೫. ಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ
೧. ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೩. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೭೨) ಯೋ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಗತ್ತಾನಿ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇನ್ತೋ ಮಲ್ಲಕಮುಟ್ಠಾದೀಹಿ ವಾ ಘಂಸನ್ತೋ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ನಹಾಯತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೋ ತಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಪಕತಿಯಾವ ನಹಾಯತಿ, ಸೋ ‘‘ಪರಿಸಿಞ್ಚತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ।
ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋತಿ ಪಾಚೀನಕೋಟ್ಠಕೋ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಜೇತವನವಿಹಾರೋ ಕದಾಚಿ ಮಹಾ, ಕದಾಚಿ ಖುದ್ದಕೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯೋಜನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಿಖಿಸ್ಸ ತಿಗಾವುತೋ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಅಡ್ಢಯೋಜನಿಕೋ, ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಅಡ್ಢಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭಪ್ಪಮಾಣೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಜಾತೋ। ತಮ್ಪಿ ನಗರಂ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಪಾಚೀನತೋ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ಕದಾಚಿ ಪಚ್ಛಿಮತೋ, ಕದಾಚಿ ಉತ್ತರತೋ। ಜೇತವನಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಮಞ್ಚಪಾದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಅಚಲಮೇವ। ಚತ್ತಾರಿ ಹಿ ಅಚಲಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಟ್ಠಾನಂ, ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ, ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರೇ ದೇವೋರೋಹನಕಾಲೇ ಸೋಪಾನಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ, ಮಞ್ಚಪಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ವೀಸತಿಉಸಭವಿಹಾರಕಾಲೇ ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಇದಾನಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ।
ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ‘‘ಪುಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೇ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕಚೀವರೋ ಅಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ಠಿತಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಸರೀರಂ ವಿಕಸಿತಪದುಮಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಂ, ತಾರಾಮರೀಚಿವಿಕಸಿತಞ್ಚ ಗಗನತಲಂ ಸಿರಿಯಾ ಅವಹಸಮಾನಂ ವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಲಾಸಿನೀ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಾನಿ ಕುರುಮಾನೋತಿ ನಿರುದಕಾನಿ ಕುರುಮಾನೋ, ಸುಕ್ಖಾಪಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋದಕೇ ಗತ್ತೇ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಚೀವರೇ ಕಣ್ಣಿಕಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಂ ದುಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಪದುಮಪತ್ತೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಉದಕಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾಯ ಭಗವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತವತ್ತಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಚೀವರಂ ಉಭೋಸು ಕಣ್ಣೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಕಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
ತಾಳಿತಞ್ಚ ವಾದಿತಞ್ಚ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ, ತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತವಾದಿತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ। ಮಹನ್ತಞ್ಚ ತಂ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಞ್ಚಾತಿ ಮಹಾತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಮಹನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಥ ವಾ ಭೇರಿಮುದಿಙ್ಗಪಣವಾದಿತೂರಿಯಾನಂ ತಾಳಿತಂ ವೀಣಾವೇಳುಗೋಮುಖಿಆದೀನಂ ವಾದಿತಞ್ಚ ತೂರಿಯತಾಳಿತವಾದಿತನ್ತಿ ವಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಂ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ। ತೇಸು ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ। ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಪಹಾನಪಾರಗೂ। ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಭಾವನಾಪಾರಗೂ। ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಗೂ। ಸಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ಗತೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂ। ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತಾದಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನನ್ದನಕೀಳಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ತಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ
‘‘ನಿಚ್ಚಂ ಉತ್ರಸ್ತಮಿದಂ ಚಿತ್ತಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಮಿದಂ ಮನೋ।
ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಛೇಸು, ಅಥೋ ಉಪ್ಪತಿತೇಸು ಚ।
ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ ಅನುತ್ರಸ್ತಂ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೯೮) –
ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ। ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ –
‘‘ನಾಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಾ ತಪಸಾ, ನಾಞ್ಞತ್ರಿನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾ।
ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ, ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೯೮) –
ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಿಗತಸೋಕೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಚ್ಛರಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಸುಬ್ರಹ್ಮದೇವಪುತ್ತಾದಯೋ’’ತಿ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚನ್ದಸೂರಿಯದೇವಪುತ್ತಾದಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಆರಕತ್ತಾ, ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ।
ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಭೇದತೋ ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನಾನಿ। ಸಬ್ಬೇ ಅಚ್ಚರುಚೀತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತರುಚಿ। ಅಟ್ಠಮಕನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ಫಲಟ್ಠೋ ಗಹಿತೋ।
ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಕರೂಣಾತಿ ಕರುಣಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಮಾಹ। ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ವದತಿ।
ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಭೇದತೋ ದುವಿಧೇನ ಝಾನಮನೇನ। ಪಞ್ಚವಿಧಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನಾತಿ ಕುಹನಾಲಪನಾನೇಮಿತ್ತಿಕತಾನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾಲಾಭೇನಲಾಭಂನಿಜಿಗೀಸನತಾಸಙ್ಖಾತ- ಪಞ್ಚವಿಧಮಿಚ್ಛಾಜೀವವಸೇನ। ನ ಲಿಪ್ಪತೀತಿ ನ ಅಲ್ಲೀಯತಿ ಅನುಸಯತೋ ಆರಮ್ಮಣಕರಣತೋ ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಅಭಿನಿವೇಸಾಭಾವತೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ನಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಮಿಗಸಾಲಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೪. ದುತಿಯೇ ಸಮಸಮಗತಿಯಾತಿ ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ಯ-ಕಾರವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಭಾವೇನೇವ ಸಮಗತಿಕಾ’’ತಿ। ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಜಾತಾ’’ತಿ। ಪುರಾಣಸ್ಸ ಹಿ ಇಸಿದತ್ತಸ್ಸ ಚ ಸಮಗತಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಾ ಏವಮಾಹ।
ಅಮ್ಮಕಾತಿ ಮಾತುಗಾಮೋ। ಉಪಚಾರವಚನಞ್ಹೇತಂ। ಇತ್ಥೀಸು ಯದಿದಂ ಅಮ್ಮಕಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ಜನನೀ ಜನಿಕಾತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ।
ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ಕಾರಣತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಅವಿದಿತಂ ಹೋತಿ। ಸಮಯೇ ಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚನಕಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಇಧ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ಮ-ಕಾರೇ ಅಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಾಮಾಯಿಕಮ್ಪಿ ವಿಮುತ್ತಿಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ। ಪಮಿಣನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಆರಮ್ಭತ್ಥೋ ಪ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ತುಲೇತುಂ ಆರಭನ್ತೀ’’ತಿ। ಪಣೀತೋತಿ ವಿಸಿಟ್ಠೋ।
ತದನ್ತರನ್ತಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಅನ್ತರಂ ತಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ‘‘ಲೋಭಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಸೀಲೇನ ವಿಸೇಸೀ ಅಹೋಸಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮವಿರತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ।
ಮಿಗಸಾಲಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩-೬. ಇಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೪೫-೪೮. ತತಿಯೇ ದಾಲಿದ್ದಿಯಂ। ನ ಏತಸ್ಸ ಸಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸಕೋ, ಅಸಾಪತೇಯ್ಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ರಹಿತೋ’’ತಿ। ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪಿಯಭಾವೇನ ಓಕಪ್ಪನಂ ರತನತ್ತಯಗುಣೇ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪನಂ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ನಾಮ। ‘‘ಇದಂ ಅಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ ನೋ ಸಕಂ, ಇದಂ ಪನ ಕಮ್ಮಂ ಸಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅನ್ವಯತೋ ಚ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಜಾನನಪಞ್ಞಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಪಞ್ಞಾ। ತಿವಿಧಞ್ಹಿ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಮ್ಪಿ ಸಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ ಅತ್ಥಭಞ್ಜನತೋ। ಸುಚರಿತಂ ಸಕಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಜನನತೋ। ಇಣಾದಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನತ್ಥೇ ಏತಂ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇಣಗ್ಗಹಣಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ।
ಕಟಗ್ಗಾಹೋತಿ ಕತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಿದ್ಧಮೇವ ಕತ್ವಾ ಗಹಣಂ। ಸೋ ಪನ ವಿಜಯಲಾಭೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಜಯಗ್ಗಾಹೋ’’ತಿ। ಹಿರಿಮನೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಹಿರಿಮನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹಿರಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೋ’’ತಿ, ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಲಕ್ಖಣಾಯ ಹಿರಿಯಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓತ್ತಪ್ಪತಿ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜತಿ ಭಾಯತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಓತ್ತಪ್ಪೀ, ಓತ್ತಪ್ಪೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖನ್ತಿ ತತಿಯಜ್ಝಾನಸುಖಂ ದೂರಸಮುಸ್ಸಾರಿತಕಾಮಾಮಿಸತ್ತಾ। ಉಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖಂ, ನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನುಪೇಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಟ್ಠಆರಮ್ಭವತ್ಥುವಸೇನ ಏಕಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಂ ವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಚಿತ್ತಸಙ್ಗಣಿಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕಕೋ ಹೋತಿ। ಗಮನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಂ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಸಯನಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಯಂ ಚೇತಸಿಕಂ ವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವೇನ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಚ ಏಕೋ ಉದೇತೀತಿ ಏಕೋದಿ, ಏಕಗ್ಗತಾ। ತಸ್ಸ ಯೋಗತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಇಧ ಏಕೋದಿ। ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಪಾತಿ, ತಂ ವಾ ನಿಪಯತಿ ವಿಸೋಸೇತೀತಿ ನಿಪಕೋ। ಅಞ್ಞತರಂ ಕಾಯಾದಿಭೇದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಾತಿಸಯಾಯ ಸತಿಯಾ ಸರತೀತಿ ಸತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ।
ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಅಕುಪ್ಪತಾಯ ಅಕುಪ್ಪಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಚ ಅಕುಪ್ಪಾ। ಸಾ ಹಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಅಕುಪ್ಪತಾಯಪಿ ಅಕುಪ್ಪಾ ‘‘ಅಕುಪ್ಪಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ। ಭವಸಂಯೋಜನಾನನ್ತಿ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಮಾನದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಭವರಾಗಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛರಿಯ- ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ। ಇಮಾನಿ ಹಿ ಸತ್ತೇ ಭವೇಸು ಸಂಯೋಜೇನ್ತಿ ಉಪನಿಬನ್ಧನ್ತಿ ಭವಾಭವೇನ ಸಂಯೋಜೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭವಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಖೀಣಾಸವೋ ಉತ್ತಮಅಣಣೋ ಕಿಲೇಸಇಣಾನಂ ಅಭಾವತೋ। ಅಞ್ಞೇ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಯಾವ ನ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ತಾವ ಸಇಣಾ ನಾಮ ಅಸೇರಿವಿಹಾರಭಾವತೋ। ಚತುತ್ಥಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ।
ಇಣಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಖೇಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೪೯. ಸತ್ತಮೇ ವುತ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋತಿ ನಿವುತ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ। ಕತಕರಣೀಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಭಾವನಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಮಾಹ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಸೋಳಸವಿಧಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತಾ ತಯೋ ಓಸೀದಾಪನಟ್ಠೇನ ಭಾರಾ ವಿಯಾತಿ ಭಾರಾ। ತೇ ಓಹಿತಾ ಓರೋಪಿತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಪಾತಿತಾ ಏತೇನಾತಿ ಓಹಿತಭಾರೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಖನ್ಧಭಾರಂ…ಪೇ॰… ಓತಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ। ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಸದತ್ಥನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ। ಸದತ್ಥೋತಿ ಚ ಸಕತ್ಥಮಾಹ ಕ-ಕಾರಸ್ಸ ದ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾಯತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತೂಪನಿಬನ್ಧಟ್ಠೇನ ಸಸನ್ತಾನಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತಮತ್ಥೇನ ಚ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥತ್ತಾ ‘‘ಸಕತ್ಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸದತ್ಥೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತೋ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಭೂತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಯಥಾಭೂತಂ ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಯೋ ಯಥಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ತಥಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ’’ತಿಆದಿ। ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಚ ದ್ವೇ ವಿಮುತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಮುತ್ತಿ ಚ। ನಿಬ್ಬಾನೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಂ ತತ್ಥ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರತಾಯ। ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಚಿತ್ತವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋ। ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಮುತ್ತೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಖೇಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಉಪನಿಸಾ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವಜಾನನಸಙ್ಖಾತಂ ದಸ್ಸನಂ। ಏತೇನ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ ಹಿ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ। ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೇ ಞಾಣಂ, ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಞಾಣಂ, ಸಮ್ಮಸನೇ ಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ಠಿತಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ। ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ಏತಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಿದಾ। ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನೇ ಞಾಣಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನೇ ಞಾಣಂ ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಞಾಣಂ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಪಟಿಸಙ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ ಪನ ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಕ್ಖಿಕಾ ಏವ। ‘‘ಯಾವ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ, ತಾವ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾ’’ತಿ ಹಿ ವಚನತೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣತೋ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ। ವಿರಜ್ಜತಿ ಅರಿಯೋ ಸಙ್ಖಾರತೋ ಏತೇನಾತಿ ವಿರಾಗೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ। ಅರಹತ್ತಫಲನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸತೋ ವುತ್ತಂ। ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸ್ಸ ಸೀಲರಕ್ಖಣಹೇತುತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀಲಾನುರಕ್ಖಣಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ।
ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೧. ನವಮೇ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾತಿಆದಿಪಾಳಿಪದೇಸು ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ಸೀಲಾದಿಗುಣಾನಂ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಥೇರಾ। ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿ ಬಹು ಸುತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ। ವಾಚುಗ್ಗತಧಾರಣೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಗರೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಮಿತಭಾವೇನ ಆಗತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಆಗಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಗತಾಗಮಾ। ಸುತ್ತಾತಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಾರಣೇನ ಧಮ್ಮಧರಾ। ವಿನಯಧಾರಣೇನ ವಿನಯಧರಾ। ತೇಸಂಯೇವ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಧಾರಣೇನ ಮಾತಿಕಾಧರಾ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ। ತಂ ಅತ್ಥಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ ವೀಮಂಸತಿ ವಿಚಾರೇತಿ। ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕ್ವತ್ಥೋತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಆವಿವಟಞ್ಚೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಪದೇಸನ್ತರಪಾಳಿದಸ್ಸನೇನ ಆಗಮತೋ ವಿವರನ್ತಿ। ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಯುತ್ತಿವಿಭಾವನೇನ ಉತ್ತಾನೀಕರೋನ್ತಿ। ಕಙ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ।
ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಖತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೨. ದಸಮೇ ಭೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ। ಪಞ್ಞತ್ಥಾಯ ಏತೇಸಂ ಮನೋ ಉಪವಿಚರತೀತಿ ಪಞ್ಞೂಪವಿಚಾರಾ। ಪಥವಿಯಾ ದಾಯತ್ಥಾಯ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಥವೀಭಿನಿವೇಸಾ। ಮನ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮನ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಾ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದಾನಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಖತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೩. ಏಕಾದಸಮೇ ಜಙ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ನಿಪಿಚ್ಛಲೋ ನ ಅನೂಪೋ ನಿರುದಕತಾಯ ಥದ್ಧಲೂಖೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಸೋ ‘‘ಜಙ್ಗಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಬ್ಬಹುಲತಾಯ ಪನ ಇಧ ಸಬ್ಬೋ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಜಙ್ಗಲೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಜಙ್ಗಲೇ ಜಾತಾ ಭವಾತಿ ವಾ ಜಙ್ಗಲಾ, ತೇಸಂ ಜಙ್ಗಲಾನಂ। ಏವಞ್ಹಿ ನದಿಚರಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ ಹೋತಿ ಸಮೋಧಾತಬ್ಬಾನಂ ವಿಯ ಸಮೋಧಾಯಕಾನಮ್ಪಿ ಇಧ ಜಙ್ಗಲಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ। ಪಥವೀತಲಚಾರೀನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಲಚಾರಿನೋ ಚ ನಿವತ್ತೇತಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನಪಾದತ್ತಾ। ‘‘ಪಾಣಾನ’’ನ್ತಿ ಸಾಧಾರಣವಚನಮ್ಪಿ ‘‘ಪದಜಾತಾನೀ’’ತಿ ಸದ್ದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ವಿಸೇಸನಿವಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಪಾದಕಪಾಣಾನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಮುತ್ತಗತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೧೯; ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೧೧) ಗತ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ಇಧ ಜಾತ-ಸದ್ದೋ ಅನತ್ಥನ್ತರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಜಾತಾನೀತಿ ಪದಾನೀ’’ತಿ। ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಸಮವರೋಧಂ, ಅನ್ತೋಗಧಂ ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಓಧಾನಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ। ಕೂಟಙ್ಗಮಾತಿ ಪಾರಿಮನ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಕೂಟನಿನ್ನಾತಿ ಕೂಟಚ್ಛಿದ್ದಮಗ್ಗೇ ಪವಿಸನವಸೇನ ಕೂಟೇ ನಿನ್ನಾ। ಕೂಟಸಮೋಸರಣಾತಿ ಛಿದ್ದೇ ಅನುಪವಿಸನವಸೇನ ಚ ಆಹಚ್ಚ ಅವತ್ಥಾನೇನ ಚ ಕೂಟೇ ಸಮೋದಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾ। ವಣ್ಟೇ ‘‘ವಣ್ಟಾನುವತ್ತಕಾನಿ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ।
ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ಜಾತಿಭೂಮಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜನನಂ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಯಾ ಭೂಮಿ ಜಾತಿಭೂಮಿ, ಜಾತಟ್ಠಾನಂ। ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ನೇವ ಕೋಸಲಮಹಾರಾಜಾದೀನಂ, ನ ಚಙ್ಕಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ, ನ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತಾದೀನಂ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಉಪಾಸಕಾತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವಾಸಿನೋ ಉಪಾಸಕಾ। ಸನ್ತನೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ತನೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತಮೂಲಾನಿ ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ। ತಾನಿ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಮೂಲಾನಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನನ್ತಿ ಮೂಲಾನ’’ನ್ತಿ।
ಜಾತದಿವಸೇ ಆವುಧಾನಂ ಜೋತಿತತ್ತಾ, ರಞ್ಞೋ ಅಪರಿಮಿತಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಅನತ್ಥತೋ ಪರಿಪಾಲನಸಮತ್ಥತಾಯ ಚ ‘‘ಜೋತಿಪಾಲೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾಮೇನ ಜೋತಿಪಾಲೋ’’ತಿ। ಗೋವಿನ್ದೋತಿ ಗೋವಿನ್ದಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ, ಗೋವಿನ್ದಸ್ಸ ಠಾನೇ ಠಪನಾಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾಗತಂ ಠಾನನ್ತರಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಠಾನೇನ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ’’ತಿ। ಗವಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ವಿನ್ದತಿ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಗೋವಿನ್ದೋ, ಮಹನ್ತೋ ಗೋವಿನ್ದೋತಿ ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ। ಗೋತಿ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ‘‘ಗಚ್ಛತಿ ಅತ್ಥೇ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ। ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ। ಸೋ ಕಿರ ದಿಸಮ್ಪತಿಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಗೋವಿನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಿತುಸ್ಸ ಚ ರಞ್ಞೋ ಚ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ರೇಣು, ಸಹಾಯಾ ‘‘ರೇಣುಆದೀನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಪುರೋಹಿತೋ’’ತಿ। ಇಮೇವ ಸತ್ತ ಭಾರಧಾರಾ ಮಹಾರಾಜಾನೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಸತ್ತಭೂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ಚ, ವೇಸ್ಸಭೂ ಭರತೋ ಸಹ।
ರೇಣು ದ್ವೇ ಚ ಧತರಟ್ಠಾ, ತದಾಸುಂ ಸತ್ತ ಭಾರಧಾ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೦೮)।
ರಞ್ಞೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಾನಂ ಪುರೋ ವಿಧಾನತೋ ಪುರೇ ಸಂವಿಧಾನತೋ ಪುರೋಹಿತೋ। ಕೋಧಾಮಗನ್ಧೇನಾತಿ ಕೋಧಸಙ್ಖಾತೇನ ಪೂತಿಗನ್ಧೇನ। ಕರುಣಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕರುಣನ್ತಿ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಕರುಣಜ್ಝಾನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕರುಣಾಯ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚ ಠಿತಾ’’ತಿ। ಯಕಾರೋ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇತೇತಿ ಏತೇ’’ತಿ। ಅರಹತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಮೋತಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ। ಸಕದಾಗಾಮಿಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ। ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಹಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಕದಾಗಾಮಿಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಮುದೂನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
೨. ದುತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ