೨. ಬಲವಗ್ಗೋ
೧. ಅನನುಸ್ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ತಥಾ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ। ತಥಾ ಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ। ತಥಲಕ್ಖಣಂ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ। ತಥಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ತಥಾಗತೋ। ತಥದಸ್ಸಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ। ತಥಾವಾದಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ। ತಥಾಕಾರಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ। ಅಭಿಭವನಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ, ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಸಭಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಪರತೋ ದಸ್ಸಿತಬಲಯೋಗೇನ ‘‘ದಸಬಲೋಹ’’ನ್ತಿ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ। ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೇಟ್ಠಪರಿಯಾಯೋ। ಬ್ರಹ್ಮಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಟ್ಠಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ। ಚಕ್ಕಞ್ಚೇತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ।
ಅನನುಸ್ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯೇ ಕಾಮಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಥಿರಭಾವೋಪಿ ಬಲಟ್ಠೋ ಏವ, ಪಟಿಪಕ್ಖೇಹಿ ಪನ ಅಕಮ್ಪನೀಯತ್ತಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಬಲಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚೇ ನ ಕಮ್ಪತೀ’’ತಿ।
ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ವಿತ್ಥತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಸತಿಯಾ ನೇಪಕ್ಕೇನ, ತಿಕ್ಖವಿಸದಸೂರಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನೇಪಕ್ಕಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಸತಿ ಅಞ್ಞೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸತಿಮಾತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಸವಿಸೇಸಾ ಸತಿ ಗಹಿತಾತಿ ಪರತೋಪಿ ‘‘ಚಿರಕತಮ್ಪಿ ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾ’’ತಿ ಸತಿಕಿಚ್ಚಮೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ, ನ ಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನಾತಿ ಸತಿಯಾ ನೇಪಕ್ಕಭಾವೇನಾತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ಲಬ್ಭತೇವ। ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸವಸೇನ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಸತಿಯಾ ಬಲವಭಾವೋ। ತಥಾ ಹಿ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನಪಿ ಸಜ್ಝಾಯನಸಮ್ಮಸನಾನಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ।
ಚಿರಕತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ಕಾಯೇನ ಚಿರಕತಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದಿಮಹಾವತ್ತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣಂ। ಚಿರಭಾಸಿತಮ್ಪೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಪರೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ಚಿರಭಾಸಿತಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉದ್ದಿಸನಉದ್ದಿಸಾಪನಧಮ್ಮಾಸಾರಣಧಮ್ಮದೇಸನಾಉಪನಿಸಿನ್ನಕಪರಿಕಥಾಅನುಮೋದನೀಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ। ಸರಿತಾ ಅನುಸ್ಸರಿತಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇನ ಚಿರಕತೇ ಕಾಯೋ ನಾಮ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ಚಿರಭಾಸಿತೇ ವಾಚಾ ನಾಮ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ರೂಪಂ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಕಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಅರೂಪಂ। ಇತಿ ಇಮೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏವಂ ನಿರುದ್ಧಾತಿ ಸರತಿ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಚ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಹಿ ಸತಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತಾಯ ಸತಿಯಾ ಏಸ ಸಕಿಂ ಸರಣೇನ ಸರಿತಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರಣೇನ ಅನುಸ್ಸರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ವಿತ್ಥತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫-೧೦. ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೫-೨೦. ಪಞ್ಚಮೇ ಸವಿಸಯಸ್ಮಿಂಯೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಏವ। ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಕಥೇತುನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇ ಚ ತೇನ ತೇನ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೇನ ಕಥೇತುಂ। ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗೇಸೂತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸೇವೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಕಾರಣೇಸು। ಕಾಮಞ್ಚ ತೇಸು ಸತಿಆದಯೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾವ ತೇಹಿ ವಿನಾ ತೇಸಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಏತ್ಥ ಸದ್ಧಾಬಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಬಲೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಚತೂಸು ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಸೂತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಭಾವನಾಯ। ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸೂತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಅಙ್ಗೇಸು ಸದ್ಧಾ ವಿಯ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಭಾವನಾಯ ವೀರಿಯಂ ವಿಯ ಚ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೭೩; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦೬) ವಚನತೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸತಿ ಅಧಿಕಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ಸಮಾಧಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸಮಾಧಿ, ‘‘ಅರಿಯಸಚ್ಚಭಾವನಾ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅಧಿಕಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋ। ಅಧಿಗಮಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾನಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಬಲಾನಂ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಸಮತಾವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಏತ್ಥ ಸದ್ಧಾಬಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಏತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ।
ಇದಾನಿ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತಿರೇಕಕಿಚ್ಚತಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಿದಂ ಉಪಮಾ ಸಂಸನ್ದನಂ – ರಾಜಪಞ್ಚಮಸಹಾಯಾ ವಿಯ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚಕಾನಿ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ। ನೇಸಂ ಕೀಳನತ್ಥಂ ಏಕಜ್ಝಂ ವೀಥಿಓತರಣಂ ವಿಯ ಬಲಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಓತರಣಂ, ಸಹಾಯೇಸು ಪಠಮಾದೀನಂ ಯಥಾಸಕಂ ಗೇಹೇವ ವಿಚಾರಣಾ ವಿಯ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಅಙ್ಗಾದೀನಿ ಪತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ। ಸಹಾಯೇಸು ಇತರೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ವಿಯ ಸೇಸಬಲಾನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತದನ್ವಯತಾ, ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಸ್ಸ ಬಲಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಾನುಗತಾ। ನ ಹಿ ತದಾ ತೇಸಂ ಸಸಮ್ಭಾರಪಥವೀಆದೀಸು ಆಪಾದೀನಂ ವಿಯ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಸದ್ಧಾದೀನಂಯೇವ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ವಿಭೂತಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಪುರೇತರಂ ತಥಾಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅಭಿಸಙ್ಖತತ್ತಾ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಭಾವನಾ ವಿಸೇಸತೋ ಪಞ್ಞುತ್ತರಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ರಾಜಾನಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಛಟ್ಠಾದೀನಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನಿ।
ದಟ್ಠಬ್ಬಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಬಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।