೩. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಗ್ಗೋ
೧-೨. ಪಠಮಅಗಾರವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧-೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅಭಿಸಮಾಚಾರೇ ಉತ್ತಮಸಮಾಚಾರೇ ಭವಂ। ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ತವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಸೀಲ’’ನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ। ದುತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಪಠಮಅಗಾರವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩-೪. ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೩-೨೪. ತತಿಯೇ ನ ಚ ಪಭಾವನ್ತನ್ತಿ ನ ಚ ಪಭಾಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಪಭಿಜ್ಜನಸಭಾವನ್ತಿ ತಾಪೇತ್ವಾ ತಾಳಕಜ್ಜನಪಭಙ್ಗುರಂ। ಅವಸೇಸಂ ಲೋಹನ್ತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಸಜಾತಿಲೋಹಂ, ವಿಜಾತಿಲೋಹಂ, ಪಿಸಾಚಲೋಹಂ, ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹನ್ತಿ ಏವಂಪಭೇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಲೋಹಂ। ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ನನು ಲೋಕಿಯಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನೇನೇವ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸನ್ತಾನೇ ನೀವರಣಾನಿ ಲದ್ಧಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಿ, ತತ್ಥ ಮಹಗ್ಗತಕುಸಲಸ್ಸಪಿ ಅಸಮ್ಭವೋ, ಪಗೇವ ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲಸ್ಸ। ಪರಿತ್ತಕುಸಲಂ ಪನ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ನೀವರಣೇಹಿ ಉಪಹತೇ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಹೋನ್ತಂ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧದೀಪಕಪಲ್ಲಿಕವಟ್ಟಿತೇಲಾದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಪದೀಪೋ ವಿಯ। ಅಪಿಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನೇನೇವ ತೇಸಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯದಗ್ಗೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಆರಮ್ಮಣೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಚತುತ್ಥೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಅನುಗ್ಗಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿಆದಿನಾ ಅಙ್ಗುತ್ತರಭಾಣಕಾನಂ ಮತೇನ ಅಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೫೨) –
‘‘ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಫಲಕ್ಖಣೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಫಲಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಫಲಾ। ತದೇವ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಂ ಆನಿಸಂಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಫಲಾನಿಸಂಸಾ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಚತುತ್ಥಫಲಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ, ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ‘‘ಸೀಲಾನುಗ್ಗಹಿತಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸೀಲನ್ತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಸುತನ್ತಿ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ। ಸಾಕಚ್ಛಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಖಲನಪಕ್ಖಲನಚ್ಛೇದನಕಥಾ। ಸಮಥೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ। ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಸತ್ತವಿಧಾ ಅನುಪಸ್ಸನಾ। ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಞ್ಹಿ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ, ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಖಲನಪಕ್ಖಲನಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಿಕಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಸತ್ತವಿಧಂ ಅನುಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಫಲಂ ದೇತಿ।
‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಮಧುರಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಅಮ್ಬಪೋತಕಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಉದಕಕೋಟ್ಠಕಂ ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧತಿ, ಘಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚತಿ, ಉದಕಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಂ ಮರಿಯಾದಂ ಥಿರಂ ಕರೋತಿ। ಯಾ ಹೋತಿ ಸಮೀಪೇ ವಲ್ಲಿ ವಾ ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕೋ ವಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೋ ವಾ ಮಕ್ಕಟಕಜಾಲಂ ವಾ, ತಂ ಅಪನೇತಿ, ಖಣಿತ್ತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಮೂಲಾನಿ ಪರಿಖಣತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಾರಣಾನಿ ಕರೋತೋ ಸೋ ಅಮ್ಬೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಕೋಟ್ಠಕಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಹಿ ಸೀಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉದಕಸಿಞ್ಚನಂ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ, ಮರಿಯಾದಾಯ ಥಿರಭಾವಕರಣಂ ವಿಯ ಸಮಥೋ, ಸಮೀಪೇ ವಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಹರಣಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಖಲನಪಕ್ಖಲನಚ್ಛೇದನಂ, ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಖಣಿತ್ತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೂಲಖಣನಂ ವಿಯ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಭಾವನಾ, ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮಧುರಫಲದಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅರಹತ್ತಫಲದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ಲದ್ಧೂಪಕಾರಾತಿ ಯಥಾರಹಂ ನಿಸ್ಸಯಾದಿವಸೇನ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ। ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗ್ಗಹಿತಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀಸು ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ಫಲಕ್ಖಣೇತಿ ಅನನ್ತರಂ ಕಾಲನ್ತರೇ ಚಾತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಫಲಕ್ಖಣೇ। ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚೇತೋವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅಗ್ಗಫಲಪಞ್ಞಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಫಲಧಮ್ಮಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಫಲಂ ಅಸ್ಸಾತಿ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಫಲಂ ಆನಿಸಂಸೋ’’ತಿ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಚೇತಸೋ ವಿಮುಚ್ಚನಸಙ್ಖಾತಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಸಞ್ಞಿತಂ ಪಹಾನಂ ಫಲಂ ಆನಿಸಂಸೋ ಚಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಇಧ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಪಹಾನಮತ್ತಂ ಗಹಿತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಹಾಯಕಧಮ್ಮಾ। ಅಞ್ಞಥಾ ಫಲಧಮ್ಮಾ ಏವ ಆನಿಸಂಸೋತಿ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಪುನವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ। ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಾನಿಸಂಸಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಸೀಲಸಭಾವತ್ತಾ ವಿಸೇಸತೋ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಉಪಕಾರಾ, ತಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಝಾನಸಭಾವತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಅಪ್ಪನಾ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಸಮ್ಮಾಸತಿಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಾ ಪನ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ।
ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ। ಸುತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಆರೋಚನವಸೇನ ಸಹ ಕಥನಂ ಸಂಕಥಾ, ಸಂಕಥಾವ ಸಾಕಚ್ಛಾ। ಇಧ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ॰… ಕಥಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಏಕವಾರಂ ವಿಧಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನಂ ಖಲನಂ, ಅನೇಕವಾರಂ ಪಕ್ಖಲನಂ, ತದುಭಯಸ್ಸ ವಿಚ್ಛೇದನೀ ಅಪನಯನೀ ಕಥಾ ಖಲನಪಕ್ಖಲನಚ್ಛೇದನಕಥಾ। ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಬ್ರೂಹೇನ್ತಸ್ಸ ಚ। ಸುಣನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯಥಾಉಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಫಾತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸ। ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಅನ್ತ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥಜೋತನೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಹಿ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಅಮ್ಬೂಪಮಾ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಉದಕಕೋಟ್ಠಕನ್ತಿ ಜಲಾವಾಟಂ। ಥಿರಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧತೀತಿ ಅಸಿಥಿಲಂ ದಳ್ಹಂ ನಾತಿಮಹನ್ತಂ ನಾತಿಖುದ್ದಕಂ ಕತ್ವಾ ಯೋಜೇತಿ। ಥಿರಂ ಕರೋತೀತಿ ಉದಕಸಿಞ್ಚನಕಾಲೇ ತತೋ ತತೋ ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಂ ಜಲಾವಾಟಪಾಳಿಂ ಥಿರತರಂ ಕರೋತಿ। ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ಅಮ್ಬಗಚ್ಛಸ್ಸ ಸುಕ್ಖಕೋ ಸಾಖಾಸೀಸಕೋ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೋತಿ ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೋ। ಖಣಿತ್ತಿನ್ತಿ ಕುದಾಲಂ। ಕೋಟ್ಠಕಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಸೀಲಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಡ್ಢನೂಪಾಯಸ್ಸ ಮೂಲಭಾವತೋ। ಉದಕಸಿಞ್ಚನಂ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಭಾವನಾಯ ಪರಿಬ್ರೂಹನತೋ। ಮರಿಯಾದಾಯ ಥಿರಭಾವಕರಣಂ ವಿಯ ಸಮಥೋ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಸೀಲಮರಿಯಾದಾಯ ದಳ್ಹೀಭಾವಾಪಾದನತೋ। ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲಂ ಥಿರತರಂ ಹೋತಿ। ಸಮೀಪೇ ವಲ್ಲಿಆದೀನಂ ಹರಣಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಖಲನಪಕ್ಖಲನಚ್ಛೇದನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಭಾವನಾಯ ವಿಬನ್ಧನಾಪನಯನತೋ। ಮೂಲಖಣನಂ ವಿಯ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ಭಾವನಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಬನ್ಧಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತಾನಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಲಿಖಣನತೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಯಥಾಸುತೇ ಅತ್ಥೇ ಸಾಕಚ್ಛಾಸಮಾಪಜ್ಜನಂ, ತತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಸೋಧನೇನ ಸಮಥನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾರಿಪೂರಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ
ಅನುಗ್ಗಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬. ಛಟ್ಠೇ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ವಿಮುಚ್ಚನಸ್ಸ ಆಯತನಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಾನೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಮುಚ್ಚನಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ। ಪಾಳಿಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಧ ಸೀಲಂ ಆಗತಂ, ಇಧ ಸಮಾಧಿ, ಇಧ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂತಂಪಾಳಿಅತ್ಥಂ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ। ಪಾಳಿಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತದತ್ಥಬೋಧಿನಿಂ ಪಾಳಿಂ ಯಾಥಾವತೋ ಉಪಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ। ತರುಣಪೀತೀತಿ ಸಞ್ಜಾತಮತ್ತಾ ಮುದುಕಾ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ। ಕಥಂ ಜಾಯತಿ? ಯಥಾದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ತದನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯವಾಚಾಮನೋಸಮಾಚಾರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಮೋದಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ। ತುಟ್ಠಾಕಾರಭೂತಾ ಬಲವಪೀತೀತಿ ಪುರಿಮುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ವಸೇನ ಲದ್ಧಾಸೇವನತ್ತಾ ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠಾಕಾರಭೂತಾ ಕಾಯಚಿತ್ತದರಥಸ್ಸ ಪಸ್ಸಮ್ಭನಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಬಲಪ್ಪತ್ತಾ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ। ಯಸ್ಮಾ ನಾಮಕಾಯೇ ಪಸ್ಸದ್ಧೇ ರೂಪಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಏವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಮಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ’’ಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ।
ಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಚೇತಸಿಕಂ ನಿರಾಮಿಸಸುಖಂ ಪಟಿಲಭತಿ ವಿನ್ದತಿ। ಸಮಾಧಿಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಅಥ ಖೋ ಅನುತ್ತರಸಮಾಧೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅರಹತ್ತ…ಪೇ॰… ಸಮಾಧಿಯತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸಂ ದೇಸನಾಯಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸಮಾಧಿಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವವಿಭಾವನಂ, ಯಂ ತಥಾ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಭಾವೋ। ಓಸಕ್ಕಿತುನ್ತಿ ದಸ್ಸಿತುಂ। ಸಮಾಧಿಯೇವ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಪಾಳಿಯಾ ಆರುಳ್ಹೋ ಸಮಾಧಿ ಏವ ಪರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಾವನಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವತೋ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿಆದಿ।
ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಸತ್ತಮೇ ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಸುಖತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸುಖೋ’’ತಿ। ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಲದ್ಧಾಸೇವನತಾಯ ಸನ್ತಪಣೀತತರಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಮೋ…ಪೇ॰… ಸುಖವಿಪಾಕೋ’’ತಿ। ಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನೇನ ಲದ್ಧತ್ತಾ। ‘‘ಕಿಲೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಭಾವನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಭಾವಂ। ಲದ್ಧತ್ತಾ ಪತ್ತತ್ತಾ ತಬ್ಭಾವಂ ಉಪಗತತ್ತಾ। ಲೋಕಿಯಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಾನಿ ನೀವರಣಪಠಮಜ್ಝಾನನಿಕನ್ತಿಆದೀನಿ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ಅಞ್ಞೇ ಕಿಲೇಸಾ ವಾರೇತಬ್ಬಾ। ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಸಬ್ಬಕಿಲೇಸತ್ತಾ ನ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ ವಾರೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಚ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಿತತ್ತಾ ಚ ಅಪರಿಹಾನಿವಸೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಿತತ್ತಾ ನ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ। ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತ್ತಾತಿ ಏತೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತಮಾನಾಯಪಿ ಸತಿಯಾ ಸತಿಬಹುಲತಾಯ ಸತೋ ಏವ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲವಸೇನಾತಿ ಏತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸೇಸೇಸೂತಿ ಞಾಣೇಸು।
ಸಮಾಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮-೯. ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೮-೨೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಕರಜಕಾಯೋ, ತದುಪನಿಸ್ಸಯೋ ಚತುಸನ್ತತಿರೂಪಸಮುದಾಯೋ। ಕಾಮಂ ನಾಮಕಾಯೋಪಿ ವಿವೇಕಜೇನ ಪೀತಿಸುಖೇನ ತಥಾಲದ್ಧೂಪಕಾರೋ, ‘‘ಅಭಿಸನ್ದೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಪನ ರೂಪಕಾಯೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಂ ಕರಜಕಾಯ’’ನ್ತಿ। ಅಭಿಸನ್ದೇತೀತಿ ಅಭಿಸನ್ದನಂ ಕರೋತಿ। ತಂ ಪನ ಅಭಿಸನ್ದನಂ ಝಾನಮಯೇನ ಪೀತಿಸುಖೇನ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ತಿನ್ತಭಾವಾಪಾದನಂ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಲೂಖಭಾವಾಪನಯನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಮೇತೀ’’ತಿಆದಿ। ತಯಿದಂ ಅಭಿಸನ್ದನಂ ಅತ್ಥತೋ ಯಥಾವುತ್ತಪೀತಿಸುಖಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಪ್ಫರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಪರಿಸನ್ದೇತೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಬ್ಬಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬಾವಾ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾವತೋ। ಅವಯವಾವಯವಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅವಯವಿನಿ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಅವಯವವಿಸಯೋ ಸಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸವತೋ’’ತಿ। ಅಫುಟಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಕಮ್ಮಜರೂಪಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಜರೂಪಸ್ಸ ಅಭಿಬ್ಯಾಪನತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಾದಿನ್ನಕಸನ್ತತೀ’’ತಿಆದಿ।
ಛೇಕೋತಿ ‘‘ಪಟಿಬಲೋ’’ತಿಆದಿ। ಕಂಸ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಮಹತಿಯಾ ಕಂಸಪಾತಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೬೧) ಸುವಣ್ಣೇ ಆಗತೋ।‘‘ಕಂಸೋ ಉಪಹತೋ ಯಥಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಪ॰ ೧೩೪) ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹೇ। ಕತ್ಥಚಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತೇ ‘‘ಉಪಕಂಸೋ ನಾಮ ರಾಜಾಸಿ, ಮಹಾಕಂಸಸ್ಸ ಅತ್ರಜೋ’’ತಿಆದಿ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪.೧೦.೧೬೪ ಘಟಪಣ್ಡಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ)। ಇಧ ಪನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಹೇತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಲೋಹೇನ ಕತಭಾಜನೇ’’ತಿ। ಸ್ನೇಹಾನುಗತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಅನುಪ್ಪವಿಸನವಸೇನ ಗತಾ ಉಪಗತಾ। ಸ್ನೇಹಪರೇತಾತಿ ಉದಕಸಿನೇಹೇನ ಪರಿತೋ ಗತಾ ಸಮನ್ತತೋ ಫುಟಾ। ತತೋ ಏವ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಾ ಫುಟಾ ಸ್ನೇಹೇನ। ಏತೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಉದಕೇನ ತೇಮಿತಭಾವಮಾಹ। ನ ಚ ಪಗ್ಘರಿಣೀತಿ ಏತೇನ ತಿನ್ತಸ್ಸಪಿ ತಸ್ಸ ಘನಥದ್ಧಭಾವಂ ವದತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಬಿನ್ದುಬಿನ್ದೂ’’ತಿಆದಿ।
ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಉದಕಸಿರಾಹಿ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಉಬ್ಭಿದಂ, ಉಬ್ಭಿದಂ ಉದಕಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಉಬ್ಭಿದೋದಕೋ। ಉಬ್ಭಿನ್ನಉದಕೋತಿ ನದೀತೀರೇ ಖತಕೂಪಕೋ ವಿಯ ಉಬ್ಭಿಜ್ಜನಕಉದಕೋ। ಉಗ್ಗಚ್ಛನಉದಕೋತಿ ಧಾರಾವಸೇನ ಉಟ್ಠಹನಉದಕೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಉಬ್ಭಿದೋದಕೋವ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಉಗ್ಗಚ್ಛನಉದಕಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಧಾರಾನಿಪಾತಬುಬ್ಬುಳಕೇಹೀತಿ ಧಾರಾನಿಪಾತೇಹಿ ಚ ಉದಕಬುಬ್ಬುಳೇಹಿ ಚ। ‘‘ಫೇಣಪಟಲೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಮೇವ ಅಪರಿಕ್ಖೋಭತಾಯ ನಿಚ್ಚಲಮೇವ, ಸುಪ್ಪಸನ್ನಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಅಭಿಸನ್ದೇತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ।
ಉಪ್ಪಲಾನೀತಿ ಉಪ್ಪಲಗಚ್ಛಾನಿ। ಸೇತರತ್ತನೀಲೇಸೂತಿ ಉಪ್ಪಲೇಸು, ಸೇತುಪ್ಪಲರತ್ತುಪ್ಪಲನೀಲುಪ್ಪಲೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪ್ಪಲಂ ಉಪ್ಪಲಮೇವ ಸಾಮಞ್ಞಗ್ಗಹಣತೋ। ಸತಪತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತ-ಸದ್ದೋ ಬಹುಪರಿಯಾಯೋ ‘‘ಸತಗ್ಘೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ತೇನ ಅನೇಕಸತಪತ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ಲೋಕೇ ಪನ ರತ್ತಂ ಪದುಮಂ, ಸೇತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ ಯಾವ ಚ ಮೂಲಾ ಉದಕೇನ ಅಭಿಸನ್ದನಾದಿಸಮ್ಭವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉದಕಾನುಗ್ಗತಗ್ಗಹಣಂ। ಇಧ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ವಿಯ ಕರಜಕಾಯೋ, ಉದಕಂ ವಿಯ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ।
ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಮಾಹ, ತಞ್ಚ ರಾಗಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಮಲಾಪಗಮತೋ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ನಿಮ್ಮಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಟ್ಠೇನ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಏವ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇನ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋ ಪರಿಯೋದಾತತಾ ಸುಧನ್ತಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ನಿಘಂಸನೇನ ಪಭಸ್ಸರತಾ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಪಭಸ್ಸರಟ್ಠೇನ ಪರಿಯೋದಾತಂ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಇದನ್ತಿ ಓದಾತವಚನಂ। ಉತುಫರಣತ್ಥನ್ತಿ ಉತುನೋ ಫರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಉತುಫರಣಂ ನ ಹೋತಿ ಸೇಸನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಙ್ಖಣ …ಪೇ॰… ಬಲವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ। ವತ್ಥಂ ವಿಯ ಕರಜಕಾಯೋತಿ ಯೋಗಿನೋ ಕರಜಕಾಯೋ ವತ್ಥಂ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ಉತುಫರಣಸದಿಸೇನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖೇನ ಫರಿತಬ್ಬತ್ತಾ। ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸರೀರಂ ವಿಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಉತುಫರಣಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭಾವತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ ಚೇತೋಗಹಣೇನ ಝಾನಸುಖಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉತುಫರಣಂ ವಿಯ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸುಖ’’ನ್ತಿ। ನನು ಚ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ಸುಖಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಸಾತಲಕ್ಖಣಸನ್ತಸಭಾವತ್ತಾ ಪನೇತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೩೨) ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಾ ಪನ ಸನ್ತತ್ತಾ, ಸುಖಮಿಚ್ಚೇವ ಭಾಸಿತಾ’’ತಿ।
ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣನಿಮಿತ್ತಂ। ಸಮಭರಿತೋತಿ ಸಮಪುಣ್ಣೋ।
ಮಣ್ಡಭೂಮೀತಿ ಪಪಾವಣ್ಣಭೂಮಿ। ಯತ್ಥ ಸಲಿಲಸಿಞ್ಚನೇನ ವಿನಾವ ಸಸ್ಸಾನಿ ಠಿತಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಯುಗೇ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ ಯೋಗ್ಗಾನಿ, ತೇಸಂ ಆಚರಿಯೋ ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋ। ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನತೋ ಹತ್ಥಿಆದಯೋಪಿ ‘‘ಯೋಗ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ’’ತಿ। ಯೇನ ಯೇನಾತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ। ಯಂ ಯಂ ಗತಿನ್ತಿ ಜವಸಮಜವಾದಿಭೇದಾಸು ಗತೀಸು ಯಂ ಯಂ ಗತಿಂ। ನವಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦. ದಸಮೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಉಚ್ಚೋ ಪತ್ಥಟೋ ಮಹನ್ತೋ ವಿನಿಬ್ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಸದ್ದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ। ವಚೀಘೋಸೋಪಿ ಹಿ ಬಹೂಹಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಪವತ್ತಿತೋ ಅತ್ಥತೋ ಸದ್ದತೋ ಚ ದುರವಬೋಧೋ ಕೇವಲಂ ಮಹಾನಿಗ್ಘೋಸೋ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಸೋತಪಥಮಾಗಚ್ಛತಿ। ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇತಿ ಮಚ್ಛಾನಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ವಿಯ ಗಹಣೇ, ಮಚ್ಛಾನಂ ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನೇ। ಕೇವಟ್ಟಾನಞ್ಹಿ ಮಚ್ಛಪಚ್ಛಿಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಮಚ್ಛಂ ದೇಹಿ, ಏಕಂ ಮಚ್ಛಫಾಲಂ ದೇಹೀ’’ತಿ, ‘‘ಏತಸ್ಸ ತೇ ಮಹಾ ದಿನ್ನೋ, ಮಯ್ಹಂ ಖುದ್ದಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಮಚ್ಛಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಜಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕೇವಟ್ಟಾ ಚೇವ ಅಞ್ಞೇ ಚ ‘‘ಪವಿಟ್ಠೋ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಅಸುಚಿಸುಖನ್ತಿ ಕಾಯಾಸುಚಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ। ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸಾತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕತೋ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕತೋ ಚ ವಿಗತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ। ಉಪಸಮಸುಖಸ್ಸಾತಿ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮಾವಹಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ। ಸಮ್ಬೋಧಸುಖನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಪ್ಪತ್ತತ್ಥಾಯ ಸುಖಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।