೪. ಉಪಾಲಿವಗ್ಗೋ
೧. ಉಪಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಟ್ಠುಭಾವೋ, ‘‘ಸುಟ್ಠು ದೇವಾ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾತಿ। ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾಯಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಫಾಸುಭಾವಾಯ, ಸಹಜೀವಿತಾಯ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಾ, ಯೇ ಮಙ್ಕುತಂ ಆಪಾದಿಯಮಾನಾಪಿ ದುಕ್ಖೇನ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಾ ಕತ್ವಾ ವಾ ನ ಲಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ। ತೇ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಸತಿ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಂ, ಕಿಂ ಸುತಂ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ, ಕತಮಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಕತಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯುಂ। ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಸತಿ ತೇ ಸಙ್ಘೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಹ ಧಮ್ಮೇನ ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ।
ಪೇಸಲಾನನ್ತಿ ಪಿಯಸೀಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಾಯ। ಪಿಯಸೀಲಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ವೇಲಂ ಮರಿಯಾದಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಘಟಮಾನಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ವೇಲಂ ಮರಿಯಾದಞ್ಚ
ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಅಸಂವರೇ ಠಿತೇನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಾ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರಹತ್ಥಚ್ಛೇದಪಾದಚ್ಛೇದಅಕಿತ್ತಿಅಯಸವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಯೋ ದುಕ್ಖವಿಸೇಸೋ, ತೇಸಂ ಸಂವರಾಯ ಪಿದಹನಾಯ ಆಗಮನಮಗ್ಗಥಕನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಅಸಂವರೇ ಠಿತೇನ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಮೂಲಕಾ
ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ವಾ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ, ಯೇಪಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ, ತೇ ‘‘ಯಾನಿ ವತ ಲೋಕೇ
ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ
ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾತಿ ತಿವಿಧೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ತೇರಸ ಧುತಗುಣಾ ಚಾರಿತ್ತವಾರಿತ್ತಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಅಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ ತಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗಞ್ಚ ತದತ್ಥಜೋತನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಞ್ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ’’ತಿ।
ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಸಂವರವಿನಯೋ, ಪಹಾನವಿನಯೋ, ಸಮಥವಿನಯೋ, ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಯೋ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಸೂಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ।
೨. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೨. ದುತಿಯೇ ಪಾರಾಜಿಕೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ। ಪಾರಾಜಿಕಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಸುಕಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ ನು ಖೋ ನೋ’’ತಿ
೩. ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೩. ತತಿಯೇ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯಾತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಙ್ಘತೋ ಉಬ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಣತ್ಥಾಯ। ವಿನಯೇ ಖೋ ಪನ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವಿನಯಲಕ್ಖಣೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ। ಅಸಂಹೀರೋತಿ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಟಿಬಲೋತಿ ಕಾಯಬಲೇನಪಿ ಞಾಣಬಲೇನಪಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಜಾನಾಪೇತುಂ। ಪಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಾಪೇತುಂ। ನಿಜ್ಝಾಪೇತುನ್ತಿ ಓಲೋಕಾಪೇತುಂ। ಪೇಕ್ಖತುನ್ತಿ ಪಸ್ಸಾಪೇತುಂ। ಪಸಾದೇತುನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಪಸಾದಂ ಕಾತುಂ। ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಂ। ಅಧಿಕರಣಸಮುದಯನ್ತಿ ವಿವಾದಮೂಲಾದಿಕಂ ಅಧಿಕರಣಕಾರಕಂ। ಅಧಿಕರಣನಿರೋಧನ್ತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ವೂಪಸಮಂ। ಅಧಿಕರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸತ್ತವಿಧಅಧಿಕರಣಸಮಥಂ।
೪. ಉಪಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅನಭಿರತಿನ್ತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಾವಂ। ವೂಪಕಾಸೇತುನ್ತಿ ವಿನೇತುಂ। ಅಧಿಸೀಲೇತಿ ಉತ್ತಮಸೀಲೇ। ಚಿತ್ತಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೭. ಸಙ್ಘಭೇದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೭. ಸತ್ತಮೇ ವತ್ಥೂಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಅವಕಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಪಕಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ, ಯಥಾ ವಿಸಂಸಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಆವೇನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವಿಸುಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ।
೯-೧೦. ಆನನ್ದಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೩೯-೪೦. ನವಮೇ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಠಿತಿಕಾರಣಂ। ಕಿಬ್ಬಿಸಂ ಪಸವತೀತಿ ಪಾಪಂ ಪಟಿಲಭತಿ। ಆಪಾಯಿಕೋತಿ ಅಪಾಯಗಮನೀಯೋ। ನೇರಯಿಕೋತಿ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕೋ। ವಗ್ಗರತೋತಿ ಭೇದರತೋ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ಪಧಂಸತೀತಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮತೋ ಅರಹತ್ತತೋ ಧಂಸತಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ದಸಮೇ ಅನುಗ್ಗಹೋತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಾನುಗ್ಗಹೋ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಉಪಾಲಿವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।