೨. ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗೋ
೧. ಪಠಮಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾತಿ ಅನುಸ್ಸರಣಾರಹಾ। ಮಿಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಮಿತ್ತಭಾವೋ। ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ। ಇಮಾನೀತಿ ಮೇತ್ತಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಸೇನ ಆಗತಾನಿ ತೇಸಂ ಸೇಟ್ಠಪರಿಸಭಾವತೋ। ಯಥಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಿಹೀಸುಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಚತುಪರಿಸಸಾಧಾರಣತ್ತಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘‘ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ…ಪೇ॰… ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ। ಭತ್ತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾ ಚೇತಿಯಬೋಧೀನಂ ವನ್ದನಾ ಮೇತ್ತಾಸಿದ್ಧಾತಿ ಕತ್ವಾ ತದತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೇತಿಯಬೋಧಿಭಿಕ್ಖೂಸು ವುತ್ತಾವಸೇಸಾಪಚಾಯನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಕಥಿಯಮಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇಪಿಟಕಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಪುಚ್ಛನಅತ್ಥಕಥನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಮೇವ ಮೇತ್ತಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪವತ್ತಿತಬ್ಬತೋ। ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನೀತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋಸುಚರಿತಾನಿ। ಚಿನ್ತನನ್ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮನೋಕಮ್ಮಂ, ಪಗೇವ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಭಾವನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಆವೀತಿ ಪಕಾಸಂ। ಪಕಾಸಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ। ರಹೋತಿ ಅಪ್ಪಕಾಸಂ। ಅಪ್ಪಕಾಸತಾ ಚ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ। ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ತೇಸಂ ಪುರತೋ। ತೇಸು ಕರೋನ್ತೇಸುಯೇವ ಹಿ ಸಹಾಯಭಾವಗಮನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಉಭಯೇಹೀತಿ ನವಕೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಚ। ಪಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ‘‘ದೇವೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಗುಣೇಹಿ ಥಿರಭಾವಜೋತನಂ ‘‘ದೇವತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಚನಂ। ಮಮತ್ತಬೋಧನಂ ವಚನಂ ಮಮಾಯನವಚನಂ। ಏಕನ್ತಪರಮ್ಮುಖಸ್ಸ ಮನೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತಾ ನಾಮ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಲೋಕೇ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಪಞ್ಞಾತಂ। ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದೀನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಏವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಯನಾನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಕಾಮಂ ಮೇತ್ತಾಸಿನೇಹಸಿನಿದ್ಧಾನಂ ನಯನಾನಂ ಉಮ್ಮೀಲನಾ ಪಸನ್ನೇನ ಮುಖೇನ ಓಲೋಕನಞ್ಚ ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ನಾಮಾ’’ತಿ।
ಲಾಭ-ಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ, ಭೋ, ಲದ್ಧೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಸೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತೀತಕಾಲಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚೀವರಾದಯೋ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ। ಧಮ್ಮತೋ ಆಗತಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಗಮನಾ ಪಚ್ಚಯಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’’ತಿ। ಇಮಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಹನಾದೀ’’ತಿಆದಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಾನಿ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನನ್ತಿ ಏತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನಪಿ ವಿಭಜನಂ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನಾಮ, ಪಗೇವ ಪಯೋಗತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನಪುಬ್ಬಕಂ ವಾ ಕಾಯೇನ ವಿಭಜನನ್ತಿ ಮೂಲಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಭಜನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ಪಟಿವಿಭಾಗೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ಲಾಭಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಕಮ್ಮನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ। ತಂ ನೇವ ಗಿಹೀನಂ ದೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಜೀವಸೋಧನತ್ಥಂ। ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ…ಪೇ॰… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಆಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಧಾರಣಬುದ್ಧಿಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ। ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ಸುಕರಾ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಚಸ್ಸ ಪೂರೋ ಹೋತಿ।
ಅಥ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ…ಪೇ॰… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸಾಧಾರಣತೋ ಠಪನಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಕಾಲೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಾಲೋ। ತದುಭಯಂ ಪನ ತಾದಿಸೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ವಿನಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೋ ಪುರಿಮಕಾಲೋ। ತಯಿದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪುಬ್ಬೇವಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹೋತಿ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಾಧಾರಣಂ ಹೋತೂತಿ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ। ಏವಂ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲಾಭಂ ಓಸಾರಣಲಕ್ಖಣಂ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಸಾಧಾರಣಭೋಗೀ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗೀ ಚ ಹೋತಿ।
ಇಮಂ ಪನ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಚತುತ್ಥಂ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಧಮಂ। ನ ಹಿ…ಪೇ॰… ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಆರಮ್ಭೋಪಿ ತಾವ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಕುತೋ ಪೂರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋತಿ ಇಮಿನಾ ಲಾಭಸ್ಸ ಧಮ್ಮಿಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವತ್ತಂ ಅಖಣ್ಡೇನ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭತ್ತಭೋಗಿತಂ ಸಾಧಾರಣಭೋಗಿತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸತಿ ಪನ ತದುಭಯೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪೂರಿತೋ ಏವ ‘‘ಪೂರೇತೀ’’ತಿ। ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಿತುನೋ, ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅವಸ್ಸಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಪನಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದಿನ್ನತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಲಿಬೋಧಜಗ್ಗನಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ವಟ್ಟತಿ ಅಮುತ್ತಪಲಿಬೋಧಸ್ಸ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ। ಯದಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಪೂರೇನ್ತಸ್ಸ ಓದಿಸ್ಸಕದಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಇಮಿನಾ ಓದಿಸ್ಸಕದಾನಂ ಪನಸ್ಸ ನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾರಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಿಲಾನಾದೀನಞ್ಹಿ ಓದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಭಾಗಪಕ್ಖಿಕಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ। ಬ್ಯತಿರೇಕಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಪಟಿಭಾಗೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅವಸೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಅದಾತುಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ದಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಕರುಣಾಯನವಸೇನ, ನ ವತ್ತಪರಿಪೂರಣವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಿಕಸ್ಸ ಸತಿ ಸಮ್ಭವೇ ದಾತಬ್ಬಂ। ದಾನಞ್ಹಿ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿವಾರಿತಂ।
ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯಾತಿ ಸಾರಣೀಯಪೂರಣವಿಧಿಮ್ಹಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ, ಸುಕುಸಲಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಕೋಸಲ್ಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾಯ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ದ್ವಾದಸಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ ಪೂರೇಹಿ, ನ ತತೋ ಓರನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ದುಪ್ಪೂರತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇಹಿಪಿ ತಾವಗರುತರೇಹಿ ಫಲಾನಿಸಂಸೇಹಿ ಅನುಗತೋತಿ ತಂಸಮಙ್ಗೀ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸೇಸಲಾಭೀ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಯ ಲೋಕೇ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ದುಪ್ಪಜಹದಾನಮಯಸ್ಸ ಸೀಲಮಯಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಸುದೂರೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಚೇತಸಾ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ತಸ್ಸಿಮಮತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅನ್ವಯತೋ ಚ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ಪೂರಿತಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನೇವ ಇಸ್ಸಾ ನ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಹೋತಿ ಚಿರಕಾಲಭಾವನಾಯ ವಿಧುತಭಾವತೋ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸೀಲತಾಯ ವಿಸ್ಸುತತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದದಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ ಭಜನ್ತಿ ನಂ ಬಹೂ’’ತಿಆದಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೩೪)। ಸುಲಭಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ದಾನವಸೇನ ಉಳಾರಜ್ಝಾಸಯಾನಂ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಸ್ಸ ಇಧಾನಿಸಂಸಸಭಾವತೋ ದಾನಸ್ಸ। ಪತ್ತಗತಮಸ್ಸ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಖೀಯತಿ ಪತ್ತಗತಸ್ಸೇವ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಿಕಸ್ಸ ಮಹಾವತ್ತಸ್ಸ ಅವಿಚ್ಛೇದೇನ ಪೂರಿತತ್ತಾ। ಅಗ್ಗಭಣ್ಡಂ ಲಭತಿ ದೇವಸಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಅಗ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ। ಭಯೇ ವಾ…ಪೇ॰… ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕವಿಕಪ್ಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ನಿರಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತೇನ ಚಿರಕಾಲಂ ದಾನಸ್ಸ ಪೂರಿತತಾಯ ಪಸಾರಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ।
ತತ್ರಾತಿ ಇಮಾನಿ ಫಲಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ ಕಾರಣಾನಿ। ಮಹಾಗಿರಿಗಾಮೋ ನಾಮ ನಾಗದೀಪಪಸ್ಸೇ ಏಕೋ ಗಾಮೋವ। ಅಲಭನ್ತಾಪೀತಿ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞತಾಯ ಅಲಾಭಿನೋ ಸಮಾನಾಪಿ। ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸಭಾಗನ್ತಿ ಸಭಾಗಂ ತಬ್ಭಾಗಿಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಂ ಜಾನನ್ತಿ। ಅನುತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮತ್ತಾ ಥೇರಾನಂ ಸಂಸಯವಿನೋದನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪೂರಿತೋ’’ತಿ ಆಹ। ತಥಾ ಹಿ ದುತಿಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಥೇರೇನ ಅತ್ತಾ ಪಕಾಸಿತೋ। ದಹರಕಾಲೇ ಏವಂ ಕಿರ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯತಾಯ ಸುಲಭಪಚ್ಚಯತಾಯಪಿ ಇದಂ ವತ್ಥುಮೇವ। ಪತ್ತಗತಾಖೀಯನಸ್ಸ ಪನ ವಿಸೇಸಂ ವಿಭಾವನತೋ ‘‘ಇದಂ ತಾವ…ಪೇ॰… ಏತ್ಥ ವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಗಿರಿಭಣ್ಡಮಹಾಪೂಜಾಯಾತಿ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮ್ಹಿ ಸಕಲಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಸಮುದ್ದೇ ಚ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಾದಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದೀಪಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಕರಿಯಮಾನಾಯ ಮಹಾಪೂಜಾಯ। ತಸ್ಸಾ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅವಞ್ಝಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ ‘‘ಏತೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಪರಿಯಾಯೇನಪಿ ಲೇಸೇನಪಿ। ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ‘‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಕೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಪವೇದನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಂಸು ಚೋರಭಯೇನ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ದುಜ್ಜೀವಿಕಾಯಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಅಹಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ, ಮಮ ಪತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನೇನಪಿ ಸಬ್ಬಾಪಿಮಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಯಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ। ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಪ್ಪಿಸ್ಸತಿ। ಥೇರೀ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಪೂರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲತೇಜೇನೇವ ದೇವತಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜಿ।
ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ। ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಖಣ್ಡಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಆದಿಅನ್ತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸತ್ತಸೂ’’ತಿಆದಿ। ನ ಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ಛಿನ್ನಸಾಟಕೋ ವಿಯಾತಿ ತತ್ರನ್ತೇ ದಸನ್ತೇ ವಾ ಛಿನ್ನವತ್ಥಂ ವಿಯ। ವಿಸದಿಸುದಾಹರಣಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಅಖಣ್ಡಾನೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಧಿಕತತ್ತಾ। ಏವಂ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಉದಾಹರಣಾನಿ। ಖಣ್ಡಿಕತಾ ಭಿನ್ನತಾ ಖಣ್ಡಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಖಣ್ಡಂ, ಸೀಲಂ। ಛಿದ್ದನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ವೇಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝನವಸೇನ। ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಗಾವೀ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ತತಿಯಭಾಗಗತಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನವಣ್ಣಂ ಸಬಲಂ, ವಿಸಭಾಗವಣ್ಣೇಹೇವ ಬಿನ್ದೂಹಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾಹಿ ವಿಮಿಸ್ಸಂ ಕಮ್ಮಾಸಂ। ಅಯಂ ಇಮೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ। ಸಬಲರಹಿತಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ, ತಥಾ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ। ಸೀಲಸ್ಸ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಭಾವಾಪಾದನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚನವಚನೇನ ತೇಸಂ ಸೀಲಾನಂ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಮಾಹ। ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಭುಜಿಸ್ಸಕರಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನೀತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾಯಂ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ। ಅವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣತಾಯ ‘‘ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸುಪರಿಸುದ್ಧಭಾವೇನ ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪಸತ್ಥಾನೀತಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ।
ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಞ್ಞತರೋ ವಾ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಪರಾಮಾಸೇನ, ‘‘ಇಮಿನಾಹಂ ಸೀಲೇನ ದೇವೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನ ಚ ಅಪರಾಮಟ್ಠತ್ತಾ। ಪರಾಮಟ್ಠುನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ಸೀಲೇಸು ದೋಸೋ’’ತಿ ಚತೂಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸನೇನ ಪರಾಮಟ್ಠುಂ, ಅನುದ್ಧಂಸೇತುಂ ಚೋದೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀಲಂ ನಾಮ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಪಾರಮ್ಪರಿಯೇನ ಯಾವದೇವ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನೀ’’ತಿ। ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ।
ಸಮಾನಭಾವೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಭಾವೇನ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಯ ಭೇದಾಭಾವತೋ ಸೀಲೇನ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಂ, ತಂ ಗತೋ ಉಪಗತೋತಿ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾನಭಾವೂಪಗತಸೀಲೋ’’ತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾನಭಾವಂ ಉಪಗತಸೀಲೋ ಸಭಾಗವುತ್ತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಮಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಮ್ಪಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ನಾನತ್ತಂ ನ ಸಿಯಾ, ತಂ ಪನ ನ ಏಕನ್ತಿಕಂ, ಇದಂ ಏಕನ್ತಿಕಂ ನಿಯತಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇ ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸೀಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ತಂ ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸೀಲಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಯಾಯನ್ತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಮಯ್ಹಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಾ। ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ। ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ನಿದ್ಧುತದೋಸಾ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನರಾಗಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರತಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಸಯಂ ನಿಯ್ಯನ್ತೀಯೇವ ಹಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಯ್ಯಾಪೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಾ ಸತ್ಥು ಅನುಸಿಟ್ಠಿ, ತಂ ಕರೋತೀತಿ ತಕ್ಕರೋ, ತಸ್ಸ, ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಾನದಿಟ್ಠಿಭಾವನ್ತಿ ಸದಿಸದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಅಭಿನ್ನದಿಟ್ಠಿಭಾವಂ।
ಪಠಮಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ದುತಿಯಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨. ದುತಿಯೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನನ್ತಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ। ಪಿಯಂ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಕಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಪಿಯಕರಣಾ। ಗರುಂ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಗರುಕರಣಾ। ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುವಿಸೇಸಭಾವತೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅವಿವದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುಭಾವತೋ ಏವ ನ ವಿವದನತ್ಥಾಯ। ಸತಿ ಚ ಅವಿವದನಹೇತುಭೂತಸಙ್ಗಹಕತ್ತೇ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಸಮಗ್ಗಭಾವೋ ಭೇದಾಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ’’ತಿಆದಿ।
ದುತಿಯಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯೇ ವಡ್ಢಿತಾತಿ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ ಪರಿಬ್ರೂಹಿತಾ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾತಿ ಭಾವನಾಯ ಬಹುಲೀಕರಣೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಿತಾ। ಯುತ್ತಯಾನಸದಿಸಾ ಕತಾತಿ ಯಥಾ ಯುತ್ತಮಾಜಞ್ಞಯಾನಂ ಛೇಕೇನ ಸಾರಥಿನಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ಯಥಾರುಚಿ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಯಥಾರುಚಿ ಪವತ್ತಿರಹಂ ಗಹಿತಾ। ವತ್ಥುಕತಾತಿ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಸೋಧನೇನ ಇದ್ಧಿವಿಸೇಸತಾಯ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಪರಿಸ್ಸಯವತ್ಥು ವಿಯ ಕತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತಾತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇನ ಭಾವನೂಪಚಯಂ ಗಮಿತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಚಿತಾ’ತಿ। ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಇದ್ಧಿಭಾವನಾಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಭಾವಿತಾ। ಅಭೂತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ‘‘ಮೇತ್ತಾ ಹಿ ಖೋ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಭಾವಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಾಭಿಬ್ಯಾಹಾರಂ ಬ್ಯಾಹರತಿ। ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸದ್ದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಾನಿ ಮಮ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಞತ್ವಾ।
ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನೇ ಞಾಣಂ, ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನೇ ಞಾಣಂ ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಞಾಣಂ, ಭಙ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಯೇಸಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಿಮಿತ್ತತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ರಾಗಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತಂ, ರಾಗೋ ಏವ ವಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ರಾಗನಿಮಿತ್ತಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದೋಸನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ರೂಪವೇದನಾದಿಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿ। ತೇಸಂಯೇವ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಿಚ್ಚನಿಮಿತ್ತಾದಿ। ತಯಿದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾ ಹಿ…ಪೇ॰… ಅನಿಮಿತ್ತಾ’’ತಿ। ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಅನುಗಚ್ಛತಿ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಾನುಸಾರೀ। ತೇನಾಹ ‘‘ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುಸರಣಸಭಾವ’’ನ್ತಿ।
ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ‘‘ಅಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತೋ ಅತ್ತವಿಸಯೋ ಮಾನೋ। ಅಯಂ ನಾಮ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ರೂಪಲಕ್ಖಣೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನಸಮುಗ್ಘಾತೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ। ಪುನ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋ ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ತಮೇವ ವಿಭಾವೇತಿ।
ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪-೫. ಭದ್ದಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೪-೧೫. ಚತುತ್ಥೇ ಆರಮಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ। ಕಮ್ಮೇ ರತೋ ನ ಗನ್ಥಧುರೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರೇ ವಾತಿ ಕಮ್ಮರತೋ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯುತ್ತೋತಿ ತಪ್ಪರಭಾವೇನ ಅನು ಅನು ಯುತ್ತೋ ಪಸುತೋ। ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋತಿ ಇತ್ಥಿವಣ್ಣಪುರಿಸವಣ್ಣಾದಿವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಪನಂ। ಪಞ್ಚಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಭದ್ದಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಆಬಾಧಿಕೋ। ತಂಸಮುಟ್ಠಾನದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖಿತೋ। ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋತಿ ಧಾತುಸಙ್ಖಯೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಸರೀರೋ।
ಸಪ್ಪಟಿಭಯಕನ್ತಾರಸದಿಸಾ ಸೋಳಸವತ್ಥುಕಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ತಿಣ್ಣಾ ಇಮಾಯಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ವಿಗತಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪವತ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಿಕಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥಾ। ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ರಾಗವಿಕ್ಖೇಪೇಸು ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಸು ಚ ತಿಟ್ಠಕತ್ತಾ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ವಿಸಾರದಭಾವಂ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತಾತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತಾ। ಅತ್ತನಾ ಏವ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನ ಪರಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ।
ಗಿಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಗಿಲಾನಭಾವತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಠಿತೋ। ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋ ಹಿ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ। ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಇದಂ ಪನ ಅತ್ಥಮತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ।
ನಕುಲಪಿತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸೋಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೭. ಸತ್ತಮೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನನ್ತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಅನ್ತೇವಾಸಿಕಉಪಾಸಕಾದಿಸತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದಿಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಚ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ನಿಲೀಯನಂ ವಿವೇಚನಂ। ಕಾಯಚಿತ್ತೇಹಿ ತತೋ ವಿವಿತ್ತೋ ಏಕೀಭಾವೋ ಪವಿವೇಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೀಭಾವಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಏಕೀಭಾವತೋತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಕಾಯವಿವೇಕತೋ ವುಟ್ಠಾನಮಾಹ। ಧಮ್ಮನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿತೋತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತವಿವೇಕತೋ। ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ತತೋ ದುವಿಧವಿವೇಕತೋ ಭವಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸಮಾಗಮೇನ ಉಪೇತೋ।
ಸೋಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಚ್ಛಘಾತಕನ್ತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಂ ಕೇವಟ್ಟಂ। ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಸು ಉರಬ್ಭಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಏಳಕಾ, ಉರಬ್ಭೇ ಹನ್ತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ। ಸೂಕರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಮಚ್ಛಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಠಮಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯. ನವಮೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇತಿ ನಾತಿಕಾನಾಮಕಂ ಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ। ದ್ವಿನ್ನಂ ಚೂಳಪಿತಿಮಹಾಪಿತಿಪುತ್ತಾನಂ ದ್ವೇ ಗಾಮಾ, ತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ। ಞಾತೀನಞ್ಹಿ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಗಾಮೋ ಞಾತಿಕೋ, ಞಾತಿಕೋಯೇವ ನಾತಿಕೋ ಞ-ಕಾರಸ್ಸ ನ-ಕಾರಾದೇಸೋ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನ ನಾಯರೇ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೭೪; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೨೦; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.೩೪) ವಿಯ। ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಯೇಸಂ ತದಾ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಞಾತೀನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ನಿವಸಿತೋ, ತೇನ ಞಾತಿಕೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ। ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ದ್ವೀಹಿ ದಾಯಾದೇಹಿ ದ್ವಿಧಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತೋ। ಗಿಞ್ಜಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಇಟ್ಠಕಾ, ಗಿಞ್ಜಕಾಹಿಯೇವ ಕತೋ ಆವಸಥೋತಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥೋ। ಸೋ ಹಿ ಆವಾಸೋ ಯಥಾ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಏವ ಚಿನಿತ್ವಾ ಛಾದೇತ್ವಾ ಕತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಪದೇಸೇ ಮತ್ತಿಕಾ ಸಕ್ಖರಮರುಮ್ಪವಾಲುಕಾದೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾ ಕಥಿನಾ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಾ, ತಾಯ ಕತಾನಿ ಕುಲಾಲಭಾಜನಾನಿಪಿ ಸಿಲಾಮಯಾನಿ ವಿಯ ದಳ್ಹಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇ ಉಪಾಸಕಾ ತಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಯ ದೀಘಪುಥೂ ‘‘ಇಟ್ಠಕಾಮಯೇ ಪಾಸಾದೇ’’ತಿ।
ರತ್ತಿನ್ದಿವನ್ತಿ ಏಕರತ್ತಿದಿವಂ। ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿವೇಧಾವಹಂ ಸತ್ಥು ಓವಾದಂ। ಬಹು ವತ ಮೇ ಕತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹು ವತ ಮಯಾ ಅತ್ತಹಿತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ಭವೇಯ್ಯ।
ತದನ್ತರನ್ತಿ ತತ್ತಕಂ ವೇಲಂ। ಏಕಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಏಕಂ ದಿವಸಂ ಯಾಪನಪ್ಪಹೋನಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ। ಯಾವ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠವಾತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತವಾತೋ ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತೀತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪವೇಸನಿಕ್ಖಮೋ ವಿಯ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಾಸಿಕಾವಾತಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪಠಮಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದುತಿಯಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦. ದಸಮೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇತಿ ವೀತಿವತ್ತೇ। ಪತಿಗತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಾಗತಾಯ, ಸಮ್ಪತ್ತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾಯಾ’’ತಿ। ಸೋ ಮಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾವ, ಮಮ ಅತಿದುಲ್ಲಭಂ ಖಣಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಚೇವ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಚ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಞ್ಚ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಸ್ಸ, ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಿವಿಧೋ ಅನ್ತರಾಯೋ’’ತಿಆದಿ। ವಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಪತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಸತ್ಥಕೇನ ವಿಯ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಕನ್ತನಕಾರಕಾ ಕಾಯೇ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಚ್ಛೇದಕವಾತಾ ಸತ್ಥಕವಾತಾ। ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದೋತಿ ನಿಯ್ಯಾನಾವಹೋ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದೋ। ಪಯೋಗವೀರಿಯನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗವೀರಿಯಂ। ನ ಪಟಿವಾತಿ ನ ಪಟಿನಿವತ್ತತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ, ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಾನಾಪಜ್ಜನವೀರಿಯಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಕ್ಕಣ್ಠನಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಘರಣಾ’’ತಿ।
ದುತಿಯಮರಣಸ್ಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಾರಣೀಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।