೩. ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗೋ
೧-೨. ಸಾಮಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೧-೨೨. ತತಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಲ-ಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ, ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಸಮನ್ತಭಾವತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅನವಸೇಸಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸಪಿ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಏಕದೇಸಫರಣಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋವ ಫರತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮನ್ತತ್ಥೋ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಗಹಿತೋ। ಅತ್ತನೋ ಓಭಾಸೇನ ಫರಿತ್ವಾತಿ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಸರೀರಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಓಭಾಸೇನ ಫರಿತ್ವಾ, ಚನ್ದಿಮಾ ಸಮನುಞ್ಞೋತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಕತಮನುಞ್ಞೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾನಚಿತ್ತೋ’’ತಿ, ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಕ್ಖಂ ವಚೋ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ದುಬ್ಬಚೋ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದೋವಚಸ್ಸಂ, ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಾದರಿಯವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅತ್ಥಿತಾ ದೋವಚಸ್ಸತಾ। ಅಥ ವಾ ದೋವಚಸ್ಸಮೇವ ದೋವಚಸ್ಸತಾ। ಸಾ ಅತ್ಥತೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ಹೋತಿ। ಚೇತನಾಪಧಾನೋ ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ। ಚತುನ್ನಂ ವಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿತಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಾಪಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ। ಸಾಪಿ ಅತ್ಥತೋ ದೋವಚಸ್ಸತಾ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಯಾಯ ಹಿ ಚೇತನಾಯ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಾ ಚೇತನಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ। ಚತ್ತಾರೋಪಿ ವಾ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ತದಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ। ದುತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಸಾಮಕಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩. ತತಿಯೇ ಸಮ್ಭವತಿ ಜಾತಿಮರಣಂ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಭವೋ, ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವೇ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇ’’ತಿ। ಅನುಪಾದಾತಿ ಅನುಪಾದಾಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಜಾತಿಮರಣಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಖೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಯೋ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಮರಣಾನಂ ಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ’’ತಿ। ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಉಪಚ್ಚಗುನ್ತಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಚರಿಮಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಲೇಸಸ್ಸಪಿ ಅಸಮ್ಭವತೋ।
ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಕುಸಲೋ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಕುಸಲೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಗತಹೇತುಅತ್ಥೋ ಠಿತಿ-ಸದ್ದೋ, ತಸ್ಮಾ ಠಪನಕುಸಲೋತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಂ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಠಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸತ್ತಟ್ಠಅಚ್ಛರಾಮತ್ತಂ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇನ। ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ವುಟ್ಠಾನವಸಿಭಾವಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದಿತತ್ತಾ। ಕಲ್ಲಂ ಸಞ್ಜಾತಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಕಲ್ಲಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಲ್ಲಿತೇ ಕಲ್ಲಿತಭಾವೇ ಕುಸಲೋ ಕಲ್ಲಿತಕುಸಲೋ। ಹಾಸೇತುಂ ತೋಸೇತುಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತುಂ। ಕಲ್ಲಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ದೂರೀಕರಣೇನ ಸಹಕಾರೀಕಾರಣಾನಞ್ಚ ಸಮಪ್ಪಧಾನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜನೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಮತ್ಥಂ ಕಾತುಂ। ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಗೋಚರಕುಸಲೋತಿ ಸಮಾಧಿಸ್ಮಿಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ ತಸ್ಸ ಗೋಚರೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗೋಚರೇ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯೋಗತೋ ಕುಸಲೋ ಛೇಕೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪಾಯೇ ಅನುಪಕಾರಕೇ ಧಮ್ಮೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಾಧಿಂ ಅಭಿನೀಹರಿತುನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮಾಧಿಂ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯತಾಯ ಅಭಿನೀಹರಿತುಂ ಉಪನೇತುಂ।
ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸ್ಸತಿಕಾರಣಾನೀತಿ ಅನುಸ್ಸತಿಯೋ ಏವ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿಹಿತಸುಖಾನಂ ಹೇತುಭಾವತೋ ಕಾರಣಾನಿ। ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟಂ। ಮುತ್ತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ। ವುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅಪೇತಂ। ಸಬ್ಬಮೇತಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಗೇಧಮ್ಹಾತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣತೋ। ಇದಮ್ಪೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿವಸೇನ ಲದ್ಧಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಮಾಹ। ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ವಾ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಾದೀನಂ ಸಮ್ಪೀಳೇ ಸಙ್ಕರೇ ಘರಾವಾಸೇ। ಓಕಾಸಾ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖಾಧಿಗಮಾಯ ಓಕಾಸಭಾವತೋ ಓಕಾಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಸುಜ್ಝನತ್ಥಾಯಾತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ಮಲೇಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭಾದೀಹಿ ‘‘ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸೋಚನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದಿನಿಮಿತ್ತಂ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಾಪೋ ಅನ್ತೋತಾಪೋ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಂ ಸೋಕೋ, ಞಾತಿಬ್ಯಸನಾದಿನಿಮಿತ್ತಮೇವ ಸೋಚಿಕತಾ। ‘‘ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೩-೩೫೪; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೬೩) ಪರಿದೇವನವಸೇನ ಲಪನಂ ಪರಿದೇವೋ। ಸಮತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಹಾನಾಯ। ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಞ್ಹಿ ಇಧ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ। ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯಾತಿ ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಚೇತಸಿಕದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ, ನಿರೋಧಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಞಾಯತಿ ನಿಚ್ಛಯೇನ ಕಮತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ವಾ ಞಾಯತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಞಾಯೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ। ಇಧ ಪನ ಸಹ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹವಿಪಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖತಂ ಅಮತಧಾತುಮೇವ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಮಹಾಕಚ್ಚಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಪಠಮಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಸತ್ತಮೇ ವಡ್ಢೇತೀತಿ ಮನಸೋ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ವಡ್ಢಿಂ ಆವಹತಿ। ಮನೋಭಾವನೀಯೋತಿ ವಾ ಮನಸಾ ಭಾವಿತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ। ಯಞ್ಚ ಆವಜ್ಜತೋ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿನೀವರಣಂ ಹೋತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೋ ಭಾವನೀಯ-ಸದ್ದೋ। ‘‘ಥಿನಮಿದ್ಧವಿನೋದನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತದೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಆದೀನಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಇಧ ಅವುತ್ತಾನಂ ಅತಿಭೋಜನೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಛ ಧಮ್ಮಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಅತಿಭೋಜನೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೋ, ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪರಿವತ್ತನತಾ, ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸವಾಸೋ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಪ್ಪಾಯಕಥಾ’’ತಿ (ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೧೧)। ಅನ್ತರಾಯಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ ಇಧ ಅನ್ತರಾ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನನ್ತರಾಯೇನಾ’’ತಿ।
ಪಠಮಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ದುತಿಯಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭೋಜನಸಾಲಾಯಾ’’ತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ದುತಿಯಸಮಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯. ನವಮೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ’’ತಿ। ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ನಿರಾಮಿಸೇನ ಸುಖೇನ ವಿಹಾರತ್ಥಾಯ। ಆಲೋಕಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಸೂರಿಯಚನ್ದಪಜ್ಜೋತಮಣಿಉಕ್ಕಾವಿಜ್ಜುಆದೀನಂ ಆಲೋಕೋ ದಿವಾ ರತ್ತಿಞ್ಚ ಉಪಲದ್ಧೋ, ಯಥಾಲದ್ಧವಸೇನೇವ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತಿ। ತಥಾ ಚ ನಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಯಥಾಸ್ಸ ಸುಭಾವಿತಾಲೋಕಕಸಿಣಸ್ಸ ವಿಯ ಕಸಿಣಾಲೋಕೋ ಯಥಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಞ್ಚ ಸೋ ಆಲೋಕೋ ರತ್ತಿಯಂ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ। ಯೇನ ತತ್ಥ ದಿವಾಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತಿ, ದಿವಾರಿವ ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ದಿವಾ ತಥಾ ರತ್ತಿ’’ನ್ತಿ। ದಿವಾತಿ ಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ದಿವಾರಿವ ಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಯಥಾನೇನ ದಿವಾ…ಪೇ॰… ತಥೇವ ತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಯಥಾನೇನ ದಿವಾ ಉಪಲದ್ಧೋ ಸೂರಿಯಾಲೋಕೋ, ಏವಂ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾ ದಿಟ್ಠಾಕಾರೇನೇವ ತಂ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ। ಯಥಾ ಚನೇನ ರತ್ತಿಂ…ಪೇ॰… ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಯಥಾ ರತ್ತಿಯಂ ಚನ್ದಾಲೋಕೋ ಉಪಲದ್ಧೋ, ಏವಂ ದಿವಾಪಿ ರತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠಾಕಾರೇನೇವ ತಂ ಆಲೋಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತಿ। ವಿವಟೇನಾತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧೇನ ಅಪಿಹಿತತ್ತಾ ವಿವಟೇನ। ಅನೋನದ್ಧೇನಾತಿ ಅಸಞ್ಛಾದಿತೇನ। ಸಹೋಭಾಸಕನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಣೋಭಾಸಂ। ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ರೂಪಗತಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಇತರಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಇಧ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।
ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯತೋ ಉಪರಿ ಮರಣತೋ ಪರಂ। ಸಮುಗ್ಗತೇನಾತಿ ಉಟ್ಠಿತೇನ। ಧುಮಾತತ್ತಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಧುಮಾತತ್ತಾ ಸೂನತ್ತಾ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕ-ಕಾರೇನ ಪದವಡ್ಢನಮಾಹ ಅನತ್ಥನ್ತರತೋ ಯಥಾ ‘‘ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕ’’ನ್ತಿ। ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತ್ತಾ। ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿನೀಲಂ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕುಚ್ಛನತ್ಥೋ ವಾ ಅಯಂ ಕ-ಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೧೬; ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೨೧೩)। ಪರಿಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಹಿ ಕಾಕಧಙ್ಕಾದೀಹಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಸ್ಸವನ್ತಪುಬ್ಬಂ, ತಹಂ ತಹಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥಾಭಾವನ್ತಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಪುಬ್ಬತಂ।
ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋ ‘‘ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸರೀರಂ ಸೀವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು। ಉಪಸಂಹರತಿ ಸದಿಸತಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿಆದಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಆಯೂತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಿಕಮೇವ। ಉಸ್ಮಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋ। ಏವಂಪೂತಿಕಸಭಾವೋತಿ ಏವಂ ಅತಿವಿಯ ಪೂತಿಸಭಾವೋ ಆಯುಆದಿವಿಗಮೇ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂಭಾವೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಮೇವಂ ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿಭೇದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ। ಸೇಸಾವಸೇಸಮಂಸಲೋಹಿತಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಕ್ಖಾದಿತತ್ತಾ ತಹಂ ತಹಂ ಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೇನ ಮಂಸಲೋಹಿತೇನ ಯುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾ ಜೋತಿತಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ತೇಸಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿಭೇದಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೀತಿ ತಿರೋವಸ್ಸಗತಾನಿ। ತಾನಿ ಪನ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಂವಚ್ಛರಾನೀ’’ತಿ। ಪುರಾಣತಾಯ ಘನಭಾವವಿಗಮೇನ ವಿಚುಣ್ಣತಾ ಇಧ ಪೂತಿಭಾವೋ। ಸೋ ಯಥಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅನೇಕಧಾತೂನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಧಾತುಆದೀನಂ, ಕಾಮಧಾತುಆದೀನಂ ವಾ। ಸತಿಯಾ ಚ ಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೪; ೨.೩೭೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦೯) ವುತ್ತಾಯ ಸತ್ತಟ್ಠಾನಿಕಾಯ ಸತಿಯಾ ಚೇವ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯ।
ಉದಾಯೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦. ದಸಮೇ ನಿಹೀನನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ, ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಾ। ಗಾಮವಾಸಿಕಾನನ್ತಿ ಬಾಲಾನಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಇದನ್ತಿ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬತ್ತಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅನರಿಯನ್ತಿ ನ ನಿದ್ದೋಸಂ। ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೋ ಹಿ ಅರಿಯಟ್ಠೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಉತ್ತಮಂ ನ ಪರಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ಅರಿಯೇಹಿ ವಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನರಿಯಂ। ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾದಿವಿವಿಧವಿಪುಲಾನತ್ಥಸಹಿತಂ। ತಾದಿಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ। ನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಾವತೋ। ಅಸತಿ ಪನ ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವೋಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿರಾಗಾಯಾ’’ತಿಆದಿ।
ಅನುತ್ತಮಂ ಅನುತ್ತರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ। ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಹತ್ಥಿವಿಸಯತ್ತಾ ಹತ್ಥಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಂ ‘‘ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೇ ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಪಾರಿಚರಿಯೇತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಅನುತ್ತರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅನುತ್ತರಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।