪಿಹಿತೇಹಿ। ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಆವಟ್ಟೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾವಟ್ಟೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ। ಕಾಮರಾಗಾಭಿಭೂತೋ ಹಿ ಸತ್ತೋ ಇತೋ ಚ ಏತ್ತೋ, ಏತ್ತೋ ಚ ಇತೋತಿ ಏವಂ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದಿವಿಸಯಸಙ್ಖಾತೇ ಆವಟ್ಟೇ ಅತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇತ್ವಾ ಯಥಾ ತತೋ ಬಹಿಭೂತೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಏವಂ ಆವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಬ್ಯಸನಾಪಾದನೇನ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಆವಟ್ಟಸದಿಸತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಅನುದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಕಿಲಮೇತಿ ವಿಲೋಲತಿ। ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನಾತಿ ರಾಗೇನ ಅನುದ್ಧಂಸಿತೇನ। ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಂ ಆಗಮ್ಮ ಲದ್ಧಪ್ಪಹಾರೋ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಮಾತುಗಾಮಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಮರಾಗೋ ವಿಬ್ಭಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ‘‘ಸುಸುಕಾಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ಮಾತುಗಾಮೋ ಹಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರರಹಿತಂ ಅಧೀರಪುರಿಸಂ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಭೂತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಹಾಸಭಾವವಿಲಾಸೇಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೀರಜಾತಿಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ
ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಉದಕಂ ಅನೋರೋಹನ್ತಸ್ಸ ಉದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉದಕಪಿಪಾಸಾವಿನಯನಂ ಸರೀರಸುದ್ಧಿಪರಿಳಾಹೂಪಸಮೋ ಕಾಯಉತುಗ್ಗಾಹಾಪನನ್ತಿ, ಏವಮಾದಿ ಆನಿಸಂಸೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಮೇವಂ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಪಬ್ಬಜನ್ತಸ್ಸಪಿ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೂಪಸಮೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಸೀಲಾನಿಸಂಸಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧೋ ಆನಿಸಂಸೋ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಪನ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅನೋತರನ್ತೋ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರತೀರಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಓತರನ್ತೋ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಪಬ್ಬಜನ್ತೋಪಿ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ।
ಊಮಿಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪಠಮನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨೩. ತತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕಾಯೋ ಸಮೂಹೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯೋ, ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ತತ್ಥ ಗತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ। ಏತಾಯ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಕಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗೋಬಲೀಬದ್ದಞ್ಞಾಯೇನ ತದವಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಕಾನಂಯೇವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಹ ಬ್ಯಯತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹವತ್ತನಕೋ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾ, ಸಹಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಕಪ್ಪೋ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾದೀನಂ ಆಯುನೋ ಅನ್ತರಂ ಅತ್ಥಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಹೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ।
ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೀನಜ್ಝಾನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಿವಿಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ‘ಕಪ್ಪೋ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ’ತಿ , ಕಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ। ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪೋತಿ ಚ ಗುಣಸ್ಸಪಿ ನಾಮ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ ಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಗಣನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏಕವಾರಗಣನಾಯ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ದ್ವಿಗುಣಿತತ್ತಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯೇನಾತಿ ದುತಿಯವಾರಗಣನಾಯ। ಚತ್ತಾರೋತಿ ದುತಿಯವಾರಗಣನಾಯ ದ್ವೀಸು ಕಪ್ಪೇಸು ದ್ವಿಗುಣಿತೇಸು ಪುನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಗುಣೇತ್ವಾ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪುನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ಚತುಗ್ಗುಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ದ್ವೇ ವಾರೇ ಗುಣೇತ್ವಾ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತೇಸು ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಗುಣಿತೇಸು ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ಅಟ್ಠ ದುತಿಯವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಸೋಳಸ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ಸೋಳಸ ತತಿಯವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಗುಣಿತಾ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪೋಸಥಸುತ್ತೇ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೭೧) –
‘‘ಯಾನಿ ಮಾನುಸಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ’’ತಿ –
ಆದಿನಾ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಮೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಹೇಟ್ಠಾಯೇವ –
‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ…ಪೇ॰… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೧೭) –
ಆದಿನಾ ಅರೂಪಾವಚರಾನಂಯೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ರೂಪಾವಚರಾನಮೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ವಿಭ॰ ೧೦೨೨) ಪನ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿತ್ತಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚೇವ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ।
ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದೇವಾನಞ್ಚ ಆಯುಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಮಾನೇನ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಭುಮ್ಮದೇವೇಸು
ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀನಂ ಪನ ಕಿಂ ನಿಯಮೇತಿ? ಪಗುಣಜ್ಝಾನಂ। ಯದೇವಸ್ಸ ಪಗುಣಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ಸಬ್ಬೇಸು ಪಗುಣೇಸು ಕಿಂ ನಿಯಮೇತಿ? ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ। ಏಕಂಸೇನೇವ ಹಿ ಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ। ನವಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ, ನ ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿ। ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪನ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ, ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ, ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಪಿ। ಪಞ್ಚಸು ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಚತೂಸು ಚ ಅರೂಪೇಸು ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ। ವೇಹಪ್ಫಲಂ, ಅಕನಿಟ್ಠಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನನ್ತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ದೇವಲೋಕಾ ಸೇಟ್ಠಭವಾ ನಾಮ। ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಅನಾಗಾಮಿನೋ ನೇವ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಅಧೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಪಠಮನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪-೬. ದುತಿಯನಾನಾಕರಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೨೪-೬. ಚತುತ್ಥೇ ತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ‘‘ರೂಪಗತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೇ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ। ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಚ್ಚಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚತಮಾಹ, ತತೋ ಏವ ಚ ಉದಯವಯವನ್ತತೋ ವಿಪರಿಣಾಮತೋ ತಾವಕಾಲಿಕತೋ ಚ ತೇ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಜೋತಿತಂ ಹೋತಿ। ಯಞ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಉದಯವಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ದುಕ್ಖತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ತೇಸಂ ರೋಗತೋ। ದುಕ್ಖತಾಸೂಲಯೋಗತೋ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣತೋ ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗೇಹಿ ಉದ್ಧುಮಾತಪರಿಪಕ್ಕಪಭಿನ್ನತೋ ಚ ಗಣ್ಡತೋ। ಪೀಳಾಜನನತೋ, ಅನ್ತೋತುದನತೋ, ದುನ್ನೀಹರಣತೋ ಚ ಸಲ್ಲತೋ। ಅವಡ್ಢಿಆವಹನತೋ ಅಘವತ್ಥುತೋ ಚ ಅಘತೋ। ಅಸೇರಿಭಾವಜನನತೋ ಆಬಾಧಪದಟ್ಠಾನತಾಯ ಚ ಆಬಾಧತೋ। ಅವಸವತ್ತನತೋ ಅವಿಧೇಯ್ಯತಾಯ ಚ ಪರತೋ। ಬ್ಯಾಧಿಜರಾಮರಣೇಹಿ ಪಲುಜ್ಜನೀಯತಾಯ ಪಲೋಕತೋ। ಸಾಮಿನಿವಾಸಿಕಾರಕವೇದಕಅಧಿಟ್ಠಾಯಕವಿರಹತೋ ಸುಞ್ಞತೋ। ಅತ್ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತತೋ। ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಾ ಹಿ ನ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅನತ್ತಾ। ಏವಂ ಸಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅನತ್ತಾ। ತೇನ ಅಬ್ಯಾಪಾರತೋ ನಿರೀಹತೋ ತುಚ್ಛತೋ ಅನತ್ತಾತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಮೇವ ಸುಖಾವಬೋಧನತ್ಥಂ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
ದುತಿಯನಾನಾಕರಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪಠಮತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨೭. ಸತ್ತಮೇ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನೇ ವಿಯ ವೋಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪತ್ಥರಣೋ ಸಮುಜ್ಜಲಭಾವೇನ ಉಳಾರೋ। ದೇವಾನುಭಾವನ್ತಿ ದೇವಾನಂ ಪಭಾನುಭಾವಂ। ದೇವಾನಞ್ಹಿ ಪಭಂ ಸೋ ಓಭಾಸೋ ಅಧಿಭವತಿ, ನ ದೇವೇ। ತೇನಾಹ ‘‘ದೇವಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ನ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಅಘಾ, ಅಸಮ್ಬಾಧಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಚ್ಚವಿವರಾ’’ತಿ। ಅಸಂವುತಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಕೇನಚಿ ಅಪಿಹಿತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪಿಧಾಯಿಕಾ ಸನ್ಧಾರಿಕಾ ಪಥವೀ ನತ್ಥಿ ಅಸಂವುತಾ ಲೋಕನ್ತರಿಕಾ, ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳೇಸು ದೇವವಿಮಾನಾನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಸಂವುತಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅನ್ಧಕಾರೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅನ್ಧಕಾರಾ। ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಜಾಯತಿ ಆಲೋಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ನ ಚಕ್ಖುನೋ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ತೇನೋಭಾಸೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಠಿತಮಜ್ಝನ್ಹಿಕವೇಲಾಯ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹವಾಸೀನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮವಸೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಪರಗೋಯಾನವಾಸೀನಂ ಉಗ್ಗಮನವಸೇನ। ಏವಂ ಸೇಸದೀಪೇಸುಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ। ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವೀಸು ಏವ ದೀಪೇಸು ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಏಕೇಕಾಯ ದಿಸಾಯ ನವನವಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪಭಾಯ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇನ ಚರನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಬ್ಯಾವಟಾತಿ ಖಾದನತ್ಥಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಾ। ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ವಿವಟ್ಟಿತ್ವಾ। ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಮುಚ್ಛಾಪವತ್ತಿಯಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಛೇದನವಸೇನ ವಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇತಿ ಆತಪಸನ್ತಪಾಭಾವೇನ ಅತಿಸೀತಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರತಾ ವುತ್ತಾ ಸಿಯಾ। ನ ಹಿ ತಂ ಕಪ್ಪಸಣ್ಠಾನಉದಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಕರಮಹಾಮೇಘವುಟ್ಠಂ ಪಥವಿಸನ್ಧಾರಕಂ ಕಪ್ಪವಿನಾಸಕಉದಕಂ ವಿಯ ಖಾರಂ ಭವಿತುಮರಹತಿ, ತಥಾ ಸತಿ ಪಥವೀಪಿ ವಿಲೀಯೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಫಲೇನ ಪೇತಾನಂ ಪಕತಿಉದಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಖೇಳಭಾವಾಪತ್ತಿ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಖಾರಭಾವಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚ್ಚನ್ತಖಾರೇ ಉದಕೇ’’ತಿ।
ಪಠಮತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ದುತಿಯತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಆಲೀಯನ್ತಿ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸೇವೀಯನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ। ಆರಮನ್ತೀತಿ ರತಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಕೀಳನ್ತಿ ಲಳನ್ತಿ। ಆಲೀಯನ್ತಿ ವಾ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಾ ಅಭಿರಮಣವಸೇನ ಸೇವನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾ, ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ। ತೇಹಿ ಆಲಯೇಹಿ ರಮನ್ತೀತಿ ಆಲಯಾರಾಮಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಪುಪ್ಫಫಲಭರಿತರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ರಾಜಾ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರಮತಿ, ಸಮ್ಮುದಿತೋ ಆಮೋದಿತಪ್ಪಮೋದಿತೋ ಹೋತಿ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇತಿ, ಸಾಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಏವಮಿಮೇಹಿ ಕಾಮಾಲಯತಣ್ಹಾಲಯೇಹಿ ಸತ್ತಾ ರಮನ್ತಿ, ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪಮುದಿತಾ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ವಸನ್ತಿ। ತೇನ ತೇಸಂ ಭಗವಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಆಲಯಂ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಲಯಾರಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ದುತಿಯತಥಾಗತಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯-೧೦. ಆನನ್ದಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೨೯-೧೩೦. ನವಮೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಕತಿಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಉಪಗತಾನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ
ಆನನ್ದಅಚ್ಛರಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಭಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।