(೬) ೧. ಗೋತಮೀವಗ್ಗೋ
೧. ಗೋತಮೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೧. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತೀತಿ ಪಠಮಗಮನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರತಿ। ಮಹಾಪಜಾಪತೀತಿ ಪುತ್ತಪಜಾಯ ಚೇವ ಧೀತುಪಜಾಯ ಚ ಮಹನ್ತತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಾ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭಗವಾ ಕಪಿಲಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ನನ್ದಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ। ಚುಮ್ಬಟಕಕಲಹೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೩೧; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೩೭) ಪನ ಉಭಯನಗರವಾಸಿಕೇಸು ಯುದ್ಧತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ರಾಜಾನೋ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಂ (ಸು॰ ನಿ॰ ೯೪೧ ಆದಯೋ; ಮಹಾನಿ॰ ೧೭೦ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾನೋ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತಿಯಸತೇ ಅಡ್ಢತಿಯಸತೇ ಕುಮಾರೇ ಅದಂಸು, ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಮಾರಸತಾನಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಅಥ ನೇಸಂ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅನಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ಕುಣಾಲದಹಂ ನೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಣಾಲಕಾಲೇ ನಿಸಿನ್ನಪುಬ್ಬೇ ಪಾಸಾಣತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕುಣಾಲಜಾತಕಕಥಾಯ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.ಕುಣಾಲಜಾತಕ) ತೇಸಂ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಪುನ ಮಹಾವನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲೇತಿ। ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಜಾನನತ್ಥಂ ಪುನಪಿ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು। ತೇ ‘‘ಅಭಬ್ಬಾ ಮಯಂ ಘರಾವಾಸಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿಂಸು। ತಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಗನ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ರಞ್ಞೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ।
ಅಲಂ ಗೋತಮಿ, ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ, ನನು ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಪುನ ಕಪಿಲಪುರಮೇವ ಪಾವಿಸಿ। ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯನೇ ವಿಹರಿತ್ವಾ। ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಮಹಾಜನಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಅನೋಪಮೇನ ಬುದ್ಧವಿಲಾಸೇನ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಸಮ್ಬಹುಲಾಹಿ ಸಾಕಿಯಾನೀಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಮ್ಹಿಯೇವ ದಸಬಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂಯೇವ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಹಿಪಿ ತಾಹಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾಹಿ ಸಾಕಿಯಾನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ। ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಗಮನಂ ಅಭಿನೀಹರಿ। ಗಮನಾಭಿನೀಹರಣಕಾಲೇ ಪನ ತಾ ಸುಖುಮಾಲಾ ರಾಜಿತ್ಥಿಯೋ ಪದಸಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಾಕಿಯಕೋಲಿಯರಾಜಾನೋ ಸೋವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾಪಯಿಂಸು। ತಾ ಪನ ‘‘ಯಾನೇ ಆರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ಕತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏಕಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಿಕಂ ಪದಸಾವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ರಾಜಾನೋಪಿ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗತಟ್ಠಾನೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸಯಿಂಸು। ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹೀತಿ ತಾಸಞ್ಹಿ ಸುಖುಮಾಲತ್ತಾ ಪಾದೇಸು ಏಕೋ ಫೋಟೋ ಉಟ್ಠೇತಿ, ಏಕೋ ಭಿಜ್ಜತಿ। ಉಭೋ ಪಾದಾ ಕತಕಟ್ಠಿಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉದ್ಧುಮಾತಾ ಜಾತಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ। ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋ ಬಹಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನೇವಂ
ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ಗೋತಮೀತಿ ಕಿಂ ನು ರಾಜಕುಲಾನಂ ವಿಪತ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಕೇನ ತ್ವಂ ಕಾರಣೇನ ಏವಂ ವಿವಣ್ಣಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ಸೂನೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ…ಪೇ॰… ಠಿತಾತಿ। ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನ। ಬಹುಕಾರಾ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞಾ, ಏಕಯಾಚಿತಮತ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅನುಞ್ಞಾತಾಯ ನ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಹಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸಚೇ, ಆನನ್ದ, ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ಗೋತಮೀ ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಾವ’ಸ್ಸಾ ಹೋತು ಉಪಸಮ್ಪದಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಾವಸ್ಸಾತಿ ಸಾ ಏವ ಅಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪಿ ಹೋತು।
ತದಹೂಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ತಂದಿವಸಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ। ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಓಮಾನಾತಿಮಾನೇ ಅಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಅಭಿವಾದನಂ, ಆಸನಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ, ದಸನಖೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ, ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಬೀಜನಾದಿಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಅಭಿಕ್ಖುಕೇ ಆವಾಸೇತಿ ಯತ್ಥ ವಸನ್ತಿಯಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ಓವಾದದಾಯಕೋ ಆಚರಿಯೋ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ ನಾಮ। ಏವರೂಪೇ ಆವಾಸೇ ವಸ್ಸಂ ನ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸನ್ತಿ ಅನುಪೋಸಥಿಕಂ। ಓವಾದೂಪಸಙ್ಕಮನನ್ತಿ ಓವಾದತ್ಥಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ। ದಿಟ್ಠೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠೇನ। ಸುತೇನಾತಿ ಸೋತೇನ ಸುತೇನ। ಪರಿಸಙ್ಕಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಸುತವಸೇನ ಪರಿಸಙ್ಕಿತೇನ। ಗರುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಗರುಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಂ। ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತನ್ತಿ ಅನೂನಾನಿ ಪನ್ನರಸ ದಿವಸಾನಿ ಮಾನತ್ತಂ। ಛಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನಚ್ಛಟ್ಠೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು। ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖಾಯಾತಿ ಏಕಸಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರಿತಸಿಕ್ಖಾಯ। ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ ಪರಿಭಾಸಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸನ್ನಂ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥುನಾ ನ ಅಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ, ಭಯೂಪದಂಸನಾಯ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪರಿಭಾಸಾಯ ನ ಪರಿಭಾಸಿತಬ್ಬೋ।
ಓವಟೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಚನಪಥೋತಿ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಧಮ್ಮಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ವಚನಪಥೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಓವರಿತೋ ಪಿಹಿತೋ, ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಓವದಿತಬ್ಬೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಇದಂ ಚೀವರವತ್ತಂ ಪೂರಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಪವೇಣಿವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅನೋವಟೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ವಚನಪಥೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ವಚನಪಥೋ ಅನಿವಾರಿತೋ, ಯಥಾರುಚಿ ಓವದಿತುಂ ಅನುಸಾಸಿತುಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇಸಾ ಗರುಧಮ್ಮಕಥಾ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೪೮) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಇಮೇ ಪನ ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಅತ್ತನೋ ಆರೋಚಿಯಮಾನೇ ಸುತ್ವಾವ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಖಣೇನ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಕಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ಕುಮ್ಭತ್ಥೇನಕೇಹೀತಿ ಕುಮ್ಭೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತೇನ ಆಲೋಕೇನ ಪರಘರೇ ಭಣ್ಡಂ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಥೇನಕಚೋರೇಹಿ। ಸೇತಟ್ಠಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಜಾತೀತಿ ಏಕೋ ಪಾಣಕೋ ನಾಳಮಜ್ಝಗತಂ ಕಣ್ಡಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ಯೇನ ವಿದ್ಧಾ ಕಣ್ಡಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಲಿಸೀಸಂ ಖೀರಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಿಕಾ ನಾಮ ರೋಗಜಾತೀತಿ ಉಚ್ಛೂನಂ ಅನ್ತೋರತ್ತಭಾವೋ।
ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಆಳಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಯಥಾ ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಪಾಳಿಯಾ ಅಬದ್ಧಾಯಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಉದಕಂ ತಿಟ್ಠತೇವ, ಪಠಮಮೇವ ಬದ್ಧಾಯ ಪನ ಯಂ ಅಬದ್ಧಪಚ್ಚಯಾ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಯೇ ಇಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಅನತಿಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯ ಗರುಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ತೇಸು ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಭೇದಪ್ಪತ್ತಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಪನ ಉತ್ತರಿಪಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಅನಾಗಾಮಿವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಸಕದಾಗಾಮಿವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ, ಸೋತಾಪನ್ನವಸೇನ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಠಸ್ಸತಿ। ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋಪಿ ತಾನಿಯೇವ। ನ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ಅತ್ಥಿ, ನಾಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಪಟಿವೇಧೋ ನ ಹೋತಿ। ಲಿಙ್ಗಂ ಪನ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಹಿತಾಯಪಿ ಚಿರಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ।
೨. ಓವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೨. ದುತಿಯೇ ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಇಧ ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಗರುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಪನ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೪೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೩. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೩. ತತಿಯೇ ಸರಾಗಾಯಾತಿ ಸರಾಗತ್ಥಾಯ। ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ। ಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ವಟ್ಟೇ ಸಂಯೋಗತ್ಥಾಯ। ವಿಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ವಟ್ಟೇ ವಿಸಂಯೋಗಭಾವತ್ಥಾಯ। ಆಚಯಾಯಾತಿ ವಟ್ಟಸ್ಸ ವಡ್ಢನತ್ಥಾಯ। ನೋ ಅಪಚಯಾಯಾತಿ ನ ವಟ್ಟವಿದ್ಧಂಸನತ್ಥಾಯ। ದುಬ್ಭರತಾಯಾತಿ ದುಪ್ಪೋಸನತ್ಥಾಯ। ನೋ ಸುಭರತಾಯಾತಿ ನ ಸುಖಪೋಸನತ್ಥಾಯ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಪಠಮವಾರೇನ ವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ದುತಿಯವಾರೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ। ಇಮಿನಾ ಚ ಪನ ಓವಾದೇನ ಗೋತಮೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ।
೪. ದೀಘಜಾಣುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೪. ಚತುತ್ಥೇ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ಇದಮಸ್ಸ ಪವೇಣಿ ನಾಮ ವಸೇನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಇಸ್ಸಾಸಕಮ್ಮೇನ। ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಇದಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಜಾನನೇ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ। ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋತಿ ವಡ್ಢಿತಸೀಲಾ ವುದ್ಧಸಮಾಚಾರಾ। ಆಯನ್ತಿ ಆಗಮನಂ। ನಾಚ್ಚೋಗಾಳ್ಹನ್ತಿ ನಾತಿಮಹನ್ತಂ। ನಾತಿಹೀನನ್ತಿ ನಾತಿಕಸಿರಂ। ಪರಿಯಾದಾಯಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇಪೇತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ವಯತೋ ದಿಗುಣೋ ಆಯೋ, ತಸ್ಸ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ।
‘‘ಚತುಧಾ ವಿಭಜೇ ಭೋಗೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸಂ।
ಏಕೇನ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ।
ಚತುತ್ಥಞ್ಚ ನಿಧಾಪೇಯ್ಯ, ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೬೫) –
ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೋ ಪನ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ।
ಉದುಮ್ಬರಖಾದೀವಾತಿ ಯಥಾ ಉದುಮ್ಬರಾನಿ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನ ಪಕ್ಕೇ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖೇ ಚಾಲಿತೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಬಹೂನಿ ಫಲಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಸೋ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಇತರಾನಿ ಬಹುತರಾನಿ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವಂ ಯೋ ಆಯತೋ ವಯಂ ಬಹುತರಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರನ್ತೋ ಭೋಗೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸೋ ‘‘ಉದುಮ್ಬರಖಾದಿಕಂವಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭೋಗೇ ಖಾದತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಜೇಟ್ಠಮರಣನ್ತಿ ಸಮಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ಸಮಜೀವಿತಾತಿ ಸಮಜೀವಿತಾಯ ಜೀವಿತಾ। ಅಪಾಯಮುಖಾನೀತಿ
ಉಟ್ಠಾತಾ ಕಮ್ಮಧೇಯ್ಯೇಸೂತಿ ಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನೇಸು ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ। ವಿಧಾನವಾತಿ ವಿದಹನಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಸೋತ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಸೋತ್ಥಿಭೂತಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ। ಸಚ್ಚನಾಮೇನಾತಿ ಬುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಬುದ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಅವಿತಥನಾಮೇನ। ಚಾಗೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಚಾಗೋ ಚ ಸೇಸಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪವಡ್ಢತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ। ಪಞ್ಚಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
೬. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಗಬ್ಭೋತಿ ಗಬ್ಭವಾಸೋ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾಪೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ಗಬ್ಭವಾಸಸದಿಸಾ ಪುನಪಿ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭಾ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾಪೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭೇ ಸೇಸಗಬ್ಭಾ। ಉಭಯಂ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಭಯಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ, ಭಯಞ್ಚ ರೋಗೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಗಣ್ಡೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಸಲ್ಲಞ್ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಪಙ್ಕೋ ಚ, ಭಯಞ್ಚ ಗಬ್ಭೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ಉಭಯಂ ಏತೇ ಕಾಮಾ ಪವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸಾತರೂಪೇನಾತಿ ಕಾಮಸುಖೇನ। ಪಲಿಪಥನ್ತಿ ವಟ್ಟಪಲಿಪಥಂ। ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಭಾವೋ ಗಹಿತೋ। ಏವರೂಪಂ ಪಜಂ ಜಾತಿಜರೂಪೇತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಫನ್ದಮಾನಂ ಅವೇಕ್ಖತೀತಿ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ। ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ
೯-೧೦. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತದ್ವಯವಣ್ಣನಾ
೫೯-೬೦. ನವಮೇ ಉಜುಭೂತೋತಿ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಉಜುಕೋ। ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಹಿತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸೀಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಯಜಮಾನಾನನ್ತಿ ದಾನಂ ದದನ್ತಾನಂ। ಪುಞ್ಞಪೇಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾನಂ ಗವೇಸನ್ತಾನಂ ಓಪಧಿಕನ್ತಿ ಉಪಧಿವಿಪಾಕಂ, ಓಪಧಿಭೂತಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ। ದಸಮೇ ಸಮುಕ್ಕಟ್ಠೋತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ। ಸತ್ತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಗೋತಮೀವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ।