೫. ಮುಣ್ಡರಾಜವಗ್ಗೋ

೧. ಆದಿಯಸುತ್ತಂ

೪೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯಾ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ; ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ; ಪುತ್ತದಾರದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ। ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ। ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಯಾ ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಆಪದಾ – ಅಗ್ಗಿತೋ ವಾ ಉದಕತೋ ವಾ ರಾಜತೋ ವಾ ಚೋರತೋ ವಾ ಅಪ್ಪಿಯತೋ ವಾ ದಾಯಾದತೋ ಅಪ್ಪಿಯತೋ ವಾ ದಾಯಾದತೋ ವಾ (ಬಹೂಸು) ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೬೧; ೫.೧೪೮ – ತಥಾರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಯೋಧಾಯ ವತ್ತತಿ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕರೋತಿ। ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಪಞ್ಚಬಲಿಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ। ಞಾತಿಬಲಿಂ, ಅತಿಥಿಬಲಿಂ, ಪುಬ್ಬಪೇತಬಲಿಂ, ರಾಜಬಲಿಂ, ದೇವತಾಬಲಿಂ – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೋ।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮದಪ್ಪಮಾದಾ ಪಟಿವಿರತಾ ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇನ್ತಿ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇನ್ತಿ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೋ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯಾ।

‘‘ತಸ್ಸ ಚೇ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೇ ಆದಿಯತೋ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೇ ವತ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯಾ ತೇ ಚಾಹಂ ಆದಿಯಾಮಿ ಭೋಗಾ ಚ ಮೇ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ। ಇತಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ। ತಸ್ಸ ಚೇ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯೇ ಆದಿಯತೋ ಭೋಗಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ , ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೇ ವತ ಭೋಗಾನಂ ಆದಿಯಾ ತೇ ಚಾಹಂ ಆದಿಯಾಮಿ ಭೋಗಾ ಚ ಮೇ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀ’ತಿ। ಇತಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಇತಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಉಭಯೇನೇವ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ’’ತಿ।

‘‘ಭುತ್ತಾ ಭೋಗಾ ಭತಾ ಭಚ್ಚಾ ಗತಾ ತಚ್ಛಾ (ಕ॰), ವಿತಿಣ್ಣಾ ಆಪದಾಸು ಮೇ।

ಉದ್ಧಗ್ಗಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿನ್ನಾ, ಅಥೋ ಪಞ್ಚಬಲೀಕತಾ।

ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸೀಲವನ್ತೋ, ಸಞ್ಞತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ॥

‘‘ಯದತ್ಥಂ ಭೋಗಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸಂ।

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಅನನುತಾಪಿಯಂ॥

‘‘ಏತಂ ಏವಂ (ಕ॰) ಅನುಸ್ಸರಂ ಮಚ್ಚೋ, ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ನರೋ।

ಇಧೇವ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಚ ಮೋದತೀತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰)॥ ಪಠಮಂ।

೨. ಸಪ್ಪುರಿಸಸುತ್ತಂ

೪೨. ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲೇ ಜಾಯಮಾನೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಮಾತಾಪಿತುನ್ನಂ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ।

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಮೇಘೋ ಸಬ್ಬಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಕುಲೇ ಜಾಯಮಾನೋ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ; ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತೀ’’ತಿ।

‘‘ಹಿತೋ ಬಹುನ್ನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜ ಭೋಗೇ, ತಂ ದೇವತಾ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಗುತ್ತಂ।

ಬಹುಸ್ಸುತಂ ಸೀಲವತೂಪಪನ್ನಂ, ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಂ ನ ವಿಜಹತಿ ವಿಜಹಾತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಕಿತ್ತಿ॥

‘‘ಧಮ್ಮಟ್ಠಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಸಚ್ಚವಾದಿಂ ಹಿರೀಮನಂ।

ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ಕೋ ತಂ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತಿ।

ದೇವಾಪಿ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಪಸಂಸಿತೋ’’ತಿ॥ ದುತಿಯಂ।

೩. ಇಟ್ಠಸುತ್ತಂ

೪೩. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಆಯು, ಗಹಪತಿ, ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ವಣ್ಣೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಸುಖಂ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಮನಾಪಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಯಸೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ; ಸಗ್ಗಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ।

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ ನ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಪಟಿಲಾಭಂ ವದಾಮಿ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಆಯಾಚನಹೇತು ವಾ ಪತ್ಥನಾಹೇತು ವಾ ಪಟಿಲಾಭೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಕೋ ಇಧ ಕೇನ ಹಾಯೇಥ?

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಆಯುಕಾಮೋ ಆಯುಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಆಯುಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು। ಆಯುಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಆಯುಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಆಯುಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ।

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಣ್ಣಕಾಮೋ ವಣ್ಣಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ವಣ್ಣಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು। ವಣ್ಣಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ವಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ವಣ್ಣಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ವಣ್ಣಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ವಣ್ಣಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ।

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸುಖಕಾಮೋ ಸುಖಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಸುಖಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು। ಸುಖಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಸುಖಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ಸುಖಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಸುಖಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಸುಖಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ।

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಯಸಕಾಮೋ ಯಸಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಯಸಸ್ಸ ವಾಪಿ ಹೇತು। ಯಸಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಯಸಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಯಸಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಮಾನುಸಸ್ಸ ವಾ।

‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಹತಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಗ್ಗಕಾಮೋ ಸಗ್ಗಂ ಆಯಾಚಿತುಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದಿತುಂ ವಾ ಸಗ್ಗಾನಂ ವಾಪಿ ಹೇತು। ಸಗ್ಗಕಾಮೇನ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೇನ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ। ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿಸ್ಸ ಪಟಿಪದಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಸಗ್ಗಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಸೋ ಲಾಭೀ ಹೋತಿ ಸಗ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಆಯುಂ ವಣ್ಣಂ ಯಸಂ ಕಿತ್ತಿಂ, ಸಗ್ಗಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಂ।

ರತಿಯೋ ಪತ್ಥಯಾನೇನ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ (ಕ॰), ಉಳಾರಾ ಅಪರಾಪರಾ॥

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಪಣ್ಡಿತಾ।

‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇ, ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ॥

‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ (ಸೀ॰) ಯೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೋ ಚತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ।

ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾ ಧೀರೋ, ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ ತತಿಯಂ।

೪. ಮನಾಪದಾಯೀಸುತ್ತಂ

೪೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಉಗ್ಗಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ವೇಸಾಲಿಕಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ। ಮನಾಪಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಲಪುಪ್ಫಕಂ ಸಾಲಿಪುಪ್ಫಕಂ (ಕ॰) ಖಾದನೀಯಂ; ತಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ।

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ। ಮನಾಪಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಪನ್ನಕೋಲಕಂ ಸೂಕರಮಂಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೂಕರಮಂಸಂ (ಸೀ॰), ಸಮ್ಪನ್ನವರಸೂಕರಮಂಸಂ (ಸ್ಯಾ॰); ತಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ।

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ। ಮನಾಪಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬತ್ತತೇಲಕಂ ನಿಬದ್ಧತೇಲಕಂ (ಪೀ॰ ಸೀ॰ ಅಟ್ಠ॰), ನಿಬ್ಬಟ್ಟತೇಲಕಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಅಟ್ಠ॰) ನಾಲಿಯಸಾಕಂ; ತಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ।

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ। ಮನಾಪೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಲೀನಂ ಓದನೋ ವಿಚಿತಕಾಳಕೋ ವಿಗತಕಾಲಕೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰ ಕ॰) ಅನೇಕಸೂಪೋ ಅನೇಕಬ್ಯಞ್ಜನೋ; ತಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ।

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ। ಮನಾಪಾನಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಸಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ; ತಾನಿ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ।

‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ – ‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’ನ್ತಿ । ಮನಾಪೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಗೋನಕತ್ಥತೋ ಪಟಲಿಕತ್ಥತೋ ಕದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೋ ಕಾದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೋ (ಸೀ॰) ಸಉತ್ತರಚ್ಛದೋ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೋ। ಅಪಿ ಚ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಮ್ಪೇತಂ ಜಾನಾಮ – ‘ನೇತಂ ಭಗವತೋ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ। ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚನ್ದನಫಲಕಂ ಅಗ್ಘತಿ ಅಧಿಕಸತಸಹಸ್ಸಂ; ತಂ ಮೇ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಗ್ಗಂ ಗಹಪತಿಂ ವೇಸಾಲಿಕಂ ಇಮಿನಾ ಅನುಮೋದನೀಯೇನ ಅನುಮೋದಿ –

‘‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪಂ,

ಯೋ ಉಜ್ಜುಭೂತೇಸು ಉಜುಭೂತೇಸು (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ದದಾತಿ ಛನ್ದಸಾ।

ಅಚ್ಛಾದನಂ ಸಯನಮನ್ನಪಾನಂ ಸಯನಮಥನ್ನಪಾನಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰),

ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಚ ಪಚ್ಚಯಾನಿ॥

‘‘ಚತ್ತಞ್ಚ ಮುತ್ತಞ್ಚ ಅನುಗ್ಗಹೀತಂ ಅನಗ್ಗಹೀತಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰),

ಖೇತ್ತೂಪಮೇ ಅರಹನ್ತೇ ವಿದಿತ್ವಾ।

ಸೋ ದುಚ್ಚಜಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಚಜಿತ್ವಾ,

ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ॥

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಗ್ಗಂ ಗಹಪತಿಂ ವೇಸಾಲಿಕಂ ಇಮಿನಾ ಅನುಮೋದನೀಯೇನ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಕಾಲಕತೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಚ ಉಗ್ಗೋ ಗಹಪತಿ ವೇಸಾಲಿಕೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ಉಗ್ಗೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಉಗ್ಗಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಉಗ್ಗ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ತಗ್ಘ ಮೇ, ಭಗವಾ, ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಗ್ಗಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ಮನಾಪದಾಯೀ ಲಭತೇ ಮನಾಪಂ,

ಅಗ್ಗಸ್ಸ ದಾತಾ ಲಭತೇ ಪುನಗ್ಗಂ।

ವರಸ್ಸ ದಾತಾ ವರಲಾಭಿ ಹೋತಿ,

ಸೇಟ್ಠಂ ದದೋ ಸೇಟ್ಠಮುಪೇತಿ ಠಾನಂ॥

‘‘ಯೋ ಅಗ್ಗದಾಯೀ ವರದಾಯೀ, ಸೇಟ್ಠದಾಯೀ ಚ ಯೋ ನರೋ।

ದೀಘಾಯು ಯಸವಾ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೂಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥ ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಸುತ್ತಂ

೪೫. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಾ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದಾ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರಾ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ ಸುಖವಿಪಾಕಾ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ।

‘‘ಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ…ಪೇ॰…।

‘‘ಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೇತೋಸಮಾಧಿಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಾ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದಾ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರಾ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ ಸುಖವಿಪಾಕಾ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ।

‘‘ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೇಹಿ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನ ಸುಕರಂ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ।

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನ ಸುಕರಂ ಉದಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ; ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ’। ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೇಹಿ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ನ ಸುಕರಂ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ।

‘‘ಮಹೋದಧಿಂ ಅಪರಿಮಿತಂ ಮಹಾಸರಂ,

ಬಹುಭೇರವಂ ರತ್ನಗಣಾನಮಾಲಯಂ।

ನಜ್ಜೋ ಯಥಾ ನರಗಣಸಙ್ಘಸೇವಿತಾ ಮಚ್ಛ ಗಣಸಂಘಸೇವಿತಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰) ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೩೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ,

ಪುಥೂ ಸವನ್ತೀ ಉಪಯನ್ತಿ ಸಾಗರಂ॥

‘‘ಏವಂ ನರಂ ಅನ್ನದಪಾನವತ್ಥದಂ,

ಸೇಯ್ಯಾನಿಸಜ್ಜತ್ಥರಣಸ್ಸ ದಾಯಕಂ।

ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಧಾರಾ ಉಪಯನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಂ,

ನಜ್ಜೋ ಯಥಾ ವಾರಿವಹಾವ ಸಾಗರ’’ನ್ತಿ॥ ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತಂ

೪೬. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ। ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಸುತಸಮ್ಪದಾ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ। ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಧನಸುತ್ತಂ

೪೭. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧನಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಾಧನಂ, ಸೀಲಧನಂ, ಸುತಧನಂ, ಚಾಗಧನಂ, ಪಞ್ಞಾಧನಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಾಧನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದ್ಧಾಧನಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಧನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಧನಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತಧನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧೋ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತಧನಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾಗಧನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾಗಧನಂ।

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾಧನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾಧನಂ। ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಧನಾನೀ’’ತಿ।

ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೫೨ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ತಥಾಗತೇ, ಅಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ।

ಸೀಲಞ್ಚ ಯಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅರಿಯಕನ್ತಂ ಪಸಂಸಿತಂ॥

‘‘ಸಙ್ಘೇ ಪಸಾದೋ ಯಸ್ಸತ್ಥಿ, ಉಜುಭೂತಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ।

ಅದಲಿದ್ದೋತಿ ತಂ ಆಹು, ಅಮೋಘಂ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ॥

‘‘ತಸ್ಮಾ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ಪಸಾದಂ ಧಮ್ಮದಸ್ಸನಂ।

ಅನುಯುಞ್ಜೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ ಸತ್ತಮಂ।

೮. ಅಲಬ್ಭನೀಯಠಾನಸುತ್ತಂ

೪೮. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ‘ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಜೀರೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ‘ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಬ್ಯಾಧೀಯೀ’ತಿ ವ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ‘‘ಮಾ ವ್ಯಾಧೀಯೀ’’ತಿ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) …ಪೇ॰… ‘ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಮೀಯೀ’ತಿ… ‘ಖಯಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಖೀಯೀ’ತಿ… ‘ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ।

‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಮಯ್ಹಮೇವೇಕಸ್ಸ (ಸೀ॰) ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಅಹಞ್ಚೇ (?) ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ ಕಮ್ಮನ್ತೋಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯ (ಕ॰), ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ॰… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ , ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಸುತವತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ । ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಅಬ್ಬಹಿ (ಸೀ॰) ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ। ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ॰… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ। ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತೀ’’’ತಿ।

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ।

ಜಾ॰ ೧.೫.೯೬ ಜಾತಕೇಪಿ ‘‘ನ ಸೋಚನಾಯ ಪರಿದೇವನಾಯ,

ಅತ್ಥೋಧ ಲಬ್ಭಾ ಅತ್ಥೋ ಇಧ ಲಬ್ಭತಿ (ಸ್ಯಾ॰), ಅತ್ಥೋ ಇಧ ಲಬ್ಭಾ (ಪೀ॰) ಅಪಿ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ।

ಸೋಚನ್ತಮೇನಂ ದುಖಿತಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಭವನ್ತಿ॥

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಆಪದಾಸು,

ನ ವೇಧತೀ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಞೂ।

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾಸ್ಸ ದುಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ,

ದಿಸ್ವಾ ಮುಖಂ ಅವಿಕಾರಂ ಪುರಾಣಂ॥

‘‘ಜಪ್ಪೇನ ಮನ್ತೇನ ಸುಭಾಸಿತೇನ,

ಅನುಪ್ಪದಾನೇನ ಪವೇಣಿಯಾ ವಾ।

ಯಥಾ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಯಥಾ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ (ಕ॰) ಲಭೇಥ ಅತ್ಥಂ,

ತಥಾ ತಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯ॥

‘‘ಸಚೇ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ,

ಮಯಾವ ಮಯಾ ವಾ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಏಸ ಅತ್ಥೋ।

ಅಸೋಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸಯೇಯ್ಯ,

ಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ದಾನೀ’’ತಿ॥ ಅಟ್ಠಮಂ।

೯. ಕೋಸಲಸುತ್ತಂ

೪೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ।

(ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ।) ( ) ನತ್ಥಿ (ಸೀ॰) ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಯೇನ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಕೋಸಲಸ್ಸ ಉಪಕಣ್ಣಕೇ ಆರೋಚೇತಿ – ‘‘ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ, ದೇವ ದೇವ ದೇವೀ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰), ಕಾಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸೀದಿ।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ದುಕ್ಖಿಂ ದುಮ್ಮನಂ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧೋಮುಖಂ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಂ ಕೋಸಲಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ‘ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಜೀರೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ…ಪೇ॰… ನ ಸೋಚನಾಯ ಪರಿದೇವನಾಯ…ಪೇ॰… ಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ದಾನೀ’’ತಿ। ನವಮಂ।

೧೦. ನಾರದಸುತ್ತಂ

೫೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ। ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನಹಾಯತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰) ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ರತ್ತಿದಿವಂ (ಕ॰) ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ। ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಪಿಯಕಂ ಕೋಸಾರಕ್ಖಂ ಸೋಕಾರಕ್ಖಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ , ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಆಯಸಾಯ ತೇಲದೋಣಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಆಯಸಾಯ ದೋಣಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಥ, ಯಥಾ ಮಯಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಚಿರತರಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಆಯಸಾಯ ತೇಲದೋಣಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಆಯಸಾಯ ದೋಣಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿ।

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕಸ್ಸ ಕೋಸಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ। ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ। ಕಂ ಕಿಂ (ಕ॰) ನು ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ!

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕಸ್ಸ ಕೋಸಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ। ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಯತ್ತೋ ವ್ಯತ್ತೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰), ಬ್ಯತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰, ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೪೦೭) ಮೇಧಾವೀ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚಿತ್ತಕಥೀ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಭಾನೋ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಬುದ್ಧೋ ಚೇವ (ಕ॰) ಅರಹಾ ಚ’ ಅರಹಾ ಚಾ’ತಿ (?)। ಯಂನೂನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಯೇನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ದೇವ, ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ। ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಯತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚಿತ್ತಕಥೀ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಭಾನೋ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅರಹಾ ಚ’ ಅರಹಾ ಚಾ’ತಿ (?)। ಯದಿ ಪನ ದೇವೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ದೇವೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ , ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಟಿವೇದೇಹಿ। ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಾದಿಸೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ವಿಜಿತೇ ವಸನ್ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ! ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಮಸ್ಸ , ಭನ್ತೇ, ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ। ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಪಿಯಕ, ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಾವಕಾಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಆಯಸ್ಮತಾ ನಾರದೇನ। ಯಸ್ಸದಾನಿ ದೇವೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯುತ್ತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ। ಯಸ್ಸದಾನಿ ದೇವೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಭದ್ರಂ ಯಾನಂ ಭದ್ರಂ ಭದ್ರಂ ಯಾನಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಕ॰), ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ (ಪೀ॰) ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭದ್ರೇಹಿ ಭದ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋ ತೇನ ಪಾಯಾಸಿ ಮಹಚ್ಚಾ ಮಹಚ್ಚ (ಬಹೂಸು) ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ದಸ್ಸನಾಯ। ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಆರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ‘ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಜೀರೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ‘ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಬ್ಯಾಧೀಯೀ’ತಿ…ಪೇ॰… ‘ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಮೀಯೀ’ತಿ… ‘ಖಯಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಖೀಯೀ’ತಿ… ‘ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ।

‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ , ಮಹಾರಾಜ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ॰… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಸುತವತೋ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ। ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ’’’।

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ॰… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ। ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ। ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ। ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ ’’’।

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚ ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ।

‘‘ನ ಸೋಚನಾಯ ಪರಿದೇವನಾಯ,

ಅತ್ಥೋಧ ಲಬ್ಭಾ ಅಪಿ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ।

ಸೋಚನ್ತಮೇನಂ ದುಖಿತಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಭವನ್ತಿ॥

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಆಪದಾಸು,

ನ ವೇಧತೀ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಞೂ।

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾಸ್ಸ ದುಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ,

ದಿಸ್ವಾ ಮುಖಂ ಅವಿಕಾರಂ ಪುರಾಣಂ॥

‘‘ಜಪ್ಪೇನ ಮನ್ತೇನ ಸುಭಾಸಿತೇನ,

ಅನುಪ್ಪದಾನೇನ ಪವೇಣಿಯಾ ವಾ।

ಯಥಾ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಲಭೇಥ ಅತ್ಥಂ,

ತಥಾ ತಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯ॥

‘‘ಸಚೇ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ,

ಮಯಾವ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಏಸ ಅತ್ಥೋ।

ಅಸೋಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸಯೇಯ್ಯ,

ಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ದಾನೀ’’ತಿ ಜಾ॰ ೧ ಜಾತಕೇಪಿ॥

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನಾಮೋ ಕೋ ನು ಖೋ (ಸೀ॰ ಪೀ॰) ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ ನಾಮ ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ। ‘‘ತಗ್ಘ, ಭನ್ತೇ, ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ ತಗ್ಘ ಭನ್ತೇ ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ, ತಗ್ಘ ಭನ್ತೇ ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰ ಪೀ॰)! ಇಮಞ್ಹಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ।

ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಪಿಯಕಂ ಕೋಸಾರಕ್ಖಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಝಾಪೇಥ; ಥೂಪಞ್ಚಸ್ಸಾ ಕರೋಥ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ದಾನಿ ಮಯಂ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮ ಚೇವ ವಿಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮ ಭತ್ತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ದಸಮಂ।

ಮುಣ್ಡರಾಜವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಆದಿಯೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಇಟ್ಠಾ, ಮನಾಪದಾಯೀಭಿಸನ್ದಂ।

ಸಮ್ಪದಾ ಚ ಧನಂ ಠಾನಂ, ಕೋಸಲೋ ನಾರದೇನ ಚಾತಿ॥

ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ ಸಮತ್ತಂ।

೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ