(೨೧) ೧. ಕಿಮಿಲವಗ್ಗೋ
೧. ಕಿಮಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಕಿಮಿಲಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ। ನಿಚುಲವನೇತಿ ಮುಚಲಿನ್ದವನೇ। ಏತದವೋಚಾತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಂ ಪಟಿಲಭಿ। ಸೋ ಅತ್ತನಾ ನಿವುತ್ಥಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೋಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಪರಿಸಾಸು ಸಾಸನೇ ಅಗಾರವಂ ಕರೋನ್ತೀಸು ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಯ್ಹ ತತ್ಥ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವುತ್ಥಭಾವಂ ಅದ್ದಸ। ಸೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತಂ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ।
ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ಥರಿ ಗಾರವಞ್ಚೇವ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವಞ್ಚ ಅನುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತತ್ಥ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀಸು ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಉಪಾಹನಾ ಆರುಯ್ಹ ವಿಚರನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಞ್ಚ ನಿರತ್ಥಕಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗೇ ಪನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ಚೇವ ನಾನಪ್ಪಕಾರಞ್ಚ ನಿರತ್ಥಕಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕಂ ನಾನತ್ತಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮೇಸು ಚ ಚಿತ್ತೀಕಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ನಾಮ। ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
೩. ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೩-೨೦೪. ತತಿಯೇ ಅಜ್ಜವೇನಾತಿ ಉಜುಭಾವೇನ ಅವಙ್ಕಗಮನೇನ। ಜವೇನಾತಿ ಮದ್ದವೇನಾತಿ ಸರೀರಮುದುತಾಯ। ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ। ಸೋರಚ್ಚೇನಾತಿ ಸುಚಿಸೀಲತಾಯ। ಭಿಕ್ಖುವಾರೇ ಅಜ್ಜವನ್ತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಉಜುಕಗಮನಂ। ಜವೋತಿ ಸೂರಂ ಹುತ್ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಗಮನಭಾವೋ। ಮದ್ದವನ್ತಿ ಖನ್ತೀತಿ ಅಧಿವಾಸನಕ್ಖನ್ತಿಯೇವ। ಸೋರಚ್ಚಂ ಸುಚಿಸೀಲತಾಯೇವ। ಚತುತ್ಥೇ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ।
೫. ಚೇತೋಖಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಚೇತೋಖಿಲಾತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವಾ, ಕಚವರಭಾವಾ, ಖಾಣುಕಭಾವಾ। ಸತ್ಥರಿ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಸತ್ಥು ಸರೀರೇ ವಾ ಗುಣೇ ವಾ ಕಙ್ಖತಿ। ಸರೀರೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸವರಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ನಾಮ ಸರೀರಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ, ಗುಣೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಜಾನನಸಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ವಿನಿಚ್ಛೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ನಾಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಏವಮೇತನ್ತಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ನ ಪಟಿಲಭತಿ। ನ ಸಮ್ಪಸೀದತೀತಿ ಗುಣೇಸು ಓತರಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಭಾವೇನ ಪಸೀದಿತುಂ ಅನಾವಿಲೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಆತಪ್ಪಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪಕವೀರಿಯಕರಣತ್ಥಾಯ। ಅನುಯೋಗಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯೋಗಾಯ। ಸಾತಚ್ಚಾಯಾತಿ ಸತತಕಿರಿಯಾಯ। ಪಧಾನಾಯಾತಿ ಪದಹನತ್ಥಾಯ। ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಚೇತೋಖಿಲೋತಿ ಅಯಂ ಸತ್ಥರಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಙ್ಖಾತೋ
ಧಮ್ಮೇತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇ ಚ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಸ್ಸನ್ದೋ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ, ಮಗ್ಗನಿಸ್ಸನ್ದಂ ಫಲಂ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಸಙ್ಘೇ ಕಙ್ಖತೀತಿ ‘‘ಉಜುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೋ ಫಲಟ್ಠಾತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸಮೂಹಭೂತೋ ಸಙ್ಘೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಙ್ಖತಿ। ಸಿಕ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖಮಾನೋ ‘‘ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ನಾಮ ಅಧಿಚಿತ್ತಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಸಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಕೋಪಸಙ್ಖಾತೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವೋ ಕಚವರಭಾವೋ ಖಾಣುಕಭಾವೋ।
೬. ವಿನಿಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೬. ಛಟ್ಠೇ ಚೇತಸೋವಿನಿಬನ್ಧಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಿಯ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಚೇತಸೋವಿನಿಬನ್ಧಾ। ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಪಿ। ಕಾಯೇತಿ ರೂಪೇತಿ ಬಹಿದ್ಧಾರೂಪೇ। ಯಾವದತ್ಥನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ತಕಂ। ಉದರಾವದೇಹಕನ್ತಿ ಉದರಪೂರಂ। ತಞ್ಹಿ ಉದರಂ ಅವದೇಹನತೋ ಉದರಾವದೇಹಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಯ್ಯಸುಖನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಸುಖಂ, ಉತುಸುಖಂ ವಾ। ಪಸ್ಸಸುಖನ್ತಿ ಮಿದ್ಧಸುಖನ್ತಿ ನಿದ್ದಾಸುಖಂ। ಅನುಯುತ್ತೋತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಪತ್ಥಯಿತ್ವಾ। ಸೀಲೇನಾತಿಆದೀಸು ಸೀಲನ್ತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ವತನ್ತಿ ವತಸಮಾದಾನಂ। ತಪೋತಿ ತಪಚರಣಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮೇಥುನವಿರತಿ। ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ। ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾತಿ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖದೇವೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋತಿ।
೭-೮. ಯಾಗುಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೦೭-೨೦೮. ಸತ್ತಮೇ ವಾತಂ ಅನುಲೋಮೇತೀತಿ ವಾತಂ ಅನುಲೋಮೇತ್ವಾ ಹರತಿ। ವತ್ಥಿಂ ಸೋಧೇತೀತಿ ಧಮನಿಯೋ ಸುದ್ಧಾ ಕರೋತಿ। ಆಮಾವಸೇಸಂ ಪಾಚೇತೀತಿ ಸಚೇ ಆಮಾವಸೇಸಕಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಾಚೇತಿ। ಅಟ್ಠಮೇ ಅಚಕ್ಖುಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಚಕ್ಖೂನಂ ಹಿತಂ, ಚಕ್ಖುಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ನ ಕರೋತಿ।
೯. ಗೀತಸ್ಸರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦೯. ನವಮೇ ಆಯತಕೇನಾತಿ ದೀಘೇನ, ಪರಿಪುಣ್ಣಪದಬ್ಯಞ್ಜನಕಂ ಗಾಥಾವತ್ತಞ್ಚ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಪವತ್ತೇನ। ಸರಕುತ್ತಿಮ್ಪಿ ನಿಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಗೀತಸ್ಸರೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಸರಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ। ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಭಙ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿನಾಸೋ ಹೋತಿ।
೧೦. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧೦. ದಸಮೇ ದುಕ್ಖಂ ಸುಪತೀತಿ ನಾನಾವಿಧಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಸುಪತಿ। ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತೀತಿ ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತಸಿತ್ವಾ ಸಲೋಮಹಂಸೋ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಮಿಸ್ಸಕಂ ಕಥಿತಂ।
ಕಿಮಿಲವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।