(೨೪) ೪. ಕಮ್ಮವಗ್ಗೋ
೧. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೨. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಾಳಕನ್ತಿ ಮಲೀನಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಭಸ್ಸರಭಾವಕರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಕಮ್ಮಪಥಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥ’’ನ್ತಿ। ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಹೇತುತೋ ವಾ ಕಣ್ಹಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಣ್ಹವಿಪಾಕ’’ನ್ತಿ। ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ದೋಭಗ್ಗಿಯಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕೋ, ಯಂ ತಸ್ಸ ತಮಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನತೋ। ಪಣ್ಡರಕನ್ತಿ ಓದಾತಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಭಸ್ಸರಭಾವಕರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಹೇತುತೋ ವಾ ಸುಕ್ಕಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕ’’ನ್ತಿ। ಸಗ್ಗೂಪಪತ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಸೋಭಗ್ಗಿಯಞ್ಚ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕೋ, ಯಂ ತಸ್ಸ ಜೋತಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ ಪನ ‘‘ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಕಣ್ಹಂ ಕಾಲೇನ ಸುಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಂ ಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಕತಕಮ್ಮಂ। ಸುಖದುಕ್ಖವಿಪಾಕನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಿಸ್ಸಕಕಮ್ಮಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಮಞ್ಞಾ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಾಭಿಜಾತಿಹೇತುತಾಯಾತಿ ಅಪಚಯಗಾಮಿತಾಯ ತದುಭಯವಿದ್ಧಂಸಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಇಧ ಸುಕ್ಕಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಭಯ…ಪೇ॰… ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಉಭಯವಿಪಾಕಸ್ಸಾತಿ
ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ವಿತ್ಥಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩೩. ದುತಿಯೇ ಸಬ್ಯಾಬಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಸದುಕ್ಖಂ, ಅತ್ತನಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಸದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ದುಕ್ಖಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಚೋಪನಪ್ಪತ್ತಾ ದ್ವಾದಸ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ವಚೀದ್ವಾರೇ ಹನುಸಂಚೋಪನವಸೇನ ವಚೀಭೇದಪ್ಪವತ್ತಿಕಾ ತಾಯೇವ ದ್ವಾದಸ ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಉಭಯಚೋಪನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ರಹೋ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾ ಮನೋಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ। ಇತಿ ತೀಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಭೇದಾ ಅಕುಸಲಾ ಚೇತನಾವ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ಆಯೂಹತಿ, ತಂ ಪನ ಆಯೂಹನಂ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯಸಿದ್ಧಿತೋ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಸದುಕ್ಖಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕಮಾಹ। ವಿಪಾಕಫಸ್ಸಾತಿ ಫಸ್ಸಸೀಸೇನ ತತ್ಥ ವಿಪಾಕಪ್ಪವತ್ತಮಾಹ। ವೇಮಾನಿಕಪೇತಾತಿ ಇದಂ ಬಾಹುಲ್ಲತೋ ವುತ್ತಂ, ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ವಿನಿಪಾತಿಕಾನಂ ಕಾಲೇನ ಸುಖಂ, ಕಾಲೇನ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನಾಯ। ಯಾ ಚೇತನಾತಿ ಯಾ ಅಪಚಯಗಾಮಿನಿಚೇತನಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿನೀ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ।
ವಿತ್ಥಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩-೯. ಸೋಣಕಾಯನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೩೪-೨೪೦. ತತಿಯೇ ಪುರಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ದಿವಸಾನಿ ಪುರಿಮತರಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಯ್ಯೋ ದಿವಸಂ ಪುರಿಮಂ ನಾಮ, ತತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮತರನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತೀತಾನನ್ತರದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಪವತ್ತಿತೋ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪುರಿಮಪುರಿಮತರಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯದೇತ್ಥ ‘‘ಪುರಿಮತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಯಂ ಯಂ ಓರಂ, ತಂ ತಂ ಪುರಿಮಂ। ಯಂ ಯಂ ಪರಂ, ತಂ ತಂ ಪುರಿಮತರಂ ಓರಪಾರಭಾವಸ್ಸ ವಿಯ ಪುರಿಮತರಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅಪೇಕ್ಖಾಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಚತುತ್ಥಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ।
ಸೋಣಕಾಯನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦-೧೧. ಸಮಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೪೧-೨. ದಸಮೇ ಸೇಸಪದೇಸುಪೀತಿ ‘‘ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ। ಯಥಾ ಹಿ ‘‘ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೭೧, ೨೮೭, ೨೯೭; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫೨; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೧೨೩) ಏತ್ಥ ಕತೋ ನಿಯಮೋ ‘‘ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಕತೋಯೇವ ಹೋತಿ ಸಾವಧಾರಣಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುತಿಯಾದಯೋಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾಧಿಗಮವಸೇನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಸಮಣಭಾವೋತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮಣಾ ದೇಸಿತಾ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಠಾನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಫಲಟ್ಠಕಸಮಣಾವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಸಮಿತಪಾಪಸಮಣಗ್ಗಹಣತೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಯ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾಪಿ ನ ಗಹಿತಾತಿ? ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯತೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಮಗ್ಗಫಲಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಞಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪದೇಸವತ್ತೀ, ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಮಣೋಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೧೪) ವುತ್ತಂ। ಇಧ ಪನ ನಿಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಮೇವ ತಂತಂಸಮಣಭಾವಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಫಲಟ್ಠಕಸಮಣಾವ ಗಹಿತಾ, ಮಗ್ಗಟ್ಠತೋ ಫಲಟ್ಠೋ ಸವಿಸೇಸಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋತಿ। ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ದ್ವೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ದೇಸನಾಭೇದೇನೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ। ರಿತ್ತಾತಿ ವಿವಿತ್ತಾ। ತುಚ್ಛಾತಿ ನಿಸ್ಸಾರಾ ಪಟಿಪನ್ನಕಸಾರಾಭಾವತೋ।
ಪವದನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಪವಾದಾ। ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ನಾನಾದಿಟ್ಠಿದೀಪಕಸಮಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾತಿ ಲಾಭಿವಸೇನ ತಯೋ, ತಕ್ಕಿವಸೇನ ಏಕೋತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ। ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀ ತಿತ್ಥಿಯೋ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ ಅನೇಕಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಮಜ್ಝಪಞ್ಞೋ ದಸ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪಾನಿ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪಾನಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ। ಸೋ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಭಿವದತಿ, ತಕ್ಕೀ ಪನ ತಕ್ಕಪರಿಯಾಹತಂ ವೀಮಂಸಾನುಚರಿತಂ ಸಯಂಪಟಿಭಾನಂ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಭಿವದತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಾಭಿವಸೇನ ತಯೋ, ತಕ್ಕಿವಸೇನ ಏಕೋತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಸ್ಸತವಾದಾ’’ತಿ।
ಸತ್ತೇಸು ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದಾ’’ತಿ।
ಚತ್ತಾರೋ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಮತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥ ವೋಸಾನನ್ತಿ ಅನ್ತೋ, ಮರಿಯಾದಾ। ತಪ್ಪಟಿಸೇಧೇನ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾ। ‘‘ಅನ್ತವಾ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಅನನ್ತವಾ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಅನ್ತವಾ ಚ ಅನನ್ತವಾ ಚ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ನೇವನ್ತವಾ ನಾನನ್ತವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತವಾದಾ ಚತ್ತಾರೋ। ಅವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ ತಂ ಕಸಿಣಂ ಅತ್ತಾತಿ ಚ ಲೋಕೋತಿ ಚ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಠಮೋ ವುತ್ತೋ, ದುತಿಯೋ ವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ತತಿಯೋ ತಿರಿಯಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಮಧೋ ಅವಡ್ಢಿತಕಸಿಣಸ್ಸ, ಚತುತ್ಥೋ ತಕ್ಕಿವಸೇನ ವುತ್ತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಯುತ್ತಂ ತಾವ ಪುರಿಮಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾದಾನಂ ಅನ್ತಞ್ಚ ಅನನ್ತಞ್ಚ ಅನ್ತಾನನ್ತಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತವಾದತ್ತಾ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪನ ತದುಭಯನಿಸೇಧನವಸೇನ ಪವತ್ತವಾದತ್ತಾ ಕಥಮನ್ತಾನನ್ತಿಕತ್ತನ್ತಿ? ತದುಭಯಪ್ಪಟಿಸೇಧನವಸೇನ ಪವತ್ತವಾದತ್ತಾ ಏವ। ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಪ್ಪಟಿಸೇಧವಾದೋಪಿ ಹಿ ಅನ್ತಾನನ್ತವಿಸಯೋ ಏವ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತ್ತಾ।
ನ ಮರತೀತಿ ಅಮರಾ। ಕಾ ಸಾ? ‘‘ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೬೨) ನಯೇನ ಪರಿಯನ್ತರಹಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಚೇವ ವಾಚಾ ಚ। ವಿವಿಧೋ ಖೇಪೋತಿ ವಿಕ್ಖೇಪೋ, ಅಮರಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ, ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕೋ। ಅಥ ವಾ ಅಮರಾ ನಾಮ ಮಚ್ಛಜಾತಿ, ಸಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಉದಕೇ ಸನ್ಧಾವಮಾನಾ ಗಾಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾದೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸನ್ಧಾವತಿ, ಗಾಹಂ ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ। ಸ್ವಾಯಂ ವಾದೋ ಮುಸಾವಾದಾನುಯೋಗಛನ್ದರಾಗಭಯಮೋಹಭಾವಹೇತುಕತಾಯ ಚತುಧಾ ಪವತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ’’ತಿ।
ಅಧಿಚ್ಚ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಾ। ಲಾಭಿವಸೇನ ತಕ್ಕಿವಸೇನ ಚ ‘‘ದ್ವೇ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸಞ್ಞೀತಿ ಪವತ್ತೋ ವಾದೋ ಸಞ್ಞಿವಾದೋ, ಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಞಿವಾದಾ। ರೂಪಿಚತುಕ್ಕಂ ಏಕನ್ತಸುಖಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಸೋಳಸ ಸಞ್ಞಿವಾದಾ। ಇಮೇಸುಯೇವ ಪುರಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಟ್ಠ ಸಞ್ಞಿವಾದಾ, ಅಟ್ಠ ನೇವಸಞ್ಞಿನಾಸಞ್ಞಿವಾದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ, ಇಧ ಅಸಞ್ಞೀತಿ ಚ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀತಿ ಚ।
ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇ ಕಾಮಾವಚರದೇವತ್ತಭಾವೇ ರೂಪಾವಚರತ್ತಭಾವೇ ಚತುಬ್ಬಿಧಾರೂಪತ್ತಭಾವೇ ಚ ಠತ್ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಚ್ಛೇದಪಞ್ಞಾಪನವಸೇನ ಸತ್ತ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ।
ಪಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಉಪಭೋಗವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧರೂಪಜ್ಝಾನಸುಖಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬೂತಿಪಞ್ಞಾಪನವಾದಾ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಭಾವಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ದುಕ್ಖವೂಪಸಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ವದನ್ತೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾ।
ಞಾಯತಿ ಕಮತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಞಾಯೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕಹೇತುತಾಯ ಧಮ್ಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಞಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸಮಣೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿಆದೀಸು ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ? ಅಕ್ಖೇತ್ತತಾಯ। ಯಥಾ ಹಿ ನ ಆರಗ್ಗೇ ಸಾಸಪೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತಿ, ನ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಬೀಜಾನಿ ವಿರುಹನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಬಾಹಿರೇಸು ತಿತ್ಥಾಯತನೇಸು ನ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಸುಕ್ಖೇತ್ತತಾಯ। ಸಾ ಪನ ನೇಸಂ ಅಕ್ಖೇತ್ತತಾ ಸುಕ್ಖೇತ್ತತಾ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಭಾವತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಖೋ, ಸುಭದ್ದ, ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಮಣೋಪಿ ತತ್ಥ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ದುತಿಯೋಪಿ ತತ್ಥ
ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚ ಅಭಾವೋ ಭಾವೋ ಚ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ಅಭಾವತೋ ಭಾವತೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತದುಭಯಞ್ಚ ದುರಕ್ಖಾತಸ್ವಾಕ್ಖಾತಭಾವಹೇತುಕಂ
ಸಮಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಮ್ಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।