೨. ಮಹಾವಗ್ಗೋ
೧. ವೇರಞ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಭಿವಾದೇತೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಕಾರೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಥೇವಾತಿ। ಯಂ ತಂ ಮಯಾ ಸುತಂ, ತಂ ತಥೇವ, ತಂ ಸವನಞ್ಚ ಮೇ ದಸ್ಸನಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ, ಅತ್ಥತೋ ಏಕೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ। ನ ಹಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ…ಪೇ॰… ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀತಿ। ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಸುತಂ ದಿಟ್ಠೇನ ನಿಗಮೇತ್ವಾ ನಿನ್ದನ್ತೋ ಆಹ – ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾತಿ ತಂ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಂ ಅಕರಣಂ ಅಯುತ್ತಮೇವಾತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನದೋಸಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಕರುಣಾಸೀತಲೇನ ಹದಯೇನ ತಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ನಾಹಂ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪ್ಪಟಿಹತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕಾದಿಭೇದೇ ಲೋಕೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಮಹಂ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಂ। ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ವಾ ಏತಂ, ಸ್ವಾಹಂ ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏವರೂಪಂ ನಿಪಚ್ಚಾಕಾರಾರಹಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ। ಅಪಿಚ ಖೋ ಯದಾಪಾಹಂ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋವ ಉತ್ತರೇನ ಮುಖೋ ಸತ್ತಪದವೀತಿಹಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ
ಏವಂ ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿ। ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ಲೋಕೇ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸಾಮಗ್ಗಿರಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಅರಸಜಾತಿಕೋ ಅರಸಸಭಾವೋತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಮುದುಭಾವಜನನತ್ಥಂ ಉಜುವಿಪಚ್ಚನೀಕಭಾವಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸಾತಿ ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಏಸ। ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕಾರಣಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ‘‘ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ವದಮಾನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾ ವದೇಯ್ಯ, ಅವಿತಥವಾದೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಕತಮೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪರಸಾ…ಪೇ॰… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಸಾ, ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾತಿ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೇ ತೇ ಜಾತಿವಸೇನ ವಾ ಉಪಪತ್ತಿವಸೇನ ವಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತಾನಮ್ಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಾನಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಾನಂ ರಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಕಾಮಸುಖಸ್ಸಾದಸಙ್ಖಾತಾ ರೂಪರಸಾ, ಸದ್ದರಸಾ, ಗನ್ಧರಸಾ, ರಸರಸಾ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಸಾ, ಯೇ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಆವಿಞ್ಛನ್ತಿ, ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾದಿಸಾಮಗ್ಗಿಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪಹೀನಾ’’ತಿ
ತತ್ಥ ಪಹೀನಾತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನತೋ ವಿಗತಾ, ಪಜಹಿತಾ ವಾ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ಕರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಉಚ್ಛಿನ್ನಂ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾಮಯಂ ಮೂಲಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ। ತಾಲವತ್ಥು ವಿಯ ನೇಸಂ ವತ್ಥು ಕತನ್ತಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ। ಯಥಾ ಹಿ ತಾಲರುಕ್ಖಂ ಸಮೂಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಮತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಕತೇ ನ ಪುನ ತಸ್ಸ ತಾಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಅನಭಾವಂಕತಾತಿ। ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಕಸಭಾವಾ।
ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀತಿ ಯಞ್ಚ ಖೋ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸಿ, ಸೋ ಪರಿಯಾಯೋ ನ ಹೋತಿ। ನನು ಚ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವುತ್ತೋ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ। ಯೋ ಹಿ ನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಂ ಕಾತುಂ ಭಬ್ಬೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಕರೋತಿ, ಸೋ ತದಭಾವೇನ ಅರಸರೂಪೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಅಭಬ್ಬೋವ ಏತಂ ಕಾತುಂ, ತೇನಸ್ಸ ಕಾರಣೇ ಅಭಬ್ಬತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ। ಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ತ್ವಂ ಮಂ ‘‘ಅರಸರೂಪೋ’’ತಿ ವದೇಸಿ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇಸು ನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ।
ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅರಸರೂಪತಂ ಆರೋಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಥಾಪರಂ ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಭವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸಬ್ಬಪರಿಯಾಯೇಸು ಚೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜನಾಕ್ಕಮಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಮತ್ಥಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಲೋಕೇ
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಂ ಲೋಕೇ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕುಲಸಮುದಾಚಾರಕಮ್ಮಂ ಲೋಕಿಯಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಕಿರಿಯವಾದೋತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಭಗವತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಇಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಅಯಂ ಲೋಕತನ್ತಿ ಲೋಕಪವೇಣೀ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ ಚೇವ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತದ್ವಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ ಚ ದೋಸಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದತಿ, ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಪನ ಮೋಹಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಉಚ್ಛೇದಂ
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇದಂ ವಯೋವುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕುಲಸಮುದಾಚಾರಕಮ್ಮಂ, ತೇನ ತಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಜೇಗುಚ್ಛೀತಿ ಆಹ। ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ, ಯಾನಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಚೇವ ಯಾವ ಚ ಅಕುಸಲಾನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನಾತಿಆದಿ ಕರಣವಚನಂ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದೇವ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಭಗವತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ಲೋಕಜೇಟ್ಠಕಕಮ್ಮಂ ವಿನೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ವಿನೇತಬ್ಬೋ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ವೇನಯಿಕೋತಿ ಆಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ವಿನಯತೀತಿ ವಿನಯೋ, ವಿನಾಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಿನಯೋ ಏವ ವೇನಯಿಕೋ। ವಿನಯಂ ವಾ ಅರಹತೀತಿ ವೇನಯಿಕೋ, ನಿಗ್ಗಹಂ ಅರಹತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿನಯಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೇನಯಿಕೋ ಹೋತಿ। ಅಯಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ವಿನಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀತಿ ವೇನಯಿಕೋ। ವಿಚಿತ್ರಾ ಹಿ ತದ್ಧಿತವುತ್ತಿ। ಸ್ವಾಯಂ ತಂ ವೇನಯಿಕಭಾವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ।
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಸ್ಮಾ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ವಯೋವುದ್ಧೇ ತೋಸೇನ್ತಿ ಹಾಸೇನ್ತಿ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಆಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ತಪತೀತಿ ತಪೋ, ರೋಸೇತಿ ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಾಕರಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತಪೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಪಸ್ಸೀ। ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಕಪಣಪುರಿಸೋ
ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ದೇವಲೋಕಗಬ್ಭಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದೇವಲೋಕಪಟಿಸನ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಚಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪಗಬ್ಭೋತಿ ಆಹ। ಕೋಧವಸೇನ ವಾ ಭಗವತೋ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋಪಿ ಏವಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಗಬ್ಭತೋ ಅಪಗತೋತಿ ಅಪಗಬ್ಭೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ದೇವಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಹೀನೋ ವಾ ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಪಗಬ್ಭೋ। ದೇವಲೋಕಗಬ್ಭಪರಿಬಾಹಿರತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಹೀನಗಬ್ಭಪಟಿಲಾಭಭಾಗೀತಿ। ಹೀನೋ ವಾಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭವಾಸೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಗವತೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಅಪಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತಂ ಅಪಗಬ್ಭತಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಪರಂ ಪರಿಯಾಯಮನುಜಾನಿ। ತತ್ರ ಚ ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಹೀನಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವೇ ಚ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅನುತ್ತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಿಹತಕಾರಣತ್ತಾ ಪಹೀನಾ। ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಜಲಾಬುಜಯೋನಿ ಗಹಿತಾ, ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ’’ಪಿ।
ಅಪಿಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ। ಪುನಬ್ಭವೋ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯಥಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾ ಠಿತಿ ಅತ್ಥಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ನ ಗಬ್ಭತೋ ಅಞ್ಞಾ ಸೇಯ್ಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಪುನಬ್ಭವಭೂತಾಪಿ ಅಪುನಬ್ಭವಭೂತಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಇಧ ಚ ಪುನಬ್ಭವಭೂತಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪುನಬ್ಭವೋ ಏವ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದೀನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹಿ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾ ಪಕ್ಖೇ ವಿಧುನನ್ತಾ ತಂಖಣಾನುರೂಪಂ ವಿರವನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ। ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ಯೋ ಪಠಮತರಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಜೇಟ್ಠೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಾಯ ಉಪಮಾಯ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಭಾವಂ ಸಾಧೇತುಕಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಯೋ ನು ಖೋ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪೋತಕಾನಂ…ಪೇ॰… ಕಿನ್ತಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ। ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಾನನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾನಂ। ಕಿನ್ತಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ವಚನೀಯೋತಿ ಸೋ ಕಿನ್ತಿ ವಚನೀಯೋ ಅಸ್ಸ, ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾತಿ।
‘‘ಜೇಟ್ಠೋ’’ತಿಸ್ಸ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಚನೀಯೋತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಇತಿ ಅಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ। ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಸೋ ಹಿ ನೇಸಂ ಜೇಟ್ಠೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ನೇಸಂ ವುದ್ಧತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಓಪಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದೇನ್ತೋ ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಆಹ, ಯಥಾ ಸೋ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕೋ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ। ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾಯ ಪಜಾಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ತತ್ಥ ಗತಾಯ। ಪಜಾಯಾತಿ ಸತ್ತಧಿವಚನಮೇತಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಕೋಸಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠೇಸು ಸತ್ತೇಸೂಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಣ್ಡಭೂತಾಯಾತಿ ಅಣ್ಡೇ ಭೂತಾಯ ಪಜಾತಾಯ ಸಞ್ಜಾತಾಯ। ಯಥಾ ಹಿ ಅಣ್ಡೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಅಣ್ಡಭೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಮಯಂ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಮಯಂ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಏಕೋವ ಲೋಕೇತಿ ಸಕಲೇಪಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಅಹಮೇವ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ। ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಉತ್ತರರಹಿತಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ, ಅಥ ವಾ ಪಸತ್ಥಂ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ। ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ ನಾಮಮೇವ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅನುತ್ತರಾ ಬೋಧಿ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಸಬ್ಬಗುಣದಾಯಕತ್ತಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ದೇತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಮೇವ ದೇತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಧಿಗತೋಮ್ಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಇದಾನಿ ಯದೇತಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಓಪಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಪಾದನಂ, ತಂ ಏವಂ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಯಥಾ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಅಣ್ಡೇಸು ಅಧಿಸಯನಾದಿತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣಂ, ಏವಂ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಅನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾತಿ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಕರಣಂ। ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಅಣ್ಡಾನಂ ಅಪೂತಿಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಹಾನಿ। ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಅಣ್ಡಾನಂ ಅಲ್ಲಸಿನೇಹಪರಿಯಾದಾನಂ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಭವತ್ತಯಾನುಗತನಿಕನ್ತಿಸಿನೇಹಪರಿಯಾದಾನಂ। ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಅಣ್ಡಕಪಾಲಾನಂ ತನುಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಸ್ಸ ತನುಭಾವೋ, ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಸ್ಸ ಪಾದನಖತುಣ್ಡಕಾನಂ ಥದ್ಧಖರಭಾವೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಿವಿಧಾನುಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಾದನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸ್ಸ ತಿಕ್ಖಖರವಿಪ್ಪಸನ್ನಸೂರಭಾವೋ। ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ತಿವಿಧಕಿರಿಯಾಕರಣೇನ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸ
ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜೇಟ್ಠೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಥಾ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಾನಂ ಪಠಮತರಂ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾಯ ಪಜಾಯ ತಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತತ್ತಾ ಅಹಞ್ಹಿ ಜೇಟ್ಠೋ ವುದ್ಧತಮೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ಸಬ್ಬಗುಣೇಹಿ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಸಮತ್ತಾ ಸೇಟ್ಠೋತಿ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನುತ್ತರಂ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ತಂ ಅಧಿಗತೋ, ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಭುತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸೀತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನ ಮಯಾ ಅಯಂ ಅನುತ್ತರೋ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವೋ ಕುಸೀತೇನ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನಾ ಸಾರದ್ಧಕಾಯೇನ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತೇನ ಅಧಿಗತೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ತದಧಿಗಮಾಯ ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಮಯಾ ಚತುಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಭೇದಂ ವೀರಿಯಂ ಆರದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ, ಪಗ್ಗಹಿತಂ ಅಸಿಥಿಲಪ್ಪವತ್ತಿತಂ। ಆರದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಚ ಮೇ ತಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ ಅಹೋಸಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಟ್ಠಿತತ್ತಾಯೇವ ಚ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ। ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಕಾಯೋಪಿ ಮೇ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ನಾಮಕಾಯೇ ಪಸ್ಸದ್ಧೇ ರೂಪಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಾಮಕಾಯೋ ರೂಪಕಾಯೋ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾವ ‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಸಾರದ್ಧೋತಿ ಸೋ ಚ ಖೋ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ವಿಗತದರಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗನ್ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಂ ಅಪ್ಪಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಸಮಾಹಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ಏಕಗ್ಗಂ ಅಚಲಂ ನಿಪ್ಫನ್ದನನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ ಹೋತಿ।
ಇದಾನಿ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಅಧಿಗತಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೋ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಂ ಯಾವ ವಿನಿಚ್ಛಯನಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೬೯) ವುತ್ತಮೇವ।
ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿಆದೀಸು ಪನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ। ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಸ್ಸ ಅವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹೋ। ತಮೋತಿ ಸ್ವೇವ ಮೋಹೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ ತಮೋ ನಾಮ। ಆಲೋಕೋತಿ ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪಿನೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾತಾಯ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ತಮೋ ವಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಮಮ ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ। ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಪಧಾನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವ ಫಲಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ।
ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಠಮಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾತಿ ಅಯಂ ಖೋ ಮಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಪುಬ್ಬೇ ನಿವುತ್ಥಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಪಠಮಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಪಠಮಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಪಠಮಾ ಅರಿಯಾಜಾತಿ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತಮ್ಹಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಟನಿಕಾಯೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೀತಿ। ಅಯಂ ತಾವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾಯಂ ನಯೋ।
ಚುತುಪಪಾತಕಥಾಯ ವಿಜ್ಜಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾ। ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚುತುಪಪಾತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ
ಯಂ ಪನೇತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಧಿಗಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾ। ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ ಅವಿಜ್ಜಾ। ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತತಿಯಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸೀತಿ
ಏತ್ತಾವತಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ? ಸೋ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕೋ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಸಕಿಮೇವ ಜಾಯತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ। ತತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ, ಪುನ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣವಿಜ್ಜಾಯ ಜಾತೋ। ಏವಂ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾತೋಮ್ಹಿ। ಸಾ ಚ ಮೇ ಜಾತಿ ಅರಿಯಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅತೀತಂಸಞಾಣಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತಂಸಞಾಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯೇನ ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣನ್ತಿ
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೇನ ನಿಗುಹಿತಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವೇ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯಪಕಾಸಿಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವುತ್ತೇ ಪೀತಿವಿಪ್ಫಾರಪರಿಪುಣ್ಣಗತ್ತಚಿತ್ತೋ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಭಗವತೋ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ಈದಿಸಂ ನಾಮಾಹಂ ಸಬ್ಬಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ಜೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಬ್ಭನುಮೋದಮಾನೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ ಗೋತಮಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾತಿ।
೨. ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೨. ದುತಿಯೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಞಾತಾ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ। ಸನ್ಥಾಗಾರೇತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಮನತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ತೇಸಂ ನಿಸೀದನತ್ಥಞ್ಞೇವ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಮಹಾರಹವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇಸು ಆಸನೇಸು ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ। ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತೀತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಕಿಚ್ಚಞ್ಚೇವ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಞ್ಚ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ। ಪಣ್ಡಿತಾ ಹಿ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅರಿಯಸಾವಕಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಲೋಕಿಯಜಟಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಿವಿಧೋ ಬುದ್ಧವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಚರಿಯವಣ್ಣೋ, ಸರೀರವಣ್ಣೋ, ಗುಣವಣ್ಣೋತಿ। ತತ್ರಿಮೇ ರಾಜಾನೋ ಚರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಆರಭಿಂಸು – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ವತ ಕತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಾನಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ, ದಸ ಉಪಪಾರಮಿಯೋ, ದಸ ಪರಮತ್ಥಪಾರಮಿಯೋತಿ ಸಮತ್ತಿಂಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ, ಞಾತತ್ಥಚರಿಯಂ, ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಂ, ಬುದ್ಧಚರಿಯಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಅಡ್ಢಚ್ಛಕ್ಕೇಹಿ ಜಾತಕಸತೇಹಿ ಬುದ್ಧವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಾ ತುಸಿತಭವನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು।
ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ಪನ ‘‘ತೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ನಿಕಾಯತೋ ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ, ಪಿಟಕತೋ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ, ಅಙ್ಗತೋ ನವ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಖನ್ಧತೋ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ಧಮ್ಮಗುಣಂ ಕಥಯಿಂಸು।
ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಞ್ಚೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಞ್ಚ
ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಸೇನಾಯ ಅಧಿಪತಿ। ವೇಸಾಲಿಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ರಾಜಾನೋ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ರಟ್ಠಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಏಕಂ ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಸೀಹಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರತ್ತಮಣಿವಣ್ಣಂ ಕಮ್ಬಲಪರಿಯೋನದ್ಧಂ ಸೇನಾಪತಿಚ್ಛತ್ತಂ ಅದಂಸು। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ। ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋತಿ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ। ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಯೋ ಜನಾ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕಾ – ನಾಳನ್ದಾಯಂ, ಉಪಾಲಿ ಗಹಪತಿ, ಕಪಿಲಪುರೇ ವಪ್ಪೋ ಸಕ್ಕೋ, ವೇಸಾಲಿಯಂ ಅಯಂ ಸೀಹೋ ಸೇನಾಪತೀತಿ। ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಸೇಸರಾಜೂನಂ ಪರಿಸಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು, ಸೀಹಸ್ಸ ಪನ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಮಹಾರಹೇ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ನಿಸ್ಸಂಸಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಅದ್ಧಾ ಏಕಂಸೇನ, ನ ಹೇತೇ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ಏವಂ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ।
ಯೇನ ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಕಿರ ನಾಟಪುತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಯಂ ಸೀಹೋ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಹಾನಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ
ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠೋ ಮಹಾಪಬ್ಬತೇನ ವಿಯ ಬಲವಸೋಕೇನ ಓತ್ಥಟೋ ‘‘ಯತ್ಥ ದಾನಿಸ್ಸಾಹಂ ಗಮನಂ ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ, ಹತೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಬಾಹನುಪಾಯಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಪನ ತ್ವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏವಂ ವದನ್ತೋ ವಿಚರನ್ತಂ ಗೋಣಂ ದಣ್ಡೇನ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಜಲಮಾನಂ ಪದೀಪಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಭತ್ತಭರಿತಂ ಪತ್ತಂ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಸೀಹಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಂ ವಿನಾಸೇಸಿ। ಗಮಿಯಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋತಿ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದೀನಂ ಯೋಜಾಪನಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಪಯೋಗೋ। ಸೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೀತಿ
ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋತಿ ದುತಿಯವಾರಮ್ಪಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಾರೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾ ತುಸಿತಭವನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲೇಹಿ ಉಪರಿ ಕೇಸಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ
ತತಿಯವಾರೇ ಪನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಮಾನಾ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ಕಥಯಿಂಸು, ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನೇವ ಧಮ್ಮಗುಣೇ, ‘‘ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಕಿಂ ಹಿ ಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ನಿಗಣ್ಠಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಪಲೋಕಿತಾ ವಾ ಅನಪಲೋಕಿತಾ ವಾತಿ ಆಪುಚ್ಛಿತಾ ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತಾ ವಾ। ನ ಹಿ ಮೇ ತೇ ಆಪುಚ್ಛಿತಾ ಯಾನವಾಹನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ನ ಚ ಇಸ್ಸರಿಯವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಪಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತಾ ಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಫಲಂ ಏತೇಸಂ ಆಪುಚ್ಛನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ವೇಸಾಲಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾಸೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಗಿಮ್ಹಕಾಲೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಥೋಕಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸೇ ‘‘ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಕಾಲೋ। ಯಥಾಪಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಲಿಕಾಪುಞ್ಜಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೀಹಸ್ಸ ದುತಿಯದಿವಸೇ ‘‘ದಸಬಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ನಿಗಣ್ಠೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಕಾಲೋ। ಯಥಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಟ್ಠಕಚವರಾದೀನಿ ಪರಿಕಡ್ಢನ್ತಂ ವಾಲಿಕಾಪುಞ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದನಿನ್ನಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸೀಹೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೇ ‘‘ಅಫಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾ ನಿಪ್ಫಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾಸಿ। ನಿಯ್ಯನ್ತೋ ಚ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಾಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ಚ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ।
ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ದೂರತೋವ ಅಸೀತಿ-ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನ-ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ-ದ್ವತ್ತಿಂಸ-ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಪುರಿಸಂ ಏವಂ ಆಸನ್ನೇ ವಸನ್ತಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನಾದ್ದಸಂ, ವಞ್ಚಿತೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀತಿ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ವುತ್ತಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಕಾರಣವಚನೋ ಹೇತ್ಥ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ‘‘ಹೇತುಮ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿಆದೀಸು (ವಿಭ॰ ೭೨೦) ವಿಯ। ಕಾರಣನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ತಥಾಪವತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ। ಅತ್ಥಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಹಿ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ। ಅನುಕಾರಣನ್ತಿ ಏಸೋ ಏವ ಪರೇಹಿ ತಥಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋತಿ। ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಕಾರಣೇಹಿ ಸಕಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋ ವಾ ತತೋ ಪರಂ ತಸ್ಸ ಅನುವಾದೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ನ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಿಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನಪಿ ತವ ವಾದೇ ಗಾರಯ್ಹಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ। ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾತಿ ನ ಅಭೂತೇನ ವತ್ತುಕಾಮಾ। ಅತ್ಥಿ ಸೀಹಪರಿಯಾಯೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡೇ ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಪರಮೇನ ಅಸ್ಸಾಸೇನಾತಿ ಚತುಮಗ್ಗಚತುಫಲಸಙ್ಖಾತೇನ ಉತ್ತಮೇನ। ಅಸ್ಸಾಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸನತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥಮ್ಭನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸೀಹಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ।
ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಅನುವಿದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಾಧು ಹೋತೀತಿ ಸುನ್ದರೋ ಹೋತಿ। ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ನಿಗಣ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಗಣ್ಠಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಸೀಹೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಮೇವ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಗರಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸಾಧೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಟಾಕಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತೇ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಸಾವಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಸಾವಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಪಟಾಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಗರೇ ಘೋಸೇನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ನೋ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಓಪಾನಭೂತನ್ತಿ ಪಟಿಯತ್ತಉದಪಾನೋ ವಿಯ ಠಿತಂ। ಕುಲನ್ತಿ ತವ ನಿವೇಸನಂ। ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಜನೇ ಆಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಕುತೋ ಸುತನ್ತಿ? ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ। ತೇ ಕಿರ ಕುಲಘರೇಸು ಏವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ ‘‘ಮಯಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮ, ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ ನಾಞ್ಞೇಸಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸ’ನ್ತಿ ಏವಂ ವದತೀ’’ತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಂ ‘‘ಸುತಂ ಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆಹ।
ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥನ್ತಿ ದಾನಾನನ್ತರಂ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಂ, ಸಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏವಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಕಥಂ। ತತ್ಥ ದಾನಕಥನ್ತಿ ಇದಂ ದಾನಂ ನಾಮ ಸುಖಾನಂ ನಿದಾನಂ, ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಮೂಲಂ, ಭೋಗಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ವಿಸಮಗತಸ್ಸ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ದಾನಸದಿಸೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ನತ್ಥಿ। ಇದಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಯಟ್ಠೇನ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನಸದಿಸಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮಹಾಪಥವೀಸದಿಸಂ, ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ಆಲಮ್ಬನರಜ್ಜುಸದಿಸಂ। ಇದಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣಟ್ಠೇನ ನಾವಾ, ಸಮಸ್ಸಾಸನಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಗಾಮಸೂರೋ, ಭಯಪರಿತ್ತಾಣಟ್ಠೇನ
ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದನನ್ತರಂ ಸೀಲಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೀಲಕಥನ್ತಿ
‘‘ಇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೀಲಾನನ್ತರಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಸಗ್ಗಕಥನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ನಿಚ್ಚಮೇತ್ಥ ಕೀಳಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ನವುತಿವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಾವತಿಂಸಾ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಸಗ್ಗಗುಣಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥಂ। ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಕಥಯನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೫)।
ಏವಂ ಸಗ್ಗಕಥಾಯ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪನ ಹತ್ಥಿಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಸಗ್ಗೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅದ್ಧುವೋ, ನ ಏತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ, ಆದೀನವೋ ಏತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೫-೨೩೬; ೨.೪೨) ನಯೇನ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಕಥೇಸಿ। ತತ್ಥ ಆದೀನವೋತಿ ದೋಸೋ। ಓಕಾರೋತಿ ಅವಕಾರೋ ಲಾಮಕಭಾವೋ। ಸಂಕಿಲೇಸೋತಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನಂ। ಯಥಾಹ – ‘‘ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ವತ, ಭೋ, ಸತ್ತಾ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೧)।
ಏವಂ ಕಾಮಾದೀನವೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಕಲ್ಲಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅರೋಗಚಿತ್ತಂ। ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾತಿ ಸಾಮಂ ಉಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ದುಕ್ಖಂ ಸಮುದಯಂ ನಿರೋಧಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ। ವಿರಜಂ ವೀತಮಲನ್ತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ವಿರಜಂ, ರಾಗಮಲಾದೀನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಇಧ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಆಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ। ತಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ದಿಟ್ಠೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಧಮ್ಮೋ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ತಿಣ್ಣಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಅನೇನಾತಿ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ। ವಿಗತಾ ಕಥಂಕಥಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ। ವಿಸಾರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ। ಕತ್ಥ? ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ। ನಾಸ್ಸ ಪರೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಂ ಸದ್ಧಾಯ ಏತ್ಥ ವತ್ತತೀತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ।
ಪವತ್ತಮಂಸನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ಪವತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಪಣೇ ಪರಿಯೇಸಾಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನಿಗಣ್ಠಾತಿ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ನಿಗಣ್ಠಾ। ಥೂಲಂ ಪಸುನ್ತಿ ಥೂಲಂ ಮಹಾಸರೀರಂ ಗೋಕಣ್ಣಮಹಿಂಸಸೂಕರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಸುಂ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತಂ, ಮಾರಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸ್ವಾಯಂ ತಂ ಮಂಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಂ ಪಾಣವಧಕಮ್ಮಂ ಫುಸತಿ। ತಞ್ಹಿ ಅಕುಸಲಂ ಉಪಡ್ಢಂ ದಾಯಕಸ್ಸ, ಉಪಡ್ಢಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ನೇಸಂ ಲದ್ಧಿ। ಅಪರೋ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚಕತಂ। ಅಥ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಂಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಕಣ್ಣಕೇತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ। ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಚ ಪನೇತೇತಿ ಏತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅವಣ್ಣಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಾಪಿ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಾ ನ ಜಿರಿದನ್ತಿ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಲಜ್ಜನತ್ಥೇ ಇದಂ ಜಿರಿದನ್ತೀತಿ ಪದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಲಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩. ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೩. ತತಿಯೇ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಗುಣಙ್ಗೇಹಿ। ತಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ಜಾತೋ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸಂ ಸಿನ್ಧುನದೀತೀರದಿಸಾಯಂ ಜಾತೋ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭದ್ರಾ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾ ತತ್ಥೇವ ಜಾಯನ್ತಿ। ಅಲ್ಲಂ ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ವಾತಿ ಅಲ್ಲತಿಣಂ ವಾ ಸುಕ್ಖತಿಣಂ ವಾ। ನಾಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸೇ ಉಬ್ಬೇಜೇತಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸೇ ನ ಉಬ್ಬೇಜೇತಿ ನ ಪಹರತಿ ನ ಡಂಸತಿ ನ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ। ಸಾಠೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಸಠಭಾವೋ। ಕೂಟೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಕೂಟಭಾವೋ। ಜಿಮ್ಹೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಜಿಮ್ಹಭಾವೋ। ವಙ್ಕೇಯ್ಯಾನೀತಿ ವಙ್ಕಭಾವಾ। ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಚತೂಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಅಸಿಕ್ಖಿತಭಾವೋವ ಕಥಿತೋ ವಾಹೀತಿ ವಹನಸಭಾವೋ ದಿನ್ನೋವಾದಪಟಿಕರೋ। ಯಾವ ಜೀವಿತಮರಣಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಯಾವ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಮರಣೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಾ। ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅಮತಂ ಪುರಿಸಥಾಮೇನಾತಿಆದೀಸು ಞಾಣಥಾಮಾದಯೋ ಕಥಿತಾ। ಸಣ್ಠಾನನ್ತಿ ಓಸಕ್ಕನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ।
೪. ಅಸ್ಸಖಳುಙ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ‘‘ಪೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಪಿಟ್ಠಿತೋ ರಥಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕೇನ ಯುಗಂ ಉಪ್ಪೀಳಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇನ ರಥಂ ಪವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಓಸಕ್ಕತಿ। ಪಚ್ಛಾ ಲಙ್ಘತಿ, ಕುಬ್ಬರಂ ಹನತೀತಿ ದ್ವೇ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ರಥಕುಬ್ಬರಂ ಭಿನ್ದತಿ। ತಿದಣ್ಡಂ ಭಞ್ಜತೀತಿ ರಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ತಯೋ ದಣ್ಡಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಭಞ್ಜತಿ। ರಥೀಸಾಯ ಸತ್ಥಿಂ ಉಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಸೀಸಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಯುಗಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಿನಾ ರಥೀಸಂ ಪಹರಿತ್ವಾ। ಅಜ್ಝೋಮದ್ದತೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪುರಿಮಪಾದೇಹಿ ಈಸಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ। ಉಬ್ಬಟುಮಂ ರಥಂ ಕರೋತೀತಿ ಥಲಂ ವಾ ಕಣ್ಡಕಟ್ಠಾನಂ ವಾ ರಥಂ ಆರೋಪೇತಿ। ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅಗಣಿತ್ವಾ। ಮುಖಾಧಾನನ್ತಿ ಮುಖಠಪನತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಅಯಸಙ್ಖಲಿಕಂ। ಖೀಲಟ್ಠಾಯೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಥಮ್ಭೇ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಖೀಲಟ್ಠಾನಸದಿಸೇನ ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ
೫. ಮಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಉಗ್ಗಹಿತಮನ್ತಾನಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ ಮಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಭಾವೋ ಘರಾನಂ ಮಲಂ ನಾಮ। ವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣಸ್ಸ। ರಕ್ಖತೋತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ। ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಮಂ ಮಲನ್ತಿ ತತೋ ಸೇಸಾಕುಸಲಧಮ್ಮಮಲತೋ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಭೂತಾ ವಟ್ಟಮೂಲಸಙ್ಖಾತಾ ಬಹಲನ್ಧಕಾರಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಮಂ ಮಲಂ। ತತೋ ಹಿ ಮಲತರಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ।
೬. ದೂತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೬. ಛಟ್ಠೇ ದೂತೇಯ್ಯನ್ತಿ ದೂತಕಮ್ಮಂ। ಗನ್ತುಮರಹತೀತಿ ತಂ ದೂತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಹರಿತುಂ ಅರಹತಿ। ಸೋತಾತಿ ಯೋ ತಂ ಅಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ದೇತಿ ಸಾವೇತಾತಿ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸಾವೇತಾ। ಉಗ್ಗಹೇತಾತಿ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತಾ। ಧಾರೇತಾತಿ ಸುಧಾರಿತಂ ವಿಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತಾ। ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾತಿ ಪರಂ ವಿಜಾನಾಪೇತಾ। ಸಹಿತಾ ಸಹಿತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸಹಿತಂ, ಇದಂ ಅಸಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ ಕುಸಲೋ, ಉಪಗತಾನುಪಗತೇಸು ಛೇಕೋ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಸಹಿತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ। ನ ಬ್ಯಥತೀತಿ ವೇಧತಿ ನ ಛಮ್ಭತಿ। ಅಸನ್ದಿದ್ಧನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ಪಞ್ಹತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛಿತೋ।
೭-೮. ಬನ್ಧನಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೧೭-೧೮. ಸತ್ತಮೇ ರುಣ್ಣೇನಾತಿ ರುದಿತೇನ। ಆಕಪ್ಪೇನಾತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾದಿನಾ ವಿಧಾನೇನ। ವನಭಙ್ಗೇನಾತಿ ವನತೋ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹಟೇನ ಪುಪ್ಫಫಲಾದಿಪಣ್ಣಾಕಾರೇನ। ಅಟ್ಠಮೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೯. ಪಹಾರಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯. ನವಮೇ ಪಹಾರಾದೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ। ಅಸುರಿನ್ದೋತಿ ಅಸುರಜೇಟ್ಠಕೋ। ಅಸುರೇಸು ಹಿ ವೇಪಚಿತ್ತಿ ರಾಹು ಪಹಾರಾದೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಜೇಟ್ಠಕಾ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸತ್ಥು ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಸನಕಾಲೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ‘ಅಜ್ಜ ಸ್ವೇ’ತಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇದಾನೇವ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಅಸುರಗಣಪರಿವುತೋ ಅಸುರಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ‘‘ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪನ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತತೋ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪಹಾರಾದೋ ಮಯಿ ಅಕಥೇನ್ತೇ ಪಠಮತರಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಚಿಣ್ಣವಸಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಂ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ
ಅಥ ಅಪಿ ಪನ ಪಹಾರಾದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಭಿರಮನ್ತೀತಿ ರತಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಮಾನಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ‘‘ಪರಿಚಿಣ್ಣಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿರಮನ್ತಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಆಹ। ಅನುಪುಬ್ಬನಿನ್ನೋತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿನ್ನಭಾವಸ್ಸ ವೇವಚನಾನಿ। ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಪಪಾತೋತಿ ನ ಛಿನ್ನತಟಮಹಾಸೋಬ್ಭೋ ವಿಯ ಆದಿತೋವ ಪಪಾತೋ
ಠಿತಧಮ್ಮೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ। ಕುಣಪೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಳೇವರೇನ। ಥಲಂ ಉಸ್ಸಾರೇತೀತಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ವೀಚಿಪಹಾರೇನೇವ ಥಲಂ ಖಿಪತಿ।
ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾತಿ ಇಧ ಠತ್ವಾ ಇಮಾಸಂ ನದೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಯಂ ತಾವ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ, ತತ್ಥ ಚತುಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ ಪದೇಸೋ ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸನ್ತಿ, ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಹಿಮವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕೋ ಚತುರಾಸೀತಿಕೂಟಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದಮಾನಪಞ್ಚಸತನದೀವಿಚಿತ್ತೋ, ಯತ್ಥ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರೇನ ಚ ಗಮ್ಭೀರತೋ ಚ ಪಣ್ಣಾಸಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಅನೋತತ್ತದಹೋ ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡದಹೋ
ತೇಸು ಅನೋತತ್ತೋ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಕಾಳಕೂಟಂ ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಕೇಲಾಸಕೂಟನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಬ್ಬತೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ತತ್ಥ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ದ್ವಿಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧಂ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಂ ಕಾಕಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಚಿತ್ತಕೂಟಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ, ಕಾಳಕೂಟಂ ಅಞ್ಜನಮಯಂ, ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಸಾನುಮಯಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ ಫೇಗ್ಗುಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋ ಪಪಟಿಕಾಗನ್ಧೋ ರಸಗನ್ಧೋ ಪತ್ತಗನ್ಧೋ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಫಲಗನ್ಧೋ
ತತ್ಥ ಮನೋಹರಸಿಲಾತಲಾನಿ ನಿಮ್ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಿ ಫಲಿಕಸದಿಸನಿಮ್ಮಲೋದಕಾನಿ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಸುಪಟಿಯತ್ತಾನಿ
ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಸೀಹಮುಖಂ, ಹತ್ಥಿಮುಖಂ, ಅಸ್ಸಮುಖಂ, ಉಸಭಮುಖನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ। ಸೀಹಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀತೀರೇ ಸೀಹಾ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಮುಖಾದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಾ। ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಅನೋತತ್ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಪಾಚೀನಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸತಿ। ಪಚ್ಛಿಮದಿಸತೋ ಚ ಉತ್ತರದಿಸತೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತನದಿಯೋಪಿ ತಥೇವ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಚ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತಿ। ದಕ್ಖಿಣಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಪನ ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರೇನ ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಾ ಉದಕಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಯಗ್ಗಳೇ ನಾಮ ಪಾಸಾಣೇ ಪತಿತಾ, ಪಾಸಾಣೋ ಉದಕಧಾರಾವೇಗೇನ ಭಿನ್ನೋ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಾ ತಿಯಗ್ಗಳಾ ನಾಮ ಮಹಾಪೋಕ್ಖರಣೀ ಜಾತಾ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಾ। ತತೋ ಘನಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಮ್ಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಸದಿಸಾ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ। ಸಾ ಆವತ್ತಗಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕಣ್ಹಗಙ್ಗಾ, ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ, ತಿಯಗ್ಗಳಪಾಸಾಣೇ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನೋಕಾಸೇ ಠಿತಾ ತಿಯಗ್ಗಳಪೋಕ್ಖರಣೀ, ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಬಹಲಗಙ್ಗಾತಿ, ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಉಮಙ್ಗಗಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಗಙ್ಗಾ, ಯಮುನಾ, ಅಚಿರವತೀ, ಸರಭೂ, ಮಹೀತಿ ಪಞ್ಚ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ। ಏವಮೇತಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾನದಿಯೋ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಸವನ್ತಿಯೋತಿ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸವಮಾನಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಮಹಾನದಿಯೋ ವಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ವಾ। ಅಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ ಓಸರನ್ತಿ। ಧಾರಾತಿ ವುಟ್ಠಿಧಾರಾ। ಪೂರತ್ತನ್ತಿ ಪುಣ್ಣಭಾವೋ। ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮತಾ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದೇವೋ ಮನ್ದೋ ಜಾತೋ, ಜಾಲಕ್ಖಿಪಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹನ್ತಾ ವುಟ್ಠಿ, ಲಭಿಸ್ಸಾಮ ನು ಖೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಸಾರಣಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏಕರಸೋತಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನರಸೋ।
ಮುತ್ತಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತವಟ್ಟದೀಘಾದಿಭೇದಾ ಅನೇಕವಿಧಾ ಮಣೀತಿ ರತ್ತನೀಲಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ। ವೇಳುರಿಯೋತಿ ವಂಸವಣ್ಣಸಿರೀಸಪುಪ್ಫವಣ್ಣಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ। ಸಙ್ಖೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟತಮ್ಬಕುಚ್ಛಿಕಧಮನಸಙ್ಖಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧೋ। ಸಿಲಾತಿ ಸೇತಕಾಳಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾದಿಭೇದೋ ಅನೇಕವಿಧಾ। ಪವಾಳನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತರತ್ತಘನರತ್ತಾದಿಭೇದಂ ಅನೇಕವಿಧಂ। ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ। ನಾಗಾತಿ ಊಮಿಪಿಟ್ಠವಾಸಿನೋಪಿ ವಿಮಾನಟ್ಠಕಾ ನಾಗಾಪಿ।
ಅಟ್ಠ ಪಹಾರಾದಾತಿ ಸತ್ಥಾ ಅಟ್ಠಪಿ ಧಮ್ಮೇ ವತ್ತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋಳಸಪಿ ಬಾತ್ತಿಂಸಪಿ ಚತುಸಟ್ಠಿಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಪಹಾರಾದೇನ ಪನ ಅಟ್ಠ ಕಥಿತಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇಹೇವ ಸರಿಕ್ಖಕೇ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾತಿಆದೀಸು ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಗಹಿತಾ, ಅನುಪುಬ್ಬಕಿರಿಯಾಯ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ, ಅನುಪುಬ್ಬಪಟಿಪದಾಯ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣವಿಭತ್ತಿಯೋ ಸತ್ತತಿಂಸ ಬೋಧಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ನ ಆಯತಕೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋತಿ ಮಣ್ಡೂಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ವಿಯ ಆದಿತೋವ ಸೀಲಪೂರಣಾದಿಂ ಅಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪಟಿವೇಧೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾವ ಸಕ್ಕಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಆರಕಾವಾತಿ ದೂರೇಯೇವ। ನ ತೇನ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಊನತ್ತಂ ವಾ ಪೂರತ್ತಂ ವಾತಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಪಿ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧೇಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಏಕಸತ್ತೋಪಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತದಾಪಿ ‘‘ತುಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ’’ತಿ ನ
೧೦. ಉಪೋಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦. ದಸಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಉಪೋಸಥಕರಣತ್ಥಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ರತನಪಾಸಾದೇ ನಿಸಿನ್ನೋ। ನಿಸಜ್ಜ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ। ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇತಿ ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣಸೀಸೇ। ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾತಿ ತುಟ್ಠಮುಖಿಯಾ। ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾತಿ ‘‘ಅಸುಕಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ, ಆನನ್ದ, ಪರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಮಹಾವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।